Monitor.co.me

MOMIR M. MARKOVIĆ: CRNOGORSKI RAT (iII)

Neosvojivo Cetinje

E-mail Ispis PDF

cetinjskimanastirCrnogorci su uzeli aktivnog učešća u Kandijskom ratu od 1644. do 1669. godine, a zatim i u Morejskom ratu od 1684. do 1699. godine. U to vrijeme opšteg borbenog raspoloženja kod Crnogoraca Turci su pretrpjeli jedan težak poraz u Kučima 1688. a drugi isto tako težak poraz i iste godine na Krusima u Lješanskoj nahiji. Crnogorci su, kao mletački saveznici, 1690. napadali Trebinje, a naredne 1691. godine na Bileću. Jedno jače tursko odjeljenje poraženo je u Komanima 23. maja 1691. godine, a u julu iste godine Turci su sličan poraz doživjeli i u Piperima. U vrijeme Morejskog rata Turci su organizovali dvije ekspedicije s ciljem da likvidiraju crnogorski otpor i 1685. godine turska je vojska, pod komandom Sulejman-paše Bušatlije, prodrla na Cetinje. Pohod Sulejman-paše na Crnu Goru počeo je vojnim akcijama protiv plemena Kuča i Klimenta. Pošto su ova plemena primorana na pokornost i čak mobilisana u pohod na Cetinje, čime je Sulejman-paša potpuno osigurao zaleđe, usmjerio je sve svoje snage prema Cetinju. Pohod je praćen velikim pustošenjima i razaranjima koje su Crnogorci stoički podnosili, pružajući žilav otpor u teškim uzastopnim bojevima. Neposredno uoči ulaska turskih borbenih kolona u Cetinje odigrao se odsudni boj na Vrtijeljci 26. septembra 1685. godine, u kojemu je odred „bokeljskih hajduka" i Crnogoraca, pod komandom Baja Pivljanina, izginuo „pjevajući i Turke bijući", braneći i izgrađujući mit po kojemu neprijatelj ulazi u Cetinje samo preko mrtvih Crnogoraca. Prodor Sulejman-paše na Cetinje nije poljuljao borbeni moral i samopouzdanje Crnogoraca. Gotovo bi se moglo reći da je još više raspalio ratne strasti. Crnogorski borbeni ešaloni pod komandom vladike Visariona odigrali su odlučujuću ulogu u borbama za oslobođenje Novog septembra 1687. godine. Naime, početkom septembra te godine mletačka flota i armada opsjeli su tursku posadu u Novom. U sastavu mletačkih opsadnih snaga dejstvovalo je i oko 3.000 Crnogoraca. Oni su u odličnom momentu razbili tursku vojsku koja je iz pravca Hercegovine pokušala deblokadu opsjednutog garnizona. Spomen na crnogorsku hrabrost ispoljenu tom prilikom, u borbi prsa u prsa, sačuvan je u hronikama, predanju i poeziji. Čini se, međutim, da bi veći značaj trebalo pridati crnogorskim bojevima sa vojskom skadarskog vezira Sulejman- paše. On je sa znatnim snagama pokušavao da preko Katunske nahije i Cetinja napadne Kotor i Boku i tako deblokira Novi. U teškim uzastopnim danonoćnim bojevima sa Katunjanima, za tri neđelje dana tokom septembra, vojska skadarskog vezira pretrpjela je teške gubitke. Poraz Sulejman-pašine vojske u Katunskoj nahiji odlučujuće je uticao na ishod neposredne crnogorsko-mletačke opsade Novog 1687. godine. Izvori se uvijek ne slažu sa gubicima na jednoj i drugoj strani, tako da se turski gubici, po raznim izvorima, procjenjuju od nekoliko hiljada do desetak hiljada mrtvih. Izvjesno je, međutim, da je sa crnogorsko mletačke strane cijena ovog rata plaćena crnogorskom krvlju. Po jednom izvoru, tokom septembra 1687. godine poginulo je 1.5000 Crnogoraca i 170 mletačkih vojnika. Poslije bitke kod Kačanika 1690. godine, u kojoj su Turci nanijeli potpuni poraz austrijskim trupama, splasnulo je i borbeno raspoloženje sjevernih crnogorskih plemena Brđana. To je bila povoljna prilika za starog crnogorskog neprijatelja skadarskog vezira Sulejman- pašu Bušatliju do 1692. godine obnovi ofanzivu na podlovećensku Crnu Goru, koju je ovaj dosta uspješno iskoristio. Tada je do temelja porušen Cetinjski manastir koji je u 15. vijeku sagradio Ivan Crnojević, gospodar Zete. Manastir su prvo miniranjem oštetili crnogorski saveznici Mlečani, neposredno uoči povlačenja simboličnog vojnog kontigenta koji bijahu uputili kao pomoć Crnogorcima. Potom ga je turska vojska, po naređenju Sulejman-paše, sravnila sa zemljom. U 18. vijeku turska je vojska još tri puta prodrla na Cetinje, vojno-strategijsko uporište idejnog i ideološkog središta slobodnog dijela zemlje. To je bilo poslije krvavih okršaja 1712. godine, kada su turske snage, zbog velikih gubitaka bile prinuđene na povlačenje, i dvije godine kasnije, 1714. godine, u pohodu po zlu zapamćenog Numan-paše Ćuprilića. Posljednji put je turska vojska prodrla do Cetinja 1785. godine, pod zapovjedništvom Mahmut-paše Bušatlije. Nijedanput turska vojska nije uspjela da skrši i likvidira crnogorski oružani otpor. Crnogorsku živu silu nije bilo moguće uništiti jednom kampanjom. Razlog tome je ponajviše crnogorski način ratovanja koji definiše Njegoš u Šćepanu Malom. „Kad te ćera, uteć mu ne možeš, kad ti bježi, viđet ga ne možeš; udari ti odkud se ne nadaš, krije ti se zazrijet ga ne možeš, kad pomisliš da si ga dobio od njega se nadaj pogibiji". Bez sumnje, taktika Crnogoraca bila je u saglasju sa samosviješću svojstvenom nacionalno-oslobodilačkim pokretima i društveno-istorijskim okolnostima. Spori razvoj crnogorske nacionalne revolucije i izgrađivanje centralne vlasti, koja je nesporni plemenski partikularizam usmjeravala u revolucionarno nadmetanje, na planu oslobodilačkih težnji činili su efikasnost crnogorskog oružja sve većom. Tako je, i pored pet turskih pohara Cetinja, sačuvan spomen na mnoge bojeve i bitke u istom razdoblju u kojima su Crnogorci odnosili pobjede i ponekad potpuno uništavali znatnije turske sastave. Takav je slučaj i sa prvom turskom poharom Cetinja u 18. vijeku. Taj pohod 1712. godine se u cjelini može smatrati potpunim turskim porazom, uprkos činjenici da su prodrli do Cetinja. Relativno široki pojas nemirne i nikada do kraja pokorene Crne Gore besumnje je značajno uticao na opstanak i razvoj slobodnog dijela zemlje oko Lovćena. Istina, ova je okolnost povremeno generirala bratoubilaštvo i neke druge pojave svojstvene svakoj revoluciji. U krajevima Crne Gore pod turskom, mletačkom ili austrijskom okupacijom Crnogorci su bilu u daleko povoljnijem položaju od ostalih potlačenih naroda na Balkanu. Crnogorci su i „pokoreni" bili značajan politički faktor sa kojima se moralo ozbiljno računati. Crnogorci iz Krivošija i Grblja, naprimjer bili su jedini u austrijskoj imperiji oslobođeni opšte vojne obaveze (da ne bi bili primorani da ratuju protiv sabraće) a imali su pravo da nose svoje oružje. Da i ne govorimo o statusu Crnogoraca pod turskom okupacijom koji je gdje-gdje bio još i povoljniji. Takav status proizilazio je, neposredno i posredno, iz duhovnog jedinstva sa slobodnim dijelom zemlje oko Lovćena. Svako ugrožavanje statusa i privilegije moglo je nominalnom vlastodršcu stvoriti goleme nevolje. Tako je, naprimjer, jedna pogrešna odluka bečke vlade izazvala poznati Krivošijski ustanak u kojemu je, od kraja oktobra 1869. godine do uoči božića naredne, austrijska vojska od nekoliko pukova lovačke pješadije i nešto graničara podržavanih topništvom sa brodovlja (pod komandom generala Vagnera koji je smijenjen zbog neuspjeha a na njegovo mjesto imenovan general Rodić) uzalud pokušala da skrši otpor oko hiljade ustanika. Ovaj slikovit primjer neizmjerne crnogorske nadmoći u „malom ratu" ponovljen je 1881/1882.


(Nastavlja se)

 

Proslijedi tekst

  • Facebook
  • Google Bookmarks
  • linkedin
  • MySpace
  • StumbleUpon
  • Twitter
  • wordpress
  • Yahoo

pozovi-sprijeci

CEROVO_Monitor_baner_310x60

 

Monitor u novom broju donosi

Monitor broj 1464 / 2.novembar 2018.     ĆERANJE:Između dva mraka (Zoran Radulov...

 

Monitor broj 1463

Monitor broj 1463 / 2.novembar 2018.   BAGER U SUZI EVROPE:Sve je isto, samo Tare ne...

 

Monitor broj 1462

Monitor broj 1462 / 26.oktobar 2018. TELEFONSKA ŠAPUTANJA:Sa kim se druži ANB (Zoran R...