Monitor

Sudstvo nam je i de iure obezglavljeno. Najvažnijoj instanci ove grane vlasti, Sudskom savjetu (SS), oformljenom aprila 2008, istekao je četvorogodišnji mandat. Toj činjenici u javnosti nije posvećena pažnja; nema dostupnih informacija da je u toku procedura izbora novog. Ustav i zakon predviđaju širok spektar ovlašćenja SS-a, jer bira i razrješava sudije i predsjednike sudova; utvrđuje prestanak sudijske funkcije; odlučuje o imunitetu sudija; predlaže Vladi iznos novca za rad sudova; obavlja kontrolu rada sudija i sudova; pokreće disciplinske postupke protiv sudija, itd. Trebalo je da bude temeljni organ koji bi obezbijedio nezavisnost rada sudstva i sudija.

U Mišljenju Evropske komisije iz novembra 2010. o zahtjevu Crne Gore za članstvo u Evropskoj uniji, jedna od preporuka je jačanje vladavine prava, posebno kroz depolitizovano i na zaslugama zasnovano postavljanje članova SS-a. U propratnom Analitičkom izvještaju je naglašeno da postoji ozbiljna zabrinutost za nezavisnost sudija i sudova, jer zakonski okvir „ostavlja prostor za nesrazmjerni politički uticaj".

Alarmirano je zbog prećeranog gomilanja ovlašćenja u funkciji predsjednice Vrhovnoga suda (VS). Vesna Medenica ne samo da je šefica VS-a, po položaju automatski i SS-a, već upravlja i organizuje rad Konferencije sudija, donedavno je predsjedavala i Komisijom za imenovanja, gdje se biraju članovi SS-a iz redova sudija, regrutuju nove sudije i obavlja postupak napredovanja u službi.

Medenica je, slučajnom ili namjernom greškom ustavotvorca – za razliku od svih drugih državnih funkcionera a za predsjednike sudova na pet godina – bez vremenski limitiranog mandata. Predsjednica VS-a je nedavno objasnila da joj je „mandat neko propuštio da oroči". Naime, čl. 127 Ustava ne precizira koliko traje. Nije bilo reakcije na usamljenu ideju dr Blagote Mitrića da se ta „pravna praznina" popuni primjenom ustavne odredbe, po kojoj je SS viši organ vlasti od VS-a, pa raspuštanjem sadašnjeg SS-a prestaje i njen mandat predsjednice VS-a.

Procedura izbora i razrješenja Medenice u rukama je predsjednika države, parlamenta i Vlade – Filipa Vujanovića, Ranka Krivokapića, Igora Lukšića, dakle dvojice potpredsjednika DPS-a i predsjednika SDP-a. Ustav kao alternativu predviđa da, ukoliko trojica predsjednika ne mogu de se dogovore, na scenu stupi Odbor za politički sistem, pravosuđe i upravu koji Skupštini predlaže izbor ili razrješenje, pa poslanici, prostom većinom, biraju ili razrješavaju dužnosti predsjednika VS-a i SS-a.

Niko iz sudstva, gdje najbolje poznaju činjenice Medeničnih zloupotreba, nema transparentnu mogućnost da je kritikuje, pokrene ili odlučuje u postupku njenog razrješenja, jer bi bio na udaru SS-a zbog navodnog kršenja discipline i samovoljnosti.

Prva i jedina „spoljna" kontrola sudstva utvrdila je neke od zloupotreba. Jesenas je Državna revizorska institucija notirala mućke sa budžetom, te otkrila diskretna ovlašćenja predsjednice VS-a i SS-a da nagrađuje lojalne sudije birajući: ko će – mimo propisa – dobiti vanredno plaćena dežurstva; kome će plaćati podstanarske kirije; ko će od sudija keširati u raznim komisijama, održati plaćeno predavanje ili dobiti tezgu „ispomoći" u drugom sudu.

Dok Medenica ućeruje sudijama šargarepom i batinom bespogovorni dril, za javnost citirajući opšta mjesta o nezavisnosti sudske vlasti, u stvarnosti zavisi od političke volje dvije partije na vlasti. Time nije potkopan samo klasičan model podjele, međusobne nezavisnosti i ravnoteže različitih grana vlasti (pravosudne, zakonodavne, izvršne), već je obezbijeđen pouzdan instrument partijske kontrole šefice sudstva. Ako koaliciona, izvršna DPS-SDP vlast i njena većina u parlamentu na uzdi drže Medenicu, kao što je sada slučaj, preko nje kontrolišu i sve ostale sudije, pa je potpuno izigrana činjenica da parlament od 2007. više ne bira i razrješava sudije.

I kvalifikacije Medenice za matronu sudstva ostaju sporne. Nije karijerna sutkinja. Od ukupno 25 godina koliko je provela u pravosuđu, do izbora na sadašnju funkcije, većinu je provela u tužilaštvu: svega šest godina je bila sutkinja. Dok je 2001 - 2003. presuđivala u krivičnim predmetima u Višem sudu u Podgorici postala je neslavna rekorderka, jer joj je oboreno više presuda nego svim drugim krivičarima zajedno. Malo je vjerovatno da bi, upravo iz ovih razloga, uopšte bila izabrana za predsjednicu VS-a da su – što je temelj nezavisnosti sudske vlasti od političkih odluka – o njenom izboru odlučivale ostale sudije.

Uostalom, naše „depolitizovano sudstvo" ne postoji ni kao mrtvo slovo na papiru, jer Ustav ili zakon, iako zabranjuju članstvo sudija u političkim organizacijama, uopšte ne razrađuju bilo kakvu sankciju – opomenu, suspenziju ili razrješenje – ako neko od nosilaca pravosudne funkcije, kao u stara komunistička vremena, bude javni ili kripto član partije.

Od aprila 2008, odnosno od konstituisanja SS-a, Medenica je uz pomoć DPS-a, te prećutni blagoslov SDP-a, fingirala primjenu reformi. Iz DPS-a su, direktno i indirektno, odlučivali o najmanje pet-šest a vjerovatno o svih devet od ukupno deset članova SS-a unutar kojeg se odlučuje prostom većinom glasova.

Osim Medenice, koju su DPS-SDP u parlamentu izglasali, član SS-a je bio i poslanik Ljuiđ Škrelja (DPS), te ministar pravde, bivši Miraš Radović, odnosno sadašnji Duško Marković – koji je i član Predsjedništva DPS-a. Njegov kolega iz Predsjedništva DPS-a, partijski potpredsjednik Filip Vujanović, imenovao je dva člana „iz redova uglednih pravnika" (vidi boks), dok mu je supruga, sutkinja Svetlana Vujanović – koja je 2008. učestvovala u njegovoj predsjedničkoj kampanji – takođe bila članica SS-a. Preostali članovi bili su Medeničin zamjenik u VS-u sudija Radule Kojović, podređene koleginice iz VS-a sutkinje Julka Badnjar i Vesna Begović – koje je lično selektovala za kandidatsku listu, te poslanik iz opozicije Neven Gošović (SNP).

Pozivajući se na vješto komponovanu regulativu, Medenica je godinama pokušavala da prikrije suštinu – da su sudovi i dalje mač partije na vlasti. U diplomatskoj formi je takvo stanje konstatovano i u aktima Evropske komisije i Venecijanske komisije u kojima se traži temeljno preispitivanje i promjena ustavnih i zakonskih okvira izbora i razrješenja vrha sudske vlasti.

Na primjer, uticaj ministra pravde (nota bene – i vicepremijera) Duška Markovića u SS-u na kažnjavanje sudija, naizgled je onemogućen, jer postoji izričita ustavna zabrana da glasa kod utvrđivanja disciplinske odgovornosti, no on odlučuje glasanjem u svim drugim bitnijim postupcima, uključujući najvažnije – izbor i neopozivo razrješenje sudija. Marković i po osnovu širokih ovlašćenja koje ima kod imenovanja notara – dobro plaćene profesije u koju je otišlo ili će aplicirati gomila sudija – može da utiče na njihove karijere. Marković je član Vlade koja još uvijek odlučuje, ne samo o iznosu budžeta za sudstvo, već i donosi odluke o dodjeli stanova i stambenih kredita za sudije.

Ako tako stoje stvari, činjenica da SS, kao vrh sudske vlasti, zakonski i praktično ne postoji a nije pokrenuta procedura za izbor novog – ne bi ni bila interesantna da ne simboliše kolaps četvorogodišnjeg spinovanja navodne reforme sudstva.

Sukob, pomirenje i konspiracija

Kada su predsjednika Komisije za utvrđivanje konflikta interesa Slobodana Lekovića novinari pitali da odgovori postoji li konflikt interesa jer je supruga predsjednika države Svetlana Vujanović tada izabrana za članicu SS-a i predsjednicu njene Disciplinske komisije – a izbor SS-a ukazom proglašava njen muž – na tu okolnost nije se izjašnjavao.

No, da konflikt interesa zbilja postoji, pokazao je slučaj Zavala, koji trese depeesovski establišment i vrh sudstva. Naime, prema informacijama Vijesti, Svetlana Vujanović je 14. marta o.g. sebi uskratila obavezu odlučivanja po zahtjevu odbrane u predmetu Zavala za izuzeće Mušike Dujovića, odnosno Valentine Pavličić, predsjednika i postupajuće sutkinje Višeg suda u Podgorici. Vujanovićeva je kao razlog samoizuzeća „navela porodično prijateljstvo" a „nezvanično, to je zato što su Vujanovići, Svetlana i Filip, prijatelji sa Svetozarom Marovićem, čiji je brat Dragan optužen u ovom predmetu".

U međuvremenu je Svetlana Vujanović izabrana za predsjednicu Apelacionog suda, koji će, nakon presude vijeća Valentine Pavličić, odlučivati po eventualnoj žabi u predmetu Zavala. Vujanovićeva je bila jedina kandidatkinja a na njen izbor se čekalo mjesecima i tek nakon što je Vesna Medenica, zbog izmjena Zakona o SS-u, morala da napušti mjesto predsjednice Komisije za imenovanja SS-a.

Prema medijskim izvještajima, oko godinu unazad trajao je verbalni rat između Medenice i Vujanovićeve, navodno iniciran jednim referatom Radula Kojovića. Ovaj Medeničin zamjenik u VS-u i SS-u, šampion sudstva u prihodima po osnovu vanrednih angažmana, obrušio se marta 2011. na neprofesionalnost Apelacionog suda.

Početkom prošlog ljeta su bile uzavrele strasti oko pritvora uhapšenicima u aferi Zavala. Viši sud je, pozivom na odluku VS-a, nastojao da produži pritvor, koji je Apelacioni sud ukinuo. Stvar je dogurala do Ustavnoga suda, pa je Apelacioni sud u ponovnom odlučivanju donio rješenje kojim se Dragan Marović i druga dvojica oslobađaju iz pritvora.

No, „ratne sjekire", barem za javnost, zakopane su nedavnim izborom Vujanovićeve za predsjednicu Apelacionog suda. Medenica se potrudila da biranim riječima opiše kako je SS imao lak posao izbora nove predsjednice Apelacionog suda.

Nešto kao uzvratna usluga može se protumačiti konspirativna tišina koju emituje Filip Vujanović. Uopšte nije reagovao na činjenicu da SS više ne postoji. Naprotiv, svega par neđelja prije nego što je SS-u prestao mandat, 29. marta o.g. iz njegovog kabineta je saopšteno da je za članove SS-a iz „iz redova uglednih pravnika" izabrao penzionisane sudije Ustavnoga suda Veselina Rackovića i Radovana Krivokapića. Kao da je sve najboljem u redu.

Filip Vujanović je pluskvamperfekt aktuelnog kolapsa crnogorskoga sudstva. Kao ministar pravde on nas 1993. nije samo usrećio što je Vesnu Medenicu, bivšu tužiteljku iz Kolašina, doveo na rad u Podgoricu, već je 2007. bio i glavni lobista njenog izbora na sadašnje dužnosti.

Vladimir JOVANOVIĆ