Monitor.co.me

DOGAĐAJI KOJI SU OBILJEŽILI 2015-U: Sve je dublji jaz

E-mail Ispis PDF
paris-explosionSvaka godina ima značajne događaje, pa tako ni 2015. ne predstavlja izuzetak. Neke od priča iz ove mogle bi da nastave da dominiraju novinskim naslovima i u 2016. godini.

Naročito bi to moglo da važi za tzv. Islamsku državu (ISIS) koja je pružila svoje „krvave pipke" daleko izvan baze koju je proteklih godina uspostavila u bliskoistočnim zemljama Siriji i Iraku. Teroristi ISIS izveli su tokom 2015. napade na četiri kontinenta. Napadi su izazvali uključivanje ruskog ratnog vazduhoplovstva u rat na Bliskom istoku, preispitivanje unutrašnjih politika u Francuskoj i SAD, žešće vazdušne udare Zapadne alijanse protiv ISIS i pokrenuli zlokobna pitanja šta bi taj teroristički entitet mogao donijeti u nastupajućoj godini.

U stvari je 2015. i počela u znaku ISIS, pošto su prvih dana januara naoružani strijelci napali redakciju satiričnog časopisa Šarli Ebdo u Parizu i ubili 12 ljudi, većinom novinare. Narednih nedelja i mjeseci je varvarizam te grupacije bio neumoljiv.

Jeziva propaganda obuhvatila je spaljivanje živog zarobljenog jordanskog pilota, obezglavljivanje 21 egipatskog koptskog hrišćana u Libiji i ubistvo 82-godišnjeg direktora antikviteta u Palmiri, drevnom gradu u Siriji koji je ISIS opljačkala. Među ostale zločine koje su izvršili džihadisti spadaju ubistvo 148 ljudi na Univerzitetu Garisa u Keniji, za koji je odgovornost preuzeo ekstremistički pokret Šabab iz susjedne Somalije. Usamljeni strijelac je ubio 38 turista, većinom britanskih, u jenom priobalnom ljetovalištu u Tunisu; tri mjeseca ranije 22 ljudi je ubijeno u muzeju u Tunisu.

ISIS je preuzeo odgovornost za napade u Parizu sredinom novembra u kojima su naoružani strijelci izrešetali 130 ljudi i ranivši na stotine u restoranima i barovima, te na rok koncertu. Predsjednik Fransoa Oland je objavio da je Francuska u ratu sa ISIS.

Nakon tvrdnji da je ISIS oborio avion ruske aviokompanije u Egiptu, Rusija je poslala borbene avione u Siriju, kako bi bombardovala ISIS. U Kaliforniji je jedan bračni par inspirisan ISIS-om ubio 14 ljudi. U decembru je Barak Obama tvrdio da koalicija predvođena SAD nanosi velike gubitke ISIS-u, smanjujući njene operacije u Iraku i Siriji.

Turska je takođe ušla u sukob, pošto je izvršen bombaški napad na okupljanje studenata u blizini granice sa Sirijom. No, Turska je takođe napadala položaje Kurda povezanih sa kurdistanskom PKK. Zapadni mediji su tvrdili da ruski avioni bombarduju pozicije sirijske opozicije koja se bori protiv režima predsjednika Bašara el Asada. Situacija bi mogla da bude jasnija u 2016, ukoliko glavne sile SAD i Rusija budu iskreno sprovele posle četiri i po godine sukobljavanja jednoglasno donijetu rezoluciju Savjeta bezbenosti UN o suzbijanju ISIS.

Jedna od velikih posljedica djelovanja ISIS bio je i talas izbjeglica u Evropu. Gotovo polovina od stotina hiljada ljudi koji su se uputili prema tom kontinentu u najgoroj izbjegličkoj krizi posle Balkanskih ratova stiglo je iz Sirije.

Slika trogodišnjeg sirijskog utopljenog dječaka na turskoj plaži izazvala je prošlog ljeta opšte zgražavanje. Održano je nekoliko samita Evropske unije (EU) u pokušaju da bude razriješena kriza. Nemačka je otvorila svoje granice kako bi prihvatila više od miliona tražilaca azila tokom 2015. Na drugoj strani je nekoliko zemalja centralne i istočne Evrope predvođeno Mađarskom počelo da podiže žičane ograde kakve na kontinentu nisu viđene od poznih 1980-ih i samrti socijalističkog lagera.

EU protekle godine nije djelovala kao sposobna da rješava vlastite probleme. Još oporavljajući se od duboke recesije poslije globalne finansijske krize iz 2008, morala je da se bavi sa masom izbjeglica, među kojima su i ekonomski migranti iz Azije i Afrike. Evropske porozne granice i razlike u tretmanu imigranata bili su veliki podsticaj nacionalističkim i ksenofobičnim desničarskim organizacijama na kontinentu. Procjene su da će dok god rat u Siriji bude trajao, a evropska privreda bude privlačila nezapooslene iz drugih djelova svijeta, pritisak izbjeglica i migranata na kontinet biti nastavljen.

Jedna od manifestacija duboke krize u EU je bio dolazak na vlast u Grčkoj stranke krajnje ljevice Siriza posle izbora u januaru. Stavovi koje je zastupala Siriza, nada oslabljenih ljevičarskih stranaka u Evropi, podržani su na referendumu u julu kojima su odbačene mjere štednje koje su nametnuli Međunarodni monetarni fond (MMF) i EU.

No, usljed nestabilnosti na tržištima, i suspenzije rada berze u Atini na pet nedelja, premijer Aleksis Cipras je na kraju bio primoran da pristane na još jednu pozajmicu, na opšte zgražavanje njegovih radikalnijih koalicionih partnera. Iznureni Grci izašli su na birališta po treći put u septembru i ponovo izabrali Ciprasa.

Umrtvljenu evro zonu su, na kraju godine protresli i parlamentarni izbori u Španiji. Prvi put poslije više decenija, ne zna ko će kao sljedeći vladati zemljom. Od 1983, stalno je jedna od dvije velike stranke dobijala apsolutnu većinu glasova. Vladajuća konzervativna Narodna partija (PP, Partido popular) premijera Marijana Rahoja – je sa 45 spala na 29 odsto glasova. Birači nijesu ni Socijalističku radničku partiju Španije (PSOE, Partido Socialista Obrero Español) nagradili većinom potrebnom za formiranje vlade, već sa 22 odsto glasova - nakon 29 odsto prije četiri godine. Trenutno bi mogla da se zamisli velika koalicija ili konglomerat PSOE, Podemosa i još nekih manjih stranaka lijevog spektra.

Protekla je bila tužna godina i za simbol privrednog čuda Nemačke, motora EU. Proizvođač automobila Folksvagen zapao je u krizu tokom jeseni pošto je rukovodsto priznalo da je instaliran softver u vozilima na dizel gorivo koji je lažirao na testovima za emisiju (štetnih gasova) u SAD. To je dovelo do odlaska Ferdinanda Piča sa mjesta predsjedavajućeg.

Folksvagenova krivična djela otkrivena su zbog istrage u SAD. U SAD su, takođe, izveli još jednu instituciju sa sjedištem u Evropi na „stub srama" kada je iznijeta optužba za korupciju protiv nekoliko čelnika FIFA, upravljačkog tijela svjetskog fudbala. Epilog je stigao opet posljednjih dana 2015, pošto je Etička komisija FIFA suspendovala Blatera na osam godina zbog zloupotrebe položaja i kršenja etičkih pravila, baš kao i predsjednika evropske fudbalske asocijacije (UEFA) Mišela Platinija.

Poslije šest godina pregovora, Iran i šest svjetskih sila (SAD, Rusija, Narodna Republika Kina, Francuska, Velika Britanija i Nemačka) postigli su dogovor o iranskom nuklearnom programu. Neki su to pozdravili kao priliku za Iran da izađe iz međunarodne izolacije. Drugi, pogotovo Izrael, su smatrali da dogovor predstavlja grešku koja će omogućiti Iranu da razvija nuklearno oružje i ekonomski ojača. SAD su obnovile diplomatske odnose sa Kubom koji su bili zamrznuti tokom decenija Hladnog rata. Ublažena su ograničenja na putovanja između dvije države.

Američki predsjednički kandidati počeli su kampanje. Republikanski establišment bio je neprijatno iznenađen kada je Donald Tramp preuzeo vođstvo u partijskoj borbi, uprkos uvredama na račun žena, Meksikanaca, muslimana i drugih. Primarni izbori počinju u februaru.

U Americi je došlo do nekoliko masovnih pucnjava. U jednoj, u Čarlstonu u Južnoj Karolini, bijeli rasista je ubio devetoro ljudi. Najveća pobuna u Baltimoru nakon 1960-ih izazvana je nakon smrti jednog Afroamerikanca koji je bio u policijskom pritvoru.

Brojnim komemoracijama tokom 2015. obilježeno je 70 godina od okončanja Drugog svetskog rata, najkrvavijeg konflikta u istoriji, u kome je stradalo između 50 i 85 miliona osoba.

Cijene nafte su pale, teško pogodivši niz zemalja proizvođača, prije svega Iran, Venecuelu, Rusiju, Alžir... Svjetsko prisustvo sve moćnije privrede NR Kine je postalo još vidljivije. Uvažavajući tu moć, MMF je u decembru uključio kinesku nacionalnu valutu juan (ili renmingbi) među glavne za međunarodna plaćanja.

U međuvremenu su bogati postali još bogatiji, a siromašniji sa još manje sredstava za život. U svijetu su proteklih decenija materijalne razlike postajale sve veće i ta tema je posebno postala aktulena prošle godine nakon objavljivanja knjige francuskog profesora ekonomije Tomasa Piketija - Kapital u dvadeset prvom vijeku.

Prema podacima Svjetske banke, prvi put je u 2015. manje od 10 odsto svetskog stanovništva živjelo u ekstremnom siromaštvu, sa 1,90 američkih dolara po čovjeku dnevno. To je smanjenje od 13 odsto u odnosu na 2012, a posljedica je vrtoglavog uspona privreda u NR Kini i Indiji, zemljama u kojima živi trećina stanovništva.

Na svjetskom samitu UN o klimatskim promjenama, održanom krajem godine u Parizu, postignut je sporazum s ciljem da se zaustavi povećanje prosječne globalne temperature na „značajno ispod dva stepena Celzijusa iznad predindustrijskih nivoa". Politika je prvi put prepoznala rizik globalnog zagrevanja. Neki predstavnici zelenih su skeptični da će vlade ispoštovati sporazum.

Prošla godina je bila najtoplija otkako se bilježe mjerenja, što nije iznenađenje s obzirom na to u kojoj meri zagađenja krše standarde Svetske zdravstvene organizacije (SZO) o kvalitetu vazduha koji udišemo.

Klimatske promene utiču i na prirodne katastrofe. Zemljotres u Nepalu usmrtio je gotovo 9.000 ljudi.

NASA je objavila nekoliko novih podrobnijih saznanja o svijetu izvan naše planete. U septembru su naučnici prvi put potvrdili da na površini Marsa teče voda. To je rodilo špekulacije da je moguće na Crvenoj planeti otkriti neke oblike života.


Milan BOŠKOVIĆ

 

pozovi-sprijeci

CEROVO_Monitor_baner_310x60

 

Monitor u novom broju donosi

Monitor broj 1464 / 2.novembar 2018.     ĆERANJE:Između dva mraka (Zoran Radulov...

 

Monitor broj 1463

Monitor broj 1463 / 2.novembar 2018.   BAGER U SUZI EVROPE:Sve je isto, samo Tare ne...

 

Monitor broj 1462

Monitor broj 1462 / 26.oktobar 2018. TELEFONSKA ŠAPUTANJA:Sa kim se druži ANB (Zoran R...