Monitor.co.me

EVROPA I GRANICE : Strah od novih mapa

E-mail Ispis PDF
0911-cataloniaPredsjednik Katalonije Karles Pudždemon potpisao je u utorak deklaraciju o nezavisnosti te regije od Španije. ,,Želim da pratim volju naroda Katalonije da postane nezavisna država", kazao je Pudždemon poslije čega se u regionalnom parlamentu prolomio aplauz. Odmah potom kazao je da Vlada želi da odloži bilo kakvu formalnu odluku. ,,Predlažem da suspendujemo efekte Deklaracije o nezavisnosti, kako bi radili na tome da stavimo u praksu rezultate referenduma. Danas pravimo gest odgovornosti u korist dijaloga".

Španski premijer Mariano Rahoj traži od vlade Katalonije da razjasni – da li su ili ne proglasili nezavisnost, prije nego što centralna vlada preduzme bilo kakvu akciju u skladu sa članom 155 Ustava Španije. Aktiviranju člana 155 Ustava Španije, vladi bi bilo omogućeno suspendovanje političke autonomije Katalonije i preuzimanje regiona.

Pudždemon je ponovio da je Katalonija evropsko pitanje. Možda nije mislio na to, ali Katalonija nije jedinstven slučaj i širom Evrope različite grupe traže redefinisanje identiteta odbacujući centralizovane države. Neki od njih su:

Baskija

Težnja za nezavisnošću Katalonaca dobrim dijelom je posljedica finansijske pomoći koju Madrid šalje upravo u Baskiju i u pokrajinu Navara s glavnim gradom Pamplonom. Baskijski nacionalizam i baskijski jezik takođe su bili potiskivani za vrijeme Frankovog režima. Baskija je ekonomski mnogo slabija od Katalonije, ali su zato tamošnji separatisti mnogo nasilniji. U borbi za nezavisnost od Madrida organizacija ETA je u posljednjih 50 godina ubila preko 800 ljudi. Taj separatistički pokret se 2011. javno odrekao nasilja. Na putu k nezavisnosti i dalje tapkaju u mjestu. Referendum iz 2014. bio je simboličan i nepriznat.

Škotska

Nigdje na zapadu Evrope nije izgledalo tako vjerovatno štampanje novih geografskih karti kao u slučaju Škotske. Unija Škotske i ostatka Velike Britanije traje već dobrih 300 godina. No, na referendumu 2014, na koji je pristao i London, pobornici nezavisnosti su tijesno izgubili. Izlazak Britanije iz EU naveo je rukovodstvo u Edinburgu da razmotri održavanje novog referenduma, možda već 2018. Škoti su većinski bili za ostanak u EU. Ankete ipak kažu da bi ishod sljedećeg referenduma bio sličan prethodnom.

Flandrija

Na posljednjim parlamentarnim izborima u Belgiji, kao najjača stranka u Flandriji pokazala se Nova flamanska alijansa, koju predvodi Bart de Vever. Taj političar vjeruje da je belgijska država pred raspadom i da bi trebalo graditi samostalnu Flandriju. Ako se otcijepi flamanski dio u kome se govori varijanta holandskog, država će izgubiti više od polovine stanovništva, ali i privredne snage. Veliki problem bio bi status Brisela u kome su sjedišta EU i NATO. Neki pominju i pripajanje frankofone Valonije Francuskoj, Luksemburgu, pa čak i Njemačkoj. Belgijanci su do sada uspijevali da se drže zajedno.

Padanija

Ideja secesije sjevera Italije ima ekonomske pobude. Tamo se nalaze razvijeni regioni Lombardija, Pijemont, Venecija, kao i druge bogate i industrijalizovane oblasti. Mnogi građani u tom dijelu zemlje vjeruju da Italijani sa juga žive na grbači marljivih sjevernjaka. Takozvana Lega Nord nekada je tražila nezavisnu Padaniju, oblast koja bi obuhvatala razvijeni sjever današnje Italije. Danas se koplja lome oko zahtjeva da u regionu ostane tri četvrtine zarađenog novca.

Južni Tirol

Ova oblast je zvanično unutar granica Italije od kraja Prvog svjetskog rata. Ranije je bila dio Austrougarske. Nakon smrti Musolinija, Južni Tirol postepeno je dobijao sve veću jezičku i političku ekonomiju. Stanovnici tog regiona raspolagali su i dobrim dijelom novca sakupljenim od poreza i činilo se da sve teče glatko. Ali ekonomska kriza ponovo je probudila separatizam. Italija je, poslije Grčke, druga po zaduženosti u evrozoni i muče je velike privredne teškoće. Tirolci su imućni i ne žele da se opterećuju problemima zajedničke italijanske države. Sve se glasnije čuje parola: Dalje od Rima.

Korzika

Francuske vlasti dugo su suzbijale autonomaške tendencije na tom ostrvu, uključujući tu i korišćenje lokalnog jezika u školama i javnom životu. Militantne grupe kao što je FLNC su godinama pokušavale da se nasilno odvoje od Pariza, izvodeći napade na zvaničnike ili simbole francuske države. Tek ljeta 2014. pokret FLNC je saopštio da se više neće služiti nasiljem. Ali potencijal za sukobe ostaje – kada je francuska vlada 2000. godine predložila prilično neupadljive mjere za povećanje autonomije Korzike, konzervativna opozicija u toj zemlji izašla je na barikade.

Bavarska

Prema njemačkoj medijskoj kući Dojče vele (DW) veoma mali broj Bavarca ozbiljno misli da je osnivanje sopstvene države pravi potez. Ipak, zvanični naziv ove njemačke pokrajine je „Frajštat Bajern", odnosno „Slobodna država Bavarska". Ta njemačka federalna jedinica na jugu zemlje vjerovatno bi mogla da se snađe i odvojeno od ostatka Njemačke. Bavarska ima najveću površinu od svih njemačkih saveznih država, u njoj živi 13 miliona ljudi, i ona ima najveći privredni obrt u Njemačkoj. Bogatstvo izaziva trzavice – Bavarci smatraju da previše novca odlazi u zajedničku kasu. Ima i oštrijih stavova. Član stranke bavarske Hrišćansko-demokratske unije (CSU), novinar Vilfrid Šarnagel, u svojoj knjizi Bavarska može i sama 2012. se zalagao za izlazak iz SR Njemačke. Nema nekog pokreta koji dijeli njegove stavove.

Natrag Kataloniji. Stručnjaci u Zapadnoj Evropi su saglasni da institucije u Barseloni neće moći da se pozovu ni na međunarodno, ni na evropsko pravo. Pravo naroda na samoopredjeljenje važan je princip međunarodnog prava, ali je to takođe i zaštita teritorijalnog integriteta jedne zemlje. Na prvi princip poziva se katalonski pokret za nezavisnost, na drugi španska vlada. Međunarodnim pravom nije predviđeno pravo na secesiju, osim ako su u tome složne obje strane, što u Kataloniji nije slučaj.

Stvaranje nove države nije uvijek problem. Kada su se Česi i Slovaci razdvojili 1992. to je obavljeno uz obostranu saglasnost. Kada su pedesetih i šezdesetih narodi Afrike proglašavali nezavisnost, kolonijalne sile su djelimično pružale otpor, ali pravo naroda na samoopredjeljenje je u UN bio je vodeći princip.

Štefan Talmon, profesor međunarodnog prava iz Bona, smatra da Katalonci ne mogu na to da se pozovu: „Pravo naroda na samoopredjeljenje pretpostavlja da postoji jedan narod koji na to pravo može da se pozove. Dio naroda u okviru nacionalne države, čak i da ima određeni identitet, u međunarodnopravnom smislu nije narod koji može da se pozove na pravo na samoopredeljenje", objašnjava Talmon u razgovoru za DW.

Britanska vlada pod premijerom Dejvidom Kameronom pravno nije bila primorana da odobri referendum o škotskoj nezavisnosti. Odobrila ga ja 2014. kako bi se pitanje politički razjasnilo. Rezultat: 55 odsto građana glasalo je za ostanak u Ujedinjenom Kraljevstvu. Prema anketama, i poslije odluke o Bregzitu – čemu se većina Škota protivila – to mišljenje se nije znatno promijenilo. Nova premijerka Tereza Mej povukla je odluku vlade o pristanku na referendum.

Sabine Ridel iz berlinske Fondacije za nauku i politiku za njemačku novinsku agenciju DPA kaže da bi posljedice secesije Katalonije bile nesagledive: „Ukoliko ugovore koje su sklopile države dovedemo u pitanje, onda imamo nove sukobe, a možda i ponovo rat u Evropi."

Ne samo međunarodno već i evropsko pravo štiti status kvo. U članu 4. ugovora o EU stoji da države vode računa „o svom nacionalnom identitetu koji je izražen u osnovnim političkim i ustavnim strukturama, uključujući regionalnu i lokalnu samoupravu", kao i o „teritorijalnom integritetu". To znači da je otcjepljenje nepoželjno.

Štefan Talmon upozorava: Ukoliko bi države dozvolile otcjepljenja „zbog subjektivnih osjećaja identiteta" pojedinih grupa, naroda ili oblasti, za kratko vrijeme, u svijetu više ne bi bilo oko 200, već 300 ili 400 država.


Nasljednice Jugoslavije

Njemački novinar Thomas Rosner piše da su se stariji Hrvati, Bosanci, Srbi i Slovenci u vrijeme referenduma u Kataloniji sjećali izjašnjavanja koja su početkom devedesetih nagovijestila krvavi raspad Jugoslavije. Separatističke težnje muče i dalje višenacionalni lavirint BiH, a zahtjevi za većom autonomijom čuju se i iz drugih regija. Slično kao u Kataloniji, u Hrvatskoj i u Srbiji upravo su privredno najsnažnije regije te koje traže veću financijsku autonomiju od njihovih centralnih vlada.

„Ima li Istra pravo na neovisnost od Hrvatske", pita i hrvatski portal Index.hr. Srazmjerno imućna Istra plaća znatno više poreznog novca u Zagrebu nego što od središnje vlade prima, ali težnju za otcjepljenjem demantuju i političari stranke Istarski demokratski savez (IDS) koja se zalaže za decentralizaciju Hrvatske. Ima ljudi koji žele samostalnu Istru, kaže evropski zastupnik Ivan Jakovčić za Indeks.hr, „ali to nikad nije bila naša politika. Mi želimo visoki stupanj regionalne autonomije Istre, ali ne nezavisnu istarsku državu."

U Srbiji je Vojvodina već 1945. dobila status „autonomne pokrajine" koja je još i proširena 1974. Autokrata Slobodan Milošević je 1989. praktično ukinuo status autonomije pokrajine. Onda je 2002. službeno ta autonomija opet uvedena i promjenom ustava u Srbiji 2006. dodijeljena joj je još veća finansijska samostalnost. O zahtjevima regionalnih političara, kao što je vođa Lige socijaldemokrata Vojvodine Nenad Čanak, za povratak široke autonomije u Beogradu ne žele ni da čuju..

Težnje albanskih nacionalista u područjima Makedonije i juga Srbije da se s Kosovom ujedine u „Veliku Albaniju", nailaze na tvrd otpor i u međunarodnoj zajednici.

Po Rosneru, najupornije su prijetnje secesijom u BiH. Bosanski Hrvati zahtijevaju vlastiti entitet. Vođa bosanskih Srba Milorad Dodik godinama prijeti referendumom o otcjepljenju RS. ,,Ali sve je to računica: poticanje etničkih napetosti za bosansku političku kastu se pokazalo kao najbolji način da se ostane na vlasti," ocjenjuje njemački novinar.


Milan BOŠKOVIĆ

 

pozovi-sprijeci

CEROVO_Monitor_baner_310x60

 

Monitor u novom broju donosi

Monitor broj 1451 / 10.avgust 2018. PRIVATIZACIJA, VALORIZACIJA, KORUPCIJA:Kuda lete Aer...

 

Monitor broj 1451

Monitor broj 1451 / 10.avgust 2018. PRIVATIZACIJA, VALORIZACIJA, KORUPCIJA:Kuda lete Aer...

 

Monitor broj 1450

Monitor broj 1450 / 03.avgust 2018. ĐUKANOVIĆEVI SAVJETNICI:Šaputanja vrijedna milion...