Monitor.co.me

Simboli nacija

E-mail Ispis PDF
Američki slavista Endru B. Vahtel zapazio je da većina istočnoevropskih nacija u traganju za svojim identitetom u njegovoj samopotvrdi ima nacionalnu književnost i nacionalnog pjesnika, prateći metod koji je u XIX vijeku uspostavio Herder. Mađari tako imaju Šandora Petefija, Poljaci Adama Mickijeviča, Rusi Aleksandra Puškina. Kad su Južni Sloveni u pitanju slična je situacija – Franc Prešeren kod Slovenaca, Ivan Mažuranić kod Hrvata, Petar II Petrović kod Crnogoraca, stvarali su književne spomenike koji su pomogli proces samoidentifikacije. Njihova najveća snaga ležala je u sposobnosti da izraze kolektivni identitet. Situaciju kod balkanskih Slovena komplikuje slučaj u kome se Mažuranić ne smatra samo hrvatskim pjesnikom, no i ilirskim i proto - jugoslovenskim, a istorija je potvrdila da je Njegoš nacionalni pjesnik i kod Srba, i kod Jugoslovena i kod Crnogoraca. (Vahtel, 2004, 132)

Uzrok tome treba tražiti u političkim procesima na Balkanu od sredine XIX vijeka na ovamo, procesima nacionalnoga oslobeđenja, potom ujedinjenja, pa razjedinjenja, ponovnog ujedinjenja i ponovnog razjedinjenja Južnih Slovena. Crna Gora, koja je u početku tih kretanja dala Njegoša i imala faktičku nezavisnost, bila je jedna od najvažnijih kopči južnoslovenske inkluzije. Začeci proto - jugoslovenskog nacionalizma iz sredine XIX vijeka razlikovali su se od viđenja jugoslovenstva na kraju XIX vijeka. Od ideje koja nije priznavala vjerske i kulturne razlike i koja je naciji pristupala kolektivistički – ističući zajedništvo (čak i s Bugarima) ona će se pretvoriti u jednu vrstu kohezije opterećene frojdovskim „narcizmom" malih razlika. U velikom identitetu pokazaće se više manjih identiteta – hrvatski, slovenački, bošnjački, makedonski, srpski i crnogorski, koji je opet specifičan zbog svog „srpskog" ideološkog predznaka u tome periodu, zbog programskih načela crnogorske političke elite koja je nastojala ovladati „srpstvom" i potom preuzeti ulogu južnoslovenskog Pijemonta. Zato je upotreba Njegoša najinteresantnija u Crnoj Gori, budući da se u njoj prepliću tri identiteta – crnogorstvo, srpstvo i jugoslovenstvo.

U kontinualnom sagledavanju srpske i jugoslovenske prošlosti crnogorska teritorija dopunjavala je „rupe" koje su nastajale usljed diskontinuiteta. Njen prostor od sredine XIX vijeka postaje interesantan svim sukcesivnim programima na Balkanu, a uz Crnu Goru redovno je išao i Njegoš kao jedna od njenih personifikacija – onaj ko je pośedovao Njegoša pośedovao je Crnu Goru. Sličnu sudbinu crnogorskoga velikana nalazimo u našem bliskom okruženju. Studija istaknute bugarske intelektualke Marije Todorove Bones of contention: the living archive of Vasil Levski and the making Bulagria's national hero bavi se posthumnom sudbinom bugarskoga nacionalnog heroja i jednoga od simbola bugarske nacije - Vasila Levskoga. Između Njegoša i Levskoga postoje brojne paralele – obojica su igrali izuzetnu antiosmansku ulogu i promovisali nacionalno oslobođenje, obojica su umrli prije četrdesete godine, Levski je jedan dio života proveo kao svešteno lice, ali je crkvu napuštio i nije živio monaški; obojica su proglašavani za svečeve, kosti obje ove ličnosti više su nego obični posmrtni ostaci, ali što je najvažnije – nakon smrti Vasil Levski postaje bitan gotovo svim kasnijim bugarskim vlastima. Kako uočava Todorova, on je postao jedina ujedinjujuća i nesporna figura koju je prihvatio čitav niz međusobno neusaglašenih stranaka, institucija, pokreta i ideologija. Bio je evociran kao krajnji autoritet i nalazio se na svakom katarištu: vjernika i ateista, republikanaca i monarhista, konzervativaca i radikala. Levski je za Bugare odigrao ulogu metaforičkog „ljepila" koji je u simboličkoj ravni kohezirao naciju.

I ono što posebno povezuje Njegoša i Levskoga jeste činjenica da za obojicu postoji praksa koju je uočila Todorova na primjeru svog junaka: „neuobičajena koncentracija konkurentnih i osporavajućih diskursa i aproprijacija za istu figuru". Jednostavno, toliko su bili bitni za izgradnju vlastitih nacija da je njihov post mortem „život" morao biti politički instrumentalizovan.


Boban BATRIĆEVIĆ

 

pozovi-sprijeci

CEROVO_Monitor_baner_310x60

 

Monitor u novom broju donosi

Monitor broj 1457 / 21.septembar 2018. KAKO JE REGIONALNI VODOVOD IZGUBIO 12 MILIONA EUR...

 

Monitor broj 1456

Monitor broj 1456 / 14.septembar 2018.   OKONČANA LEGALIZACIJA BESPRAVNIH OBJEKATA:...

 

Monitor broj 1455

Monitor broj 1455 / 7.septembar 2018. AERODROMI U RALJAMA VLASTICijena koruptivne po...