Monitor.co.me

Tjeskoba zabrinjavajućih analogija

E-mail Ispis PDF
Na SFRJ se iz pozicije današnje Crne Gore i aktuelnog crnogorskog društva može gledati iz dvije perspektive. Jedna je emotivna; za nju se uobičajio naziv jugonostalgičarska. Ta perspektiva gledanja na SFRJ obično se iscrpljuje u nekoliko više-manje stalnih konstatacija: tada smo živjeli bolje; nije bilo današnjih granica među bivšim republikama;lična bezbjednost građana bila je na mnogo većem nivou nego danas; školovanje i zdravstvo bili su besplatni, pasoš SFRJ bio je jedan od najuvaženijih u svijetu itd., itd. Lanac ovih konstatacija obično se završava sjetnim: ,,Eh, nikad više neće nam biti dobro kao tada". Ma koliko da je najveći broj ovih konstatacija tačan od njih- kao i uopšte od emotivnog odnosa prema SFRJ- za aktuelni trenutak i za budućnost Crne Gore ipak nema intelektualne i praktične koristi.

Druga moguća perspektiva gledanja na SFRJ iz pozicije aktuelnog crnogorskog društva i savremene Crne Gore je racionalna, analitička. Ta perspektiva je- makar za određeni broj ljudi u Crnoj Gori - sa jedne strane veoma korisna, a, sa druge, isto toliko i zabrinjavajuća. U ovom članku neću se baviti analizom društva, političkog sistema i opšte situacije u SFRJ te uzrocima raspada zajedničke države (većine) južnoslovenskih naroda uzetim samima po sebi. Zanima me isključivo sistemsko-poredbena perspektiva: odnos određenih političko-društvenih faktora i realija koji su egzistirali u bivšoj SFRJ sa istim tim društveno-političkim faktorima i realijama koji egzistiraju i u savremenoj CG. Barem tri analogije između bivše SFRJ i savremene CG veoma su upadljive, i morale bi biti indikativne za sve koji su iskreno zainteresovani za dobrobit ( i uopšte opstanak) Crne Gore.

Prva analogija između SFRJ i CG tiče se prirode političkog sistema: SFRJ je bila totalitarna država, na čelu koje se punih 35 godina nalazio diktator koji je imao polubožanski status. U SFRJ nije postojao društveni dogovor iz kojeg bi proizašao istinski Ustav, a onda redom politički sistem i institucije. Na kraju su diktator koji je apsolutistički upravljao tom državom i njegov kult ličnosti ostali praktično jedino vezivno tkivo među narodima i republikama bivše SFRJ. Svi znamo koliko je trajala država poslije njegove smrti.

Nameće se sljedeći zaključak. Pakleno trojstvo: koncentracija cjelokupne vlasti i moći vlasti u rukama jednog čovjeka, odsustvo snažnih nezavisnih institucija ( prije svega odsustvo takvih institucija na razini tadašnje savezne države) i, iznad svega, dugogodišnji autoritarni princip vladanja - koji je od najvećeg broja državljana SFRJ formirao autoritarne ličnosti a ne slobodne građane koji kritički promišljaju stvarnost, bio je jedan od dva ključna faktora koji su doveli do nestanka SFRJ. Ljudi koji su 35 godina bili drilovani da se klanjaju jednoj ličnosti i jednoj ideologiji ( komunizmu), ljudi koji su u Titovom režimu oblikovani kao neslobodni i sa dubokom unutarnjom potrebom za vođom ti i takvi ljudi poslije pada Berlinskog zida i globalnog kraha komunizma prirodno su potražili nove vođe i novu kolektivističku ideologiju. I našli su ih u likovima diktatora koji su se krajem osamdesetih pojavili u republikama bivše SFRJ. Te nove vođe propovijedale su novu-staru kolektivističku ideologiju: nacionalizam. I te nove vođe su ( misli se na nacionalne lidere Srba, Hrvata, Bošnjaka, crnogorsko vođstvo koje je Milošević istalirao u tzv. AB revoluciji) - zloupotrebljavajući nacionalna osjećanja ljudi i njihovu autoritarnu (ne)svijest- u krvavom ratu koji je uslijedio svjesno su uništili SFRJ kako bi- svaki u okviru svoje zone moći- lakše realizovali i ostvarili ličnu nekontrolisanu vlast.

Ovaj kratki ekskurs u prirodu vlasti u SFRJ ima jedan cilj: da pokaže koliko je za budućnost jedne države opasno kad moćan pojedinac marginalizuje, slabi i obesmišljava institucijete zemlje, te kad svu moć koncentriše u svojim rukama vladajući kao diktator. Aktuelno crnogorsko društvo- uprkos formalnom višepartizmu suštinski je takođe diktatorsko, sa institucijama koje postoje tek pro forme. I, konačno, Crnom Gorom- na prototipno apsolutistički način- vlada njen Gospodar.

Druga analogija između SFRJ i CG nadovezuje se na prvu i tiče se nacionalne strukture: SFRJ bila je višenacionalna država, u kojoj je- takođe za gotovo čitavo vrijeme njenog trajanja- tinjala međunacionalna netrpeljivost. Taj problem posebno je bio izražen u odnosima izmeđunjena dva najveća naroda- Srba i Hrvata, ali ništa bolji nisu bili ni odnosi između Srba i Albanaca na Kosovu i Metohiji; šezdesetih i sedamdesetih godina pojavljuje se i problem definisanja nacionalnog ideniteta Muslimana-Bošnjaka. Međunacionalna netrpeljivost u SFRJ- koja je imala duboke istorijske korijene- nikad u toku trajanja te države nije se pokušavala ozbiljno rješavati; ozbiljno znači mučnim i teškim, ali demokratskim i iskrenim dijalogom. Naprotiv: smišljena je i lansirana parola bratstva koja je (po)služila kao tepih ispod kojeg su gurani svi problemi nacionalne provenijencije.

I aktuelna Crna Gora je višenacionalna država u kojoj ( nažalost) postoji poprilična međunacionalna netrpeljivosti suprotstavljeni nacionalni programi: i dalje istrajavaju međunacionalne netrpeljivosti koje imaju korijene u bližoj ili daljoj prošlosti, ali su u međuvremenu- sistematskim djelovanjem režima- ozbiljno produbljene i identitetske podjele u okviru većinskog pravoslavnog stanovništva. Ni u savremenoj CG- baš kao ni svojevremeno u SFRJ- međunacionalnim predrasudama i netrpeljivostima niko se ozbiljno ne bavi i niko ih ne pokušava javno postaviti kao problem koji zahtijeva dugotrajno i naporno rješavanje. Samo su floskule koje služe kao tepih pod koji se gura ovaj problem donekle nove u odnosu na doba SFRJ.

Cjelovite istine radi, treba notirati sljedeće: za razliku od SFRJ, u savremenoj CG ne postoje republike ili neke slične administrativne jedinice sa- u okviru njih- dominantnom koncentracijom jedne nacije ili- kao u slučaju BiH- više nacija, što je bio slučaj u SFRJ. To, međutim, nije utjeha jer u savremenoj CG postoje podjele drugačije vrste: podjela na Staru Crnu Goru i na teritorije koje su Crnoj Gori prisajedinjavane kasnije, podjele na plemena u kojima je uvijek "jednih" više, a "drugih" manje, podjele na pojedine regije itd. Neriješen problem međunacionalne netrpeljivosti uvijek će naći neke linije razgraničenja i podjela.

Treća analogija između bivše SFRJ i aktuelne Crne Gore tiče se velikog vanjskog duga. SFRJ je ( za to vrijeme) bila značajno zadužena zemlja: zemlja sa relativno velikim vanjskim dugom. CG je kao nezavisna država to isto danas. Kad je MMF polovinom osamdesetih godina pooštrio prema SFRJ mjere vraćanja vanjskog duga, SFRJ je ušla u ozbiljnu ekonomsku krizu koja je rezultirala povećanim nezadovoljstvom stanovništva. Valja se bojati da će i CG- tim prije zbog konstantnog nastavka zaduživanja- jednom doći u poziciju u koju je SFRJ došla polovinom osamdesetih.

SFRJ je imala i dvije velike prednosti u poređenju sa savremenom Crnom Gorom. Prvo, bila je država velike socijalne ujednačenosti, za razliku od savremene Crne Gore koja je zemlja velike i nezdrave socijalne raslojenosti. Drugo, SFRJ bila je država u kojoj kriminal i korupcija ni izbliza nisu bili vitalni problem, za razliku od CG koja je duboko kriminalizovana i korumpirana zemlja. No, i pored ova dva socijalna faktora koji su bili pozitivni ( i koji ni najmanje nisu nebitni) SFRJ nije opstala; oni negativni, maloprije opisani, imali su veću specifičnu težinu. A u Crnoj Gori čak ni ova dva socijalna faktora nisu, nažalost, pozitivni; naprotiv.

Analogije mogu a i ne moraju imati dublje značenje. Mislim da su analogije sa SFRJ i njenom sudbinom koje sam naveo- i u izvjesnoj mjeri nastojao eksplicirati- (ipak) dovoljno utemeljene da se svaki misleći čovjek- kojem je Crna Gora iskreno na srcu- ozbiljno zapita: kuda mi to idemo i jesmo li mi koji smo živjeli u SFRJ i koji pamtimo tu zemlju ovo već jednom prošli?


Miomir ABOVIĆ

 

pozovi-sprijeci

CEROVO_Monitor_baner_310x60

 

Monitor u novom broju donosi

Monitor broj 1461 / 19.oktobar 2018. VLAST, GORIVO I SLUŽBENI AUTOMOBILI:Milioni teku ...

 

Monitor broj 1460

Monitor broj 1460 / 12.oktobar 2018.   SEKSUALNA ZLOUPOTREBA DJECE:Crna Gora u regio...

 

Monitor broj 1459

Monitor broj 1459 / 03.oktobar 2018.   I ŠARIĆ I LONČAR TRAŽE ODŠTETU OD DRŽAV...