Monitor.co.me

VIŠAK ZAPOSLENIH U JAVNOJ UPRAVI: Partijsko zapošljavanje važnije od EU preporuka

E-mail Ispis PDF
javnaupravaJavni sektor Crne Gore čini oko 60.000 zaposlenih, na čije se zarade i naknade troši više od pola milijarde eura godišnje. Ključni je nalaz analize Začarani krug racionalizacije koju je Institut Alternativa uradio u okviru projekta Civilno društvo za dobru upravu: Da služi i zasluži!.

Ono što je zabrinjavajuće je trend rasta troškova koje građani plaćaju armiji zaposlenih u javnom sektoru. Pa umjesto da se ovaj sektor racionalizuje i troškovi smanje, oni se iz godine u godinu povećavaju. Tako će se tokom ove godine skoro jedna četvrtina budžeta na nacionalnom i lokalnom nivou potrošiti na zarade zaposlenih. Prema podacima Ministarstva javne uprave iz januara 2018, na državnom nivou zaposleno je 39.306 službenika, čije zarade koštaju oko 439 miliona. Oko 47 miliona iznose zarade na lokalnom nivou, za 12.174 zaposlena. No, ni to nije sve, tome treba dodati i troškove koje po ovom osnovu nastaju za još oko 10.000 zaposlenih u tzv. nezavisnim tijelima i javnim preduzećima. U mnogima od njih država sve i da hoće nema pravo da ograničava kadrovsku politiku, a iako često imaju monopolsku poziciju većina javnih preduzeća ostvaruje gubitke.

Spisku nikad kraja, pa ukupnoj sumi za ljudske resurse treba dodati i izdatke po osnovu isplate ugovora o djelu, koji prosječno iznose od šest do sedam miliona godišnje (6,29 miliona eura prema planu za 2018. godinu). A nezaobilazni su i vanredni troškovi pa je samo u periodu 2012–2015, za troškove sudskih sporova isplaćeno 71 milion eura, od čega je značajan dio uzrokovan sporovima u oblasti radnih odnosa.

Neke od institucija nijesu bile spremne da dostave stanje o broju zaposlenih. Vojska Crne Gore je obrazložila da je kadrovska politika odbrane definisana obavezama koje proističu iz članstva u NATO, a Centralna banka Crne Gore se pozvala na nezavisnost institucije. O ozbiljosti sa kojim se ovaj posao radi govori i podatak da Vlada teško dolazi i do početnih podataka. Naime, do polovine maja samo sedam od 23 jedinice lokalne samouprave dostavile su odgovore na upitnik Ministarstva javne uprave, a presjek podataka za pet ključnih sektora na državnom nivou - sektora pravosuđa, rada i socijalnog staranja, unutrašnjih poslova, zdravstva i prosvjete takođe nije pripremljen.

A što čini Vlada, osim što zapošljava uglavnom partijski podobne? Olako daje obećanja. Pa je tako predviđela da će do 2020. godine smanjiti broj zaposlenih u javnom sektoru za 5% na nacionalnom nivou i 10% na lokalnom nivou, odnosno da će oko 3.200 zaposlenih prestati da radi u javnoj upravi.

Prethodno obećanje o smanjenju broja zaposlenih za 10 odsto iz 2013. ostalo je mrtvo slovo na papiru. Rezultati racionalizacije nakon godinu dana bili su katastrofalni – 2014. godine umjesto smanjenja broj zaposlenih se povećao za 1.846, sljedeće godine zabilježeno je povećanje zaposlenih za 1.199.

U Analizi se navodi da se teško nadati uspjehu nove optimizacije ukoliko je rašireno uvjerenje da na centralnom nivou i u ministarstvima nema prostora za smanjenje broja zaposlenih. Čak su u institucijama su ubijeđeni da im nedostaje kadrova.

Kadrovski planovi Vlade osim naglašavanja koliko će zaposlenih steći uslove za penziju, govore isključivo o potrebi za novim zapošljavanjem, bez ukazivanja na viškove zaposlenih. Samo tokom ove godine planirano je zapošljavanje ukupno 704 državna službenika i namještenika. Mnoga od tih zapošljavanja se pravdaju neophodnošću novih službenika potrebnih za proces pristupanja Evropskoj uniji (EU).

A iz EU odavno stižu upozorenja da se broj zaposlenih u javnoj upravi mora smanjiti. Kao podsticaj za sprovođenje reformi, EU je kroz novi finansijski instrument uvela i mehanizam direktne budžetske podrške, koji u oblasti reforme javne uprave za Crnu Goru u periodu 2018–2020 iznosi 15 miliona eura. Kao pokazatelj ispunjavanja ovog cilja, predviđeno je smanjenje učešća zarada zaposlenih u tekućim izdacima budžeta za 4% do 2020, kao i smanjenje broja zaposlenih na centralnom i lokalnom nivou za 10%.

U Analizi se zaključuje da se umjesto sistemskog rješavanja problema u kadrovskom planiranju u javnoj upravi, žele kroz brza rješenja (penzionisanje, otpremnine, ukidanje ugovora na određeno vrijeme) dostići planirani rezovi. Na taj proces se gleda kao na obavezu nametnutu spolja, a čije sprovođenje ima finansijske koristi ‒ ne kroz uštede i smanjenje tekućih troškova, već kroz sektorsku budžetsku podršku EU.

Podrška EU je dobrodošla, ali praksa partijskog zapošljavanja je još uvijek prioritetnija.


LOKALNI NIVO
Više zaposlenih i veće plate

Kako na državnom, tako i na lokalnom nivou broj zaposlenih, uprkos krizi opštinskih finansija, raznim vidovima pritiska da se sprovede racionalizacija i smanjenje troškova, u stalnom je porastu.

U 2012. godini bilo je 10.508 zaposlenih u organima lokalne uprave, javnim ustanovama i preduzećima čiji je osnivač opština. Na kraju 2014. godine iznosio je 11.778. A tokom 2017, lokalne samouprave imale su 12.174 zaposlenih. Dakle, broj zaposlenih se u odnosu na 2014. godinu povećao za 396, a najviše je porastao u opštinama Rožaje, Kotor, Tivat i Podgorica.

U Analizi se navodi da nije jasno na koji če način Vlada primorati lokalne samouprave da smanje broj zaposlenih u procesu optimizacije, kad to nije uspjela nijednim ranijim mehanizmom, uključujući ugovore o reprogramu poreskog duga. Ističe se i da Ministarstvo finansija nije spremno da ograniči samovolju lokalnih samouprava i podliježe pritiscima koji dolaze s političkog nivoa i iz samih lokalnih samouprava.

A iako je ukupna finansijska stabilnost lokalnih samouprava u posljednjoj deceniji ozbiljno narušena drastičnim padom prihoda i rastom zaduženosti, troškovi zarada zaposlenih u stabilnom su rastu. U odnosu na 2008, lokalne samouprave su na kraju 2017. godine imale skoro 130 miliona manje prihoda i 140 miliona više duga. S druge strane, ukupne zarade na lokalnom nivou u 2017. bile su za pet miliona veće od onih iz 2008.


Predrag NIKOLIĆ

 

pozovi-sprijeci

CEROVO_Monitor_baner_310x60

 

Monitor u novom broju donosi

Monitor broj 1465 / 16.novembar 2018.       BANKARSKI SISTEM NA PRAGU NOVE KRIZE...

 

Monitor broj 1464

Monitor broj 1464 / 2.novembar 2018.     ĆERANJE:Između dva mraka (Zoran Radulov...

 

Monitor broj 1463

Monitor broj 1463 / 2.novembar 2018.   BAGER U SUZI EVROPE:Sve je isto, samo Tare ne...