Monitor.co.me

PAVLE POPOVIĆ, ARHITEKTA IZ PODGORICE: Gradove nam guta agresivni urbanizam

E-mail Ispis PDF
popovicArhitekta Pavle Popović autor je brojnih urbanističkih projekata: Regionalnog i prostornog plana Crne Gore, Južnog Jadrana, generalnog urbanističkog plana Boke Kotorske, urbanističkog plana Montenegro - Bečići, detaljnih urbanističkih planova Igala i Tivta, opštinske zgrade u Žabljaku, Dječijeg vrtića Sunce u Nikšiću (Borbina nagrada, 1975), Tehničkih fakulteta u Podgorici (koautor - Borbina nagrada, 1977), poslovne zgrade Kombinata aluminijuma, zgrada Telenora, Skupštine Glavnog grada i Biblioteke Radosav Ljumović, detaljnih urbanističkih planova podgoričkih naselja Zagorič, Gorica C, Nova varoš, Blok VII u Staroj varoši... Dobitnik je više značajnih priznanja.

- U posljednih dvadesetak godina intenzivna izgradnja naselja, kao što su Siti kvart, Blok devet, Stari aerodrom i Tuški put u Podgorici, devastirala je ogromne zelene površine. To se dešava u ekološkoj državi. Sve je manje parkova, igrališta za djecu, sportskih terena i drugih sadržaja neophodnih za normalan urbani život ljudi.Investitori gdje god mogu zelene površine pretvaraju u stambene, jer to donosi zaradu. Ovakav način gradnje karakteriše investitorski ili agresivni urbanizam. Podgorica se uređuje po diktatu investitora, novokomponovanih bogataša. Jedan od novijih primjera je dvanaestospratnica kod Hotela Podgorica. Posljednji eklantatan primjer je isparcelisani Njegošev park za poznate investitore. A i zelenu oazu kasarne Morača hoće da pretvore u još jedan betonski kvart. Ne bi me čudilo da jednog dana na sred Trga nezavisnosti neko sagradi soliter, kaže arhitekta Popović u razgovoru za Monitor.

MONITOR: Titograd i Sombor su u bivšoj Jugoslaviji imali najviše zelenila s obzirom na svoju veličinu. Podgorica se više time odavno ne može pohvaliti?
POPOVIĆ: Nekad bilo. Gradovi treba da imaju dosta zelenila. Kako bi to trebalo da izgleda primjer može biti Kopenhagen. Više od polovine sanovništva na svijetu živi u gradovima i njihov broj se povećava. Kad gradove učinimo „zelenijim" smanjuje se nivo zagađenja vazduha, poboljšava zdravlje ljudi, u državi se uspostavlja ekološka ravnoteža... U parkovima u gradovima stanovnici provode slobodno vrijeme, što je ljudima biloška potreba. Samo da pomenem park St. Džems u Londonu, Central park u srcu Njujorka i park Golden gejt u San Francisku. A mi ih uništavamo.

MONITOR: Velika žrtva agresivnog urbanizma je i Crnogorsko primorje...
POPOVIĆ: Apsolutno. Većina gradova razvila se duž obala rijeka i mora. Obale su izvor uživanja i rekreativnosti, a kod nas se betoniraju. Tako je duž Crnogorskog primorja, a bogati investitori grade višespratnice i na obalama Morače. A godinama smo čuvali njene obale kao prirodno nasljeđe druge kategorije. Iako Podgorica može i treba da se širi disperzivno i uravnoteži, u njenom centru ili nešto dalje od njega pod zgradama nestaju zelene površine, ruše stariji objekti i umjesto njih podižu višespratnice. Pitam se, za koga se podižu tolike stambene zgrade, odakle toliki novi stanovnici i da li iko u ovoj državi vodi demografsku politiku?

MONITOR: Uništavaju se i objekti koji pripadaju kulturnom nasljeđu?
POPOVIĆ: Posljednjih nekoliko godina objekti iz kulturnog nasljeđa napadaju se i uništavaju izmjenama i dopunama detaljnih urbanističkih planova, što je rezultat novca, moći, kapitala... Uglavnom to rade isti ljudi. Interes profita ne bira sredstva. Međutim, nisu krivi in-vestitori koji svojim kapitalom nalaze lokacije, nego vlast i nadležne institucije - oni dozvoljavaju izmjene i dopune detaljnih urbanističkih planova. Uopšte se ne poštuju pravila arhitekture, a izmjene i dopune planske dokumentacije se donose i usvajaju bukvalno u podrumima, pri čemu se ignorišu sve primjedbe i stručnjaka i građana kao korisnika prostora. Na djelu je dehumanizacija arhitektonske struke i zato se devastira i kulturno nasljeđe. Novokomponovani bogataši bez obrazovanja uništavaju sve što stignu samo da sagrade ono što žele. Primjer su i podgorički hoteli Crna Gora i Podgorica - prvo arhitektonsko djelo koje je u Crnoj Gori dobilo Borbinu nagradu za arhi-tekturu. Savremeni graditelji ništa neće da urade ukoliko ono prethod-no sagrađeno ne poruše. Nemaju osjećaj odgovornosti za svoje postupke. I sad u gradovima živimo skučeno kao u kavezima.

MONITOR: Ni Udruženje KANA nije uspjelo da od njih zaštiti Hotel Podgoricu?
POPOVIĆ: Prije dvije godine Udruženje Ko ako ne arhitekt (KANA) zahtijevalo je da se Hotel Podgorica hitno stavi pod zaštitu države, a Izmijene i dopune DUP-a Rekreativno-kulturna zona na obali Morače, njegov južni dio, stavi van snage nakon ispitivanja pravne i planske utemeljenosti planskih rješenja. Traženo je i da se obustavi gradnja nebodera u blizini hotela i pronađe adekvatnija lokacija za njegovu iz-gradnju. Iz KANE su apelovali na sve relevantne institucije - CANU, In-ženjersku komoru, Arhitektonski fakultet, kao i na nevladine organizaci-je i strukovna uruženja, da im se pridruže kampanji u zaštiti Hotela Podgorica. Uzalud.

MONITOR: Kako spriječiti devastiranje prostora?
POPOVIĆ: Moramo, kao struka i vlast, mislim prije svega na urbanističke službe, zustaviti devastaciju Podgorice i svih gradova u kojima se to dešava, i korjenito promijeniti odnos prema prostoru. To važi kako za arhitekte tako i za investitore i nadležne državne i opštinske službe, a i za građane koji ne smiju da se ponašaju indiferentno. Urbanističke službe treba da štite standarde arhitekture. Jedino tako, kad govorimo o Podgorici, možemo ponovo oživjeti njen duh, sačuvati njen lik i njenim stanovnicima obezbijediti ugodan i sadržajan život. Neophodno je konzervirati sadašnje stanje i donijeti ozbiljnu strategiju razvoja Podgorice, poštujući kodeks struke – estetiku i toponime, usmjeriti Podgoricu na obale rijeka i sve obogatiti kulturnim sadržajima. Pojas uz Moraču bio je velika šansa Podgorice, ali i on se ubrzano devastira izgradnjom višespratnica.

MONITOR: Po svoj prilici ista sudbina mogla bi zadesiti i Skadarsko jezero?
POPOVIĆ: Skadarsko jezero je jedan od naših najvećih resursa turističke ponude po ljepoti i kao prirodno nasljeđe prve kategorije. Dio oko jezera treba urediti znatno drugačije i strogo zabraniti namjere onih koji bi da betoniraju taj park prirode.

MONITOR: Ima i pozitivnih primjera. Stručnjaci kažu da se zgrada Skupštine opštine Podgorice odlično uklopila u tkivo grada.
POPOVIĆ: Projektovanje glavnog gradskog trga staro je koliko i Podgorica. Raspisivani su konkursi, naručivani planovi i projekti, učestvovali su brojni domaći i strani stručnjaci, bilo je mnogo urbanističko-arhitektonskih predloga. Današnji Trg nezavisnosti je izgradnjom zgrade gradskog parlamenta, uz ranije rekonstruisanu gradsku biblioteku, konačno, doživio ambijentalno uravnoteženje. Predviđena je njegova rekonstrukcija sa velikim satom koji bi dominirao trgom,ali to je stvar vremena i prostora.

MONITOR: Ne bi se reklo da se arhitekte energično suprotstavljaju onima koji gradnjom ugrožavaju prostor i mijenjaju identitet gradova?
POPOVIĆ: Da li smo se mi arhitekte kao esnaf pokazali dovoljno odgovornim prema očuvanju neponovljive prirodne ljepote Crne Gore? Nijesmo! Esnaf nije podigao struku na takav nivo da može da utiče na politiku i želje novih investitora. Kako rekoh, arhitektonska megalomanija ruši staro da sagradi novo. Ne smije se olako mijenjati identitet grada brsanjem svega što je bilo sagrađeno.

MONITOR: Kažete da se i građani moraju više angažovati kad je riječ o gradnji objekata?
POPOVIĆ: Građani se moraju uključiti u donošenje odluka o izgradnji stambenih zgrada i ostalih objekata u gradovima. Međutim nema dijaloga u okviru naše struke i građana. U toku je velika nebriga prema ljudima. Loša kaldrma je hladno oružje za lomljenje nogu građanima.


Budvi je drastično izmijenjen identitet

MONITOR: U Budvi je počinjena najveća urbana devastacija prostora, pravi, ako se to tako može reći, urbanistički zločin?
POPOVIĆ: Budva, koja slovi za metropolu crnogorskog turizma, je drastičan primjer kako je intenzivni urbanizan ubrzano i nekontrolisano progutao sve njene prostore i izmijenio joj identitet. Vlast je bila nemoćna da u tome spriječi agresivne graditelje i pritisak raznih investitora, a ništa im nisu mogle ni asocijacije arhitekata i drugih straučnjaka. U Budvi sam projektovao naselje pod Dubovicom gdje je pješak car prostora. Projektovao sam i zgradu Autobuske stanice. A kad govorim o Budvi onda se moram osvrnuti i na to zašto nije uspio projekat Južni Jadran, gdje sam bio u svojstvu eksperta. Sjećam se da je i Tito pohvalio taj projekat i rekao neka vam to bude zakon. Taj plan bio je jako dobro koncipiran, a prvo njegovo urušavanje bila je uzurpacija, i danas sporna, prostora za Budvanski sajam, koji je zauzeo najatraktivniji dio Slovenske plaže. Plan je, možete zamisliti - promijenio tadašnji predsjednik opštine.


Arhitektura je umjetnost prostora

MONITOR: Kakva je uloga arhitekata u očuvanju prostora od nekontrolisane urbanizacije?
POPOVIĆ: Urbanisti i arhitekte, koji se bave izgradnjom pojedinih fragmenata grada, treba da se drže pravila i kodeksa značajne, rekao bih, umjetničke djelatnosti kakva je gradnja u prostoru. Arhitektura je umjetnost prostora i prevazilazi sve druge forme umjetničkog izražavanja. Ahitekta mora da odgovara za kvalitet prostora i da uspostavi balans između prirode i čovjeka. Svijet arhitekture ne može se posmatrati samo sa aspekta fizičke nego i sa psihološke funkcionalnosti. Danas je Crna Gora prostor koji arhitektama, ali ne samo njima, nameće i pitanje koliko čovjek ugrožava prostor i gdje je balans između njega i prirode.


Veseljko KOPRIVICA

 

pozovi-sprijeci

CEROVO_Monitor_baner_310x60

 

Monitor u novom broju donosi

Monitor broj 1451 / 10.avgust 2018. PRIVATIZACIJA, VALORIZACIJA, KORUPCIJA:Kuda lete Aer...

 

Monitor broj 1451

Monitor broj 1451 / 10.avgust 2018. PRIVATIZACIJA, VALORIZACIJA, KORUPCIJA:Kuda lete Aer...

 

Monitor broj 1450

Monitor broj 1450 / 03.avgust 2018. ĐUKANOVIĆEVI SAVJETNICI:Šaputanja vrijedna milion...