Monitor.co.me

Vreme čuda

E-mail Ispis PDF
Stanje sistema koje je daleko od ravnoteže, jedna je od glavnih ideja u teoriji haosa Ilje Prigožina (1917-2003), belgijskog naučnika, dobitnika Nobelove nagrade za oblast fizičke hemije 1977. Reč je o stanju u kojem prestaju da važe zakoni stare, njutnovske fizike, i počinju da važe zakoni nove, postnjutnovske fizike, kako se nova nauka Ilje Prigožina još ponekad naziva. Onima koji u ovom novom stanju nastavljaju da misle po starom, novi fenomeni sve češće ostaju neobjašnjeni, kao neka čuda. Oni drugi počinju da ih tumače i razumeju na novi način. Efekat čuda, koji smo i mi, uz pomoć poznatog romana Borislava Pekića, stavili u naslov ovog teksta, najbolje ilustruje izvanredna metafora leptira Ilje Prigožina. Prema ovoj metafori, u stanju sistema koje je daleko od ravnoteže, čak i najmanji pokret leptirovih krila u Pekingu, može da izazove zemljotres u Los Anđelosu.

Ako je Ilja Prigožin dokazao da su čak i fizički sistemi istorični, onda to utoliko više važi za socijalne sisteme, pa i za kapitalizam kao istorijski sistem. U teoriji svetskog sistema američkog sociologa Imanuela Volerstina, na tome se posebno insistira. Ova teorija predstavlja najrigorozniju primenu teorije haosa Ilje Prigožina u oblasti društvenih nauka. Po Imanuelu Volerstinu, istoričnost, to jest strukturna i istorijska kriza kapitalizma kao svetskog sistema, posebno jasno počinje da se manifestuje, sa početkom prvog svetskog rata, 1914, i trajaće do oko 2050, kada se može očekivati definitivni nestanak starog, kapitalističkog, i nastanak nekog novog, postkapitalističkog, od kapitalizma boljeg, ali moguće i lošijeg istorijskog sistema.

U prvoj kolumni ove serije Altervizije posvećene ideologiji, naglasili smo da je ideologija u društvenoj nauci, najčešće potcenjena. Da ona, čak i u staroj odnosno klasičnoj nemačkoj idealističkoj folozofiji, u onoj poznatoj relaciji subjekt-objekt, ima mnogo značajnije mesto, nego što joj se u nauci najčešće priznaje. U današnjoj, prigožijanskoj, postnjutnovskoj nauci, o kompleksnim i dinamičkim sistemima, kako se ova još preciznije određuje, ona još više dobija na značaju. U stanju sistema koje je daleko od ravnoteže posebno. Mera i dalje ostaje drugi najznačajniji princip za rasvetljavanje ideologije, odmah posle one inter-akcije, promene i produkcije, koja predstavlja njeno prvo dijalektičko jezgro, ali je dijalektičnost, da ovde još jednom upotrebimo jezik starih, posebno onaj G. V. Hegela, u stanju sistema koje je daleko od ravnoteže, u najvećoj meri, na svom terenu.

Pored zajedničkih elemenata, između fizičkog i socijalnog sistema, postoje i određene razlike. Jedna od njih je posebno važna. Kod onog prvog, naime, prisutnost i delovanje ideologije, mnogo su manje značajni, nego kod ovog drugog. Otuda kod ovog drugog i mnogo dugotrajnije i žilavije produžavanje starih i potrošenih dogmi. Zbog toga vladajući odnosno dvorski naučnici, stručnjaci i analitičari u oblasti društvenih nauka, jednako u Vašingtonu kao i u Podgorici, čak ni danas, 2018, ne žele da vide i priznaju, strukturnu krizu kapitalizma, koja je započela još 1914. A koja danas dobija sve brojnije i uverljivije manifestacije i dokaze. Ekonomske, političke, ideološke. Globalne i lokalne. Ko je, osim Imanuela Volerstina i njegovih sledbenika, još samo do juče, mogao da zamisli, da će već danas, pred našim očima, početi da se razvija ovako očigledna haotizacija Zapada, SAD i EU. Sa odgovarajućim ideološkim i inim čudima. A dvorski i danas odbijaju da ih vide.

Do 2050, ne treba očekivati normalizaciju, nego još veću haotizaciju. Od toga, što se pre prihvati nova realnost, stanja sistema koje je daleko od ravnoteže, posebno od strane najmoćnijih i njihovih dvorskih, zavisi samo konačna cena, koja će, za prelazak u novi sistem, morati da se plati.


Milan POPOVIĆ

 

pozovi-sprijeci

CEROVO_Monitor_baner_310x60

 

Monitor u novom broju donosi

Monitor broj 1461 / 19.oktobar 2018. VLAST, GORIVO I SLUŽBENI AUTOMOBILI:Milioni teku ...

 

Monitor broj 1460

Monitor broj 1460 / 12.oktobar 2018.   SEKSUALNA ZLOUPOTREBA DJECE:Crna Gora u regio...

 

Monitor broj 1459

Monitor broj 1459 / 03.oktobar 2018.   I ŠARIĆ I LONČAR TRAŽE ODŠTETU OD DRŽAV...