Monitor.co.me

ZAJEDNIČKA EVROPSKA VOJSKA, IZMEĐU IDEJE I REALIZACIJE: Poruka ekonomskog diva

E-mail Ispis PDF
macron merkelUoči obilježavanja 100 godina od primirja u Prvom svjetskom ratu, koji je vojne okršaje podigao na globalni nivo i donio ogromna razaranja Evropi, francuski predsjednik Emanuel Makron je rekao da bi zajednička vojska Evropi osigurala veću nezavisnost od Sjedinjenih Američkih Država i zaštitila kontinent od mogućih agresora kao što su Rusija i Kina.

„Nećemo zaštititi Evropljane ukoliko ne odlučimo da imamo pravu evropsku armiju", istakao je predsjednik Makron. Za tu ideju založila se i njemačka kancelarka Angela Merkel.

U junu 1950, Sjeverna Koreja, uz podršku Sovjetskog Saveza, a kasnije i Kine, napala je Južnu Koreju. U Evropi se pojavila bojazan da bi i ona mogla da potpadne pod komunističku vlast. Zbog toga su, pod sloganom: „Zajedno smo jači", Francuska, Italija, Zapadna Njemačka i zemlje Beneluksa potpisale Ugovor o osnivanju Evropske odbrambene zajednice. Ugovorom je dogovoreno da snage bezbjednosti tih zemalja budu pod jednom, vrhovnom komandom.

Plan je propao u roku od četiri godine i to u parlamentu tada najmoćnije članice – Francuske. Evropska kolonijalna sila nije željela da se odrekne određenih suverenih prava. Uostalom, strah od rata iz ljeta 1950. godine, popustio je u avgustu 1954.

Od tada se povremeno, u kriznim vremenima ili iz domaćih političkih potreba vodećih zemalja Evropske unije, ponavljala ideja o evropskoj vojci.

U obraćanju Evropskom parlamentu u Strazburu, nekoliko dana kasnije od Makronovog predloga, kancelarka Angela Merkel je ocijenila da je ,,zaista važno, ako se osvrnemo na razvoj događaja u protekloj godini, da treba da radimo zajedno na viziji da jednog dana formiramo pravu, istinsku evropsku armiju". Merkel je poentirala: ,,Zajednička evropska vojska pokazala bi svijetu da nikada više neće biti rata između evropskih država".

Na Makronov predlog brzo je reagovao ruski predsjednik Vladimir Putin, ocijenivši da namjera Evrope da formira vlastitu vojsku nije samo razumljiva, već bi bila pozitivna stvar. „Evropa je snažna ekonomska unija i potpuno je prirodno da želi biti nezavisna i suverena na polju odbrane i sigurnosti".

No, Makronova razmišljanja su razljutila američkog predsjednika Donalda Trumpa. Trump je ideju shvatio kao ,,veoma uvrjedljivu" prijetnju pa je krenuo u žestok tviter-okršaj s predsjednikom Francuske Pete republike. Ponovo je zatražio od drugih NATO članica da povećaju svoj doprinos za Alijansu. Onda su u Parizu američki i francuski lideri pokušali da razjasne ovaj spor i složili se da su obojica za to da Evropa izdvoji više novca za odbranu.

Podršku evropskoj vojsci dao je i mađarski premijer Viktor Orban. No unutar EU, ne manjka protivnika ideji o zajedničkoj vojsci. Među prvima se oglasila Austrija, čije je ministarstvo odbrane odbacilo takvu ideju, insistirajući na njihovoj vojnoj neutralnosti. Među protivnicima su i izrazito proameričke članice EU, poput Poljske i baltičkih zemalja, koje se plaše da bi izmicanje američkog bezbjednosnog kišobrana ugrozilo njihovu bezbjednost.

Uopšte, francusko-njemački predlog za formiranje evropske armije kontroverzan je unutar NATO i EU. Mnoge članice nerade su da se odreknu nacionalnog suvereniteta po pitanju odbrane. Zato se upozorenjem oglasio i generalni sekretar NATO Jens Stoltenberg.

,,Više evropskih napora u odbrani su odlični, ali to nikada ne treba da podrije snagu naše transatlantske veze", rekao je Stoltenberg u ponedjeljak 12. novembra. ,,Mi na NATO gledamo kao na kamen temeljac zaštite Evrope u toj bezbjednosnoj oblasti i u potpunosti podržavamo države da pomognu u nošenju tog tereta". Slične su bile i riječi ministra odbrane SAD Džejmsa Matisa.

Visoka predstavnica EU za spoljnu politiku i sigurnost Federika Mogerini izjavila je da u Briselu ne pokušavaju da formiraju evropsku vojsku. ,,Ulažemo napore kako bi zemlje članice bile akteri koji mogu pružiti više sigurnosti u regiji ali i u svijetu". Mogerini je istakla da su inicijative EU u oblasti odbrane u potpunosti u skladu s NATO, dodajući da EU pomaže zemljama članicama da efikasnije koriste sredstva namijenjena za odbranu. Naglasila je da EU nije vojna unija niti će, kako je kazala, ikada biti.

Analitičari pak kažu kako bi formiranje zajedničke vojske bio logičan nastavak evropskih integracija i EU bi tako postala bezbjednosno ali i diplomatski samostalnija. Naročito to važi zbog činjenice da je predsjednik Tramp otvoreno postavio pitanje da li će u slučaju potrebe braniti evropske saveznike u NATO i otkako Velika Britanija, koja ima jednu od najvećih evropskih armija želi da napusti EU.

Tramp nije prvi koji je postavio pitanje povećanog vojnog budžeta u evropskim članicama NATO. Problemi koje imaju evropske armije, odavno su jasni. U mnogim državama EU vojske nemaju dovoljno novca, loše su opremljene, premale su, neefikasne za dejstvovanje, jer nisu dorasle modernim zadacima i digitalnom vođenju rata. Ili kao u slučaju njemačkog Bundesvera, samo ograničeno spremne da učestvuju u ratnim operacijama.

Još 2000. godine, na samitu EU u Nici, donijeta je odluka o zajedničkoj odbrambenoj politici EU. U ovom prvom koraku radilo se najprije o boljoj koordinaciji razvoja i nabavke oružja, vozila i opreme.

Novi početak se zbio u novembru 2017. godine, kada je 25 zemalja EU dogovorilo „stalnu strukturnu saradnju" u vojnim pitanjima. Ta bliža saradnja predviđa zajedničke projekte naoružavanja, ali i bližu saradnju između armija. Ministri odbrane EU smatraju da bi taj oblik saradnje mogao da bude priprema za formiranje evropske armije, a paralelno s tim povećava se i saradnja na nacionalnom nivou.

NATO, koji je nadležan za odbranu Evrope, po nekima sa zadovoljstvom gleda na taj projekat, jer on na duži rok znači veće izdatke za oružje i bolje vojne sposobnosti za Evropu. Opet, neki drugi Evropljani tvrde da je koordinacija EU na planu naoružavanja zapravo odvajanje od SAD.

Predsjednik Evropske komisije Žan-Klod Junker, predložio je 2015. godine formiranje zajedničke vojske Evropske unije. Junker je tvrdio da zajednička armija može da pokaže Rusiji da je ozbiljna kada je riječ o odbrani evropskih vrijednosti...

No, tada i sada kritičari postavljaju pitanje: Šta bi sa zajedničkom armijom bilo drugačije? Oni navode da zajednička armija, ne zastrašuje ništa više od 28 nacionalnih armija. Takođe i da evropska politika nije uvjerljiva prije svega zato što evropski političari često govore različitim jezikom i ne nastupaju jedinstveno.

Na primjer, ukazuju kritičari ideje o evropskoj vojsci, dok većina želi da izoluje Vladimira Putina, pojedinci ga posjećuju ili primaju u posjetu. Ili, kako bi, na primjer Francuska, trebalo da produži svoj veliki vojni angažman u Africi, ukoliko se o svakom detalju bude odlučivalo u Evropskoj uniji?

Dalje, navode kritičari, već 13 godina na raspolaganju su i evropske trupe za brze intervencije u Evropi, kao i u kriznim područjima Bliskog istoka i Afrike. Ali evropske trupe za brze intervencije nikada nisu angažovane, a to je pitanje zajedničke političke volje.

Koliko je Evropa još daleko od armije pokazuju ključna pitanja o kojima bi trebalo da se usklade lideri EU. Koja će to politička institucija odlučivati gdje se šalju vojnici? Ko odlučuje ko je neprijatelj? Kako usaglastiti ako, primjera radi, Poljska u Rusiji vidi bezbjednosnu prijetnju, a Mađarska saradnika? Kako sve to usaglastiti s NATO? Kako usaglasiti različite kulture korišćenja sile tako da trupe budu efikasne? Kakav će status imati vojno neutralne članice EU? I možda za političare najvažnije- kako se odreći ovog dijela nacionalnog suvereniteta u korist Brisela, a da građani to prihvate?

Ta pitanja neće biti riješena ni odjednom ni brzo. Ali ideja je tu. EU šalje poruku svijetu da neće da bude samo ekonomski div koji u odbrani zavisi od drugih. Tu poruku valja čuti.


Korak po korak

Kao moguće jezgro evropske armije mogla bi biti njemačko-francuska brigada sa 6.000 vojnika, osnovana 1989. godine. Ta pješadijska brigada jedina je dvonacionalna velika vojna jedinica na svijetu – stacionirana je na četiri lokacije u Njemačkoj i tri u Francuskoj. Međutim, vojnici i jednog i drugog naroda služe zaista zajedno samo u bataljonu za snabdijevanje i po štabovima – sve druge jedinice su razdvojene.

Od osnivanja brigade, njemački i francuski vojnici koriste isti tip puške. Ostala vojna oprema se i dan-danas, 30 godina kasnije, i dalje razlikuje. Brigada nikada nije bila kao cijela jedinica u nekoj borbenoj akciji.

Njemačka i Holandija su 1995. osnovale korpus, kojem su, u slučaju potrebe, podređene po jedna holandska i njemačka divizija s ukupno 40.000 vojnika. Korpusu direktno pripadaju dva binacionalna bataljona – za komunikaciju i za podršku.

U početku su vojnici obje zemlje bili samo u štabu, ali već neko vrijeme Njemačka i Holandija, korak po korak, povezuju i jedinice. Tako je njemački 414. tenkovski bataljon sada dio 43. mehanizovane brigade Holandije. Njemački bataljon uključuje i holandsku četu sa 100 vojnika koja se tamo obučava na njemačkim tenkovima. Time se prvi put međusobno integrišu njemačke i holandske jedinice – od nivoa čete do divizije – skoro onako kako je to bilo planirano još pedesetih.

Prvog januara 2014. godine holandska 11. Vazduhoplovna mobilna brigada s oko 2.000 pripadnika povezana je s njemačkom Divizijom brzih snaga. To znači da postoji tijesna saradnja i između njemačkih i holandskih specijalnih snaga.

Prekogranična saradnja nije samo politički cilj – Evropljani na taj način žele i da smanje troškove ili da jedni drugima pruže pristup vojnim sposobnostima koje partner nema. Na primjer, mogla bi da počne dogovorena integracija cijele njemačke pomorske pješadije (800 vojnika) u holandsku mornaricu.

Vojnu saradnju u Evropi ubrzavaju prije svega - vojne potrebe. To važi za manje zemlje kao što je Holandija, ali i za teškaše u EU kao što su Francuska ili Njemačka. Na primjer, poslije francuske intervencije u Maliju 2013, vojni planeri u Parizu su bili šokirani kada su otkrili da njihova država više ne može sama da duže vrijeme izdrži velike vojne operacije. Ubrzo poslije početka operacije Serval, saveznici su morali da pomažu Francuskoj u transportu, ali i u izviđanju.


Milan BOŠKOVIĆ

 

pozovi-sprijeci

CEROVO_Monitor_baner_310x60

 

Monitor u novom broju donosi

Monitor broj 1469 / 14.decembar 2018.     AD AVALE DO BJELASICE - KAKO VLAST POMA...

 

Monitor broj 1468

Monitor broj 1468 / 07.decembar 2018.     ZAROBLJAVANJE NEBOJŠE MEDOJEVIĆAStavlj...

 

Monitor broj 1467

Monitor broj 1467 / 30.novembar 2018.   PODGORIČKA SKUPŠTINA: 1918 – 2018:Prosl...