Povežite se sa nama

DRUŠTVO

Naselja duhova na obali

Objavljeno prije

na

Kruče je divno pitomo naselje na desetak kilometara od Ulcinja. Mještani su živjeli vjekovima od poljoprivrede, a kuće su im se nalazile uglavnom iznad današnjeg magistralnog puta koji od Bara vodi do najjužnije crnogorske opštine. Do mora bi išli samo zbog ribolova. Ali, nakon što je put izgrađen, početkom sedamdesetih godina prošlog stoljeća, počela je masovna preprodaja zemljišta na samoj obali mora. U Kručama danas ima oko 700 kuća za odmor i vikendica, čiji su vlasnici gotovo listom iz Srbije. Većina njih ne zna da su svi mještani u Kručama Albanci, jer kontakata sa „domorocima” praktično nemaju. Ionako u svojim kućama borave samo tokom ljeta; ostalih devet mjeseci u tim objektima praktično nema nikoga! Kruče od sredine septembra do juna liči na „naselje duhova”, koje u posljednje vrijeme sve češće posjećuju – lopovi. ŠTOJ: Situacija je poraznija u Štoju, odnosno u zaleđu ulcinjske Velike plaže. Na tom prostoru od desetak kilometara ima oko pet hiljada kuća, apartmana i pansiona sa oko 60 hiljada ležaja, od kojih 98 odsto nije u vlasništvu mještana! Od sredine osamdesetih masovno su preprodavani placevi na kojima su nicala čitava naselja: Prvo, Drugo i Treće beogradsko, pa Banjalučko naselje. Međutim, od početka ratova na području bivše Jugoslavije i saznanja da će Crna Gora postati nezavisna država, Srbi su rado prodavali svoje nekretnine u Štoju, a novi kupci su uglavnom bili Sandžaklije. Štoj tako ljeti „postane” Pazar, Tutin, Sjenica ili Rožaje na moru!

Za razliku od Kruča gotovo svi oni u julu i avgustu rado iznajmljuju svoje krevete gostima, ali od toga praktično nikakve koristi nemaju opštinski i državni budžet. Samo na tom prostoru od boravišne takse u julu i avgustu moglo bi se prikupiti bar milion eura. Stanodavci tvrde da su sve to rođaci i prijatelji, a u septembru pođu iz Ulcinja sa zaradom od dvije do 20 hiljada eura, zavisno od veličine kuće. Za sobom ostave dugove za struju i vodu; smeće ionako rijetko ko plaća, poreze na nekretnine još rjeđe. Nijedan objekat u Štoju nema priključak na gradsku kanalizaciju, sve odlazi u septičke jame, pa je realna opasnost da tokom ljeta na tom području izbije epidemija. Upravo na području đe su, navodno, arapski šeici trebali da grade oblakodere i hotele, odnosno đe je trebalo da nikne „evropski odgovor na Dubai”!

To što je zbog toliko gostiju u špicu sezone enormno opterećena ionako slaba vodovodna i elektroenergetska mreža, pa su ispadi česti, što je mjesta za parking premalo, infrastruktura užasno loša, što mjesta na plaži, čak i na Velikoj, ima svake godine sve manje, čini se da malo koga zabrinjava. Cijena gramzljivosti mještana, nepostojanja urbanističkih planova i neefikasne državne administracije još dugo će se morati plaćati. Pošto na tom prostoru ima malo glasača, sredstva koja se ulažu za komunalno i infrastrukturno uređenje su i pored ogromnih potreba zaista minimalna. Zato je možda razumljivo što su i Kruče i Štoj poznati po jakim iseljeničkim zajednicama u SAD i u Francuskoj.

DOBIT: Na području ulcinjske opštine ima još oko dvije hiljade kuća za odmor koje nijesu u vlasništvu domicilnog stanovništva, što znači da od oko 100 hiljada gostiju u špicu sezone, dvije trećine turista na ulcinjskoj rivijeri čine vlasnici tih objekata, njihova rodbina, „prijatelji i kumovi”. Zato je logično što od dobiti u sezoni Ulcinjanima ostaju samo mrvice, odnosno da dobit od crnogorskog turizma ostvaruju samo uvoznici, trgovci na veliko i zakupci plaža.

To je u sezoni prava slika turizma na ulcinjski način: plaže pune, restorani i kafići uglavnom prazni. No, neku crkavicu zarade i ugostitelji, mnogo manje hotelijeri, a svake godine sve manje privatni stanodavci – mještani. „Naselja duhova”, koja su bila samo u interesu špekulativne dobiti krupnog kapitala i opasnih igara bezbjednosnih agencija, postala su, dakle, veliki problem za iscrpljeno lokalno stanovništvo koje je moralo da uzima kredite i ulaže u modernizaciju svojih kuća kako bi bili konkurencija vikendašima. Sada imaju ogromne probleme pri vraćanju rata, pa u sezoni uglavnom rade samo za banke i državu. Njima praktično ništa ne ostane. Osim povećanih troškova. Tako je, na primjer, cijena kubika vode u Ulcinju dva puta skuplja nego u Podgorici!

DOKLE: Ovakvih „naselja duhova” ima i u ostalim opštinama na Crnogorskom primorju, možda najviše u barskoj. Najpoznatiji su svakako Bušat, Veliki pijesak, Čanj, veliki dio Šušnja i Sutomora. Većina naselja u Boki su to odavno postala, baš kao i Budva. Betonski cunami je praktično razorio „školjku” u kojoj se taj grad vjekovima skladno razvijao pretvarajući „metropolu crnogorskog turizma” u veliku spavaonicu. Čuvena „naselja duhova” su naravno i znamenita „ruska sela” na brdima iznad Svetog Stefana, kao i niz nekada pitoresknih ribarskih mjesta na Luštici.

Strani i domaći eksperti su godinama upozoravali da ovakvom devastacijom prostora, betonizacijom i apartmanizacijom, više neće ostati ni metar slobodni na našoj obali od Prevlake do Ade Bojane, na što je ukazano i u posljednjoj Rezoluciji Evropskog parlamenta o Crnoj Gori.

,,Kako smo krenuli, bojim se da ništa neće ostati našoj đeci kojoj oduzimamo budućnost rasprodajući imovinu naših očeva i đedova. Ovo je bespovratno uništavanje najvrijednijeg resursa i praktično samoubistvo”, kaže jedan poznati Budvanin. On se ipak nada da će ova nerazumna epizoda ,,trošenja prostora” i gradnja novih ,,naselja duhova”, čiji je najsvježiji primjer nesrećna Zavala, konačno prestati.

Primjer iz Tirola

Stranci koji kupuju apartmane i kuće na Crnogorskom primorju su dobrodošli, ali treba razmišljati i o drugim problemima. Oni moraju plaćati komunalije i poreze i učestvovati u poboljšanju života lokalne zajednice. U Tirolu se, na primjer, stanovi u vlasništvu stranaca moraju dati u najam ako se ne živi u njima tokom cijele godine.

Mustafa CANKA

Komentari

DRUŠTVO

POLITIKA ISPRED TURIZMA: Sezona pod prinudnom upravom

Objavljeno prije

na

Objavio:

Sa nivoa Nacionalne turističke organizacije nema validnih procjena o uspješnosti ovogodišnje turističke sezone. Procjene su se pravile na osnovu unaprijed ugovorenih hotelskih kapaciteta i potražnje na tržištu. U crnogorskom turizmu nema više ugovorenih kapaciteta, nema velikih turoperatora i čarter linija. NTO najavljuje dobar buking iz Velike Britanije iako nijedan turoperator iz te zemlje ne radi organizovano Crnu Goru

 

Turizam je glavna privredna grana u Crnoj Gori. Budva je  centar crnogorskog turizma u kojem se ostvaruje oko 50 odsto ukupnog prihoda. Ta opštepoznata činjnica nije bila presudna za  određivanje datuma održavanja lokalnih izbora u Opštini u kojoj je raspušten lokalni parlament i uvedena prinudna uprava.

Izbori su bili zakazani za 5 jun. kako bi se uzavrela politička situacija u gradu stabilizovala i sva pažnja novoizabrane vlasti usmjerila na djelatnost od čijih prihoda se puni gradska kasa i od koje zavisi ukupan razvoj grada. Međutim, politički interesi stranaka nove parlamentarne većine kojima izbori početkom juna nisu odgovarali, stavljeni su iznad  turizma i ekonomije.

Lokalni izbori u Budvi pomjereni su za 23. oktobar, što znači da će tokom čitave turističke sezone najvažniju turističku opštinu voditi pet Vladinih povjerenika sa svim ovlašćenjima koja po zakonu imaju i legalno birani odbornici.

Kako će Budva u predstojećoj sezoni funkcionisati bez potpune vlasti i učešća predstavnika građana, teško je prognozirati. Turistička sezona 2022. jedna je od najneizvjesnijih jer počinje u jeku rata koji bukti usred Evrope, u Ukrajini, i velike ekonomske krize koja je uslijedila. Crnogorski turizam ovoga ljeta ne može da računa na najbrojnije turiste iz Ukrajine i Rusije koji su u ukupnom turističkom prometu naše zemlje učestvovali i do 30 procenata.

Zbog rata u Ukrajini, kome se ne nazire kraj, i obostranih ekonomskih sankcija koje su Crna Gora i Rusija jedna drugoj uvele, suspendovan je avio-prevoz sa ovih destinacija za aerodrom Tivat. Za ljetovanje u Crnoj Gori opredijeliće se uglavnom oni Rusi koji imaju nekretnine u Crnoj Gori. Dolazak na Crnogorsko primorje postao je za Ruse preskup, putuje se preko Beograda i Istanbula sa kartom koja staje više od 1.000 eura.

Hotelijeri i vlasnici privatnog smještaja nadaju se da će gubitak istočnog tržišta biti nadoknađen pronalaskom novih emitivnih destinacija i uvođenjem sezonskih avio- linija ka Sjevernoj i Zapadnoj Evropi. Ipak nisu preveliki optimisti da će se nakon  pandemije koja je obilježila prošlogodišnju sezonu i novih okolnosti rata i ekonomske krize koja trese veliki broj zemalja, dostići nivo turističkog prometa iz 2019. godine.

Branka PLAMENAC
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od petka 13. maja ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

DRUŠTVO

IZBORNI GALIMATIJAS: Po volji vladajuće većine

Objavljeno prije

na

Objavio:

Već zakazani lokalni izbori u jeku turističke sezone, objedinjeni su i odloženi za oktobar. Iz nove vladajuće većine objasnili su da društvo treba relaksirati neprestane izborne trke, dok opozicija tvrdi da se radi o bježanju od izvora. Iz dijela nevladinog sektora, kao i ranije, upozoravaju na nezakonitost

 

 I pored toga što je predsjednik Crne Gore Milo Đukanović raspisao lokalne izbore u više crnogorskih opština koji su trebali da se održe u jeku turističke sezone, bar turisti mogu da odahnu – do njih neće doći. Nova parlamentarna većina se potrudila da izbore objedini i odloži za oktobar, sve slijedeći DPS praksu nedržanja zakona kao pijan plota. Nova opozicija upozorava na hajdučiju i pravni haos i poentiraju da je odluka politička jer novoj većini u ovom trenutku ne odgovaraju izbori.

Krenimo redom. Skupština Crne Gore je 5. maja usvojila dopune Zakona o lokalnoj samoupravi kojima je predviđeno da se izbori u 14 gradova objedine i odgode do 30. oktobra. Dopune, za koje je glasalo 45 poslanika, protiv je bilo 16, su predložili članovi nove parlamentarne većine iz SNP-a, URA-e, DPS-a, Bošnjačke stranke i SDP-a.

Predlagači zakona iz redova nove parlamentarne većine pozvali su se na javni interes da građani na lokalnim izborima glasaju istog dana, te na potrebu građana i društva da se ne bude non-stop u izbornoj kampanji. Upozorili su i da iza objedinjavanja izbora u jednom danu stoje Evropska komisija, OEBS i ODIR, te da je to jedna od preporuka iz posljednjeg izvještaja Evropske komisije.

Da je ovo zakon o bježaniji od izbora, tvrde sada opozicione Demokrate. Oni tvrde da je ovo akt bez presedana kojim se uvodi pravni haos u izborni sistem. Demokratski front (DF) je napustio sjednicu Skupštine zbog, kako su kazali, pravnog nasilja vladajuće većine, uz najavu vaninstitucionalne borbe.

Predsjednik Đukanović, koji je već raspisao izbore za Bijelo Polje i Šavnik za 12. jun, za 5. jun vanredne u Budvi, Tivtu, a redovne u Plužinama i Žabljaku, vratio je Skupštini dopune zakona. On je upozorio da bi odluka vladajuće većine, u kojoj je sada i njegov DPS, mogla ,,otvoriti više bitnih pravnih pitanja, odnosno nedoumica, koje nastaju u karakterističnim političkim situacijama, uz pretpostavljenu refleksiju na polje crnogorskog ustavnog sistema i postulata ustavnog prava uopšte”.

Novi premijer Dritan Abazović je na ovu odluku Đukanovića odgovorio da će skupštinska većina ponovo izglasati dopune i da će Đukanović morati da ih potpiše.

,,Ukoliko Skupština ponovo usvoji isti zakon, predsjednik je dužan da ga proglasi”, kazao je u izjavi Pobjedi Đorđije Blažić, dekan Fakulteta za državne i evropske studije.

Nakon što su poslanici Skupštine Crne Gore i drugi put usvojili dopune Zakona o lokalnoj samoupravi, Đukanović ih je, poštujući zakonsku proceduru, potpisao.

Blažić je upozorio na pravni galimatijas koji može izazvati pravne i institucionalne probleme u funkcionisanju pojedinih državnih organa, ali i lokalne samouprave: ,,Pravni sistem se ne prilagođava interesima partija već građanima i sa takvom praksom se mora prekinuti”.

Saga oko lokalnih izbora je upravo pokazatelj kako se sve podređuje partijskim interesima. Dopune Zakona o lokalnoj samoupravi prvi put su povučene iz skupštinske procedure u novembru, iako su njegovi potpisnici bili svi predstavnici tadašnje vlasti. To se desilo nakon što koalicija Crno na bijelo nije prihvatila amandmane SNP-a koji je trebalo da garantuju da će odluka predsjednika države o raspisivanju izbora na Cetinju, Petnjici i Mojkovcu prestati da važi.

Predrag NIKOLIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od petka 13. maja ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

DRUŠTVO

IMPROVIZACIJA VLASTI U TURISTIČKOJ METROPOLI: Budva u rukama povjerenika

Objavljeno prije

na

Objavio:

Odlaganje izbora za oktobar posebno pogađa primorske opštine Budvu i Tivat u kojima je raspušten lokalni parlament i uvedena prinudna uprava. Predsjednik Milo Đukanović raspisao je izbore u ovim opštinama za 05. jun. Političke partije već su započele izbornu kampanju. U obavezi su da izborne liste za odbornike u lokalnim parlamentima predaju najkasnije do 11. maja

 

Da od lošeg može biti gore pokazuje politička situacija u Budvi u kojoj je na snazi prinudna uprava, koja se dodatno usložnjava ukoliko Skupština Crne Gore usvoji predlog za odlaganje lokalnih izbora u većini crnogorskih opština za 30. oktobar.

Odbor za politički sistem, u srijedu 4. maja, predložio je usvajanje Predloga zakona o dopuni  Zakona o lokalnoj samoupravi kojim bi se omogućilo odlaganje održavanja izbora u Podgorici i 13 opština u kojima su oni zakazani ili se očekuje njihovo zakazivanje u redovnom zakonskom roku, sa obrazloženjem stvaranja normativnog okvira za održavanje svih lokalnih izbora u jednom danu. Predlog su podržali poslanici partija nove parlamentarne većine, DPS, SDP, URA i SNP.

Pomjeranje lokalnih izbora preko utvrđenog zakonskog roka za njihovo održavanje i određivanje datuma koji odgovaraju partijama koje kroje aktuelnu većinu u parlamentu, predstavlja grubo kršenje izbornog zakonodavstva i pravila fer i poštene izborne utakmice. To je akt samovolje i straha od raspoloženja birača koje pokazuju najnovija istraživanja javnog mnjenja,  ocjenjuju predstavnici stranaka koji se tome protive.

Odlaganje izbora za oktobar posebno pogađa primorske opštine Budvu i Tivat u kojima je raspušten lokalni parlament i uvedena prinudna uprava. Predsjednik Milo Đukanović raspisao je vanredne izbore u ovim opštinama za 5. jun. Političke partije već su započele izbornu kampanju. U obavezi su da izborne liste za odbornike u lokalnim parlamentima predaju najkasnije do 11. maja. Očekivalo se da će Odbor za politički sistem napraviti izuzetak za ove dvije opštine i potvrditi zakazani termin izlaska građana na birališta, kako bi u predstojeću turističku sezonu startovale sa novom lokalnom upravom, ali to u predlogu nisu učinili.

Ukoliko se izbori ne održe u zakazanom terminu, dvije turističke opštine ne mogu ostati u rukama povjerenika Vlade duže nego što je Zakonom o izboru odbornika i poslanika predviđeno. A to je najduže do 100 dana od dana raspisivanja izbora. Đukanović je izbore u Tivtu raspisao 12. marta a u Budvi 02. aprila ove godine.

Nakon isteka maksimalnih 100 dana prinudne uprave, opštine Budva i Tivat našle bi se u zoni bezvlašća ili nezakonite i neustavne improvizacije vlasti sa povjerenicima kojima je istekao mandat, tokom trajanja čitave turističke sezone, odnosno punih šest mjeseci.

Solomonsko rješenje za vakum koji bi nastupio u Budvi i Tivtu odlaganjem izbora bez preciziranja datuma održavanja, odnosno najkasnije do 30. oktobra, po ispravljenom predlogu predlagača izmjene Zakona, riješio bi se produženjem mandata povjerenika do konstituisanja nove skupštine, kad god to bilo.

Skupštinu Budve vodi Odbor povjerenika od 5 članova koji trenutno predstavljaju zakonodavnu vlast u najvećoj turističkoj opštini u zemlji. To su pojedinci izabrani na konkursu Ministarstva javne uprave, digitalnog društva i medija, iza kojih ne stoji volja građana. Konkurs je raspisan po kriterijumima koje je odredilo Ministarstvo javne uprave jer Zakon o lokalnoj samoupravi nije propisao način i kriterijume za izbor kandidata za ovo Vladino tijelo kome su data ogromna ovlašćenja.

U fotelji predsjednika Skupštine opštine Budva tako se, putem konkursa, našla Sonja Vukićević, mašinska inženjerka iz Budve, kao predsjednica Odbora povjerenika. Nije ispoštovan uslov konkursa po kome su „prioritet stručne reference iz oblasti prava, ekonomije ili sistema lokalne samouprave“. Odbor povjerenika ima sve nadležnosti lokalnog parlamenta propisane čl 38. Zakona o lokalnoj samoupravi. To u praksi znači da tih pet lica, dva člana iz reda zaposlenih u ministarstvima i tri iz Budve, upravljaju Opštinom čiji je budžet težak oko 40 miliona eura.

Scene iz budvanske skupštinske sale  postale su nadrealne. Dok su 33 odbornika budvanskog parlamenta kao predstavnici izborne volje građana Budve izražene na izborima 30. avgusta 2020. raspuštanjem Skupštine poslati kućama, petoro ljudi izabrani putem javnog konkursa sjede u odborničkim klupama i vode grad. Ako im se „rok važnosti“ produži do oktobra, opština Budva ulazi u stanje bezakonja.

Odbor povjerenika može donositi sve pravne akte Opštine, stratešeke planove razvoja, programe uređenja prostora, budžet i završni račun budžeta…Odbor raspolaže nepokretnom imovinom Opštine, odlučuje o finansijskom zaduživanju i davanju garancija, potvrđuje mandate odbornicima, bira i razrješava predsjednika Skupštine i predsjednika Opštine Budva i razmatra i usvaja izvještaj o radu predsjednika. Mogu odlučivati o zaradama lokalnih funkcionera i službenika… Otvorene su im sve mogućnosti, pa i za eventualne zloupotrebe.

Prinudna uprava  u Skupštini rezultat je političke nesposobnosti Demokratskog fronta i Demokrata u Budvi. Sa ukupno osvojenih 20 odborničkih mandata imali su lagodnu većinu za formiranje vlasti i podizanje Budve iz pepela koji je ostao iza trodecenijske vlasti DPS-a i njenih satelita. Sada DPS ponovo odlučuje i produžava agoniju lokalne samouprave u Budvi odgađanjem izbora na duži rok.

Bogata turistička metropola nije zaslužila ovakav krah avgustovske izborne pobjede. Lične sujete i pogrešna predstave o sopstvenoj moći pojedinih stranačkih prvaka, bile su preče od poštovanja birača. Nisu bili u stanju da formiraju funkcionalnu vlast u gradu koji raspolaže godišnjim prihodima  od nekoliko desetina miliona eura. Duže od godinu i po dana turistički grad je blokiran,  bez uticaja javnosti na razvojne, kulturne i društvene procese. Kao da su stanovnici Budve i lokalna uprava dva odvojena svijeta, bez dodirnih tačaka i zajedničkih interesa. Vlast, oličena isključivo u jednoj osobi, predsjedniku Opštine Marku Batu Careviću, postala je dovoljna sama sebi.

Uprkos drugačijim očekivanjima, prinudna uprava nije ugrozila fotelju predsjednika  Carevića. Čini se da je njegova pozicija sa povjerenicima jača nego što je bila ranije, sa legitimnim predstavnicima građana, izabranim odbornicima političkih partija. Sada i formalno sam upravlja najvećom turističkom opštinom na Crnogorskom primorju.

Branka PLAMENAC

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo