Povežite se sa nama

SVIJET

POSLIJE ODLASKA VELIKE BRITANIJE IZ EU: Novi početak, ali čega 

Objavljeno prije

na

Pristalice Bregzita vjeruju da će jaz  u britanskom društvu, moći da bude prevladan jer samo tako društvo može da se usredsredi na budućnost. No,  rivali smatraju da će zemlja dugo ostati podijeljena. Neki cinično primjećujuju kako će Bregzit od Velike Britanije stvoriti „Neujedinjeno Kraljevstvo“

 

Kada je u u petak 31. januara u Londonu otkucalo 23 časa, u kontinentalnom djelu Evrope bila je ponoć. Nastupio je istorijski trenutak za Evropu, možda i svijet. Velika Britanija je postala prva država koja je napustila Evropsku uniju (EU).

Britanski premijer Boris Džonson je događaj proslavio na poseban način: na zatamnjene zidove njegove rezidencije u Dauning stritu 10. je projektovan sat koji je odbrojavao sekunde preostale do izlaska. Junion Džek, zastava Ujedinjenog Kraljevstva se zavijorila na stubovima oko zgrade parlamenta Velike Britanije, a ispred na trgu su hiljade Britanaca, pristalice Bregzita slavile.

Desilo se ono u šta mnogi do samog kraja nisu vjerovali. Velika Britanija je poslije 47 godina članstva napustila EU, najveći svjetski trgovinski blok i drugu ekonomsku sila svijeta.  Osjećaj je pobijedio razum, smatraju mnogi. I  EU koja je bila protiv izlaska Velike Britanije, gubi 15 posto svoje ekonomije, najvećeg vojnog potrošača i jedan od vodećih svjetskih finansijskih centara, London.

Izlazak je došao tri i po godine pošto je na referendumu Bregzit izglasan tijesnom većinom sa 52 prema 48 posto. Engleska i Vels podržali su Bregzit, Sjeverna Irska i Škotska ostanak.

„Ovo nije kraj, nego početak”, poručio je kontroverzni premijer Džonson.  On, koji se u posljednji čas prelomio u korist Bregzita, smatra da će napuštanje Unije dovesti do nacionalne obnove posle čega će Velika Britanija ponovo postati velika evropska sila i globalni igrač.

Bivši lider Stranke britanske nezavisnosti (UKIP), jedan od glavnih vođa kampanje za izlazak Velike Britanije iz EU i osnivač stranke Bregzit Najdžel Faraž je okupljenima na trgu ispred Parlamenta poručio: „Više nećemo morati da slušamo Junkera (doskorašnji predsednik Evropske komisije), više našim premijerima neće nalagati birokrati iz Brisela.”

Ispred Parlamenta su pristalica Bregzita iznosile slavljeničke argumente.  „Suverenitet ima prioritet”, „Mogućnost da zemlja sama donosi pravila igre, da ponovo bude uvedena kontrola nad migracijama”. Dalje: „Za EU više neće biti  izdvajan novac”.

Za protivnike Bregzita 31. januar je bio tužan dan. „Naši političari su nas oko Bregzita prevarili i lagali”, ponavljali su. Po njima, mnogi od onih koji su bili zaslijepljeni sebičnošću političkih lidera, od arhitekte Bregzita Dejvida Kamerona, do Borisa Džonsona, zagovornici su Velike Britanije zaglavljene u prošlosti.  Ubjeđenje prema kojem bi nacija koja je nekada bila imperija trebalo da se oslobodi okova EU je suludo, jer ni jedna druga članica Unije nije uživala tolika izuzeća i popuste.

Pristalice Bregzita vjeruju da će jaz u britanskom društvu, biti prevladan, jer samo tako društvo može da se usredsrijedi na budućnost. Rivali smatraju da će zemlja dugo ostati podijeljena.

Ispred parlamenta Škotske u Edinburgu stotine ljudi su se bdijenjem uz svijeće oprostile od Unije. Zbog Bregzita se protestovalo i na granici Republike Irske i Sjeverne Irske. Neki cinično primjećujuju kako će Bregzit od Velike Britanije stvoriti „Neujedinjeno Kraljevstvo“.

Škotska premijerka Nikola Sturdžen insistira na održavanju novog referenduma o škotskoj nezavisnosti. Premijer Džonson odbija da to odobri, a glasanje ne može biti održano bez pristanka britanske vlade. Škoti su se 2014. godine sa 55 posto glasova odlučili za ostanak u Velikoj Britaniji. Dvije godine kasnije, na svebritanskom referendumu o članstvu u EU, sa 62 posto su glasali za ostanak u EU.

Zastupnici u škotskom Parlamentu su  29. januara glasali i za novi referendum, tvrdeći kako je izlazak Velike Britanije iz EU promijenio okolnosti. Na prošlogodišnjim izborima je pobijedila Škotska nacionalna stranka (SNP) Sturdženove, koja smatra da je Škotska izvučena iz EU protiv želje ogromne većine njenih građana.

Istraživanje objavljeno dan uoči Bregzita je pokazalo kako 51 posto ispitanih građana Škotske podržava nezavisnost, objavila je britanska agencija YouGov. Ovo je prvi put da je u ispitivanju javnog mnjenja od 2015. pobijedio odgovor „da”.

I u Sjevernoj Irskoj je moguće da sljedeće godine, ili malo kasnije, bude održan referendum o granici sa Republikom Irskom čiji bi rezultat mogao da bude Ujedinjena Irska. U pregovorima Brisela i Londona o Bregzitu najveći kamen spoticanja bio je kako izbjeći tvrdu granicu između Sjeverne Irske i Republike Irske, članice Unije. Izlazak Velike Britanije iz Unije je tri puta odlagan, pošto je postignuti sporazum bivše premijerke Velike Britanije Tereze Mej sa Briselom o „mekoj granici” između Velike Britanije i Irske odbijan u parlamentu u Londonu.

Sada će prema sporazumu o Bregzitu, Sjeverna Irska slijediti pravila EU o poljoprivrednim i industrijskim proizvodima, a ostatak Velike Britanije neće. Ujedinjeno Kraljevstvo će napustiti carinsku uniju EU, dok ce Sjeverna Irska nastaviti da primjenjuje evropske carinske propise u svojim lukama. To znači uvođenje novih kontrolnih punktova i postupaka za trgovinu robom između Sjeverne Irske i ostatka Velike Britanije.

Upućeni smatraju da postoji jak razlog za održavanje referenduma u Sjevernoj Irskoj poslije 20 godina relativnog mira zaključenog na Veliki petak 1998. Pošto su dvije zajednice u Sjevernoj Irskoj približno jednake veličine odluka o pridruživanju Irskoj biće i odluka o pridruživanju EU.

Velika Britanija će ubuduće za EU biti jedna od tzv. „trećih zemalja“ za koje ne važe pravila kao za one koji su „unutra“. Ipak, promjene neće nastupiti odmah, jer slijedi prelazni period do kraja decembra 2020. kako bi se stanovnici i kompanije prilagodili promjeni. Tokom tranzicije, Britanija će nastaviti da primjenjuje zakone EU, ali neće biti zastupljena u institucijama u Briselu, Strazburu i Luksemburgu. Britanija i EU u tom periodu treba da usaglase novi odnos u trgovini i bezbjednosnim pitanjima.

Prava državljana EU u Ujedinjenom Kraljevstvu, kao i britanskih građana u Uniji, ostaće ista tokom prelaznog perioda. Procjenjuje se da će London platiti evropskim partnerima na ime izlaska oko 35 milijardi eura,

Zbog izlaska Velike Britanije iz EU, finansijske kompanije koje su ranije poslovale u Londonu moraju uspostaviti centrale u kontinentalnoj Evropi kako bi mogle da  pružaju usluge na jedinstvenom tržištu EU.

Kritičari Bregzita navode kako vodeći proizvođači automobila zatvaraju pogone u Velikoj Britaniji i prelaze na kontinent. Ključni finansijski igrači se sele u Pariz ili Amsterdam. Još je veći odliv mozgova i talenata koji su radili za britanski obrazovni i naučni sektor.

Frankfurtski Bankenplac, finansijski centar Nemačke, jedan je od dobitnika izlaska Velike Britanije iz Unije. Prema istraživanju njemačke Landesbank Hessen-Thuringen (Helaba), više od 30 stranih banaka donijelo je odluku u korist njemačkog finansijskog centra. Mada paralelno sa selidbom finansijskih firmi iz Londona britanska prestonica bilježi otvaranje nekih novih kompanijskih predstavništava, grad na Temzi će vjerovatno izgubiti više poslova nego što ce dobiti novih, smatraju analitičari.

Zajedničko evropsko tržište će ostati bez direktnog nadzora nad nekoliko dominantnih proizvodno-trgovinskih konglomerata kao što su Britiš Petroleum (BP), jedan najvećih svjetskih proizvodača i distributera naftnih derivata i gasa; TESCO – multinacionalna trgovina prehrambenih proizvoda sa oko 3.500 prodavnica širom Evrope; Unilever – multinacionalna britansko-holandska kompanija za široku potrošnju; Vodafon, treći globalni mobilni operater po broju stalnih korisnika; ili Rols-Rojs, proizvođač luksuznih automobila i avio-motora.

Predsjednica EK Ursula von der Lejen poručila je na dan izlaska Velike Britanije kako će „EU početi novo poglavlje poslije izlaska Britanije, kao jedinstvena snaga u globalnim pitanjima, od klimatskih promjena do tehnološkog preobražaja, te neće imati manje mogućnosti zbog Bregzita“.

Predsjednik Evropskog veća Čarls Mišel je rekao da, što se više Britanija udalji od pravila i propisa EU posle Bregzita, to će imati manji pristup jedinstvenom tržištu.

Bregzit predstavlja „duboki rez” za Njemačku i za cijelu Evropu, ocijenila je njemačka kancelarka Angela Merkel. Istovremeno je naglasila da će Evropa braniti svoje interese, posebno integritet evropskog jedinstvenog tržišta u teškim pregovorima koji će uslijediti ove godine u definisanju budućeg trgovinskog odnosa između bloka preostalih 27 zemalja i Londona.

Francuski predsjednik Emanuel Makron je britansko napuštanje Unije nazvao „šokom”. „To je istorijski znak upozorenja koji ostatak Evrope mora čuti”, naveo je Makron i nazvao Bregzit žrtvenim jarcem neuspješne refome EU. Po njemu, potrebno je „više Evrope” da bi se odgovorilo na izazove moći, poput kineske i američke.

Uopšte, mišljenja su da će Bregzit na spoljnopolitičkom planu ostaviti veliku prazninu u Uniji. Pored Francuske i Njemačke, Britanija je bila presudna u kreiranju spoljne politike EU kojoj je davala posebnu težinu. „Britanci su iskusne diplomate. Oni imaju stalno mjesto u Savjetu bezbjednosti Ujedinjenih nacija. Velika Britanija se, kada su vojni kapaciteti u pitanju, od svih zemalja EU do sada stavljala najviše na raspolaganje“, naveo je upućeni diplomta u Briselu. London bi i u budućnosti trebalo da učestvuje u zajedničkim vojnim projektima i misijama.

Iz Vašingtona je poručeno da ce „posebni odnosi” sa Ujedinjenim Kraljevstvom biti još jači, zahvaljujuci Bregzitu. Ambasador SAD u Velikoj Britaniji Vudi Džonson je izjavio je da predsednik Donald Tramp dijeli britanski „optimizam i uzbuđenje” zbog novog poglavlja u uzajamnoj istoriji. Naveo je kako će britanski izlazak iz EU omogućiti da transatlantski trgovinski sporazum proizvede veći napredak i više radnih mjesta.

SAD su snažno podsticale proces Bregzita. Dva dana prije zvaničnog razlaza s EU, u posjetu britanskom premijeru je došao i državni sekretar Majk Pompeo kako bi Ujedinjenom Kraljevstvu Velike Britanije, Škotske i Sjeverne Irske ponudio „posebne odnose” poslije Bregzita.

   Milan BOŠKOVIĆ

Komentari

SVIJET

KORONA VIRUS ZATVORIO MNOGE DRŽAVNE GRANICE: Sloboda kretanja od najveće vrijednosti do najveće opasnosti

Objavljeno prije

na

Objavio:

Zabranjen je ulaz u EU svima, osim državljanima zemalja-članica.  Stupila na snagu zabrana ulaska u SAD za putnike iz Šengenske zone. Nekoliko zemalja Afrike, Kariba, ali i Srbija, su  zatvorile granice ili zabranile letove iz EU. Turska je zatvorila granice za putnike iz devet država članica EU-a. Rusija je zatvorila kopnenu granicu s Poljskom i Norveškom.  No neki stručnjaci smatraju da to neće pomoći zaustavljanju širenja korona  virusa

 

Lideri Evropske unije (EU) su povukli potez bez presedana u  istoriji najveće i najuspješnije regionalne integracije u svijetu. Odlučili su se da radi obuzdavanja pandemije korona virusa na 30 dana zatvore granice. Računa se da je do srijede od KOVID-19 bilo oboljelo 73.632 osobe , a podleglo 3.304. u zemljama EU i još četiri države koje sa Unijom imaju sporazum o Evropskom ekonomskom području (EEA) i Šengenski sporazum.

Zabranjen je ulaz u EU svima, osim državljanima zemalja-članica, ljudima sa dugogodišnjim boravištem u Uniji, članovima porodica državljana bloka, diplomatama, zdravstvenim radnicima i ljudima koji prevoze robu.

Direktor Svjetske zdravstvene organizacije (SZO) Tedros Adhanom Gebrejesus je saopštio da je Evropa sada „epicentar” globalne pandemije korona virusa i pozvao zemlje da primijene agresivne mjere, kako bi bili sačuvani životi. „Ne dozvolimo da ova vatra gori”, rekao je Gebrejesus, svojevremeni ministar zdravlja Etiopije i spoljnih poslova  istočnoafričke države.

Italija i Španija su poslije Kine, iz koje je krajem decembra 2019. potekla zaraza, zemlje sa najviše oboljelih. U Italiji je prema podacima od srijede oboljelo 31. 506 osoba, a u Španiji 11.178. Umrlo je 2.505 u Italiji i 491  u Španiji.

Druga tema šefova država i vlada bila je zajednička borba protiv ekonomskih posljedica epidemije. „Šta god bude potrebno biće urađeno2, rekao je predsjednik  Savjeta EU Čarls Mišel nakon konferencije.

Kancelarka Nemačke, Angela Merkel,  je naglasila da je važno održavati slobodan protok robe. Mora se računati s „ozbiljnim, veoma ozbiljnim posljedicama“ za privredu Unije čiju je vrijednost Međunarodni monetarni fond u oktobru prošle godine, kada je u njenom sastavu još bila Velika Britanija, procijenila na blizu 20,4  biliona dolara ili 25 odsto globalnog ukupnog domaćeg proizvoda (GDP).

Merkel je priznala da trenutno postoje poteškoće u vezi s graničnim kontrolama, pa bi  trebalo uspostaviti posebne „staze“ za kretanje robe.  Takođe je rekla da bi Nemačka ukinula ograničenja izvoza za medicinsku robu, onog trenutka kada bi se i partneri tako ponašali.

Kancelarka se usprotivila tvrdnjama da bi moglo da dođe do manjka novca tokom krize. ,,Nema nikakvih znakova za tako nešto”, rekla je Merkel. ,,Protok novca je zagarantovan. Stanovništvo bi trebalo da sluša zvanična saopštenja, jer u opticaju ima mnogo lažnih vijesti.”

Prethodno je osam članica EU zatvorilo granice za strane državljane zbog pandemije  ali neki stručnjaci smatraju da to neće pomoći zaustavljanju širenja bolesti. Granice su zatvorili Mađarska, Češka, Kipar, Danska, Litvanija, Latvija, Poljska i Slovačka.

Austrija i još nekoliko država granice su zatvorile djelimično i uvele dodatne granične kontrole. U ponedjeljak se toj grupi pridružila Njemačka, zatvorivši djelimično granicu s Austrijom, Danskom, Francuskom, Luksemburgom i Švicarskom.

SAD  su  zabranile ulazak u zemlju stranim državljanima koji dolaze iz Irske i Ujedinjenog Kraljevstva. U subotu je stupila na snagu zabrana ulaska u SAD za putnike iz Šengenske zone.

Nekoliko zemalja Afrike, Kariba, ali i Srbija, su  posve zatvorile granice ili zabranile letove iz EU. Turska je zatvorila granice za putnike iz devet država članica EU-a.  Rusija je zatvorila kopnenu granicu s Poljskom i Norveškom.

Pre tele-konferencije najviših čelnika EU bilo je dosta neslaganja unutar Unije. Francuski predsjednik Emanuel Macron je osudio jednostrane mjere granične kontrole koje su preduzele pojedine zemlje EU. Došlo je i do rasprave Makrona i Merkel pošto je Njemačka odlučila da privremeno uvede granične kontrole prema susjednim člnicama EU.

Čak je predjsednica Evropske komisije (EK) Ursula Fon der Lejen podsjetila da SZO ,,opšte zabrane putovanja ne smatra najdjelotvornijom” mjerom. Upozorila je da će zatvaranje granica dovesti do dodatne ,,društvene i ekonomske” štete.

,,Jedinstveno tržište mora funkcionisati. Nije dobro kada države članice preduzimaju jednostrane mere jer to uvijek izaziva domino-efekt, a to onemogućava da hitno potrebna oprema stigne do pacijenata, bolnica i medicinskog osoblja”, kazala je Fon der Lejen, donedavna njemačka ministarka odbrane.

Jedan portparol u Briselu je spontano zatvaranje granica diplomatski formulisao: ima sumnji u korist od te mere, jer je virus odavno svuda u EU. Zatvaranje granica nisu podržali ni neki stručnjaci. Njemački ministar zdravlja Jens Span, prije odluke lidera EU je kazao kako će se virus  širiti, iako zatvorite sve granice.

No, nisu svi mislili tako. ,,Sloboda kretanja u Šengenskoj zoni bila je naša najveća vrijednost, ali je sada postala najveća opasnost”, kazala je ministarka unutrašnjih poslova Litvanije Rita Tamašuniene.

Zatvaranje  unutrašnjih i spoljnih granica je protivno evropskom načelu slobodnog kretanja ljudi. Komentatori,  i provladinih njemačkih medija, smatraju da su omanule vlade i institucije EU na svim poljima i da ih je virus bacio u haos. Nisu poštovani dogovori i solidarnost. Niko nije reagovao pravovremeno i niko nije razumio koliko će ovo biti velika kriza.

Spašavaj se ko može – kao da je to bio moto evropskih vlada na početku korona-krize. Bez koordinacije, svako je uvodio mjere ne obavještavajući susjede. Rezultat je bila kakofonija propisa i savjeta.

Prvo je – kao i uvijek u kriznim vremenima – zakazala je solidarnost. Italija je prva i najteže pogođena korona-krizom, ali niko u Briselu nije došao na ideju da pozove Rim telefonom i ponudi pomoć. Italija je morala da gorko iskusi kako su jaki nemački susedi zaustavili izvoz medicinskog materijala. To je dovelo do kraha među ministrima zdravlja EU. ,,Bila je to slika bijednog nacionalnog egoizma u odnosu na probleme južno od Alpa koji su već bili jasni,” komentarisala je iz Brisela novinarka njemačke medijske kuće Dojče vele.

Evropski partneri su šokirali Italiju odbijanjem pomoći za medicinsku opremu. Ovakav gest EU prema vladi u Rimu povezuje se i sa nizom ranijih upozorenja kako EU tako i SAD-a, da italijanski „posao stoljeća“ sa Kinom i stavljanje potpisa na kinesku inicijativu „Pojas i put“, može  imati za ekonomiju te zemlje i transportnu infrastrukturu nesagledive posljedice sa katastrofalnim epilogom.

Smatra se da su Pariz i Berlin otvorili vrata za akciju Kineza koji su avionom, efikasno za publiku, poslali u Italiju ljekare i materijal. Tek ovih dana je EK postigla dogovor o zajedničkoj nabavci medicinske opreme. Tek sada se održavaju svakodnevne video-konferencije ministara zdravlja i kontakti šefova vlada, kako bi mogli da razmjenjuju i koordinišu planove. Do sada su svi samo pazili šta pričaju pred sopstvenim biračima.

Još prije odluke lidera EU o zatvaranju spoljnih granica, počele su da se formiraju beskonačne kolone kamiona i zastoj u prometu robe. Sada, ukoliko je izolacija neophodna, to mora biti organizovano kako treba, da bi roba stizala do ljudi i potrebna radna snaga mogla i dalje da cirkuliše, poručuju stručnjaci.

Ukoliko se na zajedničkom tržištu javi slom, doći će do problema u snabdevanju u samoposlugama. Onda će kao lažovi izgledati vlade koje su do sada tvrdile da je snabdevanje obezbijeđeno i da nema razloga za kupovinu zaliha. Ponovni pad u nacionalno razmišljanje o sopstvenoj koristi u okviru granica koje su odavno fiktivne može da umiri manje pametne birače, ali se time postiže suprotno.

Povratak u nacionalnu logiku će se okončati pošto krenu ekonomske posljedice. Evropa je odavno do te mere umrežena da recesija koja preti može biti savladana samo zajedno. Svaka zemlja na kontinentu je sama za sebe tek kap u okeanu.

 

Ranjivi Balkan i evropska nesolidarnost

Zdravstveni sistemi u državama Zapadnog Balkana su  i pre izbijanja epidemije  opterećeni nedostatkom opreme i stručnog osoblja. Dodatno će  ih pogoditi odluka EK o ograničenju izvoza medicinske opreme van EU kako bi bile sačuvane neophodne zalihe unutar bloka s obzirom na ubrzani rast zaraženih i preminulih. Članice EU, pre svega najugroženije poput Italije i Španije, suočavaju se sa problemom nedovoljnog broja respiratora, testova, kreveta za smeštaj pacijenata i strućnog osoblja.

Portparol EK Erik Mamer je potvrdio da se i na Zapadnom Balkanu primenjuje tzv. ,,šema autorizacije” koja omogućava članicama EU da odluče da li će izvoziti medicinsku i ostalu zaštitnu opremu. To podrazumeva da će sve zavisiti od spremnosti individualnih članica Unije da izvoze medicinsku opremu van granica bloka.

Odluka o limitiranju izvoz medicinske opreme će važiti narednih šest sedmica.  Ona je u regionu doživljena kao nedostatak evropske solidarnosti.

Evropski komesar za proširenje Oliver Varhelji je u utorak održao videokonferenciju s premijerima država zapadnog Balkana o situaciji s korona virusom. ,,Naglasio sam spremnost Evropske unije da podrži regiju u suočavanju s virusom COVID-19”, naveo je komesar Varhalji.

Tokom videokonferencije, koju je austrijski kancelar Sebastian Kurc organizirao, Varhelji je premijerima sa zapadnog Balkana poručio da EK razmatra kako da poveže regiju s inicijativama koje EU preduzima kao odgovor na pandemiju korona virusa. To uključuje eventualnu mogućnost preusmjeravanja IPA finansiranja i fleksibilnosti u pravilima o državnoj pomoći, naveo je komesar.

Prethodno su stručnjaci iz Kine na video konferenciji koja je u Beogradu održana između zvaničnika Pekinga i zemalja Centralne i istočne Evrope iz tzv. formata ,,+1” preneli savete, znanja i iskustva radi  sprečavanje širenja i suzbijanja KOVID-19. Konferenciju je organizovala vlada NR Kine.

Milan BOŠKOVIĆ

Komentari

nastavi čitati

Izdvojeno

KORONA I TRŽIŠNA LOGIKA: Virus profita

Objavljeno prije

na

Objavio:

Pandemija korona virusa još jedan je dokaz da kapitalizam ne samo da nema rješenje za goruće probleme planete, već aktivno doprinosi njihovom umnožavanju i komplikovanju

 

Prije samo mjesec dana, ono što se sada događa u Evropi i Sjedinjenim Američkim Državama nije izgledalo ni vjerovatno ni moguće. Prazna i napuštena mjesta. Ljudi u zaštitnim sanitetskim odijelima. Zatvorene prodavnice. Redovi ispred ulaza u pošte, apoteke, prodavnice. Prepune bolnice. Konvoji vojnih kamiona koji prevoze kovčege sa umrlima od korona virusa zvaničnog imena SARS-CoV-2 koji izaziva bolest Covid-19.

Evropa i SAD su neki od najrazvijenijih i najsigurnijih djelova svijeta. Većina njihovih stanovnika posjeduje ono o čemu na drugim kontinentima mnogi samo sanjaju, od rols rojsova do demokratije. Neki na Zapadu cinično smatraju da ukoliko drugi  to nemaju, sami su krivi ili su nesposobni. Po takvima, KOVID-19 je mogao da se dogodi samo u zemljama koje nisu ,,na nivou istorije”. Za neke od njih, to je bio samo teoretski problem o kome može da se raspravlja.

A onda se virus pojavio u ovom savršeno zamišljenom neoliberalnom svijetu. Istovremeno, na istom tom Zapadu, među inteklektualcima, akademicima i novinarima lijeve orijentacije jača uvjerenje i umnožavaju se članci da je aktuelna pandemija korona virusa u velikoj mjeri proizvod tržišne logike, neoliberalne ofanzive i globalne erozije radničkih prava, za koje je odgovorna vladajuća klasa, a ne „viša sila“.

Čovječanstvo je prije 17 godina prošlo kroz epidemiju teškog akutnog respiratornog sindroma (SARS), srodnog korona virusu. SARS je bio relativno rijetka zaraza koja je pogodila 29 zemalja u svijetu, prije svega u Aziji, ali i u nekim djelovima Evrope i SAD-a. Na kraju epidemije u junu 2003, broj oboljelih je bio 8.422, uz 774 umrla i stopu fatalnosti od 11 procenata.

U srijedu je zaraza COVID-19 potvrđena u blizu 195 država ili teritorija. Tog dana je registrovano ukupno 423.330 slučajeva zaraze širom svijeta. Među njima su 295.278 bili aktivni slučajevi.

 

Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 27. marta ili na www.novinarnica.net

Komentari

nastavi čitati

SVIJET

MIGRANTSKA KRIZA I PROMJENE U EVROPI: Orban kao putokaz 

Objavljeno prije

na

Objavio:

Ovih dana se zemlje istočne i srednje Evrope ne sukobljavaju kao 2015. godine sa EU i Nemačkom. Nisu vlasti tih zemalja promenile politiku prema migantima  već se  u mnogo većoj meri EU približila stavovima Višegradske grupe

 

„Mi to možemo!”, glasio je slogan njemačke kancelarke Angele Merkel iz avgusta 2015. Ubrzo potom Nemačka je na nekoliko nedelja otvorila  granice što je omogućilo masovni dolazak izbeglica, migranata i tražitelja azila preko Mađarske, Austrije i tzv. Balkanske rute. Kritiku da je u zemlju pustila stotine hiljada neregistrovanih osoba kancelarka Merkel je tih dana odlučno odbacila: “Ukoliko sada još moramo da se  izvinjavamo zato što smo u nužnoj situaciji pokazali humano lice, onda ovo više nije moja zemlja”.

Danas je ton potpuno drugačiji. Nemačka vlada je jasno dala do znanja da se događaji iz 2015. više ne sme ponoviti. Za čekanje hiljada igranata na tursko-grčkoj granici kancelarka Merkel je upotrebila pojam “slepa ulica”. “Kritičnu situaciju” kao 2015. kada su usred leta hiljade čekale na železničkoj stanici u Budimpeštiviše ne pominje.

Šta se promenilo tokom pet godina? Europska unija (EU) danas mnogo više energije ulaže u zaštitu spoljnih granica. Predsednici država i vlada zemalja članica EU neprestano ponavljaju kako je zaštita spoljnih granica prioritet. Na jednom samitu 2018. je zatvaranje granica čak uvršteno u ciljeve zajedničke migrantske politike. Hermetičko zatvaranje grčke granice je posledica ovih zaključaka.

Predsednik poslaničkog kluba Evropske narodne partije (EPP) u Evropskom parlamentu, nemački političar Manfred Veber upotrebu suzavca protiv h izbeglica smatra opravdanom. “Spoljna granica mora biti zaštićena”, rekao je Veber iz Hrišćansko demokratske unije (CDU), kancelarke Merkel. Veber smatra da je glavni krivac turski predsednik Taip Redzep Erdogan koji migrante autobusima doprema do granice.

Tu postoje paralele sa 2015. Tada je mađarski premijer Viktor Orban autobusima izbeglice dovozio do mađarsko-austrijske granice čime je jačao pritisak na Austriju i Nemačku da dozvole njihov dolazak. Kada su stotine hiljada sirijskih izbeglica 2015. dospele u EU, istočne članice EU su bile prve koji su zbog toga izrazile nezadovoljstvo. Među njima su se Bugarska i Rumunija, a pre svega članice tzv. Višegradske grupe (V4), Poljska, Mađarska, Češka i Slovačka usprotivile mehanizmu raspodele izbeglica u EU.

Vlasti tih država su pitanje izbeglica umele da iskoriste za svoje svrhe. Tako je poljska nacionalnokonzervativna stranka Pravo i pravda (PiS) mogla da pobedi na parlamentarnim izborima 2015. U Poljskoj je raspoloženje stvarano slikama izbeglica koje stižu iz Nemačke. Ni vrh stranke tada nije prezao od drastične, rasističke retorike. Moćni šef PiS Jaroslav Kačinjski govorio je o “parazitima koji u telima migranata nisu opasnost, ali jesu to – za Evropljane“.

Ovih dana se zemlje istočne i srednje Evrope ne sukobljavaju kao 2015. godine sa EU i Nemačkom. Nisu vlasti tih zemalja promenile politiku, već se  u mnogo većoj meri EU približila stavovima V4.

Orban smatra da ima potvrdu za svoje postupke. On je 015, zahtevao je da EU povede više računa o zaštiti granica, a manje o doseljavanju. Tu poziciju sada deli većina zemalja EU. Poljska se ne nalazi na Balkanskoj ruti i zato dosad nije sprečavala migrante da uđu na njenu teritoriju, poput Mađarske 2015. Ili sada Grčke. No, PiS ima imidž zagovornika striktne granične politike i to ne mora da prenaglašava pred predsedničke izbore 10. maja, na kojima stranku predstavlja sadašnji šef države Andžej Duda. Dovoljno je da u kampanji polje bude prepušteno medijima bliskim vladi.  Portal Politicje (Polityce)  tvrdi da migranti glume, da  udaraju svoju decu i drže ih nad vatrom,  kako bi plakala . Na taj način  se svetski mediji vuku za nos. “Tako se mobilišu standardni birači PiS“, ocenili su neki zapadnoevropski mediji.

Orban je odlučio je da udvostruči broj policajaca na granici sa Srbijom. Potražioci azila više ne bi trebalo da budu puštani ni u tranzitu zonu na toj granici. To se obrazlaže rizikom od korona virusa . Takvi postupci i prateća retorika bii Orbanu mogli da osiguraju podršku birača, takođe zaključuju zapadnoevropski mediji.

Proteklih pet godina se dosta toga dogodilo i u Nemačkoj. Stranka Alternativa za Nemacku (AfD), radikalno desnicarska, postala je popularnija. Na dnevnom redu je pitanje kako smiriti zemlju, kako se boriti protiv rastućeg desničarskog radikalizma i kako osloboditi od straha ljude stranog porekla koji žive u Nemačkoj. Kancelarka procjenjuje da bi bilo kontraproduktivno ukoliko bi se Nemačka suočila s novom izbegličkom krizom. Berlin od Grcke nije zahtevao otvaranje granice i puštanje migranata. I poruka drugih nemačkih političara je jasna: Ne dolazite.

Fridrih Merc, koji želi da bude novi predsednik CDU i eventualno kandidat za kancelara, otvoreno je rekao da je protiv prijema novih izbeglica iz Turske: „Mora im se poslati jasan signal: nema smisla dolaziti u Nemacku, ne možemo ovde da vas prihvatimo.“

Slično je reagovao i šef Stranke slobodnih demokrata (FDP) Kristijan Lindner.  “Godinama kažemo da u slucaju krize mora biti moguća i zabrana ulaska na nemackoj granici, kao što to cine naši evropski partneri.“

Lider AfD Jerg Mojten je, očekivano, za hitno zatvaranje granica. „Grcka i Bugarska moraju dobiti punu finansijsku i logisticku podršku od nas za potrebnu snažnu zaštitu spoljnih granica“, napisao je Mojten na Fejsbuku. Istovremeno bi trebalo preduzeti „zaštitne mere“ na nemackim granicama.

Ovakve nedvosmislena reagovanja treba staviti u kontekst ambijernta u kome se nalazi  političko pitanje svih pitanja u Evropi: Kakav je odnos vladajućih politika prema desničarima?

Za to postoje dobri razlozi. Desni ekstremisti učestvuju u vlasti u skoro svim istočnoevropskim članicama EU. U Mađarskoj i Poljskoj su čak dominantna politička snaga. U Austriji i Italiji bili su u vladajućim koalicijama, a u mnogim zapadnoevropskim zemljama dišu za vratom strankama centra.

U Nemačkoj je početkom februara srušen tabu preovlađujući još od poraza nacizma  na kraju Drugog svetskog rata:  Nikada u koaliciju sa strankom profašističke orijentacije.  U  pokrajini Tiringiji, na istoku zemlje na vlast je za kratko,  došao premijer iz CDU uz podršku glasova iz AfD. Zemljotres je bio toliko jak da je generalna sekretarka CDU i savezna ministarka odbrane Anegret Kramp-Karenbauer najavila ostavku i odustajanje od težnje da nasledi Merkelovu na čelu vlade.

Baš tih dana je kancelarka Merkel je primala u posetu Orbana – čoveka protiv kojeg bi u Nemačkoj verovatno bila pokrenuta istraga zbog sumnje za huškanje i kojeg bi verojatno pratio nemački Ured za zaštitu ustavnog poretka.

Mađarski novinari podsećaju da Orban smešta svoju stranku Fideš u konzervativni spektar hrišćanskih demokrata. Do sada nije otvoreno kršio Ustav i pazi na formalnu zakonitost u oblikovanju Mađarske po svojoj meri. No, što ga pažljivije svakodnevno posmatrate, to  više se stvara slika političara koji se sve češće svesno krši demokratski konsenzus, kazu poznavaoci mađarske političke scene.

Orban  dugo zastupa nacionalističke pozicije. Još 2012. je u jednom govoru istakao nacionalnu zajednicu svih Mađara u kojoj su vezivne vrednosti „krv i domovina, hrišćanstvo, porodica i mađarska sloboda“ – ma šta to  značilo.

Podstiče mržnju prema strancima kada dočarava sliku neprijatelja u formi opasnog mladog islamskog migrant. Govori o „organizovanom migrantskom talasu“ koji navodno uništava evropsku hrišćansku kulturu. Orban preuzima narativ desničarskog ekstremizma pa govori o „tajnoj svetskoj sili“ i „zameni stanovništva“ u Evropi.

Kada Orban kritikuje anomalije finansijskog kapitalizma ili vodi kampanju protiv  Džordža Sorosa, stalno u to upliće antisemitske stereotipe. Budi i predrasude protiv Roma. Baš na nekim romskim manifestacijama kaže da u Mađarskoj svi moraju da rade i da se od socijalne pomoći i kriminala ne može živeti.

Orban je „izuzetnim državnikom“ nazvao Mikloša Hortija,  koji je odgovoran za deportaciju i ubijanje stotina hiljada mađarskih Jevreja. Horti je posle Drugog sveskog rata umro u izgnanstvu u profašističkoj Portugaliji.

Više puta se izjasnio za vraćanje smrtne kazne. Oravdavao je i slučaj uzimanja “pravde” u svoje ruke kada su 2017. u jednom mađarskom selu izbušene gume na automobilu lokalnog preduzetnika, u znak osvete jer je hteo da izbegličkoj porodici omogući par dana odmora na selu. Orban u toj osveti nije video „ništa sporno“.

U poslednje vreme  zahteva da se pravosnažne presude ne izvršavaju ukoliko nisu u skladu sa „zdravim narodnim osećajem“. Tako reaguje povodom obeštećenja koje je sud dodelio zatvorenicima zbog nečovečnih uslova i romskoj deci zbog segregacije u školi.

Upućeni kažu kako su Merkelovoj poznata Orbanova gledišta. Kancelarka i mađarski premijer imaju krajnje težak i distanciran odnos. Pa ipak su njihove stranke ujedinjene u EPP. Orbanov Fides nije isključen iz te porodice desničarskih stranaka nego je privremeno suspendovan. Merkel i dalje razgovara s Orbanom, a jedan od razloga je strah da Fides ne pređe u drugi stranački savez na evropskom nivou.

Mađarski novinari kritični prema premijeru upozoravaju  kako Merkelovoj mora biti jasno: Viktor Orban neće, uprkos povremenim taktičkim popuštanjima, prestati da provocira, podstiče mržnju i truje atmosferu u Mađarskoj i regionu.  Ti novinari  poručuju: On je spreman da u pitanje dovede sve demokratske vrednosti i otvori vrata samovolji. S tim čovekom i njegovom strankom ne sme postojati zajednički politički put, ni u EPP niti bilo gde drugde. .

                     Milan BOŠKOVIĆ

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo