Statistički uspjesi ne mogu ukloniti brojne probleme koji se svake sezone ponavljaju. Prenatrpani i neuslovni aerodromi, posebno u Tivtu, koji dočekuju i ispraćaju turiste, gužve i kilometarske kolone, bahati vozači, restrikcije vode i struje, slana voda u česmama u Kotoru, neuređene plaže, nebriga o higijeni, buka, neke su od glavnih primjedbi koje ostavljaju turisti

Ogromne gužve i čekanje u kolonama i ove godine obilježavaju avgust i špic turističke sezone. Tako je prvog avgustovskog vikenda u Crnu Goru ušlo više ljudi nego što imamo stanovnika, preko 630.000 putnika. Opet se obaraju rekordi: za prvih pola godine u Crnoj Gori registrovano je skoro milion turista. Aerodromi Crne Gore od početka godine su opslužili više od 2,2 miliona putnika, a rekord je oborio Aerodrom Podgorica, koji je zahvaljujući otvaranju baze Wizz Air-a ugostio čak 76 odsto putnika više u odnosu na do sada referentnu 2019. godinu.

Prema podacima Uprave za statistiku Monstat, Crnu Goru je u prvoj polovini 2026. godine posjetilo 994.000 turista, što predstavlja rast od 5,7 odsto u odnosu na isti period prošle godine. Istovremeno je ostvareno 5,14 miliona noćenja, odnosno 6,5 odsto više nego godinu ranije.

Turisti su najviše iznajmljivali privatni smještaj, koji je u turističkom prometu u prvoj polovini ove godine učestvovao sa 64 odsto u ukupnom broju noćenja, odnosno sa približno 3,28 miliona. Ovaj broj je svakako bio veći jer je i dalje neprijavljivanje gostiju najučestalije u izdavanju privatnog smještaja. Prema ranijim procjenama zbog neregistrovanog smještaja država gubi oko 30 odsto ostvarenog ukupnog turističkog prihoda.

U kolektivnom smještaju je ostvareno 1,86 miliona noćenja, što predstavlja 36 odsto ukupnog rezultata.

Rusija je i dalje vodeće inostrano tržište sa približno 990.000 noćenja, dva odsto više nego u prvoj polovini 2025. godine. Slijedi Srbija, na čijem tržištu je i pored tamošnje negativne propagande zabilježen veliki rast od 18 odsto, iz ove susjedne zemlje je ostvareno oko 963.000 noćenja. Turisti iz Bosne i Hercegovine ostvarili su 273.000 noćenja, osam odsto više nego godinu ranije.

Podaci Monstata govore i da je značajan broj gostiju došao iz Velike Britanije – 251.000 noćenja i rastom od 17 odsto, dok je njemačko tržište zabilježilo 244.000 noćenja i povećanje od 21 odsto. Značajan rast ostvaren je i na tržištu Ukrajine, čiji su državljani ostvarili oko 220.000 noćenja, 18 od sto više nego u uporednom periodu. Najveće povećanje među prikazanim tržištima zabilježila je Poljska. Poljski turisti ostvarili su 145.000 noćenja, uz rast od 31 odsto. Pozitivan rezultat zabilježen je i na tržištu Sjedinjenih Američkih Država, sa 115.000 noćenja i rastom od 22 odsto.

Za razliku od prošle sezone, 39 odsto manje turista u prvoj polovini godine je došlo iz Turske. Turisti iz te zemlje ostvarili su 181.000 noćenja. A sa 96.000 noćenja turista iz Izraela i tu je zabilježen pad od 24 odsto.

Budvu, rijestonicu crnogorskog turizma, u prvoj polovini godine posjetilo je oko 245.000 turista. Turistički poslenici u ovom gradu ističu da ih raduje da su najdominantnija tržišta izjednačila, pa je tako učešće turista iz Srbije od 13 odsto jednako koliko učešće turista iz Velike Britanije i Njemačke zajedno.

Iz Ministarstva turizma ne kriju zadovoljstvo dosadašnjim tokom sezone. Generalna direktorica u Ministarstvu Olivera Blagojević izjavila je da „podaci pokazuju da se produžava dužina boravka turista, koja sada iznosi više od pet dana, što predstavlja jedan od ključnih pokazatelja i za ukupne turističke prihode…“

Istraživač tržišta Darko Đikanović za Pobjedu je kazao da i pored pozitivnih trendova, podaci pokazuju da je prosječna dužina boravka ostala gotovo nepromijenjena i iznosila je 5,2 noći. „Nepromijenjena prosječna dužina boravka pokazuje da jedan od ključnih izazova ostaje stvaranje sadržaja koji bi goste podstakli da u Crnoj Gori provedu više vremena“.

Podaci pokazuju da gosti iz regiona i Istočne Evrope borave u prosjeku osam dana u privatnom smještaju, dok, duplo manje, prosječno četiri dana u hotelima odsjedaju gosti iz Zapadne Evrope.

Analitičari ističu da ohrabruje povećanje turističke aktivnosti na sjeveru Crne Gore. Primjer za to je Žabljak u kome je, u posljednje tri godine, povećan broj kreveta a prema podacima Turističke organizacije, interesovanje gostiju nastavilo je da raste.

„U julu imamo uvećanje od 48 odsto. Žabljak je za prethodne tri godine dobio dvostruko uvećanje smještaja, možda čak i više, a ipak smo uspjeli da imamo veoma dobru popunjenost i da držimo popunjenost kakvu smo imali prethodnih godina“, kazali su Vijestima iz TO Žabljak.

Ministarka turizma Simonida Kordić naglasila je da odlični rezultati na sjeveru potvrđuju snagu ruralnog turizma i širenje sezone van ljetnjih centara.

„Posebno ohrabruje činjenica da Mojkovac i Bijelo Polje bilježe najveći rast ove godine. Mojkovac ostvaruje rast od 43 odsto u broju turista, dok je u Bijelom Polju zabilježen porast veći od 20 odsto, kada su u pitanju noćenja. To pokazuje da rast turizma nije vezan isključivo za tradicionalne planinske centre koji su naravno puni, već da se turistički promet intenzivira i u drugim opštinama na sjeveru države“, navela je Blagojević.

Pozitivno je i što turoperatori nude sve više programa koji se odnose na na Nacionalni park Durmitor, Biogradsku goru, rafting Tarom i ostale znamenitosti centralnog i sjevernog regiona. Sve to može pomoći u težnji obogaćivanja ponude i produženja sezone.

Statistički uspjesi ne mogu ukloniti brojne probleme koji se svake sezone ponavljaju. Prenatrpani i neuslovni aerodromi, posebno u Tivtu, koji dočekuju i ispraćaju turiste, gužve i kilometarske kolone, bahati vozači, restrikcije vode i struje, slana voda u česmama u Kotoru, neuređenje plaža, nebriga o higijeni, buka, neke su od glavnih primjedbi koje ostavljaju turisti.

Dio primjedbi se odnosi i na neizdavanje fiskalnih računa u kafićima, restoranima i privatnom smještaju, a i dalje su zabilježeni slučajevi „taksista“, prvenstveno na aerodromima, koji prevoz turista papreno naplaćuju.

I ove godine je izražen nedostatak radnika u turizmu, procjene govore o manjku od oko 25.000 radnika. Iako su plate poboljšane, uslovi i vrijeme rada, hrana, smještaj i higijenski uslovi i dalje su ostali problematični za mnoge sezonske radnike. Najčešća žalba je rad od 10 do 12 sati dnevno, bez ijednog slobodnog dana.

Krajem maja ove godine, u izvještaju Evropske komisije za putovanja (ETC), Crna Gora je proglašena za najbolje ocijenjenu evropsku destinaciju po pitanju reputacije i zadovoljstva posjetilaca, ostvarivši  ocjenu od 9,22 od ukupno 10.

I pored tih pohvala, i ove sezone primjetne su sve boljke koje se godinama ponavljaju – dva mjeseca gužve i preopterećenja, hronični nedostatak radne snage, saobraćajni kolapsi, komunalni problemi, siva zona sa neprijavljenim gostima, uz svake godine sve veću betonizaciju primorja.

Crna Gora, s druge strane, kao adute, ima prirodnu raznovrsnost na malom prostoru i još uvijek niže cijene u odnosu na turistički razvijenije zemlje Mediterana. Međutim, i to se postepeno mijenja: inflacija u turizmu od početka 2022. do kraja juna ove godine iznosila je čak 46,1 odsto.

Na neusklađenost cijena i ponude, upozorio je profesor turizma i ekonomije Ivo Županović. On je za Tv Vijesti izjavio: „Ja sam i prošle i pretprošle godine isto čuo: ‘Pa nećemo puno podići cijene, podići ćemo ih 10 odsto.’ To je mnogo ako niste kvalitativno podigli svoju uslugu za 10 odsto“.

Crna Gora je prošle godine ostvarila 15,37 miliona turističkih noćenja, i 1,48 milijardi eura prihoda od turizma. Uporedbe radi, Dubrovnik, koji drži  najveći prosjek potrošnje po gostu na cijeloj jadranskoj obali, 2025. godine je imao 4,28 miliona noćenja i od turizma prihodovao 1,8 i 2 milijarde eura.

Predrag NIKOLIĆ

Država obećava UNESCO-u da će plaža u Baošićima biti vraćena u prvobitno stanje, a to se i pored sudskih odluka ne dešava. U pozadini, uz nove dozvole, radovi na megahotelu se privode kraju. Jedino što je izvjesno je da će vlasnik Carina Čedo Popović tužiti iste one koji su mu izdali dozvole zbog izmakle dobiti i dovođenja u zabludu

Rok o vraćanju plaže u Baošićima, koju je nasula kompanija Carine koja gradi megahotel u ovom malom primorskom mjestu, istekao je 17. jula i nije ispoštovan. Preko 8.000 kvadrata nasute plaže sada služi kao parking, a po najavama iz kompanije trebalo je već da primi prve turiste u jednom od najvećih hotela na našoj obali, na kojem se izvode završni radovi.

Carine su, zahvaljujući državnim i lokalnim vlastima, dobile skoro sve dozvole i nesmetano gradile hotel i nasipali plažu. Dio javnosti je oštro reagovao zbog devastacije obale i hotela koji se baš i ne uklapa u zaštićeni predio pod UNESCO zaštitom. Hotel bi, kako je najavljivao vlasnik Carina Čedomir Popović i bio otvoren tokom ove sezone, da se nije umješala Uprava za zaštitu kulturnih dobara.

Uprava je u maju dala kompaniji Carine rok od dva mjeseca da se plaža vrati u prvobitno stanje. Kompanija je tražila odlaganje ove odluke, a Upravni sud je to odbio. Nakon toga i Vrhovni sud donosi odluku kojom se odbija žalba Carina o odlaganju vraćanja plaže u prvobitno stanje i potvrđuje odluka Upravnog suda.

Kako Carine plažu u propisanom roku nijesu vratile kao što je bila,  Uprava za zaštitu kulturnih dobara im je izrekla maksimalnu kaznu od 5.000 eura, uz najavu da će država vratiti plažu u prvobitno stanje.

Država, tačnije većina institucija, je do sada dala sve od sebe da se hotel i plaža završe.

Početkom godine Sekretarijat za urbanizam Opštine Herceg Novi izdao je dozvolu koja je omogućila devastaciju mora i obale u Baošićima, a u februaru ministar prostornog planiranja, urbanizma i državne imovine Slaven Radunović je na sjednici nacionalne Komisije za UNESCO saopštio da je od „nadležne inspekcije tražio da se provjeri građevinska dozvola”, te da je „utvrđeno da je ona ispravna”. Saglasnost je dobijena i od Agencije za zaštitu prirode Crne Gore (EPA), koja je ocijenila da za enormno proširenje nije potrebno izraditi Elaborat o procjeni uticaja na životnu sredinu.

„Kompanija Carine, radove na uređenju kupališta u Baošićima izvodila je isključivo na osnovu građevinske dozvole Sekretarijata za urbanizam i građevinsku inspekciju Opštine Herceg Novi i kategorično tvrdimo da nijedna aktivnost nije preduzeta mimo pomenute dozvole, što je potvrđeno zapisnicima nadležne građevinske inspekcije“, kazali su za  Carina.

Slično je i sa hotelom, koji je skoro završen iako je Urbanističko- građevinska inspekcija još u oktobru 2024. donijela rješenje o zabrani gradnje na više parcela na kojima se prostiru objekti hotela. Zabrana gradnje, odluke inspekcije, pa ukidanje istih od strane Radunovićevog ministarstva, ono su što je pratilo sagu o izgradnji hotela u Baošićima.

I pored skandala u javnosti oko plaže i hotela, Opština Herceg Novi, na čijem čelu je Stevan Katić, donijela je odluku kojom se kompaniji Carine omogućava izbođenje radova na hotelu i tokom turističke sezone. Kako je od 15. juna do 15. septembra na snazi Odluka o zabrani izvođenja građevinskih radova u ljetnjem periodu u prvoj zoni – 300 metara vazdušne linije od obale, ovakva odluka se može donijeti samo za projekte od značaja za Opštinu i državu. Tako je nastavak gradnje hotela u Baošićima rangiran kao završetak radova na školi, vrtiću i vodovodnoj mreži u Opštini Herceg Novi.

Da Popović ima dobre konekcije sa vlastima bilo je jasno i kada je u Skupštini Crne Gore tokom rasprave o izmjenama i dopunama Zakona o zaštiti prirodnog i kulturno-istorijskog područja Kotora, poslanica Demokrata Zdenka Popović uputila javni apel Upravi za zaštitu kulrutnih dobara da ne obilaze objekte sa građevinskom dozvolom u završnoj fazi izgradnje i da im ne prijete zaustavljanjem projekta.

Ipak, krajem marta policija je uhapsila  Popovića i sekretara za urbanizam Opštine Herceg Novi Vladislava Velaša zbog sumnji u nelegalnu gradnju i zloupotrebu složbenog položaja, dok je podnijeta i krivična prijava protiv Carina. Iz Uprave policije su nakon hapšenja saopštili da sumnjaju da je Popović gradio rizorte u Kumboru, Đenovićima i Baošićima, i uređivao tamošnju plažu, suprotno zabrani građenja i bez potrebne propisane tehničke dokumentacije, dok su na više objekata prekoračeni dozvoljeni gabariti i spratnost. Popović je bio u pritvoru do kraja aprila, a Velaš je nakon saslušanja pušten da se brani sa slobode. Sredinom juna Velaš je izabran za potpredsjednika Opštine Herceg Novi.

U međuvremenu, uključio se i premijer Milojko Spajić, koji je i predsjednik Nacionalne komisije za UNESCO, naloživši da se podnesu krivične prijave zbog radova u Baošićima. Spajić je upozorio da se nasipanje mora u Baošićima mora pod hitno zaustaviti, jer veoma negativno utiče na očuvanje statusa dijela Bokokotorskog zaliva na listi svjetske prirodne i kulturne baštine pod patronatom UNESCO-a.

A UNESCO je problem Baošića uvrstio u svoj dokumenat pred  48. sjednicu Komiteta za svjetsku baštinu. „Kao odgovor na informacije trećih strana dostavljene 27. februara 2026. godine o neovlašćenim aktivnostima u Baošićima (katastarske parcele 771, 772, 773/1 i 774 KO), država članica je obavijestila Centar za svjetsku baštinu da je donijeta formalna odluka o obustavi radova i vraćanju lokaliteta u prethodno stanje. Pokrenuti su pravni mehanizmi radi ublažavanja mogućih negativnih uticaja na izuzetnu univerzalnu vrijednost (OUV) dobra“, navodi se u Nacrtu izvještaja UNESCO-a. Radilo se o odgovoru i obećanju Crne Gore koje za sada nije ispunjeno.

Iz kompanije Carine u žalbama sudovima navode „izmaklu korist i štetu mjerenu iznosom koji prelazi sedam miliona eura, ne računajući reputacionu štetu i negativne posljedice po turoperatore, turiste, zaposlene i javni interes“.

Vlasnik Carina Popović je nakon odluke Upravnog i Vrhovnog suda izjavio da poštuju odluke sudova, te da će iscrpiti sve domaće sudske instance, a nakon toga pravdu potražiti i kod međunarodnih sudova.

Advokat Veselin Radulović je podnio krivičnu prijavu SDT-u u kojoj se detaljno problematizuje postupanje državnih i lokalnih institucija u slučaju gradnje hotelskog kompleksa kompanije Carine u Baošićima. U prijavi se tvrdi da su postojali politički i institucionalni pritisci na nadležne organe sa ciljem da se investitoru omogući nastavak radova uprkos brojnim upozorenjima, zabranama i činjenici da se zahvat izvodi unutar zaštićenog područja UNESCO baštine.

Prijavom su, pored ostalih, obuhvaćeni funkcioneri Demokratske Crne Gore, predsjednik Opštine Herceg Novi Stevan Katić, poslanica Zdenka Popović, vlasnik kompanije Carine Čedomir Popović, nekadašnji vršilac dužnosti glavnog državnog arhitekte Siniša Minić i više za sada nepoznatih službenika i funkcionera lokalne i državne uprave.

Specijalno državno tužilaštvo (SDT) formiralo je predmet povodom gradnje hotelskog kompleksa i nasipanja plaže u Baošićima. Od Uprave za zaštitu kulturnih dobara zatražilo je kompletnu dokumentaciju o inspekcijskim nadzorima, utvrđenim nepravilnostima i preduzetim mjerama. Tužilaštvo provjerava navode iz podnijete krivične prijave o mogućim političkim i partijskim pritiscima radi nepostupanja nadležnih organa po zakonu.

Očigledno postupanje državnih organa po nekim drugim pravilima dovelo je do pat pozicije u kojoj država obećava UNESCO da će plaža biti vraćena u prvobitno stanje, a to se i pored sudskih odluka ne dešava. A u pozadini, uz nove dozvole, radovi na megahotelu se privode kraju. Jedino što je izvjesno je da će Popović tužiti iste one koji su mu izdali dozvole zbog izmakle dobiti i dovođenja u zabludu.

Predrag NIKOLIĆ

Ekspanzija takozvanih „mix use resorta“ na obalama Crnogorskog primorja je rezultat državne politike razvoja turizma i planiranja prostora. Od obnove nezavisnosti Crne Gore napušten je koncept po kojemu je hotel bio osnovni sadržaj uz more jer stvara turističku vrijednost, zapošljava i puni državni budžet. Na snazi je model luksuznih rizorta sa velikim brojem privatnih rezidencija gdje prihod od prodaje postaje najvažniji dio poslovanja

Kompanija STORY Hospitality iz Abu Dabija nedavno je objavila  potpisivanje ugovora o partnerstvu u izgradnji luksuznog projekta STORY Budva Riviera, na lokaciji iznad turističkog naselja Pržno, u opštini Budva. Na stranici Journal des Palaces, francuskog medija koji donosi novosti iz hotelske industrije, navodi se da se radi o izuzetnom  kompleksu sa pogledom na Jadransko more, u prirodnoj eleganciji crnogorskog Miločerskog parka i blizini kultnog ostrva Sveti Stefan. Otvaranje kompleksa STORY Budva Riviera planirano je za kraj 2029. godine, četiri godine od početka građevinskih radova.

Najavljeno naselje koje će se uskoro nadviti nad uvalom Pržno i trajno promijeniti poznati pejzaž, sadrži oko 200 apartmana, uključujući studije, jednosobne, dvosobne i trosobne stanove, sa ograničenim brojem luksuznih penthausa, „koji će postati ključni dodatak luksuznom stambenom i ugostiteljskom tržištu na Jadranu“, navodi se na sajtu kompanije STORY. Ovo klasično stambeno naselje u zaleđu Pržna predstavlja drugi STORY projekat brendiranih rezidencija u svijetu, nakon debija u Egiptu.

Pripreme za gradnju stanova iznad malog turističkog mjesta obavljene su mnogo ranije, kada su odbornici vladajuće većine DPSSDP u budvanskom parlamentu 2009. godine usvojili DUP Pržno-Podličak kojim je izvršen urbicid nekadašnjeg ribarskog naselja. Brojne parcele u svojini mještana, placevi, naslijeđena imanja, maslinjaci i vrtovi, pa čak i oštro stijenje iznad mora, postale su građevinske zone sa ucrtanim gabaritnim objektima.

Jedan od takvih je i monstruozni kompleks sa 200 stanova za tržište u selu Podličak, kojim će operativno rukovoditi međunarodni brend STORY.

Nedavno je javnosti predstavljen i ekskluzivni projekat Nammos Resort Montenegro kao rezultat partnerstva brenda Nammos iza kojeg stoji biznismen Petros Statis i investitora kompanije Smokva Bay, o izgradnji hotelsko-apartmanskog resorta na lokaciji Smokvice u Reževićima, na površini koja zauzima oko 20 hektara zemljišta neposredno uz more.

Na lokaciji se planira gradnja velikog broja lusuznih vila i stambenih jedinica sa svega 47 hotelskih soba.

Kada se ovim projektima kojima se hektari neizgrađenog područja Paštrovića urbanizuju izgradnjom stanova i vila za prodaju, dodaju planovi o izgradnji ogromnog turističkog naselja Skočiđevojka, sa oko 150 komercijalnih jedinica uz 35 hotelskih soba, izgledno je da će ovaj dio budvanske rivijere postati gusto naseljena stambena zona, sa veoma malim brojem hotelskih kapaciteta. Priča o STORY, Nammos ili TN Skočiđevojka rezidencijama nije izolovan slučaj. To su simboli nove politike gradnje uz more i priča o tome kako se mijenja najvredniji prostor Crne Gore.

Ekspanzija takozvanih „mix use resorta“ na obalama Crnogorskog primorja ne treba nikoga da čudi. To su efekti državne politike razvoja turizma i planiranja prostora. Od obnavljanja nezavisnosti Crne Gore, napušten je  koncept koji je postojao u Regionalnom planu Južni Jadran i svim kasnijim planskim dokumentima po kojemu je hotel bio osnovni sadržaj uz more jer stvara turističku vrijednost, zapošljava i puni državni budžet. Sada je na snazi model luksuznih rizorta sa velikim brojem privatnih rezidencija gdje prihod od prodaje postaje najvažniji dio poslovanja.

U periodu od 2006 do 2015. godine pojavljuju se prvi veliki projekti koji uvode model luksuznih rezidencija uz hotele na tivatskoj i hercegnovskoj rivijeri.

Kompleksi Porto Montenegro, Portonovi, Luštica Bay, predstalvjeni su kao utemeljivači razvoja visokog turizma. Međutim, svaki od ovih resorta pored manjeg hotela uključuje daleko veći broj rezidencijalnih jedinica za prodaju. Kompleks Luštica Bay izgradiće oko 1.500 stanova u nizu novih sela i gradova pored mora, na 7 miliona kvadrata državnog zemljišta datog pod zakup na 99 godina.

Porto Montenegro i Luštica Bay postali su nova naselja na primorju koja mijenjaju postojeću geografiju, sa potrebom da se uvrste u spisak gradova ili naselja Crne Gore.

Izgradnja mješovitih resorta postao je dominantan model razvoja koji se širi duž Crnogorskog primorja. Talas takvih investiicja zapljusnuo je i ulcinjsku rivijeru. Kompleks Porta Rai Hotels&Residences na Velikoj plaži nudi više od 600 apartmana na tržištu nekretnina. U fazi izgradnje je i kompleks Otrant Reef mješovite namjene i drugi projekti u najavi.

Jedan od većih planiranih turističko-rezidencijalnih projekata mješovite namjene na crnogorskoj obali biće luksuzni kompleks Bigova Bay, lociran na poluostrvu Trašte, na prostoru od nekih 120 hektara. Za gradnju ovog kompleksa Vlada Crne Gore dala je saglasnost u maju prošle godine. Investicija se procjenjuje na oko 400 miliona eura, a podrazumijeva gradnju hotela, privatnih vila i stambenih zgrada. Ukupno 700 jedinica namijenjenih tržištu i 480 kreveta u hotelima.

Drastičan primjer gradnje i prodaje stanova na prvoj liniji uz more predstavlja kompleks Melia izgrađen u Bečićima. Ova nedolična građevina kojom upravlja međunarodni hotelski operater Melia Hotels, a koja je svojim  gabaritima ugrozila čitavo naselje i obalu Bečića, prodaje na tržištu oko 136 „brendiranih“ stanova na samoj obali mora. Raspolaže sa 154 hotelske sobe što je gotovo jednako broju privatnih rezidencija. To pokazuje da prodaja nekretnina predstavlja jedan od ključnih elemenata poslovnog modela a ne sporedna djelatnost. Investitor otvoreno koristi termine privatne rezidencije i privatnu plažu u tom dijelu Bečića.

Istovjetan scenario investicionog ulaganja u izgledu je u TN Slovenska plaža. Postoji opasnost da država dozvoli rušenje jedinog hotelskog kompleksa na rivijeri sa raskošnim parkovima i zelenilom, u zamjenu za gradnju ogromnog broja stanova i dva manja hotela, ukupne izgrađene površine od oko 300.000 kvadrata. Na čemu insistira manjinski akcionar, srbijanska MK Grupa.

Ako se u prvoj liniji uz more umjesto hotela grade turističko-rezidencijalni kompleksi sa stotinama privatnih stanova, postavlja se i pitanje kako se u takvom modelu štiti javni interes i pravo svih građana na korišćenje morskog dobra. Obala se postepeno pretvara u prostor koji je formalno dostupan svima ali ga u praksi dominantno koriste gosti hotela i vlasnici luksuznih nekretnina. Na taj način mali broj privilegovanih može nesmetano koristiti pojas morskog dobra i pristup plažama.

Ovakvi rizorti koji formalno ne mogu imati privatne plaže, stvaraju faktičku ekskluzivnost koroz kontrolu pristupa, sadržaja i preskupog plažnog mobilijara.

Kako se u praksi ostvaruje javni interes i pristup morskom dobru najbolje pokazuje slučaj zakupa hotela Sveti Stefan i Miločer. Tamo se decenijama mještanima zabranjuje pristup plažama i javnim stazama kojima naseljena mjesta gravitiraju. Poznate plaže protivno Zakonu o morskom dobru, zakupac okiva u metalne ograde, čije slike ovih dana obilaze svijet.

Širenje hotelskih kupališta, beach clubova i turističko-rezdencijalnih kompleksa, javni pristup morskom dobru u praksi postaje zanačajno ograničen. Transformacija  najvrednijih djelova obale od prostora namijenjenog razvoju hotelijerstva i elitnog turizma u prostor namijen stanovanju rezultat je promjene razvojne filozofije.

Jedan od glavnih promotera koncepta „mixed use resorta“ bio je Branimir Gvozdenović višegodišnji ministar u resoru prostornog planiranja i turizma.

On je tokom 2014. promovisao novu politiku Vlade i nove modele razvoja turizma kroz potrebu za gradnjom stanova i apartmana na primorju. Govorio je kako nema dovoljno interesovanja stranih investitora za realizaciju klasičnih hotela na ovom području, zato što je rok za povrat investicije veoma dug. On je tada potvrdio da će država izaći u susret potrebama investitora koji grade komercijalne komplekse nizom stimulativnih mjera. Najavio je nova zakonska rješenja koja treba da podrže izgradnju profitabilnih kapaciteta na primorju i uveo nove termine turističke ponude, mix use resorta, ili od svega po malo, te hibridnih hotela koji su u turističkoj terminologiji bili potpuna novost.

Bilo je to i zvanično odustajanje od dotadašnjih ciljeva najvažnije privredne grane u Crnoj Gori, priznanje realnosti u kojoj nema zainteresovanih investitora koji bi gradili hotel klasičnog tipa.

Međutim, postavlja se pitanje da li je tada, prije skoro 20 godina osmišljena nova strategija prilagođavanjem zakonskih rješenja i donošenjem planskih dokumenata u skladu sa potrebama investitora, za današnju privatizaciju obale i ekspanziju komercijalnih projekata na najatraktivnijim djelovima Crnogorskog primorja, iza kojih po pravilu stoji kapital (ne)poznatog porijekla.

Branka PLAMENAC