Povežite se sa nama

FELJTON

DR SVETISLAV MARINOVIĆ: KORUPCIJA (IV): Visoka politika i krupni kapital

Objavljeno prije

15 godina

na

Tek u ovoj nezavidnoj situaciji po zemlji, američka kontrašpijunaža se sjetila Lakija Lučijana koji je trunuo u kaznionici Sing Sing. Uslijedilo je nekoliko tajnih posjeta i dogovora da bi nekrunisani kralj zločina bio prebačen u zatvor u Alabamu radi lakše komunikacije. Očito je dogovor postignut jer su prestale sabotaže na brodovima i u lukama; štrajkbreheri Koze nostre su postali lojalni, a nekoliko desetina pohvatanih njemačkih špijuna su završili pred streljačkim vodovima. Tako je Lučijano uspio da iz zatvora nametne svoj zakon američkim sindikatima i da njegovi ljudi kao na tacni izruče vlastima mnoštvo diverzanata, sabotera i špijuna. Ipak, on će svoju ogromnu moć pokazati u Italiji, preciznije na Siciliji, u vrijeme koje je neposredno prethodilo invaziji ostrva kao i za vrijeme same invazije. To će uraditi u sadejstvu sa don Kalođerom Vizinijem i don Vitom Đenovezem. Očito je da je Laki Lučijano, iako u tamnici, ostao i dalje veliki autoritet u Mafiji i nekrunisani kralj talijanskog i američkog podzemlja.

I američka strana je izvršila svoj dio dogovora. Lučijano je umjesto 60 godina robijao najviše deset, ali je vjerovatnije da je to bilo samo sedam godina.

Uska povezanost organizovanog kriminala i visoke politike u Sjedinjenim Državama je nesporna. Ovim problemom se aktivno bavio američki senator i kandidat za predsjednika SAD Estes Kefauver od 1950. godine pa do smrti (1963). On je zaključio da „organizovani kriminal i politička korupcija idu ruku pod ruku. Ne bi ni moglo biti široke kriminalne organizacije bez jedne stalne i korisne saradnje između onih koji drže kormilo kriminaliteta i onih koji manevrišu politikom.

U mnoštvu utvrđenih slučajeva korupcije, senator Kefauver je izdvojio gradonačelnika Njujorka i bivšeg američkog ambasadora u Meksiku Vilijama Odijera koji je pred senatskom komisijom priznao da je održavao vrlo prisne veze sa poznatim gangsterskim bosom Frenkom Kostelom. I senator Dan Seritla je bio u prijateljskim odnosima sa velikim gangsterskim imenima koji su finansirali njegovu predizbornu kampanju. I senatori Libonati i Abuci su održavali poslovne i lične kontakte sa najvećim predstavnicima Koze nostre, pa je zbog nesporne saradnje Abuci bio više puta hapšen pod vrlo teškim optužbama, ali je uvijek oslobađan pošto bi prethodno priznao svoje veze, ali ne i inkriminacije koje su mu stavljane na teret.

O toj saradnji Kefauverova komisija je mogla sakupiti ono što je ocijenjeno kao „impozantna dokumentacija koja potvrđuje velik i odlučujući uticaj što ga gangsteri vrše na dvije velike političke stranke u SAD”. Prema toj dokumentaciji dobijao se dojam da je u to vrijeme demokratska stranka imala čak i više veze sa gangsterima negoli republikanci. No, pokazalo se da je praksa gangstera iz mafije takva da oni najčešće izvode dvostruku igru (kurziv je naš), pa subvencionišu i podupiru kandidate i eksponente i jedne i druge stranke, da bi im koristi bile sigurnije…

Ponekad gangsteri postaju poštovane ličnosti, dobročinitelji, filantropi, mecene, pa i na te načine prikrivaju svoju pravu narav i svoje poslove od kojih ne odustaju. Senatska komisija je, na primjer, istakla slučaj Džozefa Fuka u Čikagu, koji je osnovano jednu fondaciju koja nosi njegove ime, pa je dijelio subvencije socijalnim ustanovama. Vili Moreti, veliki eksponent gangsterizma na internacionalnoj osnovi, postao je mecena filma i nametuo holivudskim filmskim kompanijama svog štićenika Frenka Sinatru, koji je bio miljenik braće Fišeti, šefova mafijaškog gangsterizma u Čikagu, a oni su braća Al Kaponea.

Taj Moreti je bio saslušan od Kefauverove senatske komisije o svojim odnosima s politikom, te je izjavio da ima mnogo prijatelja u političkom ambijentu Amerike. Dodao je, međutim, da ga politika previše ne interesuje, jer bi inače i sam postao senator, pa bi možda sjedio i među članovima senatske komisije koja sada – slučajno – i njega saslušava…

I talijanska politička scena je poznata po bliskim vezama sa podzemljem pa su sociolozi, pravnici i etičari u dilemi da odrede ko je tu kriminalac. I ostale evropske zemlje su u istim problemima, ali je Italija kao kolijevka evropske civilizacije i domovina Mafije pod posebnom paskom evropske i svjetske, uvijek kritički, raspoložene javnosti.

Sama činjenica da je Mafija najjača i najbrojnija na Siciliji i Apeninskom poluostrvu, govori u prilog tezi da je veza između Mafije i politike u Italiji intenzivnija i na neki način „prirodnija” nego u drugim zemljama. Na isti način treba posmatrati povezanost između Koze nostre u Sjedinjenim Državama Amerike i tamošnjeg establišmenta.

Kada je Italija u pitanju, vrlo brojni nezavisni mediji jedva čekaju priliku da se pozabave pikantnim temama društvenog i političkog života. Zato je sa velikom pažnjom, ali i zabrinutošću, dočekana velika finansijska afera otkrivena početkom 1993. godine u Ministarstvu inostranih poslova Italije. Tom prilikom su uhapšena dvojica ambasadora koji su do tada uživali nepodijeljen ugled, ali su se na udaru našli i stručnjaci ministarstva koji su koordinirali distribuciju humanitarne pomoći – pretežno Somaliji Bangladešu i drugim zemljama u kojima su buktali ratovi ili su ih potresale i razarale snažne društvene i političke krize.

Utvrđeno je da je dobar dio pomoći ovim siromašnim zemljama otišao u džepove državnih zvaničnika i njima bliskih ljudi. Koliko je novca iz tog kontigenta otišlo političarima i u džepove pripadnika nomenklature i koliko je bijednika unesrećeno ili smrtno stradalo zbog uskraćene pomoći, nikada nije utvrđeno, ali se operiše sa ogromnim iznosima. Prema realnijim računicama, političke partije su od mita i korupcije u prosjeku godišnje ubirale oko deset hiljada milijardi lira; za posljednjih petnaest godina to je oko sto pedeset hiljada milijardi lira! Toliko, otprilike, danas iznosi italijanski unutrašnji dug, inače, jedan od najviših u svijetu razvijenih država.

Stvari komplikuje i činjenica da je u većem broju opština bila raspuštena lokalna vlast zbog snažnog uticaja Mafije.

U isto vrijeme (17. marta 1993.) je poput bombe odjeknula vijest da je pokrenut krivični postupak protiv Đulija Andreotija. Nacija je bila u šoku – Đulio Andreoti mafijaš. Najugledniji talijanski političar ne samo da je povezan sa Mafijom, nego je i okrvavio ruke. Kako se tvrdi, on je naručio ubistvo prefekta Palerma koji je trebao da zavede red na Siciliji. General Karlo Albert dela Kjeza, njegova mlada supruga i kompletna pratnja su izrešetani po nalogu Đulija Andreotija, tvrdila je štampa. (Čak su u opticaju bile informacije da je Andreoti spriječio oslobođenje demohrišćanskog prvaka Alda Mora koga su držale u zatočeništvu „Crvene brigade”). Nacija se našla u nedoumici i zbog toga što je Andreoti bio u društvu krupnih mafijaških bosova.

Sve u svemu, visoka politika i krupni kriminal su u dosluhu dok je korupcija postala uobičajen način „komunikacije” između onih koji imaju novac i moć onih koji bi htjeli da ih se dočepaju. Rezultat te simbioze je opšta pravna nesigurnost i rađanje države kriminalca.

Korupcija u policiji

Korupcija u policiji je samo nastavak i logična posljedica korupcije u politici. Između njih postoji skladna simbioza i dopuna, jer jedna drugu hrane i potpomažu. Policija radi u interesu političke partije koja vlada puneći njene kase novcem mjesnih reketara, ne zaboravljajući ni svoje interese. Međutim, loše opremljena i siromašna policija sa bijednim platama predodređena je da bude izložena kojekakvim izazovima i upadne u zabranjene zone primanja mita čine neminovno počinje da vrši raznovrsne zloupotrebe svoje službe. Tako se siromaštvo, koje je i samo po sebi bolest, pokazuje kao kriminogeni faktor. Kada korupcija ,,uđe” u policiju, ona je zahvati u svim njenim segmentima – od vrha do dna – graničnu i gradsku, jer se radi o istom segmentu izvršne funkcije države. Međutim, korupcija obične policije je vidljivija i dostupnija svakodnevnim pogledima građana, za razliku od pogranične policije koja je na «periferiji», što ne znači da njih pripada dio kriminalnog kolača. Naprotiv, njeni poslovi su krupniji i time profitabilniji. Krupni šverc ide preko državne granice. Zato su pomorske i vazdušne luke i drumski granični prelazi prava meka velikog biznisa. Tu niko nije nevin – ni carina, ni policija, ni granične vojne postaje.

(Nastavlja se)

Komentari

POVEZANE VIJESTI:

FELJTON

ŽENE CRNE GORE (XXI): Hrabrost prerasla u legendu

Objavljeno prije

7 dana

na

13 Februara, 2026

Objavio:

Monitor prenosi djelove iz monografije Žene Crne Gore, u izdanju UNDP-a i Narodne biblioteke „Radosav Ljumović” koja je urađena sa željom da mapira žene i ulogu žena u vertikali crnogorske istorije. Autorke su  Olivera i Tijana Todorovic, urednik Dragan B. Perović

 

 

Bojana IVANOVIĆ-MILETIĆ – Revolucionarka, učesnica Narodnooslobodilačke borbe Jugoslavije.

Bojana, starija od sestara Ivanović, bila je student Ekonomske visoke komercijalne škole. U mladim danima priključila se borbi protiv režima i za socijalnu pravdu, pa je često hapšena. Bila je među prvim ženama koje su postale članice KPJ-a (1934).

Na Cetinju je bila jedan od organizatora demonstracija nakon ubistva studenta-revolucionara Mirka Srzentića. Na studijama u Zagrebu nastavila je ilegalni rad.

Kada je u Crnoj Gori 1936. godine došlo do provale partijskih organizacija bila je uhapšena. Sa grupom komunista sprovedena je u zloglasni dubrovački zatvor, pa u Sarajevo. Poslije nekoliko mjeseci izašla je iz zatvora i iz ilegale se spremala za odlazak u Španiju, da se pridruži borcima u internacionalnim brigadama. Prije polaska uhapšena je u Čanju, đe je sa dosta mladih čekala ukrcavanje.

Udala se i otišla da živi u Kosovskoj Mitrovici, nastavljajući revolucionarni rad. Pošto je bila pod policijskom prismotrom, povukla se u ilegalu u okolinu Vučitrna. Za njom su raspisane potjernice, jer je bila organizator otpora i borbe protiv fašista.

Rukovodstvo KPJ-a procijenilo je da je u velikoj opasnosti i odlučili su da se u proljeće 1943. godine Bojana prebaci u partizanske odrede i nastavi aktivnosti i borbu. Ostavila je dvoje male đece i pošla na ispunjenje zadatka. U blizini Gnjilana, u junu 1943. godine naišla je na zaśedu. Kada je poslije kratke borbe opkoljena, da ne bi pala neprijatelju u ruke, Bojana Ivanović Miletić aktivirala je bombu i hrabro poginula, ostajući vjerna revulucionarnim i slobodarskim idealima, kao i njena sestra Vukosava

 

Jelena ĆETKOVIĆ – Cetinje, 21. avgust 1916. – Beograd, 14. maj 1943. Revolucionarka, narodni heroj, borac za prava žena, učesnica Narodnooslobodilačke borbe Jugoslavije.

Jelena je imala samo jednu godinu kada joj je preminuo otac, od posljedica ranjavanja u Prvom svjetskom ratu. Majka Gorda je podizala nju i njena dva starija brata. Bila je omiljena kao vesela, radoznala, maštovita i veoma inteligentna. Nije željela da uči vjeronauku u školi. Govorila je: „Mene zanimaju pametnije stvari!”

Završila je krojačku školu u Podgorici. Uključuje se u radnički pokret koji se kalio u štrajkovima, demonstracijama i sukobima sa policijom. Sa 16 godina postala je član SKOJ-a, a 1935. godine primljena je u KPJ, učestvujući u brojnim akcijama partije. Po zadatku je radila u Monopolu duvana u Podgorici. S drugaricama je organizovala prva ilegalna obilježavanja 8. marta, smatrajući da se žene moraju same izboriti za svoja prava. Bila je učesnik na čuvenim Belvederskim demonstracijama u junu 1936. godine.

Nakon provale partijske organizacije uhapšena je i odvedena u zatvor u Sarajevo. Tu je mučena, ali ništa nije odala. Po izlasku iz zatvora pokušala je da kao dobrovoljac pođe u Španiju, ali je ponovo uhapšena.

Prilikom sahrane svoje drugarice i revolucionarke Božane Vučinić, 30. marta 1937. godine, održala je vatreni i potresni govor protiv zločina koji se vrše nad komunistima. Te godine se po nalogu partije seli za Beograd. Nastavlja školovanje i borbu za ženska prava. Učestvuje na konferenciji „Žena danas“, avgusta 1939. godine.

Početkom Drugog svjetskog rata, u okupiranom Beogradu, bila je organizator više akcija skojevaca i ilegalaca. Nakon provale, uhapšena je 3. marta 1942. Bila je ranjena i zvjerski mučena u zatvoru, ali nije progovorila. Još za života njena hrabrost je prerasla u legendu. To je kasnije bila inspiracija mnogim umjetnicima. O Jeleninom životu snimljeni su dokumentarni i igrani filmovi, odigrane pozorišne predstave, mnoge škole i ulice širom Jugoslavije još i danas nose njeno ime.

Prebačena je u logor na Banjici, đe je bez medicinske njege provela godinu dana. Uspijevala je da šalje poruke porodici i drugovima. Jedna od poruka bila je njena pjesma „Iza rešetki“. Svakom članu porodice napravila je po neki predmet za uspomenu. Majki Gordi napravila je lutku u crnogorskoj narodnoj nošnji, koju je izradila od djelova svoje odjeće, a kosu je napravila od svoje kose.

Strijeljana je 14. maja 1943. u logoru Jajinci kod Beograda. Imala je samo 27 godina.

(Nastaviće se)
Ilustrovala: Tijana Tododrović

Komentari

nastavi čitati

FELJTON

ŽENE CRNE GORE (XX): Jurišala na bunkere

Objavljeno prije

2 sedmice

na

7 Februara, 2026

Objavio:

Monitor prenosi djelove iz monografije Žene Crne Gore, u izdanju UNDP-a i Narodne biblioteke „Radosav Ljumović” koja je urađena sa željom da mapira žene i ulogu žena u vertikali crnogorske istorije. Autorke su  Olivera i Tijana Todorovic, urednik Dragan B. Perović

 

 

Jagoda BOGIĆEVIĆ – Učesnica Narodnooslobodilačke borbe Jugoslavije, legendarna boličarka sa Sutjeske.

Jagoda je šćer Mirka Pavićevog Bogićevića, prekaljenog tobdžije sa Skadra, koji je poginuo u NOR-u 1942. godine i Raduše, rođene Pavićević.

U redove boraca za oslobođenje stupila je 13. jula 1941. godine kada je počeo ustanak crnogorskog naroda. Najprije je postala borkinja Petrušinske čete, pa onda Udarnog bataljona NOP odreda „Bijeli Pavle”, te borkinja Pete crnogorske proleterske. Od prvih ustaničkih dana počinje da se plete legenda o mladoj partizanki, njenoj hrabrosti, humanosti i ljepoti.

Govorila je da joj je mjesto u prvim redovima jer se tamo zadobijaju rane. Iako je njeno ime Jagoda, njena nježnost pretočila je to ime kod drugova iz brigade u simpatični nadimak „Pile”. Taj nadimak je odgovarao prirodi njene ličnosti koja je sadržavala – plemenitost, čednost, bistrinu uma i toplinu u susretu s ljudima. Išla je od ratišta do ratišta, previjala rane i uz prave podvige spašavale ranjenike. Prema zvaničnom rasporedu bila je bolničarka i referent saniteta u Savinoj brigadi i neustrašivi borac bombaš, puškomitraljezac i izviđač. Sama je bila ranjena 14 puta.

U znak śećanja na Jagodu, jedan njen ratni drug je rekao: „Ne znam kad je bila više borac, omladinka i čovjek – ili u borbama na Prozoru, Neretvi i Sutjesci ili na teškom maršu ili kad je jurišala na neprijateljske bunkere ili kada je bila ranjavana ili kada je u najtežim trenucima nalazila pogodnu riječ da nasmije društvo ili kad je na sandžačkim bojištima njemački šarac raznio njeno tijelo.”

Njen lik je zauvijek ovjekovječen u filmu „Sutjeska” (režiser Stipe Delić, scenarista Zdravko Velimirović). Ulogu bolničarke Jagode tumačila je Neda Arnerić, koja je uspješno dočarala Jagodu i njen Prozor, njenu Neretvu i njenu Sutjesku.

Zanimljivo je da u njenom rodnom kraju i danas živi priča o tome kako je postojao ukaz o proglašenju Jagode Bogićević za narodnog heroja, koji nikad nije uručen porodici (posmrtno je odlikovana Ordenom za hrabrost).

Poginula je pred sam kraj rata, 18. aprila 1944. godine, u selu Pale, blizu Slijepač mosta kod Bijelog Polja, na putu prema svojim Bogićevićima – ne dočekavši ostvarenje najljepšeg sna kojem je žrtvovala ljepotu mladalačkih ideala.

Na mjestu pogibije podignuta je spomen-česma, da nastavlja priču o Jagodi Bogićević, hrabroj bolničarki i nježnoj đevojci sa duhom neustrašivog borca.

 

Lidija JOVANOVIĆ – Bila je revolucionarka, borkinja za prava žena, učesnica NOB-a Jugoslavije, društveno-politička poslijeratna radnica.

Nema boljeg primjera od Lidije Jovanović, koliko je neko, ko nije rođen u Crnoj Gori, utkao svoj život i sve svoje ljudske, humanističke i kreativne potencijale posvetio izgradnji i napretku nove domovine. Svojim djelom bila je podstrek i potpora suprugu Blažu, revolucionaru i političaru, koji je obilježio razvoj crnogorskog društva i države poslije Drugog svjetskog rata.

Lidija je završila osnovnu, pa Srednju zubotehničku školu u Varaždinu, rano je ostala bez roditelja, pa je brigu o njoj prihvatio ujak. Tu se 1931. godine upoznala sa Blažom Jovanovićem. Vjenčali su se 1934. godine i doselili u Crnu Goru. Iste godine Lidija je primljena u članstvo KPJ-a i zajedno sa suprugom, nastavila revolucionarnu i partijsku djelatnost.

Posebno se angažovala na prikupljanju pomoći za porodice uhapšenih komunista nakon terora od strane policije 1935-1936. Uz partijske zadatke i učešća na konferencijama KPJ-a, veliku pažnju posvećivala je radu sa ženama. Organizovala je nekoliko zborova žena, nastojala je da ih podstakne da se bore za svoja prava, da se opismenjavaju, emancipuju. Upućivala je žene kako da paze i njeguju bebe, da se bore protiv sujevjerja.

Početkom Drugog svjetskog rata pomagala je u prikupljanju oružja i municije, koje su krili u porodičnoj kući u Piperima. Postala je član Okružnog komiteta KPJ-a za Podgoricu i bila jedan od organizatora Trinaestojulskog ustanka. Kasnije je, tokom 1942. i 1943. godine bila u ilegali. Kuća im je zapaljena, a maloljetna đeca bila zatvorena.

Izuzetan je Lidijin doprinos na utemeljenju Antifašističkog fronta žena (AFŽ) Crne Gore. Bila je sekretarka Inicijativnog odbora AFŽ-a u ljeto 1943. godine đe je agilno radila na stvaranju i udruživanju odbora po Crnoj Gori. Bila je vijećnik ZAVNO Crne Gore, novembra 1943. godine. Nakon toga, na Prvom kongresu AFŽ-a Crne Gore, 5. decembra 1943. godine, bila je izabrana za sekretarku Glavnog odbora.

Poslije oslobođenja obavljala je mnoge odgovorne dužnosti i javne funkcije i jedna je od prvih žena narodih poslanica Skupštine Republike Crne Gore. U centru njenog angažmana bila briga za najugroženije kategorije. Inicirala je otvaranje domova za ratnu siročad i ustanova za nezbrinutu đecu. Pomagala je prilikom organizovanja škole za gluvonijemu đecu u Kotoru, Doma za napuštenu đecu u Bijeloj, Doma za stare u Risnu, pomogla je i Udruženje slijepih Crne Gore.

Za svoj nemjerljivi doprinos obnovi zemlje, emancipaciji žena, humanitarni i politički angažman, uz Partizansku spomenicu 1941. godine, Lidija je nagrađena sa još dosta ratnih i mirnodopskih odlikovanja. Poslednje odlikovanje je dobila 2015. godine i to Orden crnogorske zastave prvog stepena. Po svome životu, liku i djelu svrstala se među znamenite crnogorske heroine.

(Nastaviće se)
Ilustrovala: Lina Leković

Komentari

nastavi čitati

FELJTON

ŽENE CRNE GORE (XIX): Sa predsmrtne visine

Objavljeno prije

3 sedmice

na

30 Januara, 2026

Objavio:

Monitor prenosi djelove iz monografije Žene Crne Gore, u izdanju UNDP-a i Narodne biblioteke „Radosav Ljumović” koja je urađena sa željom da mapira žene i ulogu žena u vertikali crnogorske istorije. Autorke su  Olivera i Tijana Todorovic, urednik Dragan B. Perović

 

 

Đurđa VLAHOVIĆ –  Partizanka, ilegalka, čobanica.

Đurđa Vlahović, osuđena na smrt vješanjem. Njeno stradanje opisaćemo Lalićevim citatatima: ,,Kada je uhapšena, Đurđa Vlahović je preboljela život i mislila samo na časnu smrt. Sudija Malović joj se obratio: ,,Krivorepa, kakva je to promjena kod tebe, juče nijesi hramala, a danas cotaš?” Đurđa njemu odgovara: ,,I ti si lani bio Crnogorac, a ove godine si Talijan. I poturčio bi se i devet vjera bi promijenio da ne pretrpiš pola od onih muka što sam ih ja pretrpjela.”

Đurđa je nastavila priču i ,,sa predsmrtne visine”: ,,Uživaš li, Ljubo Miniću, komandante makaronski? Smij se, lijo oguljena, ama da znaš: čeka i tebe ova ljuljaška!”

Đurđa je, ,,s predsmrtne visine”, nastavila da ,,čašćava” četničke glavešine, odgurnula je laktom dželata, kao i Joka Baletić, uz riječi ,,umijem se ja i sama objesiti“ ili kako napisa Lalić ,,jednim skokom se vinu na stočić među direcima. Zbacila je bijelu maramu s glave. Zatim prebaci pletenice preko konopca i pusti da joj padnu naprijed niz grudi, do pō pojasa… Proljepša se lice pod bijelim čelom i za trenutak sinu poslednjom ljepotom. Umijem se ja i sama objesiti – reče u nijemoj tišini i jednim nevidljivim pokretom izbi i prevrnu stočić ispod sebe”.

Istorija je sasatavila ove dvije žene kao i antifašizam i želju za slobodom i pravdom.

Sudije kao da su poštovali ,,Zakonik Knjaza Danila” i član član 73 iz 1855. godine, kojim se propisuje: „…žena ne može biti ubijena iz puške, jer je puška i strijeljanje samo za onoga koji pušku nosi i puškom se brani” tako su osudili na smrt vješanjem doktoricu Ružu Rip i Đurđu Vlahović.

 

Olga POPOVIĆ-DEDIJER – Bila je doktorica medicine, revolucionarka, učesnica Narodnooslobodilačke borbe Jugoslavije.

Iako je bila iz imućne porodice, Olga Popović rano se uključila u rad revolucionarne omladine i postala član KPJ-a. Nakon završetka Medicinskog fakulteta, počela je da radi na Hirurškoj klinici u Beogradu. Bila je i nadarena sportiskinja, bavila se skijanjem. To joj je pomagalo da bude manje primijećena kada je, po nalogu, partije organizovala i vodila sanitetske kurseve, koji su bili priprema za odbranu zemlje pred fašizmom.

Stupila je u brak sa revolucionarom Vladimirom Dedijerom, kasnije istoričarem i publicistom, sa kojim je dobila šćer Milicu, koja je arhitektica. Olga je u okupiranom Beogradu kao ljekar bila u prilici da pomaže mnogim ilegalcima i pripadnicima antifašističke borbe. Uhapšena je 1942. godine, kada je otkriveno da je pomogla prilikom bjekstva iz bolnice revolucionarki Ivanki Maučević – Nikoliš, koja se tu porodila. Nije dugo bila u zatvoru, jer je zamijenjena za neke zarobljene Njemce.

Priključila se partizanima i postala šef hirurške ekipe (dobila i čin majora) Druge proleterske divizije, u čijem su se sastavu nalazili borci Četvrte proleterske crnogorske udarne brigade.

Ta mlada, požrtvovana ljekarka našla se u borbenom stroju sa crnogorskim partizanima, nesebično im pomažući i dijeleći sa njima snove i sudbinu. Tokom bitke na Sutjesci, na Milinkladama je teško ranjena i morali su joj amputirati ruku. Iako iscrpljeni dugotrajnom borbom, gladni i ranjeni, saborci su na nosilima nosili svoju omiljenu doktorku, nadajući se da će preživjeti, kao što je mnogima od njih svojom intervencijom Olga spasila život. Međutim, gangrena je zahvatila operisano mjesto i u nemogućim uslovima za liječenje viđelo se da Olgi nema spasa. Ona je sve stoički izdržavala, odbijajući u posljednjim trenucima injekciju kamfora, da bi to moglo da se da nekome kome može pomoći. Olga je žrtvovala sebe, odbijajući da primi ljekove koji bi mogli više pomoći njenim saborcima, crnogorskim partizanima, uz koje je provela svoje posljednje dane. Od posljedica ranjavanja preminula je na Romaniji, 20. juna 1943. godine.

U znak śećanja na svoju suprugu, njenu humanost i uzajamno poštovanje i ideale sa crnogorskim saborcima, Olgin suprug dr Vladimir Dedijer, dio honorara od svojeknjige „Josip Broz Tito“, u iznosu od preko 500 000,00 dolara, poklonio je nikšićkom zdravstvu. Od tog novca podignut je Hirurški paviljon Nikšićke bolnice, otvoren 5. maja 1961. godine.

Dr Olga Popović Dedijer, posthumno je, 19. decembra 1945. godine odlikovana Ordenom zasluga za narod prvog reda.

Ilustrovala: Tijana Todorović
(Nastaviće se)

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo