Angela Merkel uspela je da do daljeg očuva četvrtu vladu kojoj je na čelu u posljednjih 12 i po godina. No, kancelarkina politika ruku pruženih za prihvat izbjeglica sada je prošlost. Merklova je pod ogromnim pritiskom kod kuće i sve većim iz nekoliko država članica Evropske unije (EU) prisiljena na tvrd politički kurs prema migrantima kojima je prije tri godine, na vrhuncu izbjegličke krize, poručila da su ,,dobrodošli u Nemačku.”
Dve posljednje sedmice juna bile su sudbonosne za njemačku kancelarku. I više od toga, bili su to dani ogorčene borba za osnovni pravac evropske izbjegličke politike.
Kriza vlade oformljene u martu ove godine poslije mučnih šestomjesečnih pregovora nakon izbora u septembru 2017. izbila je zbog razlika između kancelarke i ministra unutrašnjih poslova Horsta Zehofera oko politike prema migrantima. Zehofer je razradio master-plan da sa granica Njemačke, najveće, najmnogoljudnije i privredno najmoćnije evropske države vrati migrante čiji su zahtjevi za azil odbijeni ili koji su podnijeli zahtjeve u nekoj drugoj zemlji EU.
Zehofer je izrazio želju da se povuče i sa pozicije ministra i šefa konzervativne desničarske Hrišćansko-socijalne unije Bavarske (CSU) zbog neslaganja sa Merkelovom. On je dao rok Merkelovoj da do kraja juna zaustavi priliv migranata u Njemačku, ili će se suočiti sa padom Vlade. ,,Ukoliko Merkelova ne izađe sa zadovoljavajućim rješenjem na nivou EU za pitanje migranata, iskoristiću svoja ovlašćenja kako bih osigurao da lica koja su zatražila azil u državama koje nijesu zemlje njihovog prvog ulaska budu vraćeni sa njemačkih granice”, poručio je Zehofer.
Angela Merkel je odbacila Zehoferov pristup, insistirajući da je potrebno pronaći zajedničko evropsko rješenje za migrantsku krizu, čime bi se održalo jedinstvo u EU. ,,Jedino možemo da zaključimo da svo dostignuće Šengena – a to je sloboda kretanja – može biti ugrožena, ako ne bude sporazuma na nivou EU. Zato je tako važno zajedničko delovanje, jer pitanje migracija može podijeliti Evropu”, odgovorila je.
Konačno, 2. jula, lica ispijenih od umora i blijedi kao kreč Merkel i Zehof objavili su da su postigli dogovor o migrantima, čime je okončan spor koji je prijetio da razbije vladajuću koaliciju u Njemačkoj, kao i 70 godina dugo jedinistvo kancelarkine Hrišćansko-demokratske unije (CDU) i CSU, konzervativnog desnog centra. Raspad konzervativne alijanse CDU/CSU lišio bi Merkelkinu vladu parlamentarne većine i ugrozio trostranačku koaliciju, u kojoj je i Socijaldemokratska partija (SPD). U slučaju pada vlade, opcija je bila manjinski kabinet ili novi izbori, što bi dodatno politički uzdrmalo Njemačku.
Na federalnim izborima 24. septembra za 598 mesta u Bundestagu CDU/CSU, predvođena Merkelovom, osvojila je najveći broj glasova 33 odsto, mada je izgubila osam procenata biračkog tijela u odnosu na glasanje 2013. SPD je imala najgori rezultat od kraja Drugog svetskog rata i osvojila je tek 20 glasova. Veoma desničarska i antiimigrantska Alternativa za Njemačku (AfD), koja prethodno uopšte nije bila u Bundestagu, postala je treća partija po zastupljenosti sa 12,6 odsto glasova.
Zehoferovu CSU na jesen očekuju pokrajinski izbori u Bavarskoj, najvećoj, najmnogoljudnijoj i najznačajnijoj njemačkoj pokrajini koja ima i poseban status u federalnoj državi. U rukovodstvu CSU koje decenijama vlada Bavarskom postoje razlike kako da se suoče sa ultradesničarskom AFD, kojoj migrantska kriza i te kako ide u prilog.
U liberalnoj štampi u Njemačkoj se ocjenjuje da su pobijedile snage koje igraju na kartu izolacije. Oni koji žele da spriječe ljude iz ratom rastrzanih i privrednim nevoljama opterećenih država Afrike i Azije da ubuduće krenu na opasan put preko Mediterana, koji su za pojačanu zaštitu na granicama, ali i kampove sa migrantima u Sjevernoj Africi. Tamo bi izbjeglice čekale dok se ne ustanovi da li ih u Evropi uopšte žele – zato što imaju pravo na azil ili zato što su potrebni kao radna snaga.
Unutar Evrope ubuduće će se upravljati čvršćom rukom, a izbjeglice će, teoretski, biti smještene u izbjegličke centre odnosno kampove. Njihovi slučajevi biće obrađivani brzo, a neželjeni gosti odmah će biti vraćani nazad.
Paralelno sa mučnim natezanjima sa Zehoferom, Merkel je u, blago rečeno, komplikovanim pregovorima postigla sa evropskim kolegama dogovor o migrantskoj politici u EU. Smatra se da je dogovorom Merkel odbacila svoju dosadašnju politiku otvorenih granica. To su planovi zbog kojih je Zehofer na kraju ipak popustio.
Pragmatičari kažu kako je očuvanje vlade u Njemačkoj dobra vijest – ne samo za tu državu, već i za Evropu. Samo populistički agitatori imaju interes da ekonomski najsnažniju zemlju Evrope, u ovoj fazi opšte nesigurnosti, zahvati kriza vlade sa nepoznatim ishodom. Snaga Njemačke kao faktora stabilnosti veoma je važna, zbog toga je Merkelovoj uspjelo da tako brzo organizuje samit EU na kome su dogovorene osnovne smjernice nove evropske migracione i azilantske politike.
Kompromis u Njemačkoj se sažima u tri tačke. Prvo, na nemačko-austrijskoj granici se uvodi novi granični režim kojim treba spriječiti da u Njemačku uđu potražioci azila koji su već drugdje registrovani; drugo, grade se „tranzitni centri” iz kojih će se migranti vraćati u zemlje EU gde su registrovani i stoga će sa tim zemljama biti sačinjeni upravni sporazumi; treće, ukoliko te zemlje odbiju da zaključe takve sporazume sa Njemačkom, migranti će biti vraćeni u Austriju na osnovu sporazuma između dvije zemlje.
Za sada takvog sporazuma sa Austrijom nema. Teško da će ga i biti, ukoliko se slušaju najave kancelara Sebastijana Kurca. Nema ni sporazuma sa Grčkom i Italijom o direktnom vraćanju izbjeglica. A SDP Njemačke, koalicioni partner demohrišćana u saveznoj vladi, liderka SPD-a i šefica poslaničke grupe te stranke Andrea Nales, poručila je u Bundestagu: ,,Mi odbacujemo ideje o zatvorenim logorima”, misleći na tranzitne centre oko kojih su se dogovorile demohrišćanske partije.
Akutna kriza na relaciji Berlin – Minhen je okončana, ali pravi odgovor na izazove nije pronađen. U kojoj bi to sjevernoafričkoj zemlji bili izgrađeni prihvatni centri? Pominjani su Tunis, Maroko i Libija. Dosadašnje reakcije tih zemalja pretežno su negativne. U Berlinu se postavlja pitanje i sa kojim državama se može upustiti u takav posao, uz želju da izbjeglicama budu poštovana bar osnovna ljudska prava? Pored toga, ko bi trebao da se brine o snabdevanju izbeglica ukoliko budu zaustavljeni na putu prema Evropi?
Kao primjer se navode najnovije slike iz Alžira koje jasno pokazuju šta može da se desi: na hiljade izbjeglica, uključujući i djecu i trudnice, poslate su doslovno u pustinju. Oni tamo umiru na temperaturi od skoro 50 stepeni u hladu, žedni i izgladneli. U Libanu već sada ima više izbjeglica nego u čitavoj Evropi – i to je takođe dio istine o evropskoj politici izolacije od izbjeglica.
Čak i u EU trenutno ima više pitanja nego odgovora. Ni tu nije jasno u kojoj bi to zemlji trebalo da budu podignuti kampovi. Koje su vlade zaista spremne da ublaže teret pod kojim grcaju Italija i Grčka – zemlje sa najdužim spoljnim granicama i, shodno tome, zemlje s najvećim brojem izbjeglica?
Merkelova se već tri godine bori za drugačiju izbjegličku politiku. Pri tom je i sama pravila greške. Komunikacija joj je često bila loša, bilo je i zanatskih propusta. A sada je, zbog raspoloženja u njenoj sopstvenoj zemlji, zbog nove konstelacije političkih stranaka, situacije u Evropi i konačno zbog spora s koalicionim partnerom CSU, prisiljena na tvrd politički kurs.
Demohrišćani su dovršili zaokret od liberalne do restriktivne izbegličke politike, piše štampa nakon dogovora CDU i CSU o osnivanju „tranzitnih centara” na granici odakle bi se potražioci azila vraćali u druge zemlje. ,,Kancelarka je dozvolila da Zehofer iznudi nove ustupke u izbjegličkoj politici”, neki su od komentara.
Analitičari ukazuju kako je kriza vlade možda prošla, ali je nastala šteta nemjerljiva. „Magična riječ uspješnog rada glasi povjerenje – a njega među strankama demohrišćanske unije odavno nema. Zato je Savezna kancelarka slaba kao nikad. Njen autoritet je teško narušen na saveznom nivou, kao i u međunarodnim poslovima. (…) Sada se evropski partneri sigurno pitaju šta uopšte vrijedi njena riječ. Sa druge strane, protivnici evropskog ujedinjenja mogu da se raduju njemačkim zađevicama,” objavio je dnevnik Švebiše cajtung iz Ravensburga.
Šef poslaničke grupe Ljevice Ditmar Barč optužio je CDU i CSU da su svojim sporom oko izbjegličke politike nanijeli ozbiljnu štetu demokratiji. „Radilo se o moći i o tome ko je u pravu, a humanost je ostala uskraćena. Vi biste s osmijehom na licu deportovali i Isusa”, rekao je Barč obraćajući se poslanicima CSU u Bundestagu. I šef poslaničke grupe Zelenih Anton Hofrajter kritikovao je vladinu politiku azila. „Hiljade ljudi udavilo se u Sredozemlju, najsmrtonosnijoj granici na svijetu. Umjesto da zahvale posadama brodova za spasavanje, oni ih tretiraju kao kriminalce. To stvara klimu moralnog propadanja”, rekao je Hofrajter.
Posle važnih izbora u Bavarskoj na jesen AfD bi mogla ne samo da po prvi put uđe u pokrajinski parlament, već i da uništi apsolutnu većinu CSU. Prema anketama, AfD u Bavarskoj može da očekuje 10 odsto glasova, pa i više. To bi moglo da znači da CSU ubuduće neće moći sama da vlada u Bavarskoj – uprkos svim trenutnim pokušajima da se izbore za glasove sa desne strane.
Na nivou Njemačke, AfD trenutno ima oko 15 procenata podrške. Tako dobro je stajala i za vrijeme vrhunca izbjegličke krize, 2015-2016. U redovima samouverene AfD verovatno se već ispija šampanjac. O nastajućoj, pak, evropskoj tvrđavi Merkelove, evropskim političkim protivnicima migrantske politike njemačke kancelarke, tranzitnim centrima na ničijoj zemlji, a možda i na Balkanu, te kombinaciji kraha globalizma i uzleta nacionalizma u razvijenom svijetu, u drugim prilikama.
Milan BOŠKOVIĆ
INTERVJU2 sedmice
DRUŠTVO4 sedmice
Izdvojeno4 sedmice
Izdvojeno4 sedmice
INTERVJU4 sedmice
HORIZONTI4 sedmice
Izdvojeno4 sedmice
Izdvojeno4 sedmice