Osamu bin Ladena, oličenje globalnog terorizma i arhitekta napada 11. septembra 2001. u Sjedinjenim Američkim Državama, likvidirala je elitna jedinica najmoćnije sile svijeta u ponedjeljak u Pakistanu. Ubrzo potom najtraženiji čovjek na svijetu za kojim su američke vlasti raspisale nagradu od 50 miliona dolara, sahranjen je u moru u dramatičnom finalu tajanstvene decenije tokom koje je bio u bjekstvu. Iako se vjerovalo da se skriva u pećinama, Bin Laden osnivač i vođa međunarodne terorističke mreže Al Kaide, pronađen je i ubijen u za pakistanske prilike skupom, po narudžbini izgrađenom skrovištu, trospratnoj zgradi opasanoj visokim zidom u blizini vojne akademije u sjeveroistočnom gradu Abotabadu.
Vijest o Osaminoj smrti izazvala je olakšanje i euforiju u SAD i mnogim djelovima svijeta. „Pravda je zadovoljena”, izjavio je američki predsjednik Barak Obama u saopštenju iz Bijele kuće.
Vojna operacija trajala je 40-tak minuta. Pripadnici specijalne antiterorističke jedinice Navy SEAL Team Six helikopterima su prebačeni u privremeni logor koji je američka Centralna obavještajna agencija (CIA) identifikovala kao bin Ladenovo skrovište, a u bazu su se nakon završenog zadatka vratili bez ljudskih gubitaka.
Bin Laden je pogođen u glavu, rekli su zvaničnici u Vašingtonu, pošto su on i njegovi tjelohranitelji pružili otpor prilikom napada. Tri muškarca su ubijena u napadu, među njima i jedan od Bin Ladenovih sinova, kog zvaničnici nisu imenovali. Bin Ladenov sin, Hamza, starješina je u Al Kaidi.
Zvaničnici SAD takođe su izjavili da je jedna žena ubijena kada ju je kao štit iskoristio jedan od Bin Ladenovih pomoćnika, a još dvije su ranjene.
Na poprištu je ostao i spaljeni američki helikopter za koji su u Vašingtonu kazali da se srušio prilikom prizemljenja. Pakistanski očevici kažu, međutim, da je pogođen granatom na početku sukoba.
Vijest o Bin Ladenovoj smrti se brzo proširila svijetom.
Amerikanci se raduju. Prethodni predsjednik Džordž Buš je obećao Osami bin Ladenu – mrtav ili živ. Obama je ispunio obećanje. No, i dalje postoji strah od terorističke odmazde protiv SAD i njihovih saveznika.
Osama je rođen u jednoj od najuspješnijih porodica u Saudijskoj Arabije, ali je napustio dom u potrazi za revolucijom kada su sovjetske trupe ušle u Avganistan 1979. Krenuo je stazom fanatizma, osnovao je smrtonosnu Al Kaidu koja je terorisala Zapad, da bi postao najtraženiji čovjek na svijetu.
Njegov novac i zapaljive propovijedi inspirisali su terorističke napade na Njujork, Pentagom i nad Pensilvanijom u kojima je poginulo oko 3.000 ljudi, i učinio da se Amerikanca osjećaju nesigurno u mnogim djelovima svijeta.
Na Zapadu predstavljen kao oličenje zla, Bin Ladenu su se divili radikalni muslimani koji su prihvatili njegovu verziju neprekidnog rata protiv SAD i vlada arapskih država koje je smatrao za nevjernike. Među takvima sada vlada nevjerica u njegovu smrt ili se čuju pozivi za osvetu.
Osamine akcije su pokrenule lanac događaja kojima su SAD ušle pred kraj 2001. u ratove u Avganistanu, a potom 2003. u Iraku. Čitav američki obavještajni aparat je reformisan radi suprotstavljanja prijetnji od terorističkih napada kod kuće.
Poslije napada 11. septembra 2001. Osama je kazao kako ne bi žalio da mu se život tada okonča jer „je njegov posao završen”, pošto je „probudio muslimane širom svijeta da reaguju na nepravde koji im nameću Zapad i Izrael”.
Zapadni analitičari podsjećaju da ipak Al Kaida nije uspjela da ukloni ni jedan arapski ,,otpadnički” režim. Posljednjih mjeseci radikalni pokret umnogome je zasjenjen uglavnom sekularnim revolucijama koje s odvijaju u zemljama Bliskog istoka. Kao da Al-Kaidina poruka o vječnom svjetskom sukobu sa nevjernicima gubi na privlačnosti.
Bin Ladenova Al Kaida je optuživana da je izvela i 1998. bombaške napade na ambasade SAD u Keniji i Tanzaniji kada je ubijeno 231 lice i da je 2000. napala američki razarač u Jemenu kada je poginulo 17 mornara. Tome se pripisuje niz drugih prepada, nekih uspješnih drugih ne.
Značajna je bila Osamina sposobnost – čak i tokom skrivanja – da inspiriše novu generaciju terorista da ubijaju u njegovo ime. Većina visokih rukovodilaca Al Kaide ubijena je zarobljena u godinama poslije 11. septembra 2001. Obavještajni šefovi u Evropi i Aziji tvrde da je veća opasnost od domaćih radikalnih grupa podstaknutih bin Ladenovom borbom. Ne smatra se da je Al Kaida obezbijedila logističku podršku grupi sjevernoafričkih terorista koji su izveli bombaške napade u Madridu 2003, u kojima je poginula 191 osoba – ali oni su bili svakako nadahnuti njegovim snom o džihadu širom svijeta. Nije utvrđena nikakva veza između vođa Al Kaide i četvorice bombaša samoubica koji su usmrtili 52 osobe u Londonu 7. jula 2005, ali malo njih vjeruje da bi do napada došlo da Bin Laden nije uzbudio strasti mladih radikalnih muslimana.
Rat u Iraku – za koji je jedan od izgovora Vašingtona bio i navodna veza Sadama Huseina sa Al Kaidom – postao je kotao u kome su neki pripadnici naredne generacije svjetskih terorista iskovali ,,vještine”. Al Kaida je iskoristila haos u Iraku nakon svrgavanja Sadama i doprinijela da SAD budu uvučene u blato u kome je smrt našlo oko 5.000 američkih vojnika, kao i desetine hiljada Iračana.
Bin Ladenovo zavještanje za globalni rječnik su i prljava bomba, skeniranje čitavog tijela po aerodromima ili na ulazima na javne skupove, kao i oružje za masovno uništenje. Drugi termini kao što su Gvantanamo, Abu Graib i izuzetno izručenje (kada su agenti američke Centralne obavještajne agencije ispitivali otete osumnjičene teroriste po različitim zemljama pomoću metoda zabranjenihy u SAD), još više su rasplamsali gnjev u svijetu islama.
Neki analitičari smatraju da bi uspomena na Bin Ladena mogla da inspiriše njegove sljedbenike da se osvete. Onlajn forumi, pričaonice i veb stranice koje drže simpatizeri Al Kaide trudiće se da održe njegovu ulogu glavnog motivatora ove grupe. No, sigurno je da će njegov odlazak uticati na moral širom mreže, uprkos Al Kaidine glorifikacije smrti mučenika i percepcije da je Bin Laden časno poginuo u bitci.
Upućeni kažu kako je vjerovatno da će Al-Kaida crpsti snagu i od besposlenih mladih ljudi koji su izgubili nadu u normalan život u mnogim djelovima islamskog svijeta. Širom Sjeverne Afrike i Bliskog istoka je ogroman broj mladih ljudi čiji su ekonomski izgledi jadni.
Otuda saglasnost kako će ubistvo Osame bin Ladena zadati veliki psihološki udarac Al Kaidi, ali će možda imati mali praktični uticaj na decentralizovane grupe koje godinama taktički djejstvuju bez njega. Al Kaida je danas globalno rasprostranjena mreža autonominih grupa kojima je bin Laden služio kao ličnost koja ih inspiriše.
Specijalisti za antiterorizam opisuju konstatno mutirajuće kretanje Al Kaide koje je teže pratiti nego ranije. Organizacija je multi-etnički, regionalno raspršeni hibrid aktivista pod uticajem interneta.
Dok ovakva mreža ostaje prijetnja, osnova vođstva Al Kaide je oslabljena dugogodišnjim američkim napadima bespilotnih letilica u Paksitanu. Al-Kaida nije izvela uspješnu akciju na Zapadu od bombaških napada u Londonu 2005.
U Vašingtonu se smatra da je deo Al Kaide koji sada predstavlja najveću prijetnju SAD, tzv. Al Kaida arapskog poluostrva (AQAP), sa saradnicima u Jemenu. Glavni propovjednik AQAP Anvar al-Avlaki je američki državljanin koji je napustio SAD 2001. i pridružio se Al Kaidi u Jemenu.
Druge grupe povezane sa Al Kaidom su uvećale ambicije i smrtonosnost. Pakistanski talibani su preuzeli odgovornost za neuspjeli bombaški napad na njujorškom Tajms skveru prije godinu. Strah postoji i u Evropi, u kojoj nije bilo poznato prije 11. septembra 2001. da postoje ćelije Al Kaide u Evropi sem jedne u Hamburgu koja je i izvršila napade u SAD. Stručnjaci za bezbjednost smatraju kako danas u svakoj evropskoj državi postoji ćelija Al Kaide.
Poslije hapšenja tri Marokanca u Njemačkoj prošle nedjelje zbog planiranja da postave bombe na javnim mjestima, vlasti u Berlinu su priznale da je preko 200 njenih državljana imalo obuku u plemenskim oblastima Pakistana i da su se mnogi od njih vratili u Njemačku.
Isti je slučaj i u Velikoj Britaniji, Skandinaviji, Francuskoj, Španiji i Italiji. Otuda i veliki strah od nasumičnih samoubica bombaša u SAD ili u Evropi.
Ubistvo vođe Al Kaide Osame bin Ladena je najveće dostignuće SAD u borbi protiv terorizma. Ali, naročito stručnjaci van SAD, smatraju da Bin Ladenova smrt ne mora suštinski da izmijeni predstavu o američkom ratu protiv terorizma širom svijeta, naročito u Avganistanu. Bin Laden, dok je bio u bjekstvu nije uspjevao da organizuje obimnije napade na američke ciljeve. Talibani sprovode većinu napada u nestabilnom Avganistanu.
Oni važe za glavnu snagu protiv vlasti predsjednika Hamida Karzaija, SAD i NATO u Avganistanu. Vođa Talibana Mula Mohamed Omar je na slobodi.
Talibani imaju podršku na istoku i jugu Avganistana, gdje većina stanovništva pripada etničkoj grupi Paštuna. Paštuni naseljavaju i sjever Pakistana. U toj zemlji sa preko 150 miliona stanovnika i nuklearnim oružjem će veliku pometnju izazvati činjenica da vlasti nisu pronašle Bin Ladena mada je, izgleda, godinama živio u blizini vojne akademije. Pakistanske vlasti su samo upoznate sa operacijom SEAL kada je ona već bila u toku.
Za Obamu bi ubistvo Bin Ladena moglo postati politički najznačajniji dobitak, u vrijeme kada počinje kampanju za reizbor u 2012. Najnovije ankete pokazuju da mu je popularnost porasla za devet procenata i dostiže 56 odsto.
Milan BOŠKOVIĆ
INTERVJU2 sedmice
DRUŠTVO4 sedmice
Izdvojeno4 sedmice
Izdvojeno4 sedmice
INTERVJU4 sedmice
HORIZONTI4 sedmice
Izdvojeno4 sedmice
Izdvojeno4 sedmice