Povežite se sa nama

FELJTON

JUGOSLAVIJA JE BILA NAŠA PRVA EVROPA (III): Goli otok – istorijski cinizam

Objavljeno prije

na

Šta je najviše uticalo na Vaša levičarska uverenja? Društvene okolnosti? Sredina? Škola? Porodica? – Mislim da je sve po malo, ne bih mogla da kažem da je to bio jedan činilac. Sigurno je to porodica, sigurno je to odrastanje u ratu u kome su ipak bile jasno polarizovane strane dobra i zla, za mene je bilo nesumnjivo da je antifašizam strana na kojoj je dobro, mi smo se tako formirali. Drugo, za nas je antifašizam simbolisala partizanska strana jer smo, boraveći za vreme rata u selu, imali i te četničke bande, njihove pretrese i naručivanje hrane. Vrlo dobro pamtim da su oni uglavnom tražili da se za njih obezbeđuje hrana, odeća, da se vezu kokarde. Ne pamtim neki njihov otpor. Ali, ovo ste pitali, moje opredeljenje za levicu, mislim da sam i citirala negde, Francuzi kažu da „vreme određuje ljude”, za mene nikada nije bilo sporno da vreme nije unisono, da u svakom vremenu postoje ljudi koji pate, za mene su to sigurno bile majke čija su deca tada streljana, ili majke čija se deca nisu vratila iz rata, na kraju, jedan od mojih ujaka se nije vratio, njega su četnici zaklali negde u Bosni, bio je student prava, postojala je bista pred Pravnim fakultetom u Kragujevcu, ne bih mogla da Vam kažem da li još uvek postoji jer se ti simboli, kao što znamo, menjaju. Bilo je sigurno i ljudi kojima je nacionalizovana imovina, koji su izgubili svoje, koji su se našli na drugoj strani, koji sigurno nisu delili taj entuzijazam, ali ono što je bilo atmosfera vremena, to je bilo oslobođenje, mogućnost da se školujete, mogućnost da učite. Ruski pritisak je bio jedno veliko iskustvo, to je bilo i nešto gde se učvršćivala ta sigurnost, gde se uspevalo da se i od toga odbrani, i možda su te dve pobede i stvorile osećanje potpune, da tako kažem, nekritičnosti prema svom vremenu. U ratu ste se našli na strani protiv okupatora u antifašističkoj borbi, a onda je došao izazov 1948. godine, ta drama se svakako osećala, osećala se i u partiji, osećala se, na kraju, i u srpskom narodu. Raskid sa Rusijom, nije tačno da se nije osećao, ja se ponekad vraćam na časopise, na novine tog vremena, i uvek kažem mladim kolegama da veoma greše što misle da je to vreme unisono, jer to je vreme velikih traženja, naročito posle 1948. godine, to je veliki prelom.

Mislite da se to u Srbiji više osetilo nego u drugim republikama?

Ja to ne mogu da kažem kao nešto iskustveno zato što tada nisam putovala, u isto vreme mogu da kažem nešto na osnovu istraživanja. 1948. godinu treba gledati u kontekstu, niko nije postavljao pitanja, još uvek su trajala hapšenja, tema je bila na neki način zabranjena, postojala je i spoljnopolitička opasnost koja nije nikakva izmišljotina i ja mislim da je stvar komplikovanija. Pazite, obe strane u tom sukobu, govorim o odnosima unutar partije, su jedna drugu smatrale izdajnicima. Ovi koji su pružili otpor, zajedno sa rukovodstvom, smatrali su da je to izdaja zemlje, jer oni su već vlast u zemlji, smatrali su da je to izdaja revolucije, jer su revoluciju uvek smatrali autentičnom, a ne nekom replikom sovjetske revolucije, ali, smatrali su i izdajom doktrine socijalizma, jer internacionalizam nije u njihovoj percepciji podrazumevao takve odnose između država. Ova, da tako kažem, strana koja se izjasnila za Rezoluciju, takođe je to smatrala izdajom vere, izdajom doktrine, izdajom Staljina sa čijim su imenom ginuli, izdajom ideala revolucije, i to objašnjava njihovo međusobno ponašanje. U daljoj evoluciji, strana koja je bila poražena, izolovana na Golom otoku, nije dobijala nikakvu satisfakciju. Jer, zemlja se održala, mogli su Srbi da vole ne znam koliko Ruse, ali da ih prime baš kao okupatore, nisam sigurna da bi se za to opredelili, zemlja se otvorila prema svetu. To se smatralo svetsko-istorijskim događajem, desila se prva pukotina u staljinističkom bloku koji je posle Drugog svetskog rata već postao vojno-politički blok, a onda je došla ta istina iznutra, iz samog Sovjetskog Saveza, došao je Dvadeseti kongres koji ja svrstavam među najznačajnije događaje XX veka (…)

Vi stvarno verujete da neko nije znao za Goli otok?

– To hoću da Vam kažem, to je jedna od istorijskih laži, jedna mimikrija, jedan istorijski cinizam, neko je to potisnuo, neki su i direktno lagali i lažu, a neki su se, prosto, premandurili. Ja sam odmah rekla, u redu, nisi znao, prihvatam, ali pravo pitanje je – šta bi ti radio tada da si to znao? Tako da mislim da je 1948. jedna vrlo velika i važna tema koja, kao i druge kod nas, ostaje neobrađena. Činjenica je da se tada događaju neke stvari, da se drži kongres književnika Jugoslavije, da Krleža drži svoj referat, da izlazi Nova misao, da, na kraju, postoji ta kritika staljinističkog režima, da se preko starih komunista vraća i u vreme pre rata… To su prosto neke stvari koje vi živite i na kraju, upijate, a koje ljudi kada govore o pojedinim razdobljima gube iz vida. Moja generacija je, na kraju, i fizički učestvovala u podizanju jedne razorene i siromašne zemlje, u njenoj industrijalizaciji, u školovanju njenih ljudi, i ja ne mogu sada, iz naknadne perspektive da o tome govorim kao o jednom totalitarnom sistemu, to ne bi bilo ni iskreno prema Vama, ni pošteno prema vlastitom životu. Ja to vidim kao jedan proces, ne mislim da se sve to slučajno dogodilo, ja, uopšte, ako smem da izađem iz okvira koji ste Vi postavili, mislim da, što se tiče istorije Jugoslavije, mi o tome zapravo, kao istoričari, ništa ne znamo! To, možda, izgleda vrlo strogo, jer, imali ste prvu Jugoslaviju koju su potresali ozbiljni sukobi i sad iz naknadne perspektive možete da kažete – pa kakva je to bila diktatura?! Znate šta, za onoga ko je bio pogođen tom diktaturom, ja ne mislim da je to bio razvoj. Taj period je kratko trajao, znamo kako se završio, ne možemo da kažemo da o tome imamo neke ozbiljne, slojevite studije. Ja to isto mogu da kažem i za drugu Jugoslaviju, to su različite faze, ali teško da je tada bilo nekoga u Srbiji ko obnovu Jugoslavije, bez obzira što je na njenom čelu bio Hrvat, bez obzira što su vladali komunisti, nije doživeo kao veliki istorijski čin.

Mislite da jeste?

– Mislim da jeste! Za Srbe je bilo bitno da se obnovi Jugoslavija, oni su bili na pobedničkoj strani.

Uvijek s knjigama

Šta je stvarno početak Vašeg političkog angažmana?

– Nekakav početak mog političkog angažmana bio je u predsedništvu CK omladine Srbije, to je bilo negde 1953/1954. U omladinskoj organizaciji je bilo vanredno zanimljivo, tu je bilo ljudi iz cele bivše Jugoslavije. Još sam bila studentkinja, redovno sam radila, išla na teren, organizovala kulturne manifestacije, takmičenja, festivale, to je, nekako, spadalo meni, ali svi su znali da su moj prioritet bile studije, da mene niko ne može naterati da pomerim ispitni rok, uvek sam vukla knjige… Dragiša Đurić-Gile je tada govorio: „Voleo bih da se ova Latinka uda, da rodi petoro dece, da je vidim jedanput bez tih knjiga.” Sećam se da sam se šalila s njim: „Nećeš to nikad videti”, i tako se i desilo, je l’? Meni je uvek bilo prioritetno da studiram, da naučim, da se angažujem, ali da to ne pretpostavim svome samoobrazovanju. Ja sam diplomirala u prvom roku i odmah sam upisala postdiplomske studije, moja magistarska teza je bila, Vi ćete se začuditi, „Dopunske i odredbene sintagme u jeziku Ive Andrića”. Ja sam se politički angažovala, ali sam završila postdiplomske studije i odbranila taj rad. Bila sam u prilici zbog posla da srećem Andrića. Nikada mi nije palo na pamet da mu to kažem. Onda mu je profesor Velibor Gligorić, koji mu je bio prijatelj, a ja sam bila njegov đak, rekao: „Ona je magistrirala na Vašem jeziku”. A Andrić je rekao: „Ali to je nemoguće, ja sam toliko puta bio sa njom, ona to meni nije nikad rekla.” Pa kako bih ja to njemu rekla? U CK omladine Srbije je bilo sjajnih ljudi, ja sam među njima bila najmlađa, to su bili ljudi koji su nešto, da tako kažem, od rata zakačili, bili su ili skojevci ili su učestvovali u završnim operacijama, tu je bio Zdravko Vuković koji je posle bio direktor Televizije, bio je Dragoljub Era Ilić koji je isto bio u Televiziji, bio je Stanimir Lazarević koji je kasnije bio u diplomatiji… Posle sam otišla u CK omladine Jugoslavije, to je, mislim, 1956. godina.

(Nastavlja se)

Komentari

nastavi čitati

FELJTON

VELIZAR RADONJIĆ: HRONIKA GRADITELJSTVA U CRNOJ GORI (XXVI): Crkve i manastiri iz doba Petrovića

Objavljeno prije

na

Objavio:

Monitor prenosi djelove iz Hronike graditeljstva Crne Gore, Velizara Radonića, priče o ,,kratkim trenucima raskošne svjetlosti i o ljudima koji su tu svjetlost stvarali”. Nastavljamo sa pričom o izgradnji vjerskih objekata koji predstavljaju posebno značajan dio graditeljskog i kulturnog nasljeđa Crne Gore

 

U slobodnim djelovima Crne Gore, u vrijeme dok su njome vladali mitropoliti i Petrovići, obnavljane su ranije sagrađene i porušene ili gradile  su se nove crkve i manastiri kao duhovni i svjetovni centri ili mjesto dogovora za dizanje ustanaka.

U Dajbabama kod Podgorice, 1897. godine podignut je manastir posvećen Uspenju Presvete Bogorodice; u Ždrebaoniku je 1818. godine, podignuta crkva Sv. Arhangela Mihaila; Manastir Podmaine je više puta obnavljan i spaljivan; Obnovljeni su Reževići; Manastir Duga, prvobitno sagrađen na ušću Male rijeke u Moraču, zbog opasnosti od turske pohare, premješten je polovinom XVIII vijeka, na lokaciju Duga na ulazu u kanjon Platije…

Posebno mjesto među crkvama i manastirima podignutim u doba Petrovića zauzima Manastir Ostrog, sagrađen krajem XVII vijeka. Poseban je po mnogo čemu. Manastir je ugrađen u Ostroške grede po kojima je i dobio ime. Posvećen je Svetom Vasiliju Ostroškom koji je pred kraj života službovao u ovom manastiru i obnovio ga, o čemu svjedoči zapis:

,,…сагради се сија свјатаја и свјаштенаја церков, во име часнаго и животворјашчаго креста во љето 7170. года, (1662. г. од Христова рођења) а пописа се в љето 7175. (1667.) са благословенијем всеосвјаштенаго митрополита Захумскаго Кије Василије, трудом и подвигом и платоју јеромонаха игумана Исаија ва унук перваго свјатаго и преподобнаго оца нашего Исаије, од Оногошта от села Попе. Бог да их прости, иже почеше и савршише“.

Život Svetog Vasila Ostroškog u pećinskoj crkvi – nekadašnjoj ćeliji isposnici, po vjerovanju ima višestruko iscjeliteljske moći, zbog čega vjernici svih konfesija dolaze da im se poklone i pomole za iscjeljenje bolesti, zatraže oprost od grjehova i spas duše.

Jedna od posebnosti Manastira Ostrog je i u tome što je u njemu, 8. i 9. januara 1942. godine, u organizaciji rukovodstva Narodno-oslobodilačkog pokreta Crne Gore i Boke, održana skupština crnogorskih i bokeljskih rodoljuba, poznata kao Ostroška skupština. Učestvovalo je 65 delegata – predstavnika svih političkih partija predratne Jugoslavije koje su djelovale u Crnoj Gori i Boki. Na dnevnom redu je bilo jačanje borbe za jedinstvo i slobodu naroda Crne Gore i Boke… Učesnici Skupštine, nakon usvajanja rezolucije, položili su Ostrošku zakletvu:

,,Na ovom mjestu gdje su se naši đedovi zakljinjali osveti i slobodi, mi, učesnici Konferencije crnogorskih i bokeljskih rodoljuba, zaklinjemo se da ćemo ostati vjerni duhu svoga naroda, koji je u borbi za junačku slobodu stvarao svoje junake, pjesnike i svetitelje, svoje tvrđave i svoje manastire – zaklinjemo se da nećemo objesiti svoje puške dok naša pobjeda ne satre posljednjeg fašističkog krvnika, dok naša pobjeda ne osreći život naše djece i ne ograne grobove naših predaka”.

Kad je riječ o crkvenim objektima sagrađenim u doba Petrovića, ne mogu a da ne pomenem crkvu Svetog Spasa na Grahovcu. Podignuta je kao spomenik u čast velike bitke koja se tu odigrala 1858. godine i pobjede crnogorske vojse u toj bici. Podignuta je na mjestu gdje se nalazio šator komandanta turske vojske Husein-paše.  Crkva je izgrađena 1864. godine po naredbi knjaza Nikole i njena izgradnja je počela u utorak, a završena u četvrtak – na Spasovdan, baš kao i sama bitka na Grahovcu.

 

CRKVENI OBJEKTI U BOKI

Istorija Boke je slična istoriji stare Crne Gore, samo su osvajači bili drugi. Boka je, najvećim svojim dijelom, tokom XV vijeka potpala pod mletačku vlast. U XVI i XVII vijeku pojedini djelovi Boke bili su i pod turskom vlašću. Od kraja XVIII vijeka u Boki se smjenjuju habzburška, ruska, francuska i na kraju austrijska vlast koja je ostala do 1918. godine.

Ovaj period je u Boki ostavio značajno graditeljsko nasljeđe, gdje se posebno izdvajaju palate, crkveni objekti i vojne tvrđave.

Najznačajnije crkve izgrađene u tom vremenu su Gospa od Zdravlja, podignuta u XV vijeku na brdu Sveti Ivan iznad Starog grada Kotora. U istom vijeku podignuta je i Gospa od Milosti u Tivtu. Kotorska crkva Sv. Eustahija u Dobroti sagrađena je u XVIII vijeku. Crkva u Prčanju, posvećena Rođenju Bogorodice, izgrađena je u periodu od 1789. do 1809. godine po projektu venecijanskog arhitekte Bernardina Makarucija. Crkva Svetog Nikole u Perastu, sa zvonikom visokim 55 m, podignuta je 1616. godine po  projektu koji je uradio mletački arhitekta Đuzepe Beati (Giuseppe Beati)…

Posebno mjesto u graditeljstvu sakralnih objekata zauzima Gospa od Škrpjela u Perastu. Podignuta na vještačkom ostvcetu, nastalom nasipanjem kamenja oko hridi (škrpjel), koje se obavlja 22. jula, a datira još od 1452. godine i traje do danas. Prvobitna crkva posvećena Uspenju Bogorodice sagrađena je polovinom XV vijeka.

Redovnim nasipanjem ostrvce se uvećalo pa je u periodu od 1710. do 1725. godine crkva dograđena i dobila sadašnji izgled. Dogradnju crkve je projektovao arhitekta Ilija Katičić, a radove su izvodili Vuk Kandijot iz Dobrote i Petar Dubrovčanin.

Na brdu iznad Kamenara u Boki, podignuta je 1704.  godine crkva Svete Neđelje. Vijek kasnije, 1804. godine u  Starom grtadu u Budvi podignuta je crkva Svete  Trojice. Nešto kasnije, 1831. godine, na Savini kod Herceg Novog, sagrađena je velika crkva posvećena Uspenju Presvete Bogorodice, koju je gradio Nikola Foretić sa Korčule…

(Nastaviće se)

 

Komentari

nastavi čitati

FELJTON

VELIZAR RADONJIĆ: HRONIKA GRADITELJSTVA U CRNOJ GORI (XXV): Najstarije džamije na području Crne Gore

Objavljeno prije

na

Objavio:

Monitor prenosi djelove iz Hronike graditeljstva Crne Gore, Velizara Radonića, priče o ,,kratkim trenucima raskošne svjetlosti i o ljudima koji su tu svjetlost stvarali”. Nastavljamo sa pričom o izgradnji vjerskih objekata koji predstavljaju posebno značajan dio graditeljskog i kulturnog nasljeđa Crne Gore

 

U drugoj polovini XV vijeka Turci zaposijedaju najveći dio Balkana. Nakon zauzimanja Skadra zaključuju sporazum sa Venecijom 1479. godine napadaju Crnu Goru i osvajaju veći dio njenih teritorija. Uporedo sa osvajanjima počinje i izgradanja vjerskih objekata. Negdje su gradili nove, a negdje postojeće crkve pretvarali u džamije.

Po nekim izvorima najstarija džamija podignuta na prostoru sadašnje Crne Gore (sa teritorijama koje prije osvajanja nijesu pripadale Crnoj Gori) je džamija sultana Murata II (Gornja džamija) u Rožajama, podignuta 1450. (ili 1455). Nešto kasnije, 1471.  godine, sagrađena je  Gradska džamija u Bijelom Polju i  Stara (carska) džamija u Plavu.  Vijek kasnije, 1570. godine, podignuta je Husein-pašina džamija u Pljevljima.

Stara ili Drvena džamija, podignuta 1471. godine najstarija je građevina u Plavu i jedna od najstarijih džamija u Crnoj Gori. Podignuta u vrijeme vladavine sultana Mehmeda II Osvajača i po njemu dobila ime Carska džamija. Prednji dio džamije izgrađeni su od drveta, pa je poznata i pod imenom Drvena džamija.

Među najstarije na prostoru Crne Gore spadaju pljevaljske džamije:  Hadži Zekerija džamija – Serhat (1607.g.), Hadži rizvan Čauš džamija (1609.g.) i Hadži Ačijina džamija (1763.g.); zatim Kučanska džamija u Rožajama (1779.g.); Redžepagića džamija u Plavu (1774.g.); Džamija sultan Ahmeda I, sagrađena u Gusinju od 1603. do 1617.g., stradala u požaru 1746/7. godine; Čekića džamija (1687.g.) i Vezirova džamija (1765.g.) u Gusinju.

Najstarije ulcinjske džamije su Lamova u Novoj mahali (1689.g.), Kalaja u Starom gradu (1693.g.), Pašina na Pristanu (1719.g). Omerbašića džamija, podignuta 1662.  godine, najstarija je u Baru. Među najstarijim džamijama u ovom gradu je i Derviš Hasanova džamija u Starom Baru iz 1723. godine

Džamija sultana Ahmeda III, podignuta 1704. godine, prva je džamija u Spužu, a 1723.  godine podignuta je i džamija Husein-age Mićukućića.

Pred kraj XVII vijeka u Nikšiću je podignuta Donjogradska džamija, zatim Hadžidanuša koju je u prvoj polovini XVIII vijeka podigao hadži Husein Danević, Rišnjanin. Glavna i najveća džamija u Nikšiću bila je Pašina džamija, koju je podigao ,,izvjesni Mehmad-paša”. Četrvrta i jedina džamija u Nikšiću koja i danas postoji je Hadži Ismailova džamija, koju je ,,o svom trošku podigao nikšićki trgovac hadži Ismail Lekić, iz grudskog bratstva Mehmednikića 1807. godine (1219. po hidžri)”. U okolinI Nikšića (Onogošta) postojale su i džamije u Kazancima, Crkvicama, Goranskom i Grahovu. Nikšić je oslobođen od Turaka 1877. godine. To znači da su sve pomenute džamije sagrađene prije toga.

Najstarija podgorička i jedna od najstarijih džamija na području sadašnje Crne Gore bila je džamija Mehmed Fatiha. Pretpostavlja se da je izgrađenja 1474. godine u blizini ušća Ribnice u Moraču. Srušena je 1890. godine. Glavatovića džamija je podignuta početkom XVIII vijeka, Hadži Mehmed-paša Osmanagić sagradio je krajem XVIII vijeka Sahat kulu i džamiju, koju zbog toga što su je održavali Lukačevići, nazivaju i džamija Lukačevića. U njenom dvorištu je turbe graditelja, Mehmed-paše Osmanagića, gdje je i pokopan. Među najstarijim džamijama je i Nizamska džamija, za koju se pretpostavka da je sagrađena 1476. godine ispod brda Dećić kod Tuzi. U XVII vijeku je sagrađena Dračka džamija, a 1770.  godine džamija u Dinoši…

(Nastaviće se)

Komentari

nastavi čitati

FELJTON

VELIZAR RADONJIĆ: HRONIKA GRADITELJSTVA U CRNOJ GORI (XXIV): Cetinjski manastir

Objavljeno prije

na

Objavio:

Monitor prenosi djelove iz Hronike graditeljstva Crne Gore, Velizara Radonjića, priče o „kratkim trenucima raskošne svjetlosti i o ljudima koji su tu svjetlost stvarali“. Nastavljamo sa pričom o izgradnji vjerskih objekata koji predstavljaju posebno značajan dio graditeljskog i kulturnog nasljeđa Crne Gore

 

Nakon preseljnja prijestonice na Cetinje i sređivanja stanja u državi, Ivan Crnojević je od 1483. do1844. godine podigao na Ćipuru Cetinjski manastir. „V ime Rožestva ti presveta Bogorodice, sazidah si sveti xram tvoj v leti 6992 (1483/1484)“, u kome je i sahranjen 1490. godine.

Ivan Crnojević je  4. januara 1485. godine izdao manastiru osnivačku povelju „u Rece“, to jest na Obodu, kojom je novu zadužbinu obdario posjedima i prihodima, „vrlo skromnim doduše, jer su i njegove mogućnosti bile male“. Osnivačkom poveljom, u sporazumu s ondašnjim mitropolitom zetskim Visarionom, Ivan je odredio da „sveštenejši otci arhijereji“ sa svom „bratijom“ moraju održavati „opštežitije“ bez obzira na visinu manastirskih prihoda i da niko ne smije „ništa stezati ni u svoju kjeliju držati“.

Krajem XVII vijeka, u doba Morejskog rata, skadarski paša Sulejman Bušatljia dva puta zauzima Cetinje. Prilikom prvog pohoda 1685. godine opljačkao je manastir, a 1692. godine ga porušio do temelja.

Slučaj je htio da je nekoliko mjeseci prije rušenja manastira, na Cetinju boravio mletački arhitekta Frančesko Barbijeri. Svoj boravak na Cetinju je iskoristio da snimi manastir i napravi situacioni plan koji se čuva u Mletačkom muzeju.

Crnogorske vladike su više puta obnavljale manastir, a skadarske paše ga uporno rušile. Vladika Petar I Petrović, poslije još jednog rušenja, obnavlja manastir 1786. godine. Nakon smrti i proglašenja za sveca vladike Petra I Petrovića 1834. godine, njegov ćivot je smješten u Cetinjskom manastiru gdje se i sada nalazi. Manastir je više puta obnavljan, a sadašnji izgled je dobio 1927. godine.

Na mjestu prvobitnog manastira na Ćipuru kralj Nikola Petrović je 1886. godine podigao dvorsku crkvu, posvećenu Rođenju Bogorodice. U njoj su zemni ostaci Ivana Crnojevića, a od 1989. godine i zemni ostaci kralja Nikole, kraljice Milene i princeza Ksenije i Vjere preneseni z San Rema.

U XV i XVI vijeku podignuti su Manastir Svete Trojice kod Pljevalja, Pivski manastir, Crkva Sv. Nikole u Nikoljcu kod Bijelog Polja, crkva u Tvrdošu…

Preseljenje Pivskog manastira: Pivski manstir je podignut između 1573. i 1586. godine na obali rijeke Pive, nedaleko od Plužina. Podigao ga je mitropolit hercegovački Savatije Sokolović. Manastirska crkva posvećena je Uspenju Presvete Bogorodice.

Manastir je 1982. godine, prilikom izhradnje HE Mratinje, razgrađen i preseljen na višu kotu, na lokaciji Sinjac.

Preseljenje je trajalo punih 13 godina. Izvršeno je detaljno snimanje i mapiranje kompletnog manastira. Svaki kamen je obilježen i svaki kvadratni santimetar fresaka. Nakon preseljenja svaki kamen je postavljen na označeno mjesto na kom je bio prije preseljenja.

Preseljenje manastira, poduhvat koji do tada nije bio poznat u svijetu, izveli su stručnjaci i radnici Republičkog zavoda za zaštitu spomenika kulture sa Cetinja, zajedno sa kolegama iz cijele Jugoslavije i svijeta, ekspertima UNESKO-a, Instituta za očuvanje kulturnih vrijednosti iz Rima. Pored institucija treba odati priznanje i pojedincima koji su ovaj projekat iznijeli na svojim leđima: Anika Skovran, Dušan Nonin, Ljubomir Ivanišević i čitava armija njihovih saradnika i neposrednih izvršilaca ovog izuzetno složenog projekta.

 

(Nastaviće se)

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo