Povežite se sa nama

Izdvojeno

MILAN  FILIPOVIĆ, ČOVJEK KOJI JE GUSLAO TITU, NIKSONU, BREŽNJEVU…: Gusle su dobile svoj dom

Objavljeno prije

na

Muzej gusala i etno instrumenata, u Jugovićima u nikšičkoj Župi posveta je guslarskoj karijeri Milana Filipovića i njegovoj ljubavi prema guslama. „Nakon 70 godina pjevanja uz gusle poželio sam da za buduće generacije ostavim sjećanje na ovaj sveti instrumet i njegov značaj u crnogorskoj istoriji”, kaže. .  Danas posjetici  muzeja mogu vidjeti guslarske rekvizite  iz šest država regiona. Gusle stare skoro dva vijeka, ali i  novije izrade

 

 

”Ovo nije tek tako neki instrument koji ćes ponijeti u svoju daleku postojbinu, koja podjednako malo zna o nama, koliko mi o njoj. Okači ih na vidno mjesto u kući i ukaži im dužno poštovanje, jer gusle su raspjevana duša našeg naroda.Pet dugih vjekova borili smo se za svoju nezavisnost.Pet vjekova gusle su pratile tu borbu…”  Gusle je na dar dobio holandski pisac Den Dolard.Ponio ih je u svoju zemlju i zabilježio: ” Tako su gusle , koje sada vise kod mene u kući, postale posveta knjizi o Crnoj Gori, Zemlji iza Božijih ledja.”

Tako je i Muzej gusala i etno instrumenata, otvoren u Jugovićima u nikšičkoj Župi posveta guslarskoj karijeri Milana Filipovića i njegovoj ljubavi prema guslama.” Nakon  70 godina pjevanja uz gusle poželio sam da za buduće generacije ostavim sjećanje na ovaj sveti instrumet i njegov značaj u crnogorskoj istoriji”, kaže Milan Filipović. Rado i sa mnogo emocija govori i sjeća se: .” Gradnja muzeja trajala je 12 godina. Prof, dr Miro Blečić, profesor Slavenko Jovanović i ja, godinama smo pokušavali da realizujemo ideju ovakvog mjesta. Sponzore nismo lako nalazili, podršku opštinskih struktura nismo imali, ali ipak smo uspjeli. ..”

Danas posjetici  ovog muzeja mogu vidjeti guslarske rekvizite skupljene iz šest država regiona.Gusle stare skoro dva vijeka, ali i one novije izrade. Izložene su ovdje i gusle na kojima je izrezbareno šest buktinja, simbol jugoslovenske države i njenih republika.

Na svakom poklonjenom komadu  zakačena cedulja sa imenom donatora.”Gusle iz 1929.  godine darovao je muzeju Siniša Jokanović iz Njemače.” Ukrašene likom vladike  Njegoša. I svoje  gusle Milan je poklonio muzeju. Sa  njima je započeo profesionalnu karijeru, osvojio brojne nagrade, snimio ploče i kasete, a onda ih objesio na muzejski zid. Izložene su ovdje i narodne nošnje, fotografije, guslarske  ploče, kasete, etno instrumenti,  frule, dvojnice, gajde… Brojna Milanova  priznanja, zahvalnice i ordenje. Najdraže mu je priznanje  zlatni sat koji je dobio od predsjednika SFRJ Josipa Broza.

” Ovim muzejom ispunio sam svoj san. Gusle, instrument, svetinja i epska tradicija, dobile su svoj dom”,  kaže Filipović.

Zavolio je gusle kao dječak .I ona predvečerja kad bi otac, pored ognjišta, guslao. Dolazile su i komšije guslari. Od  starog, nepismenog Goluba Backovića, koji je  napamet znao  100 pjesama,  učio je narodne pjesme. Poželio je i on sa bratom Savom da zagudi. Strune na guslama su pokidali i bili dobro kažnjeni.

” Sjetimo se. Dovedemo konja  i primaknemo ga plotu da nas ne bi nogom udario, očupamo mu dlake.I napravimo  instrument…” smije se Filipović dok priča.

Stasao je u vrsnog guslara. Nastupao na brojnim jugoslovenskim guslarskim festivalima, osvajao nagrade. Na prvom održanom Festivalu Crne Gore osvojio je prvo mjesto, a prvi je bio i na Medjunarodnom festivalu 2008 u Albaniji.Na mjestu predsjednika guslarskog društva Vladika Danilo’  bio je 12 godina. Danas je predsjednik crnogorskih guslara  Sveti Petar Cetinjski  u Podgorici.

U prohladnim prostorijama Muzeja, guslar Milan sjeća se prošlih godina i svog života. ” Sa 16 godina išao sam da radim u rudnik, u jamu. Morao sam porodicu izdržavati. Dvije godine kasnije otišao sam na školovanje u vojnu školu u ‘ Kasarnu maršala Tita u Sarajevu.  Školovanje je trajalo tri godine, a ja sam bio, od ukupno 451 pitomca, po rezultatima četvrti…”

Prosjek 9,76 mladog pitomca Filipovića obezbijedio mu je mjesto u Gardi Jugoslovenske narodne armije, koja se nalazila u sarajevskom naselju Lukavica. Odatle, 1962. odlazi na Topčider .Ima čin mladjeg oficira i radi u obezbjedjenju predsjednika  Tita.

Sjeća se da je Tita sreo dok je bio na straži.” Pozdravim ga, druže maršale i predstavim se, a on me pita odakle sam i da li mi je teško.Spremno odgovorim da teško nije, a Tito se nasmiješi i pita,: ‘Jesu li vas tako učili da kažete’?. A teško je bilo, priznaje danas Filipović. Spartanski život i  velika odgovornost.” Jednu grešku nisi smio napraviti”

Predsjedniku je svirao tri puta. Volio je Tito da uz gusle čuje opjevanu pogibiju Iva i Jurice Ribar. A,  Milan je pjevao… ” Baš pred zoru istorijskog čina, tata Ribar dva izgubi sina, u razmaku od 30  dana, o drugovi neprebolnih rana…”.

Svirao je i predsjedniku Amerike  Ričardu Niksonu i ruskom, Leonidu Brežnjevu, darivan je ordenom od holanske kraljice Julijane…

Dobro  se sjeća tog istorijskog dana1970.  prve posjete predsjednika SAD komunističkoj Jugoslaviji. ” Mjesec dana pred Niksonov dolazak njegovo obezbjedjenje, došlo je  u Stari dvor. Izmijenili su sve telefonske kablove, pregledali sve instalacije. Mjere bezbjednosti bile su na najvišem nivou…”.Godinu kasnije u Beograd došao je i Brežnjev.

Guslao je i na proslavi 120 godina od rodjenja Nikole Tesle. Svečanost  održana u Teslinom rodnom mjestu Smiljanu kod Gospića, bila je sjeća se  Milan,  najteži nastup u njegovom životu.

” Te 1976.godine u Smiljanu su bili Tito i najviše jugoslovensko političko rukovodstvo. U publici 200.000 ljudi.Nastupaju najznačajnija estradna imena i ja na guslama. Noć uoči nastupa dobio sam tekst koji sutra treba da otpjevam .Dvadeset dva stiha.Vježbam ispod glasa čitavu noć,  probudim čovjeka iz susjedne hotelske sobe.Pita me jesam li lud, a ja mu objasnim da nisam,  no da sjutra moram da pjevam. ‘Ajd onda samo nastavite’  reče mi on. “

Tačno u deset zapjevao je Milan uz gusle:  Sto dvadeset već je prošlo ljeta, od rodjenja jednoga djeteta, kojeg svijet genijem nazvaše… „   U prvom redu sjedi Vidoje Žarković, smješka mi se, ali ja se ne usudjujem da pogledam u njega.Mislim budem li gledao u njega, gotov sam…”

Pjevao je i načelniku generalštaba Švedske i od njega dobio zlatni nož na poklon.Učestvovao  1994. godine  u Grčkoj na manifestaciji Dani kulture, u Šangaju je pjevao  San Vuka Mandušića,  primio čestitke kineskog ministra kulture. Pjevao o velikim i pred velikim, ali i  o običnim ljudima.

”Ostao sam narodni guslar”, kaže za sebe. „  U politiku ne želim da se miješam. Ali, razočaran sam  jer se uz gusle pjevalo i ono što nije svojstveno tom instrumentu.  Sjećam se nastupa u sarajevskoj Skenderiji osamdesetih. 6200 karta je prodato. Publika traži samo pjesme u kojima se  Turci kolju .Osjećao sam tu mržnju u publici i predosjećao sve one strahote koje su se nažalost i desile. ”, priča  s gorčinom Milan Filipović.

Za sebe kaže: Ja sam  Crnogorac.  Moja obaveza kao gradjanina je da čuvam Crnu Goru  kao svetinju.A moja obaveza kao narodnog guslara je da čuvam gusle. Nažalost, ovaj  tradicionalni instrument upisan je na UNESK- ovu listu nematerijalnog nasljedja, ali kao dio kulturne baštine Srbije. Crna Gora u kojoj su gusle integralni i autentični dio kulturne i istorijske baštine, to nije učinila. Šteta. Gusle su nas spajale, a mi smo dužni da tu svetinju sačuvamo od zaborava.”

Muzej gusala pomoći će da se gusle ne zaborave. Baš kao i škole guslara, koje na Cetinju vodi guslar Maksim Vojvodić, a u Podgorici guslar Željko Bugarin.

Gusle, iako nešto tiše, i dalje gude.

Lidija KOJAŠEVIĆ SOLDO

Komentari

FOKUS

BESKONAČNO TRAJANJE SUDSKIH PROCESA: Dok nas smrt ne rastavi

Objavljeno prije

na

Objavio:

Neke istine odavno su jasne. Samo pravosuđe nije u stanju da ih saopšti. Usled beskonačnih istraga i sudskih procesa koji se pokatkad okončaju smrću okrivljenih ili zastarom

 

Objavljeno je ove sedmice – preminuo je Željko Vuković, optuženi za saučesništvo u ubistvu Srđana Vojičića i pokušaj ubistva književnika Jevrema Brkovića 2006. godine. To je na suđenju zakazanom za ovu sedmicu saopštila njegova advokatica Aleksandra Rogošić.  Sada se čeka od Ministarstva unutrašnjih poslova da po zahtjevu Višeg suda u Podgorici potvrdi ovu informaciju. Ukoliko ona bude tačna proces se obustavlja. U prevodu, nakon skoro 20 godina od ubistva Vojičića i napada na Brkovića, proces će se okončati ne presudom i rasvijetljenim slučajem, već smrću jedinog osumnjičenog. U međuvremenu je preminuo i književnik Jevrem Brković.

Na ovonedjeljnom  ročištu advokatica  Rogošić je saopštila da je od Vukovićeve majke dobila informaciju da je preminuo: “Dobila sam informaciju od majke okrivljenog da je preminuo 1. aprila. Istu informaciju je dobio sud od policije. Do narednog pretresa, sud će tu informaciju da potvrdi, kako bi se postupak obustavio”, kazala je Rogošić.

Puniša Vojičić, stric ubijenog Srđana,  saopštio je da sumnja da je Vuković “ubijen ili sklonjen u inostranstvo”. On je sudu predložio da zatraži ispitivanje da li je tijelo koje se nalazi u grobnici zaista Vukovićevo.  Vojićić smatra da je Vuković bio prijetnja nalogodavcima zločina.

Vijesti su u februaru ove godine objavile  transkript razgovora odbjeglog policajca Ljuba Milovića i šefa kavačkog kriminalnog klana Radoja Zvicera o tome “da je jedan podgorički biznismen” organizovao napad na književnika, kada je ubijen  Vojičić. Brković je više puta tvrdio da je motiv napada i likvidacije njegov roman Ljubavnik Duklje, u kojem je pisao o vezama bivše crnogorske vladajuće političke i poslovne klase s organizovanim  kriminalom.

Vuković je uhapšen u oktobru 2019., a suđenje je počelo naredne godine – četrnaest godina nakon ubistva. I istrage koja je tapkala u mjestu. A onda je nastavljeno tapkanje u sudnicama.

Viši sud je Vukovića u novembru 2022.godine proglasio krivim za saizvršilaštvo u pokušaju ubistva i osudio na tri i po godine zatvora. Međutim u aprilu prošle godine Apelacioni sud je  predmet vratio na ponovno suđenje. Vuković je pušten da se brani sa slobode.

Milena PEROVIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od petka 12. aprila ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvojeno

EKONOMIJA VLASTI: Državna preduzeća – partijsko vlasništvo

Objavljeno prije

na

Objavio:

Službena saopštenja iz državnih kompanija, nerijetko, otkrivaju i najnovija pomjeranja na ovdašnjoj političkoj mapi. Neke ljubavi se gase, neke razbuktavaju. A neke traju

 

Još ne postoji zvaničan podatak o broju preduzeća koja su u većinskom vlasništvu države Crne Gore ili neke od ovdašnjih 25 opština. Iz Instituta alternativa potrudili su se i napravili svoju listu. Ona, u stvarnosti, ne može biti kraća. Samo duža. Prema njihovim podacima, imamo 55 državnih i 123 lokalna preduzeća sa, makar, 20.515 zapošljenih. Čiji broj u kontinuitetu raste.

Makar neki od donosioca odluka u prebrojanim državnim  preduzećima ne osjećaju se kao dio tog sistema. Odnosno, ne prihvataju pripadajuće obaveze o javnosti rada. Tako su iz pljevaljskog Rudnika uglja (dio sisetama EPCG) odbili da NVO MANS dostave podatke o zapošljavanju i poslovnim aranžanima vezanim za prodaju uglja kompanijama iz Srbije. Poslovna tajna, objasnili su.

„Kada smo tražili kopiju pravilnika o poslovnoj tajni, odgovoreno nam je da ova kompanija nije obveznik Zakona o slobodnom pristupu informacijama (SPI), jer Rudnik nije u vlasništvu države“, objasnili su iz MANS-a novinarima Vijesti. I predočili dokument – odgovor koji su dobili iz Rudnika uglja. Tamo stoji: „U smislu citirane zakonske odredbe (dio Zakona o SPI, primjedba Monitora), a imajući u vidu činjenicu da je Rudnik uglja, kao jednočlano akcionarsko društvo u 100 odsto vlasništvu EPCG, a ne države Crne Gore, smatramo da ne postoji zakonska obaveza Rudnika uglja za postupanje“.

To što je EPCG skoro pa u sto postotnom vlasništvu države – nema veze. Da je važno, valjda bi neko od nadležnih iz izvršne vlasti ili regulatornih i nadzornih agencija reagovao na objavljene tvrdnje. Ovako, stvari su sada postavljene na sledeći način: Rudnik uglja nije državno nego vlasništvo Elektroprivrede, pa se na njega ne odnosi Zakon o slobodnom pristupu informacijama. Pride, pošto im je resorni ministar Saša Mujović to završio, ubuduće će „sva nabavka uglja EPS-a od RUP-a ići na osnovu bilateralne saradnje dvije kompanije“. Tako će se, pojasnili su iz Ministarstva energetike dogovor Mujovića i izvršnog direktora EP Srbije Dušana Živkovića, „izbjegnuti nepotrebni troškovi trećih lica, posrednika u trgovini, smanjiti mogućnost manipulacija i postigli maksimalni benefiti za kompanije“. Možda. Ali će se tako takođe izbjeći i javno oglašavanje prodaje, nadmetanje potencijalnih kupaca koje bi moglo donijeti bolju cijenu prodavcu (iz perspektive Crne Gore to nam je u interesu) i bilo kakva kontrola poslova ugovorenih bilateralnom saradnjom. Čija se tajnost, vrlo je vjerovatno, podrazumijeva.

Zoran RADULOVIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od petka 12. aprila ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvojeno

NOVO VRIJEME, STARI NAČIN: Posao sa malim HE cvjeta

Objavljeno prije

na

Objavio:

Vlasnici  33 mHE koje su sagrađene po osnovu šeme podsticaja koju plaćaju građani ubiraju milionske profite. Oni kojima je spriječena gradnja traže od države milionski odštetu. Nacrtom zakona o obnovljivim izvorima predviđaju se brojne olakšice, pa se prekaljeni biznismeni već  organizuju da prigrabe nove subvencije

 

 

Deset firmi koje gazduju sa 22 male hidroelektrane (mHE), od biznisa prodaje struje u prethodnim godinama, pa do kraja prošle godine, prikazalo je dobit od preko 21,5 miliona eura, saopštili su iz Akcije za socijalnu pravdu (ASP).

Iz ove organizacije podsjećaju da su biznis mHE razvile vlade Demokratske partije socijalista. Do poslova su došli uglavnom bliski vrhu te partije po političkom, rodbinskom, kumovskom-prijateljskom ključu.

Podsticaj za mHe, kao obnovljive izvore energije, plaćaju građani. Prema zvaničnim podacima na terenu imamo 33 mHE koje su sagrađene po osnovu šeme podsticaja. Biznis šema je obuhvatala dodjelu koncesija za proizvodnju struje iz mHE na period od 27 do 30 godina, a koncesionar dobija pravo na subvencije u prvih 12 godina, koje plaćaju potrošači kroz račune na struju, a dio se izdvaja iz državne kase, naveli su iz ASP.

Male HE uglavnom se nalaze na nerazvijenom sjeveru, gdje mještani godinama ukazuju da su im uništile rijeke. Ilustrativan je primjer Andijevice na čijoj teritoriji se nalazi deset malih HE, devet privatnih i samo jedna opštinska. Godišnje vlasnici mHE sa područja ove opštine od njih zarade oko četiri miliona eura, a budžet Andijevice je 2,5 miliona. No u ovoj opštini su donekle zadovoljni jer su se izborili za procenat od šest odsto koje naplaćuju malim HE za koncesuju na vode. U drugim opštinama taj je procenat svega 0,5 odsto. Koncesije se naplaćuju preko Ministarstva finansija, a 70 odsto pripada lokalnim samoupravama, dok 30 odsto ide u državni budžet. Prema projekcijama mHE će u tri decenije, koliko će biti u privatnom vlasništvu, zaraditi oko 120 miliona eura. Opštini Andijevica će u tom periodu pripasti samo devet miliona eura.

U susjednim Beranama Hidroenergija Montenegro je razgranala posao sa  malim hidroelektranama. ,,Hidroenergija Montenegro, koja gazduje sa osam mHE, a do kraja prošle godine je nagomilala dobiti oko devet miliona eura“, navode iz ASP-a.

Ova kompanija je u vlasništvu Olega Obradovića i Ranka Radovića, kome su vlasništvo ustupili Ranko Ubović i Aleksandar Mijajlović, nezvanični vlasnici kompanije Bemaks.

Predrag NIKOLIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od petka 12. aprila ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo