Rusija je bez zvanične pompe obilježila stogodišnjicu Velike socijalističke oktobarske revolucije, političkog potresa 20. vijeka, koji je označio početak stvaranja sovjetske države.
A sve je počelo 23. oktobra 1917. po julijanskom kalendaru kada je boljševički vođa Jan Anvelt poveo svoje revolucionare u pobunu u Talinu, glavnom gradu današnje Estonije. Dva dana kasnije Lenjinovi komunisti digli su se u Petrogradu protiv neefikasne privremene vlade liberalnog premijera Aleksandra Kerenskog.
Juriš na Zimski dvorac uslijedio je u noći između 6. i 7. novembra. Pokrenut je tačno u 21.45 i to nakon pucnja iz krstarice Aurora, a dvorac je zauzet nekoliko sati poslije ponoći. Zato je 7. novembar uzet kao zvaničan datum Oktobarske revolucije.
Globalne posljedice Oktobarske revolucije bile su nesagledive. Taj događaj je pokrenuo svjetski pokret radničke klase i potlačenih narodnih masa protiv kapitalističke eksploatacije i imperialističkog podjarmljivanja. Nemoguće je zamisliti bilo koje značajno političko i društveno ostvarenje radničke klase u 20. vijeku igdje u svijetu koje nije u značajnoj mjeri bilo podstaknuto postignućima Oktobarske revolucije.
Evo sto godina kasnije, dolazak boljševika na vlast nastavlja da dijeli akademike, sukobljene klase i obrazovanu javnost. Nekoliko je pitanja naročito raskolničko – da li je Oktobarska revolucija bila narodni ustanak ili u suštini državni udar, i da li je staljinizam, oličen u Lenjinovom nasljedniku Staljinu bio prirodan slijed iz osnovnih principa i političke strategije lenjinizma ili je uslijedio kao neočekivani razvoj događaja.
Oktobarska revolucija je izazvala globalni neobuzdani entuzijazam i nadu da je moguće stvoriti društvo pravednosti. Za buržoaske klase u cijelom svijetu, inauguracija sovjetskog režima anatemisala je osnovne vrijednosti ,,zapadne civilizacije”, dok je za radikale i komuniste ona značila prirodnu kulminaciju neizbježnog toka istorije ka socijalnom redu lišenom eksploatacije.
Još postoji velika nesaglasnost i zbrka u pogledu prirode režima koji se razvijao u Sovjetskom Savezu poslije Lenjinove smrti. Na primjer, da li je Sovjetski Savez predstavljao ,,stvarno socijalističko društvo”, ,,degenerisanu radničku državu” ili jednostavno ,,totalitarnu državnu privredu” u kojoj je komunistička ideologija služila samo kao puki instrument političke legitimizacije i imperijalne vlasti?
Na stogodišnjicu Velike oktobarske revolucije preovlađuju procjene da je to bila epska priča koja se u određenom vremenskom periodu umnogome pretvorila u političku i istorijsku moru usljed uzajamnog dejstva mnogobrojnih faktora. Tu su: ,,nazadni” socioekonomski uslovi, spoljni uticaj, nedostatak demokratskih tradicija i pogrešno shvaćeni pojmovi socijalizma i demokratije. I, mada je lako romansirati Oktobarsku revoluciju, realnost udara u lice.
Na izborima iz novembra 1917, prvim slobodnim izborima u ruskoj istoriji, Lenjinova partija je dobila samo jednu četvrtinu glasova, dok su Socijalrevolucionari uspjeli da osvoje 60 procenata. Lenjinovo čvrsto vjerovanje da su samo boljševici bili predstavnici pravih interesa radnika, natjeraće ga da usvoji strategiju i politiku koja će uskoro oduzeti revoluciji one potencijale koje je imala u početku za uspostavljanje novog socijalnog poretka zasnovanog na radničkoj kontroli sredstava za proizvodnju i demokratiju. Nije slučajnost, ukazuju mnogi, što je Lenjinov poziv ,,da sva vlast pripadne Sovjetima” završio sasvim drugačije: sva vlast je pripala partiji, njenom politbirou.
Gušenjem ustanka revolucionarnih mornara u Kronštadu 1921. postalo je jasno da Lenjinov koncept ,,avangardne partije” i njegovo shvatanje ,,diktature proletarijata” nisu dozvoljavali bilo kakvu vrstu neslaganja i da će socijalistički politički poredak biti zasnovan na vladavini jedne partije. Sa druge strane, politika ,,ratnog komunizma”, privrednog sistema koji je u Rusiji postojao između 1918. i 1921. završila je u totalnoj propasti. Sam Lenjin je to priznao u govoru 17. oktobra 1921. kada je kazao: ,,Pogriješili smo kada smo odlučili da odmah pređemo na komunističku proizvodnju i raspodjelu”.
Staljin je ubrzo postao ,,novi car”. Staljinizam nije samo formalizovao najgore aspekte lenjinizma već je, u stvarnosti, postao kamen spoticanja za tranziciju k socijalizmu, kako unutar Sovjetskog Saveza tako i širom svijeta gdje su ideje socijalne pravde i jednakosti pokretale misli i srca miliona ljudi. Stoga kraj staljinizma i krah sovjetskog komunizma samo prestavljaju kraj sna koji se pretvorio u noćnu moru.
Rusko društvo je podijeljeno u odnosu na ono što se dešavalo prije 100 godina.
Anketa javnog mnjenja koju je krajem aprila sprovela nezavisna agencija za istraživanja Levada centar pokazala je da oko 48 procenata ispitanika smatra da je revolucija odigrala pozitivnu ulogu u ruskoj istoriji; 31 procenat se izjasnio negativno, a 21 nije odgovorio na pitanje. Međutim, 46 procenata ispitanih smatra da su boljševici nelegalno preuzeli vlast, a 49 procenata da su događaji iz 1917. nanijeli veliku štetu ruskoj kulturi.
Bar su dva razloga zašto Rusi imaju rezerve prema revoluciji: krvoproliće koje je ona pokrenula i njen uticaj na ruski identitet. Umjesto carističke gornje klase koju su gotovo isključivo činili pravoslavni hrišćani, Lenjinov novi ,,Savet narodnih komesara” bio je multietički i proizvod. Rus Vladimir upravljao je zajedno s Ukrajincem (Pavel Dubenko), Jevrejinom (Lavoim Trockim), Gruzijcem (Staljinom). Aleksandra Kolontaj bila je predstavnica žena, u vrijeme kada u većini zapadnih zemalja žene nisu imale pravo glasa.
Građanski rat u Rusiji koji je uslijedio poslije ,,Crvenog oktobra” bio je najrazorniji unutrašnji sukob u istoriji, sa smrću 1,5 miliona vojnika i osam miliona civila. Uslijedile su neuspješne državne politike ili genocidi, ili oboje – glad koja je odnijela oko sedam miliona ljudi u Rusiji, ali i Ukrajini, Kazahstanu i Bjelorusiji početkom 1930. Prethodila joj je gotovo istovjetna Povoljžnja glas (1921-22), kada je skoro pet miliona ljudi umrlo od nemaštine. Sredinom 1930, Staljin je pokrenuo Veliku čistku u kojoj su stotine hiljada ljudi pogubljene. U gulazima je između 1934. i 1953. nestalo gotovo million ljudi.
Velika oktobar je jedan od najznačajnijih istorijskih događaja. „Svaki čovjek ocjenjuje značaj Oktobarske revolucije polazeći od sopstvenih političkih stavova” smatra koordinatorka Moskovskog ekonomskog foruma Marina Voskanjan. Ona ističe da ovaj datum za Ruse nije praznik, već dan sjećanja.
Nepodesni slogani
Evo zašto prema ruskom istoričaru Nikiti Sokolovu, Kremlj nerado govori o 1917. ,,Životni troškovi su najviši u Evropi, a vlada se ne trudi da sprovede socijalnu jednakost; dostupnost javnom zdravstvenom sistemu i visokokvalitetnom obrazovanju. U takvim uslovima slogani (o socijalnoj pravdi i jednakosti) iz Revolucije 1917. veoma su nepodesni”, kaže on. Ove godine, u Rusiji je bilo niz protesta protiv vlade zbog korupcije visokih državnih zvaničnika. Na najnovijem protestu u oktobru hiljade ljudi je zahtijevalo političke promjene i fer izbore.
Putin je u više navrata oštro govorio o rezultatima ideja vođe Oktobarske revolucije Vladimira Lenjina, koje su, po njegovom mišljenju, dovele do rušenja istorijske Rusije. ,,Postavljena je atomska bomba pod zgradu koja se zove Rusija, i ona se potom urušila”.
Sokolov kaže da se vlada plaši da bi u Rusiji mogla da se dogodi ,,obojena revolucija”, slijedeći primjere iz Ukrajne i Gruzije početkom 21. vijeka.
Mladi Amerikanci skloniji socijalizamu nego kapitalizmu
Prema ispitivanju koje je obavila međunarodna firma za ankete YouGov tokom septembra i oktobra, 51 odsto Amerikanaca u dobi od 21. do 29. godina, definisani u dokumentu kao ,,Milenijanci,” (rođeni na smeni dva milenijuma) prije bi živeli u socijalističkoj nego u kapitalističkoj zemlji. Večina Milenijanaca (56 odsto) je izjavilo da se ne bi osjetili uvrijeđenim ukoliko bi ih neko nazvao komunistom. Približan procenat pripadnika te strarosne grupe (53 odsto) je reklo kako smatraju da ekonomski sistem u Sjedinjenim Američkim Državama radi protiv njih.
Milenijanci pripadaju generaciji koja je direktno osetila neuspehe sistema u kome žive. Završili su visoku školu ili koledž, ušli u armiju rada u vrijeme globalne finansijske krize 2008. Mnogi ne nalaze pristojno zaposljenje, zaokupljeni su studentskim dugom koji nisu u stanju da otplate niti mogu da napuste roditeljski dom.
Mediji iznose da preovlađuje uverenje da socijalizam znači veću društveni jednakost, zagarantovan posao za pristojnu platu, slobodno kvalitetno visokoškolsko obrazovanje i pravo na opšte zdravstveno osiguranje, što kapitalizam u najvećem broju slučajeva nije u stanju da obezbijedi.
Izveštaj pokazuju da za socijalizam nisu zainteresovani samo mladi. Prema anketi više od trećine Amerikanaca (37 odsto) bi radije živjelo u socijalistiličkoj ili komunističkoj državi.
Anketa pokazuje da gotovo 70 odsto ispitanih ne vjeruje da bogati pošteno plaćaju njihov porez. Oko 80 procenata Amerikanaca smatra da je nejednakost u primanjima između bogatih i siromašnih ozbiljno pitanje.
Ovakvi stavovi među građanstvom u SAD su se odrazili i kroz prošlogodišnju predsjedničku kampanju Bernija Sandersa, koji je osvojio 13 miliona glasova na prethodnom nadmetanju unutar Demokratske stranke protiv Hilari Klinon. Nastupajući kao demokratski socijalista Sanders je stekao značajnu podršku, naročito među mladim ljudima.
Milan BOŠKOVIĆ
INTERVJU4 sedmice
DRUŠTVO4 sedmice
Izdvojeno4 sedmice
FOKUS4 sedmice
DRUŠTVO4 sedmice
Izdvojeno4 sedmice
DRUŠTVO4 sedmice
Izdvojeno4 sedmice