Zahvaljujući savremenim tehnologijama koje omogućavaju izgradnju auto-puteva kroz planine, obrazac regionalnog razvoja se promijenio. I u dalekim planinskim zemljama Azije i u Crnoj Gori

Kineska ambasada u Dhaki, glavnom gradu Bangladeša, organizovala je 13. jula simpozijum povodom 105. godišnjice Komunističke partije Kine (KPK), a događaj je privukao visoke zvaničnike i uticajne članove Parlamenta, iako vladajuća Nacionalistička stranka Bangladeša (BNP) ne dijeli socijalističke ideje. Namjera bangladeške političke elite da oda počast KPK je sasvim razumljiva, jer je početkom jula započela nova epoha u odnosima između Bangladeša i Kine. Dhaka je konačno pristala na prijedlog Pekinga da učestvuje u izgradnji ekonomskog koridora Kina – Mjanmar – Bangladeš (CMBEC). To će biti strateška trgovinska ruta koja će omogućiti zaobilaženje Malajskog moreuza, kojim upravljaju Indonezija, Malezija i Singapur. Kina će dobiti direktan pristup Indijskom okeanu preko Čitagonga (glavne luke Bangladeša) i Mongle (druge najveće luke u zemlji).

Ovaj projekat je izuzetno važan za Kinu, ali Bangladeš se nije usudio učestvovati u njemu, iako je proindijska vlada Šeik Hasine svrgnuta 2024. godine. Nova vlada, koju je formirala BNP, želi održati bliske veze s New Delhijem, uprkos svom pristanku da pomogne Pekinškoj strategiji opkoljavanja Indije.

Postoji primjer koji Bangladeš želi slijediti – CMBEC bi trebao postati istočni blizanac Kinesko-pakistanskog ekonomskog koridora (CPEC). Taj projekat, koji je Pakistan ponudio s novim izgledima za ekonomski razvoj i geopolitički utjecaj, nije lišio Islamabad strateške autonomije. Uprkos snažnoj ovisnosti o vojnoj i ekonomskoj saradnji s Kinom, Pakistan pokušava obnoviti  odnose sa SAD-om, dramatično pogoršane tokom rata u Afganistanu.

Bangladeška vlada je istovremeno s prihvatanjem kineske ponude pokazala da pridaje važnost odnosima sa SAD-om. Američkoj ambasadi je dozvoljeno da organizuje proslavu 250. godišnjice američke nezavisnosti u prostorijama Nacionalnog parlamenta, najvećeg zakonodavnog kompleksa na svijetu. Značajno je da je parlamentarni kompleks u glavnom gradu Bangladeša projektovao poznati američki arhitekta Louis Kahn. Njegova učenica Svetlana Kana Radević postala je jedna od najistaknutijih arhitekata Crne Gore i bivše Jugoslavije.

Vratimo se kući. U aspektu razvoja infrastrukture, Crna Gora se čini bližom Pakistanu nego njenom rivalu  Bangladešu (obje zemlje pokušavaju ublažiti posljedice rata za nezavisnost Bangladeša 1971, ali međusobno povjerenje još nije u potpunosti obnovljeno). Planine su ometale veze Pakistana sa susjednim zemljama, čineći ga uglavnom oslonjenim na pomorske trgovačke rute. Ta prepreka je prevaziđena tek izgradnjom CPEC-a, koji povezuje kinesku regiju Xinjiang sa pakistanskom lukom Gwadar. Pokrenut je 2015. godine, a CPEC je postao jedan od najvažnijih dijelova kineske inicijative Pojas i put, koju kineski lider Xi Jinping smatra ključnom za ekonomski razvoj i geopolitički utjecaj zemlje. Preko 20 milijardi eura uloženo je u završene infrastrukturne i energetske projekte povezane s CPEC-om, a najmanje 34 milijarde eura već je potrošeno na projekte koji još nisu završeni.

Značaj CPEC-a prvenstveno se zasniva na njegovoj sposobnosti da osigura siguran put direktno kroz planine, prvo iz Kine u Pakistan, a ovog proljeća dodani su koridori od Pakistana do Kirgistana i Tadžikistana. Ovi novi koridori pružaju zemljama Centralne Azije kopneni pristup Arapskom moru preko Pakistana, zaobilazeći Afganistan, koji će ostati nesiguran u doglednoj budućnosti. Zahvaljujući savremenim tehnologijama koje omogućavaju izgradnju auto-puteva kroz planine, obrazac regionalnog razvoja se promijenio. Najznačajniji korak u tom smjeru napravljen je u septembru 2015. godine, kada je završena izgradnja tunela prijateljstva Kine i Pakistana. Udaljenost koju pokriva ovaj projekat čini se beznačajnom u poređenju sa 3000 km CPEC-a. Ali bez njegovog završetka, značaj cijelog CPEC-a bio bi umanjen, jer bi prolaz iz Pakistana u Kinu ostao ugrožen vremenskim uslovima, poplavama i klizištima. Izgradnja niza mostova i tunela dugog 24 kilometra trajala je 36 mjeseci i koštala je 240 miliona eura. Projekat, koji je uključivao dva velika mosta, 78 propusta i pet kilometara tunela, izvela je državna Kineska korporacija za puteve i mostove (CRBC). To je dokazalo da su kineske korporacije ostvarile prednost u planinskoj gradnji.

Zahvaljujući poboljšanju trgovinskih ruta sa susjednim zemljama i važnoj ulozi u kineskom globalnom infrastrukturnom projektu, Pakistan je postao zanimljiviji drugim globalnim igračima, prije svega SAD-u. Pakistanski ministar unutrašnjih poslova Mohsin Naqvi stigao je 11. jula u Washington na novu rundu razgovora usmjerenih na proširenje bilateralne ekonomske saradnje, nove mogućnosti za ulaganja i komercijalna partnerstva između dvije zemlje. On je pozdravio američke investicije u rudarski i energetski sektor i obećao da će američkim investitorima biti osigurano sigurno okruženje.

Pakistan je na pregovorima sa SAD-om predstavljao ministar unutrašnjih poslova iz očigledne nužde. Amerikanci su najviše zainteresirani za nabavku rijetkih zemnih metala, vitalnih za motore električnih vozila i odbrambenu elektroniku, koji su pronađeni prvenstveno u Balučistanu. Port Gwardar, koji se smatra jednim od ključnih elemenata kineske inicijative Pojas i put također se nalazi u toj provinciji. Situacija u Balochistanu je daleko od mirne. U provinciji djeluju dvije glavne antivladine vojne organizacije – Baloch Liberation Army (BLA), separatistički pokret za koji se smatra da ga podržava Indija, i Tehrik-e-Taliban Pakistan (TTP), fundamentalistička grupa zasnovana na istim idejama kao i afganistanski talibani. Uprkos razlikama, čini se da oni  koordiniraju svoje aktivnosti. Njihovi oružani napadi su glavni uzrok zašto dubokovodna luka, koja je trebala postati Singapur Arapskog mora, ne može raditi punim kapacitetom.

Naravno, Crna Gora nema problema s militantima koji napadaju policiju ili pokušavaju uništiti infrastrukturu. Međutim, u trenutnim okolnostima Crna  Gora nema šanse da postane dio kineskog globalnog infrastrukturnog projekta, jer ni EU ni SAD to ne mogu dozvoliti. Kina je pokušala to učiniti, osiguravajući i kredit i građevinsku korporaciju za autoput od Podgorice do Kolašina. Ali čak i prije nego što je projekat završen, postalo je jasno da Kina neće moći da ga koristi za ekonomsku ekspanziju i olakšavanje pristupa evropskom tržištu. Bidenova administracija koja je došla na vlast 2021. godine pokušavala je da smanji globalni uticaj Kine i ojača transatlantsko partnerstvo ograničavanjem ekonomskih odnosa Evrope s Kinom. Ruska invazija na Ukrajinu dala je povod za stvaranje koalicije predvođene SAD-om za ograničavanje širenja Kine u Evropi pod sloganom suprotstavljanja autoritarnim režimima koji prijete demokratiji. 13. jula 2023. godine stupila je na snagu Uredba o stranim subvencijama. Aktivnost kineskih državnih korporacija (a pod Xi Jinpingom sve značajne korporacije su postale državne) bila je ograničena, zabranjeno im je da steknu kontrolu nad evropskim lukama. Grčka luka Pirej, kojom upravlja i većinski je u vlasništvu kineskog COSCO-a, ostaje jedini izuzetak. Iako korporacija ima udjele u nekoliko drugih evropskih luka, ne može ih povećati.

Nakon izbora aktuelnog američkog predsjednika Donalda Trumpa, situacija se donekle promijenila. Sadašnja američka administracija ne smatra EU suštinski važnom. Stoga, nema ništa protiv određenog jačanja ekonomskih veza između EU i Kine. Osim toga, SAD se u tom smislu više nemaju čega bojati. EU je počela da se plaši kineskog ekonomskog razvoja, jer kineski industrijski izvoz raste uglavnom na štetu evropskog. U svakom slučaju, Crna Gora je dobila priliku da koristi kineske tehnologije za povećanje svog tranzitnog potencijala. Sada se za to ne mogu koristiti kineski krediti, Crna Gora mora snositi neke troškove iz vlastitog budžeta i uz evropske grantove. Auto-put Mateševo – Andrijevica, kao i Tuneli prijateljstva Kina – Pakistan, ne pokriva veliku udaljenost. I igra istu funkciju. Mijenja obrazac razvoja zemlje, gdje su planine ometale izgradnju trgovinskih ruta. Može donijeti nove ekonomske perspektive Crnoj Gori, koja je treća najplaninska zemlja na svijetu, nakon Butana i Nepala. Naravno, ako EU ne odbije da se bori za svoju ekonomsku sigurnost.

Dmitri GALKIN

Putovanje u Kinu, prije toga u Azerbejdžan i patetične salve vrijeđanja Crne Gore zato što se “otcepila” prije 20 godina su dobro korišćene kao pokrivalice i skretanje pažnje zbog rastućih unutrašnjih problema Vučićevog režima. Pokušaj zataškavanja i onda relativizacije ubistva Aleksandra Nešovića usljed svađe u punom gostiju restoranu “27” na Senjaku i kasnije hapšenje šefa Policijske Uprave  Beograda Veselina Milića zbog prikrivanja i Saše Vukovića Bosketa osumnjičenog za ubistvo je stvorio nove neprijatnosti Vučiću

U ponedjeljak se iz Kine javio formalni predsjednik Srpske napredne stranke (SNS) Miloš Vučević da je potpisao Memorandum o saradnji SNS-a i Komunističke partije Kine. On je na Instagramu napisao da je time “dodatno učvršćeno čelično prijateljstvo” država i potvrđen “zajednički kurs saradnje koju su postavili predsednici Aleksandar Vučić i Si Điping”. Vučević, koji se ranije zvanično vodio kao ministar odbrane i premijer Srbije je akter je brojnih korupcionaških afera.  Naglasio je da je Memorandum “više od formalnog sporazuma – ovo je nova faza saradnje i prilika da učimo iz iskustva, znanja i modela razvoja koji je Kina uspešno izgradila”.

Vučić je tokom petodnevne posjete Kini svaki dan javljao “sjajne vesti” njegovih sastanaka, Ordena prijateljstva i važnih sporazuma…za dobrobit i kineskog i srpskog naroda. Dogovorena su navodno i 953 miliona eura novih investicija u posrnulu srpsku privredu. Vučić je u Pekingu posjetio Muzej Komunističke partije ali je “želio i da vidi mjesto u kom je rođena KP, a to je u Šangaju”.  Želio je da sazna nešto više o toj partiji,  i vođama “ koji su kroz kinesku istoriju postizali najbolje rezultate za kineski narod, iako pod veoma teškim okolnostima”. Najavljena je i prva faza proizvodnje kineskih robota već u julu i da „niko drugi u Evropi nema to što će da ima Srbija za samo dva meseca“.

Putovanje u Kinu, prije toga u Azerbejdžan i patetične salve vrijeđanja Crne Gore zato što se “otcepila” prije 20 godina su dobro korišćene kao pokrivalice i skretanje pažnje zbog rastućih unutrašnjih problema režima. Posmatrači smatraju da režim šalje jasnu poruku da može uvesti kineske standarde jedopartijske vlasti koja svaki protest surovo guši.

Pokušaj zataškavanja i onda relativizacije ubistva Aleksandra Nešovića usljed svađe u punom gostiju restoranu “27” na Senjaku i kasnije hapšenje šefa Policijske Uprave (PU) Beograda Veselina Milića zbog prikrivanja i Saše Vukovića Bosketa osumnjičenog za ubistvo je stvorio nove neprijatnosti režimu. U početku je informacija o tome sakrivana od javnosti ali je objava odbjeglog Miloša Medenice o događaju i da slijedi hapšenje Milića vjerovatno doprinijela da stvar izađe na vidjelo. Sva trojica se u srpskoj nezavisnoj štampi pominju kao važni operativci za prljave poslove Vučićevog režima, od zataškavanja korupcije i podrške organizovanom kriminalu do prebijanja studenata i svih koje režim uzme na zub.

Iako su 15. maja i nezavisni i vučićevski mediji javili da je tijelo Nešovića pronađeno kod auto puta u Šimanovcima, na osnovu izvora u policiji, idućeg dana je šef režima to negirao i rekao da potraga dalje traje. Tek 21. maja je Vučić, a onda i Više javno tužilaštvo (VJT) saopštilo da je na teritoriji Inđije pronađeno zakopano bure sa tijelom za koje se sumnja da je Nešovićevo. Kasnije je DNK analizom 26. maja potvrđeno da se radi o njemu. Bure je zakopano, sklupčano tijelo u buretu djelimično spaljeno i po nekim izvještajima zabetonirano unutar bureta.

Prilikom prvog uviđaja na Senjaku, koji je rađen tek 14. maja, dva dana nakon što je Nešović upucan, pronađene su dvije čaure HP kalibra 9 milimetara. Kasnija obdukcija je dala potpuno drugu sliku događaja. Sada ispada da je u Baju (nadimak Nešovića) ispaljeno više od dva metka i vjerovatno u njega pucano na dvije lokacije, i moguće od strane više osoba. Po nekim pisanjima srpske štampe i novim objavama Miloša Medenice, izlazi da je Nešović u restoranu samo ranjen i da nije bilo pokušaja spasavanja života. Onda je, kada se povratio iz nesvjesnog stanja, vjerovatno dokrajčen (ili “ovjeren” u krimi žargonu) na drugoj lokaciji gdje su ga zakopali, u ataru sela Jarkovac kod Inđije.

Policija se onda vratila na Senjak i radila još jedan uviđaj  pronašavši još jedan projektil koji prvi uviđajci navodno nisu vidjeli, ili našli 14. maja. To ukazuje da je prvi uviđaj ili izvršen aljkavo ili da su policajci imali “zadatu” temu po kojoj su radili. Vučić je nakon prvotnog kuđenja pohvalio policiju i njenu “odgovornost i profesionalnost”. Pozvao je javnost na poštovanje pretpostavke nevinosti – što je izuzetak u Vučićevim medijskim tiradama. On redovno prvi iznosi detalje istraga i unaprijed presuđuje da su studenti i ostali kritičari njegove vlasti “strani plaćenici, izdajnici i agenti stranih službi”. U slučaju ljudi njemu bliskih poziva da se ne presuđuje unaprijed.

Prema informacijama koje je objavio Radar na osnovu uvida u dokumentaciju VJT-a, smijenjeni šef beogradske police Veselin Milić je jedini iznio odbranu od njih 10 uhapšenih.  Milić je rekao, prema Radaru, da nije bio prisutan u restoranu „27“ u trenutku ubistva Nešovića, da je iz restorana otišao ranije. Tvrdio je i da je sačinio službenu bilješku o događaju, ali tek narednog dana, kada je navodno shvatio da se Nešović nije vratio kući. Izostanak takve bilješke bio je jedna od glavnih tema u javnosti prethodnih dana. U toj bilješci je, prema navodima Radara, takođe naveo da nije prisustvovao samom zločinu.

Na nelogičnostima koje prate slučaj ubistva na Senjaku ukazao je i bivši javni tužilac Sead Spahović koji je kasnije prešao u advokaturu. Spahović je na N1 televiziji izrazio sumnju u zvanične verzije događaja koje se po potrebi šteluju. U saopštenju VJT-a je navedeno da je Milić osumnjičen za pomoć učiniocu nakon izvršenja krivičnog djela i neprijavljivanje zločina. Međutim, u naredbi za sprovođenje istrage decidno je bilo navedeno da je načelnik PU Beograd “namamio žrtvu u restoran”. Spahović ovakvu grešku u naredbi za istragu vidi i kao sredstvo osiguranja od štete po režim koje Milića, kao potencijalno nepovoljnog svjedoka, drži u počinjenom položaju.

O ubistvu se, nakon 10 dana ćutanja, oglasio i Ministrar unutrašnjih poslova (MUP) Ivica Dačić koji je rekao da ne osjeća odgovornost. Milić je iz miljea bivšeg direktora policije Veljovića koga je postavila Demokratska stranka tako da nema razloga napadati Vučićevu vlast. Odmah mu je odgovorio Milan Dumanović, bivši inspektor kriminalističke policije rekavši da “to nije tačno”. Milić je već bio postavljen na to mjesto dok je Dačić bio ministar prvi put. Kasnije je Milić bio i savjetnik Aleksandra Vučića, podsjetio je Dumanović.

I dok Dacić nevoljno priča o Senjaku, jako raspoložen širiti vučićevski narativ o protestu studenata 23. maja na Slaviji i navodne provokacije studenata prema policiji. Prvo je devalvirao broj učesnika protesta na maksimalno 34300 na prepunom trgu i okolnim ulicama. Arhiv javnih skupova je putem softvera za brojanje masovnih skupova izračunao da je bilo između 180 i 190 hiljada ljudi na trgu i pristupnim ulicama. Snimci dronova jasno govore ko je više u pravu. Nakon završetka protesta “drastično je narušen javni red i mir i dogodili su se ničim izazvani napadi na policiju” kako je Dačić objasnio. Studenti u blokadi su istu noć izdali saopštenje da su “simpatizeri vladajućeg režima …i osobe za koje imamo osnovane sumnje da pripadaju kriminalnom miljeu” čitavog dana gomilale u Pionirskom parku pod zaštitom jakih policijskih snaga. Odatle je krenula inicijalna kapisla za sukob za policijom, slijedeći raniji obrazac i onda se policija sručila na razilazeću masu. “Više desetina ljudi je pretučeno i uhapšeno, pojedini su zadobili teške povrede, polomljene zube, kao i udarce u predelu glave” napisali su studenti. Studenti su zaključili da je “izbor je na svima nama, ili Srbija, ili mafija!”.

Po ustaljenom obrascu, direktor Srbijavoza je bez obrazloženja obustavio vozove za 23. maj kako demonstranti ne bi mogli doći u Beograd. Kasnije je ovaj aktivista Vučićeve stranke rekao kako su vozovi zaustavljeni zbog prijetnji o podmetnutim bombama.

Opštoj lagariji i propagandi režima protiv masovnog okupljanja se na kraju pridružio i Republički hidrometeorološki zavod (RHMZ) čiju štelovanu vremensku prognozu su prenijeli RTS i ostali mediji braće Vučić. Za Beograd su najavljeni žuti meteoalarm, pljuskovi i grad iako su svi drugi evropski i regionalni zavodi dali potpuno suprotnu prognozu.

Vučićevski otvoreno šovinistički i vulgarni mediji su posvetili i veliku pažnju dolasku tzv. Pojasa Bogorodice u Beograd 20. maja iz ruskog manastira Vatoped na Svetoj Gori. Radi se o manastiru koji je ranije ugošćavao Putina , slavio njegove  tobožnje “pravoslavne vrline”  i širio njegov narativ o svetom ratu protiv Ukrajine. “Svetinju” o kojoj ne postoji nikakav pomen u prvih pola milenijuma hrišćanstva,  na aerodromu su dočekali patrijarh Porfirije, državni zvaničnici i Vučić. Vučić je u prisustvu patrijarha izjavio da “veruje…da će sveti Pojas doneti i čudesa kojima se nadamo… kako bismo bilo manje izloženi napadima različitih stranih sila”.

Sada će u pomoć priskočiti i Komunistička partija Kine.

Jovo MARTINOVIĆ

Visoki predstavnik međunarodne zajednice u Bosni i Hercegovini Kristijan Šmit preživio je godine napada iz Banje Luke i Moskve, ali je na koncu postao suvišan u novoj arhitekturi američkih interesa prema kojima plinski koridori vrijede više od dejtonskih principa. Šmitov odlazak ne označava nužno kraj OHR-a, već  otvara pitanje njegove buduće uloge i kontrole

Ostavka visokog predstavnika međunarodne zajednice u Bosni i Hercegovini Christiana Schmidta, umjesto da bude protokolarna odluka jednog stranog činovnika, izazvala je tektonski politički potres, u godini koja je ionako opterećena predizbornom nervozom. Doduše, u BiH institucija Visokog predstavnika nije samo diplomatska misija, već “sigurnosni ventil”, i njegov iznenadni odlazak bez jasno definisanog nasljednika ili strategije izlaska (tzv. “5+2 ciljevi”) transformiše političku nervozu u direktnu krizu funkcionalnosti države.

Schmidt i pored ostavke ostaje na funkciji do imenovanja nasljednika, a iza njega je ostao mandat  obilježen stalnim sukobima s domaćim liderima, a ponajviše onim iz entiteta Republika Srpska, kao i pritiscima iz međunarodne politike. Njegov odlazak – kao da je za to trebao neki novi povod – podijelio je političke aktere bosanskohercegovačke scene: srpske stranke ga doživljavaju kao pobjedu i pozivaju na smanjenje međunarodne uloge, hrvatske stranke vide priliku za unutarnji dogovor i zagovaranje izmještanja Ureda visokog predstavnika (OHR) iz BiH, dok bošnjački predstavnici pozivaju na oprez i zahtijevaju nastavak međunarodne podrške za očuvanje institucija.

Pored toga, Schmidtova ostavka je naglasila i rascjep na međunarodnoj razini, što se jasno vidjelo na netom održanoj sjednici Vijeća sigurnosti Ujedinjenih Nacija (UNSC), kojoj je Schmidt predočio svoje posljednje izvješće o stanju u državi, a na kojoj su dominirala tri različita koncepta i narativa o sudbini samog Ureda visokog predstavnika.

Velika Britanija i EU zagovarali su nastavak ili kontrolisanu tranziciju mandata OHR‑a i najavili aktivnu ulogu u procesu imenovanja nasljednika, SAD su naglašavle potrebu da se odgovornost postepeno prenese na domaće lidere, ali bez naglog povlačenja međunarodnog nadzora, dok su Rusija i Kina nastavile osporavati legitimitet Schmidta, tražeći zatvaranje OHR‑a te veće oslanjanje na domaće rješavanje problema. To sve znači da Schmidtov odlazak ne označava nužno kraj OHR-a, već da otvara pitanje njegove buduće uloge i kontrole.

Schmidt je na sjednici UNSC-a potvrdio da se povlači iz, kako je rekao, “ličnih razloga”, ali i da ostaje na funkciji do imenovanja nasljednika. U svom obraćanju ocijenio je sigurnosnu situaciju u BiH kao formalno stabilnu, ali suštinski “veoma krhku”, uz stalne političke blokade i izostanak napretka u reformama. Posebno je upozorio na jačanje secesionističke retorike iz Republike Srpske i kontinuirane institucionalne opstrukcije koje ugrožavaju funkcionisanje države. Ovo potonje se odnosilo direktno na bivšeg predsjednika Republike Srpske i de facto direktora tog entiteta Milorada Dodika, koji je ponovno – po ko zna koji put – zaprijetio proglašenjem nezavisnosti Republike Srpske ukoliko visoki predstavnik nametne zakon o državnoj imovini. Ovdje treba reći da je odijum prema OHR-u iz RS-a kulminirao upravo posljednjom odlukom tada odlazećeg visokog predstavnika Valentina Inzka 2021, kojom je u BiH veličanje ratnih zločinaca i negiranje genocida postalo krivično djelo.

Svjetski i regionalni mediji koji su se dohvatili ove priče fokusiraju se na vanjske pritiske koji su praktično iznudili Schmidtovu ostavku, ističući da je ona povezana s međunarodnim geopolitičkim interesima, uključujući energetske i infrastrukturne projekte povezane s američkim privatnim kompanijama, što dodatno povećava ranjivost BiH i komplikuje pitanje kako i da li će OHR funkcionisati u budućnosti. Britanski Guardian navodi da je Schmidtova ostavka povezana sa SAD-om, sugerišući da su američki pritisci, djelimično povezani sa ekonomskim interesima – uključujući infrastrukturne projekte i energetske investicije firmi povezanih sa krugom predsjednika Donalda Trampa – doprinijeli njegovom povlačenju. Njemačka vlada, uprkos političkoj podršci, nije uspjela da ga zaštiti od tog pritiska, zaključuje Guardian. List ozbiljno zaključuje da postoji realna bojazan među diplomatama da bi SAD mogle ili tražiti ukidanje funkcije visokog predstavnika ili pokušati da nametnu svog kandidata.

Spekulacije da je Schmidtova ostavka iznuđena američkim pritiskom kulminirale su oko projekta Južne interkonekcije – plinskog koridora vrijednog oko 1,5 milijardi dolara kojim bi se iz Hrvatske prema BiH dopremao američki LNG, a čiju realizaciju je Schmidt usporavao svojim rezervama prema načinu dodjele posla firmi povezanoj s Trumpovim bliskim saradnicima.

Christian Schmidt nije bio diplomat tihe prisutnosti. Ovaj iskusni bavarski konzervativac, kaljen u strukturama CSU-a i na ministarskim pozicijama u Njemačkoj, naslijedio je Valentina Inzka donoseći sa sobom stil koji će obilježiti pet godina neprestanih sukoba i političkih rezova. Njegov mandat ostat će upamćen po seriji radikalnih intervencija. Najkontroverznija se dogodila u oktobru 2022., kada je direktno posegnuo u Izborni zakon i Ustav Federacije BiH u trenutku dok su se još brojali glasovi, što je percipirano kao nezapamćen upad u suverenu volju birača, iako je taj potez zaobišao političku blokadu Stranke demokratske akcije (SDA) i omogućio formiranje entitetske Vlade Federacije BiH.

Njegov sukob s Banjom Lukom eskalirao je u julu 2023. godine izmjenama Krivičnog zakona, čime je trasiran pravni put koji je Milorada Dodika u februaru 2025. odveo do osuđujuće presude – godine zatvora i šestogodišnjeg izgona iz političkog života. Schmidt nije prezao ni od suspenzije odluka Narodne skupštine RS-a, niti od finansijskih sankcija prema SNSD-u, konstantno upozoravajući da se iz Banje Luke sistematski razgrađuje državni aparat.

Bonske ovlasti nesumnjivo predstavljaju paradoks – instrument koji suspenduje osnovne postulate demokratskog samoodlučivanja. Ipak, u ambijentu u kojem se mirnodopskom politikom nastoje dostići ciljevi neostvareni u ratu obilježenom genocidom i ogromnim ljudskim žrtvama, ta anomalija dobiva svoje pragmatično, mada mračno opravdanje kao nužni korektiv.

Schmidtov pad nije uzrokovan unutrašnjim otporom, uprkos višegodišnjem lobiranju iz Republike Srpske. Njegov odlazak diktiraju globalni potresi. Trampova administracija, vođena logikom biznisa i geopolitičkih pogodbi, više nema interes za Schmidtovim rigidnim legalizmom. Washington sada traži figuru koja će energetsku infrastrukturu i plinske koridore staviti ispred očuvanja krhkih dejtonskih institucija. Dok ga je prethodna administracija držala kao bedem, trenutni Bijeli dom ga vidi kao smetnju novom kursu; Schmidt je postao višak jer nije mogao ili htio postati diler u novoj podjeli karata.

Ostavka dolazi u najgorem mogućem trenutku: BiH je pred općim izborima 2026., opterećena neriješenim pitanjem državne imovine, paralizom institucija i nikad glasnijim secesionizmom. Ključ rješenja nije u bosanskohercegovačkim centrima moći; sudbina OHR-a kroji se u Washingtonu, Bruxellesu, Londonu i Rimu. Iako se imena nasljednika još uvijek drže u sferi nagađanja, Italija se nameće kao najizgledniji izvor novog visokog predstavnika.

Ovo je paradigma raspada međunarodnih protektorata – oni ne nestaju u eksploziji, već kroz tiho povlačenje sile koja im je davala snagu. Dijagnozu ove smjene najbolje je postavio Carl Bildt: Schmidt, koji je preživio višegodišnje ruske udare, na koncu je pao pod naletom američke promjene prioriteta. Bit će potrebno mnogo strpljivosti, političke mudrosti i međunarodne volje da pod tim naletom ne padne i Bosna.

Eldin HADŽOVIĆ