Povežite se sa nama

Izdvojeno

POLIGRAF I UPOREDNE PRAKSE: Opasna pomoć

Objavljeno prije

na

Poligrafsko testiranje uobičajena je praksa provjere kandidata za funkcije koje su povezane sa nacionalnom bezbjednošću i obavještajnim djelatnostima u SAD-u i Izraelu

 

 

Odluka Vlade da se izbor vršioca dužnosti šefa Uprave policije sprovede uz dobrovoljno poligrafsko testiranje, otvorila je temu kako se ta vrsta testa koristi u svijetu, te da li je to uobičajena praksa. Uslov za poligraf je bio neobavezan, isto kao i predlog da dva kandidata koja su prošla ovo testiranje budu izabrana za v.d. direktora Uprave policije.

Biviši ministar unutrašnjih poslova Filip Adžić izjavio je da je poligrafsko testiranje kandidata diskriminacija i ponižavajući odnos prema policijskim službenicima. ,,Još ako dobijete direktora policije koji nije prošao poligraf, onda to unosi nepovjerenje unutar same institucije, od strane službenika policije ali i u odnosu sa međunarodnim partnerima”, istakao je Adžić.

Poligrafsko testiranje uobičajena je praksa provjere kandidata za funkcije koje su povezane sa nacionalnom bezbjednošću i obavještajnim djelatnostima u SAD-u i Izraelu.

U zemljama Evropske unije, kao i u našem regionu, poligraf se koristi kao pomoćno sredstvo prilikom istrage, uz obavezni pristanak onoga koji se upućuje na poligraf. Brojna su svjedočanstva poligrafista iz regiona čijim su radom riješeni značajni slučajevi.

U nedavno preko medija distribuiranom priručniku – Građani i policija, kojeg su sačinili MUP i Akcija za ljudska prava, navodi se da je poligraf  instrument za pokušaj otkrivanja istine, preciznije stresa, nastao početkom 20. vijeka (1921) na osnovu istraživanja J. A. Larsona, studenta medicine na Kalifornijskom univerzitetu, koji je različite instrumente za mjerenje disanja, krvnog pritiska i pulsa ugradio u jedan prenosiv aparat koji je sve te fiziološke procese simultano registrovao. Instrument koji se obično koristi za poligrafska ispitivanja sastoji se od „snimača“ koji procjenjuje tri temeljna pokazatelja: broj otkucaja srca, krvni pritisak i provodljivost kože (elektrodermalnu aktivnost).

Stručnjaci objašnjavaju da poligraf bilježi reakcije na koje čovjek ne može da utiče, kao što su:  znojenje, disanje, zasićenost kiseonikom… Mnogi na razne načine pokušavaju da prevare detektor, pa su zabilježeni primjeri uzimanja ljekova, posebno onih koji suzbijaju pritisak. Pojedini stručnjaci upozoravaju da je jedan od razloga zbog kojeg se poligrafsko ispitivanje ne uzima kao dokaz – osobe sa psihopatskom strukturom ličnosti koje lako prolaze ispitivanje na poligrafu, jer nemaju osećanje krivice pa tijelo ne pokazuje nikakve promjene.

Na ispitivanje utiče i stres, anksioznost, nervoza zbog same procedure testiranja, pa je od velike važnosti sposobnost ispitivača  da na pravi način interpretira rezultate.

Slobodan Zečević, jedan od najiskusnijih poligrafskih ispitivača u Srbiji sa 40 godišnjim radnim stažom ,izjavio je da aparat ne može da pogriješi, ali može ispitivač: ,,Poligraf nije dokaz na sudu i mi se, poligrafski ispitivači, borimo da tako i ostane, da ne bude dokaz, jer može da bude opasno sredstvo u rukama neobučenih ljudi”.

Poligraf kao dokaz sve se više priziva u javnosti. Sredinom prošlog mjeseca nakon što su tajni podaci procurili sa zatvorene sjednice skupštinskog Odbora za bezbjednost i odbranu, u pomoć se prizivao poligraf. Kriminolog i profesor Pravnog fakulteta Velimir Rakočević je kazao je da bi poligrafskim testiranjem trebalo otkriti  ko je odao tajne podatke. I predsjednik tog skupštinskog Odbora Miodrag Laković se saglasio sa tim: ,,Ako hoćemo da pomognemo organima, ja predlažem da ponudimo da se izvrši poligrafsko testiranje i da pokažemo da smo spremni da mu se podvrgnemo kako bismo otklonili sve sumnje sa svakoga od nas pojedinačno”.

Kada je septembra prošle godine otkriveno da je prokopan tunel i obijen depo Višeg suda, jedan od saradnika predsjednika Višeg suda u Podgorici Borisa Savića odbio je da na poligrafu odgovara na pitanja o depou tog suda. Istražni organi su tada istakli da je ta činjenica indikativna i da će se baviti njome.

Nedavno je nekadašnji visoki policijski funkcioner Zoran Lazović pozvao bivšeg premijera Dritana Abazovića da se zajedno podvrgnu poligrafskom testiranju kako bi se utvrdilo da li su navodi koje iznosi o njemu i članovima njegove porodice istiniti.

Predsjednik Pokreta za promjene Nebojša Medojević je izjavio da se jedan od brojnih problema može riješiti reizborom sudija.”,,Svi treba da idu na poligraf”.

No, ni poligraf nekad nije garancija. Okrivljeni narko bos Darko Šarić je 2014. pred sudom optužio tadašnjeg načelnika kriminalističke policije Radoljuba Milovića da mu je montirao slučaj i da je uzeo mito. Poligraf su prošli i Šarić i Milović.

U Srbiji poligraf se često koristi i kao vid političkog pritiska. Aleksandar Vučić je 2015, tada kao premijer Vlade Srbije, na sopstveni zahtjev saslušan i policiji i javnosti je obznanjeno da je prošao poligraf. I u slučaju Jovanica, Vučić je tražio da ga poligrafski ispitaju. Na optužbe da je povezan sa kriminalnom grupom Veljka Belivuka, Vučić je dogovorio: ,,Ja sam spreman da budem prikopčan na tu mašinu – već sam jedanput bio – da se vidi da li sam i jednu reč slagao ili ne o svakom od navoda”. S druge strane Vučić i njegove partijske kolege traže poligraf i za svoje opozicione rivale. Ako oni to odbiju, po njima, jasno je da lažu.

I dok se i kod nas sve, pa i poligraf, politički zloupotrebljava, u Evropskoj uniji se odvija rasprava o vještačkoj inteligenciji i upotrebi poligrafa. Pravnik   i stručnjak za ljudska prava Milan Antonijević upozorio je krajem prošle godine da bi u budućnosti granična policija u zemljama članicama EU mogla  putem poligrafa i vještačke inteligencije da vrši procjenu svakog pojedinca prilikom ulaska u EU.

Ove sedmice Evropski parlament je usvojio Zakon o vještačkoj inteligenciji. Obećano je da će sistemi vještačke inteligencije koji se smatraju jasnom prijetnjom temeljnim pravima građana biti zabranjeni: ,,neke primjene biometrijskih sistema biće zabranjene, na primjer sistemi za prepoznavanje emocija na radnom mjestu i neki sistemi za kategorizaciju ljudi ili biometrijska identifikacija u stvarnom vremenu na javnim mjestima za potrebe kaznenog progona (uz strogo ograničene izuzetke)”.

Sa i bez izuzetaka, izgleda da nas sve čeka poligraf.

Predrag NIKOLIĆ

Komentari

FOKUS

BESKONAČNO TRAJANJE SUDSKIH PROCESA: Dok nas smrt ne rastavi

Objavljeno prije

na

Objavio:

Neke istine odavno su jasne. Samo pravosuđe nije u stanju da ih saopšti. Usled beskonačnih istraga i sudskih procesa koji se pokatkad okončaju smrću okrivljenih ili zastarom

 

Objavljeno je ove sedmice – preminuo je Željko Vuković, optuženi za saučesništvo u ubistvu Srđana Vojičića i pokušaj ubistva književnika Jevrema Brkovića 2006. godine. To je na suđenju zakazanom za ovu sedmicu saopštila njegova advokatica Aleksandra Rogošić.  Sada se čeka od Ministarstva unutrašnjih poslova da po zahtjevu Višeg suda u Podgorici potvrdi ovu informaciju. Ukoliko ona bude tačna proces se obustavlja. U prevodu, nakon skoro 20 godina od ubistva Vojičića i napada na Brkovića, proces će se okončati ne presudom i rasvijetljenim slučajem, već smrću jedinog osumnjičenog. U međuvremenu je preminuo i književnik Jevrem Brković.

Na ovonedjeljnom  ročištu advokatica  Rogošić je saopštila da je od Vukovićeve majke dobila informaciju da je preminuo: “Dobila sam informaciju od majke okrivljenog da je preminuo 1. aprila. Istu informaciju je dobio sud od policije. Do narednog pretresa, sud će tu informaciju da potvrdi, kako bi se postupak obustavio”, kazala je Rogošić.

Puniša Vojičić, stric ubijenog Srđana,  saopštio je da sumnja da je Vuković “ubijen ili sklonjen u inostranstvo”. On je sudu predložio da zatraži ispitivanje da li je tijelo koje se nalazi u grobnici zaista Vukovićevo.  Vojićić smatra da je Vuković bio prijetnja nalogodavcima zločina.

Vijesti su u februaru ove godine objavile  transkript razgovora odbjeglog policajca Ljuba Milovića i šefa kavačkog kriminalnog klana Radoja Zvicera o tome “da je jedan podgorički biznismen” organizovao napad na književnika, kada je ubijen  Vojičić. Brković je više puta tvrdio da je motiv napada i likvidacije njegov roman Ljubavnik Duklje, u kojem je pisao o vezama bivše crnogorske vladajuće političke i poslovne klase s organizovanim  kriminalom.

Vuković je uhapšen u oktobru 2019., a suđenje je počelo naredne godine – četrnaest godina nakon ubistva. I istrage koja je tapkala u mjestu. A onda je nastavljeno tapkanje u sudnicama.

Viši sud je Vukovića u novembru 2022.godine proglasio krivim za saizvršilaštvo u pokušaju ubistva i osudio na tri i po godine zatvora. Međutim u aprilu prošle godine Apelacioni sud je  predmet vratio na ponovno suđenje. Vuković je pušten da se brani sa slobode.

Milena PEROVIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od petka 12. aprila ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvojeno

EKONOMIJA VLASTI: Državna preduzeća – partijsko vlasništvo

Objavljeno prije

na

Objavio:

Službena saopštenja iz državnih kompanija, nerijetko, otkrivaju i najnovija pomjeranja na ovdašnjoj političkoj mapi. Neke ljubavi se gase, neke razbuktavaju. A neke traju

 

Još ne postoji zvaničan podatak o broju preduzeća koja su u većinskom vlasništvu države Crne Gore ili neke od ovdašnjih 25 opština. Iz Instituta alternativa potrudili su se i napravili svoju listu. Ona, u stvarnosti, ne može biti kraća. Samo duža. Prema njihovim podacima, imamo 55 državnih i 123 lokalna preduzeća sa, makar, 20.515 zapošljenih. Čiji broj u kontinuitetu raste.

Makar neki od donosioca odluka u prebrojanim državnim  preduzećima ne osjećaju se kao dio tog sistema. Odnosno, ne prihvataju pripadajuće obaveze o javnosti rada. Tako su iz pljevaljskog Rudnika uglja (dio sisetama EPCG) odbili da NVO MANS dostave podatke o zapošljavanju i poslovnim aranžanima vezanim za prodaju uglja kompanijama iz Srbije. Poslovna tajna, objasnili su.

„Kada smo tražili kopiju pravilnika o poslovnoj tajni, odgovoreno nam je da ova kompanija nije obveznik Zakona o slobodnom pristupu informacijama (SPI), jer Rudnik nije u vlasništvu države“, objasnili su iz MANS-a novinarima Vijesti. I predočili dokument – odgovor koji su dobili iz Rudnika uglja. Tamo stoji: „U smislu citirane zakonske odredbe (dio Zakona o SPI, primjedba Monitora), a imajući u vidu činjenicu da je Rudnik uglja, kao jednočlano akcionarsko društvo u 100 odsto vlasništvu EPCG, a ne države Crne Gore, smatramo da ne postoji zakonska obaveza Rudnika uglja za postupanje“.

To što je EPCG skoro pa u sto postotnom vlasništvu države – nema veze. Da je važno, valjda bi neko od nadležnih iz izvršne vlasti ili regulatornih i nadzornih agencija reagovao na objavljene tvrdnje. Ovako, stvari su sada postavljene na sledeći način: Rudnik uglja nije državno nego vlasništvo Elektroprivrede, pa se na njega ne odnosi Zakon o slobodnom pristupu informacijama. Pride, pošto im je resorni ministar Saša Mujović to završio, ubuduće će „sva nabavka uglja EPS-a od RUP-a ići na osnovu bilateralne saradnje dvije kompanije“. Tako će se, pojasnili su iz Ministarstva energetike dogovor Mujovića i izvršnog direktora EP Srbije Dušana Živkovića, „izbjegnuti nepotrebni troškovi trećih lica, posrednika u trgovini, smanjiti mogućnost manipulacija i postigli maksimalni benefiti za kompanije“. Možda. Ali će se tako takođe izbjeći i javno oglašavanje prodaje, nadmetanje potencijalnih kupaca koje bi moglo donijeti bolju cijenu prodavcu (iz perspektive Crne Gore to nam je u interesu) i bilo kakva kontrola poslova ugovorenih bilateralnom saradnjom. Čija se tajnost, vrlo je vjerovatno, podrazumijeva.

Zoran RADULOVIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od petka 12. aprila ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvojeno

NOVO VRIJEME, STARI NAČIN: Posao sa malim HE cvjeta

Objavljeno prije

na

Objavio:

Vlasnici  33 mHE koje su sagrađene po osnovu šeme podsticaja koju plaćaju građani ubiraju milionske profite. Oni kojima je spriječena gradnja traže od države milionski odštetu. Nacrtom zakona o obnovljivim izvorima predviđaju se brojne olakšice, pa se prekaljeni biznismeni već  organizuju da prigrabe nove subvencije

 

 

Deset firmi koje gazduju sa 22 male hidroelektrane (mHE), od biznisa prodaje struje u prethodnim godinama, pa do kraja prošle godine, prikazalo je dobit od preko 21,5 miliona eura, saopštili su iz Akcije za socijalnu pravdu (ASP).

Iz ove organizacije podsjećaju da su biznis mHE razvile vlade Demokratske partije socijalista. Do poslova su došli uglavnom bliski vrhu te partije po političkom, rodbinskom, kumovskom-prijateljskom ključu.

Podsticaj za mHe, kao obnovljive izvore energije, plaćaju građani. Prema zvaničnim podacima na terenu imamo 33 mHE koje su sagrađene po osnovu šeme podsticaja. Biznis šema je obuhvatala dodjelu koncesija za proizvodnju struje iz mHE na period od 27 do 30 godina, a koncesionar dobija pravo na subvencije u prvih 12 godina, koje plaćaju potrošači kroz račune na struju, a dio se izdvaja iz državne kase, naveli su iz ASP.

Male HE uglavnom se nalaze na nerazvijenom sjeveru, gdje mještani godinama ukazuju da su im uništile rijeke. Ilustrativan je primjer Andijevice na čijoj teritoriji se nalazi deset malih HE, devet privatnih i samo jedna opštinska. Godišnje vlasnici mHE sa područja ove opštine od njih zarade oko četiri miliona eura, a budžet Andijevice je 2,5 miliona. No u ovoj opštini su donekle zadovoljni jer su se izborili za procenat od šest odsto koje naplaćuju malim HE za koncesuju na vode. U drugim opštinama taj je procenat svega 0,5 odsto. Koncesije se naplaćuju preko Ministarstva finansija, a 70 odsto pripada lokalnim samoupravama, dok 30 odsto ide u državni budžet. Prema projekcijama mHE će u tri decenije, koliko će biti u privatnom vlasništvu, zaraditi oko 120 miliona eura. Opštini Andijevica će u tom periodu pripasti samo devet miliona eura.

U susjednim Beranama Hidroenergija Montenegro je razgranala posao sa  malim hidroelektranama. ,,Hidroenergija Montenegro, koja gazduje sa osam mHE, a do kraja prošle godine je nagomilala dobiti oko devet miliona eura“, navode iz ASP-a.

Ova kompanija je u vlasništvu Olega Obradovića i Ranka Radovića, kome su vlasništvo ustupili Ranko Ubović i Aleksandar Mijajlović, nezvanični vlasnici kompanije Bemaks.

Predrag NIKOLIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od petka 12. aprila ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo