Povežite se sa nama

PARALELE

Radna etika kod nas

Objavljeno prije

na

Zloupotreba bolovanja, nedolazak na posao i politički pritisak u državnim institucijama česta je tema debata u Crnoj Gori. Kad malo zagrebemo u prošlost, nalazimo da se i prije više od vijek naša zemlja susrijetala sa sličnim problemima. Naročito je to zanimljivo pratiti u negdašnjem Ministarstvu vojnom. Unutrašnji život crnogorske vojske bio je dinamičan. Radi uređenja pravilnijeg toka rada u Ministarstvu, donešena je stalna Naredba o radu i redu jer svi upošljeni nijesu uvijek poštovali svoje obaveze. Ministar vojni je pored toga 30. maja 1911. godine izdao naređenje svim divizijskim i brigadnim komandama o kancelarijskom radu.  

Ministar je primijetio da mnogi oficiri, pisari i dijurnisti “ne dolaze u određeno vrijeme, kao i da poslje dolaska na dužnost pod raznim izgovorima napuštaju i šetaju po pjacama i śede po kafanama”. Naređeno je da se nijedan zapošljeni u “kancelarijsko vrijeme” koje je dnevno trajalo sedam sati, ne smije udaljavati s radnoga mjesta bez osobite službene ili neke prijeke potrebe. Radno vrijeme propisano je od 8 sati ujutru do podneva i od 15 časova do 18, u ljetnjem, odnosno od 14 časova do 17 u zimskom periodu. Za svako “zlonamjerno” korišćenje odsustva i neispunjavanja naređenja propisana je stroga kazna.

Ministru su nerijetko stizali dopisi visokih oficira u kojima su ga obavještavali o nedolasku na posao pojedinih službenika. Veoma je zanimljiv dopis RadomiraVešovića Ivu Đuroviću, iz marta 1911. godine u kojem za jednog poručnika, čuvara vojnog slagališta, kaže da ga nikad(!) nema na dužnosti.

Unutrašnji život crnogorske vojske nijesu zaobišle neleglne radnje. Dešavalo se da neki vojnici zloupotrebljavaju svoj položaj. Iz jednog dopisa Ministra vojnog komandiru Barskog bataljona Jovanu Plamencu od 17. avgusta 1911. godine, možemo zaključiti da je prema informacijama koje je pośedovalo Ministarstvo Unutrašnjih djela 6 vojnika iz pomenutog bataljona švercovalo duvan preko Kameničkog mosta. Ministar vojni tražio je najstrože sankcionisanje ovih radnji.

Posebno je interesantan još jedan dokument, koji nam govori o bavljenju politikom pojedinih oficira, što je u to vrijeme bilo striktno zabranjeno.Vršilac dužnosti Komandira Kolašinske brigade M. Medenica, javio je Brigadiru Ivu Đuroviću: „Potpisatom čast je izvijestiti Vas G. Ministre ovim pismom povjerljive sadržine a u interesu naše službe i delikatnog oficirskog pozirskog poziva, da se od izvjesnog mi vremena među oficirima pojavila politička zlomisao, tako da su neki povrh svih pravila i obaveza oficirskijeh počeli se miješati u izborne agitacije, koje su se u pojedinim plemenima počele pojavljivati, na koju svrhu učinili su i pocijepanost među oficirima područne mi brigade, te se često sami odvajaju i nešto na svoju ruku rade, što se kosi sa interesima postojećeg stanja u zemlji u kojemu Naš mudri Vladar radi na opšte dobro svoga naroda i njegove zemlje… Gore pomenuti G. oficiri i barjaktari koliko mogu sa područnim mi i ispravnim oficirima saznati, dobivaju instrukcije od nekog snažnijeg van područne mi jedinice.”

Medenica je zatražio od Ministra da se oficiri kazne, na način što bi im se oduzelo starješinstvo u bataljonima i četama, što bi spriječilo dalje „protivpravilno jurenje kroz plemena”. Ivo Đurović je zatražio od komandira Mila Matanovića da detaljno ispita stvar, o čemu ga je ovaj izvijestio da je razgovarao sa optuženim oficirima i najoštrije osudio njihov rad i zaprijetio im kaznom.

Iako su prošle decenije, patinu prošlosti ośećamo i danas. A približavaju se i izbori u oktobru.Valja razmisliti o nekim mentalitetskim crtama koje ne mijenjamo. Kafana u toku radnoga vremena i “politička zlomisao” u državnim institucijama.

Boban BATRIĆEVIĆ

Komentari

nastavi čitati

PARALELE

Ugledati se uvijek na Zapad?

Objavljeno prije

na

Objavio:

U Francuskoj je  sva crkvena imovina upisana kao vlasništvo države dok crkve imaju slobodu da je koriste u ali ne i da je otuđe. Slično je bilo uređeno i odlukom Knjaza Nikole i zbora crnogorskih glavara 1868. na praznik Cvijeti. U vrijeme knjaževstva a kasnije i kraljevstva, pravoslavlje u Crnoj Gori je bila državna religija i  izbor episkopa i mitropolita je morao odobriti i crnogorski vladar

 

Nedavno usvojen Zakon o slobodi vjeroispovijesti, posebni članovi 62, 63 i 64 koji se tiču crkvene imovine, je izazvao burne polemike u crnogorskom društvu,  raspolućenom podjelama iz 90tih koje je kreirala i održala nikad smijenjena vlast na izborima. Jedina razlika je u tome što sada ista vlast nastupa sa pozicija graditelja crnogorskog identiteta koji je zajedno sa Srpskom crkvom svojski rušila i proganjala do sredine 1997.

Tokom polemike koja je prethodila usvajanju zakona obje strane su često navodile rješenja drugih evropskih zemalja koja su tu materiju uredile na sebi svojstven način. Predlagači i promoteri nedavno usvojenog (i u mnogo čemu nedorečenog i nejasnog) zakona su se pozvali na zakone Republike Francuske gdje je sva crkvena imovina upisana kao vlasništvo države dok crkve imaju slobodu da je koriste u ali ne i da je otuđe. Slično je bilo uređeno i odlukom Knjaza Nikole i zbora crnogorskih glavara 1868. god. na praznik Cvijeti. U vrijeme knjaževstva a kasnije i kraljevstva, pravoslavlje u Crnoj Gori je bila državna religija i svaki izbor episkopa i mitropolita je morao odobriti i crnogorski vladar.

Francuska je u vrijeme donošenja Zakona o razdvajanju crkvi i države 9. decembra 1905. već uveliko bila sekularna i anti-klerikalna država predvođena Lijevim blokom (Bloc des gauches) bivšeg studenta bogoslovije Emila Komba i premijera Morisa Ruvijera. U doba tzv. Treće Republike od 1881. država je postepeno donijela set zakona usmjerenih ka sekularizaciji i sputavanju uticaja većinske Katoličke crkve. Počelo se sa zabranom vjeronauke u državnim školama, legalizacijom razvoda, dopuštenjem rada nedjeljom, ukidanjem izuzeća sveštenstva i monaha od regrutacije i vojne službe, ukidanjem molitvi na javnim skupovima i pred početak zasijedanja parlamenta. Takođe država je zabranila religiozne zakletve i sva vjerska obilježja u sudnicama i drugim državnim institucijama. Zakonu je prethodila i odluka od 30. jula 1904. o prekidu diplomatskih odnosa sa Vatikanom koji će biti uspostavljani opet tek nakon Prvog svjetskog rata.

Crkvena imovina u Francuskoj će prvi put pripasti državi nakon Buržuaske revolucije kada je u periodu od 1793. do početka 1795. revolucionarna država i bukvalno zabranila religiju, pobila na stotine sveštenika, monaha i časnih sestara i natjerala nekih 30.000 na skrivanje ili emigraciju. Sve crkve i katedrale su postali službeno „hramovi razuma“. U Notre Damu je 10. novembra 1793. prvi put svetkovana boginja Razuma nakon što je razmontiran oltar i podignut novi oltar „slobodi“. Širom zemlje su lomljena raspela, krstovi, kipovi, ikone i sve što je imalo veze sa religijom. Ukinut je gregorijanski kalendar i uveden Republikanski kalendar kojim su ukinuti svi svetački praznici i nedjelja. Takođe mjesta sa imenima svetaca su preimenovana. Tako je sada čuveno ljetovalište Sen Trope na Azurnoj obali nazvan Herakle. Računanje vremena je promijenjeno sa sedmice na dekadu u kojoj je 10. dan bio dan odmora. Ovaj proto-boljševički eksperiment je konačno okončan dolaskom Napoleona Bonaparte na čelo Francuske.

Zakonom o razdvajanju crkvi i države iz 1905. svi dotadašnji vjerski objekti su postali opet državna svojina. Katedrale su pripale državnoj vlasti a crkve opštinskim vlastima. Država i opštinske vlasti su takođe preuzele obavezu materijalnog održavanja vjerskih objekata što je izostalo kao eksplicitna obaveza crnogorskih vlasti novim zakonom. Katolička crkva, kao i protestantske i jevrejska zajednica, su nastavile koristiti svoje objekte tako što ih je država predala na upravljanje laičkim udruženjima pomenutih konfesija, koja su postala pravna lica shodno istom zakonu, kako bi izbjegla direktni odnos sa crkvenom hijerarhijom.

Francuski zakon je dugo vremena sprovođen bez većih problema uprkos povremenim protestima konzervativnih katoličkih udruženja i Rima. Katolička i druge zajednice su imale svoje objekte na raspolaganju bez ikakvih problema do početka 21. stoljeća. Međutim sekularizacija evropskih društava je ponovo dobila na zamahu zadnjih decenija. Sekularizaciju je pratio drastični pad religioznosti, odlaska u crkve, kao i broj sklopljenih brakova i prirodni priraštaj. Imigracija je takođe dobila na intenzitetu, pogotovo iz francuskih bivših kolonija, zbog povećane potrebe radnom snagom čime se francuska demografija znatno izmijenila. Iako se i dalje većina Francuza, po anketama, identificiraju kao katolici (53 posto broj onih koji redovno posjećuju mise i druge obrede se kreće između 1.8 do 4.5 posto)  Kao posljedica svega toga i raznih ekonomskih mjera štednje ne mali broj opština i departmana u Francuskoj je počeo sprovoditi „politiku dekonstrukcije“ – kako je nazvano rušenje crkvi zbog finansijskih ušteda budžeta lokalnih vlasti i političke nevoljnosti da se sačuvaju crkve.

Primjer glavnog grada je nešto što slijede mnogi drugi. U posljednjih 15 godina budžet Pariza je udvostročen na skoro 8 milijardi eura. Međutim, sredstva za održavanje i renoviranje crkvi i katedrala su prepolovljena, sa 100 miliona na 50 miliona eura. Tako su gradske vlasti odredile da nekoliko crkvi treba porušiti i zemlju prodati investitorima za šoping molove, garaže, stambene zgrade itd. Takve odluke su ponekad praćene žestokim protestima vjernika i običnih građana kojima je stalo do očuvanja kulturne baštine. Snimci iz 2016. kako pariška policija u opremi za razbijanje demonstracija istjeruje vjernike i sveštenika zabarikidiranih u crkvi Sv. Rite da bi je spasili od rušenja obišle su svijet. Lokacija na kojoj je crkva je bila obećana investitoru iz Nanta koji je tamo ucrtao stambenu zgradu i parking mjesta za 19 stanova. Bitka za očuvanje Sv. Rite i dalje traje.

Još su dramatičniji bili snimci rušenja neo-gotske crkve Sv. Jakova iz 1868. u Abevilu jer su gradske vlasti rekle da nemaju 10 miliona koji su navodno potrebni za restauraciju crkve iako su te procjene dovođene u pitanje kao i stvarni motivi. Sa druge strane gradski oci su našli pola miliona eura kojima se finansiralo rušenje i rasčišćavanje zemljišta tokom prvih 5 mjeseci 2013. Istu sudbinu je doživjela i istorijska Kapela Sv. Martin u Sableu. Izvještaj francuskog Senata govori da je od 15 hiljada ruralnih crkvi koje su „pod zaštitom“ države 2800 u opasnosti od „dekonstrukcije“ zbog lošeg stanja, neodržavanja i nedostatka budžetskih sredstava. Ostarjeli vjernici kojih je sve manje ne mogu skupiti za njih astronomske cifre koje su potrebne da bi sačuvali crkve. S druge strane Islamska zajednica koju najvećim dijelom čine imigranti iz nekadašnje francuske sjeverne Afrike nema takvih problema. Postojeće džamije su premale da prime sve vjernike koji se žele klanjati. Mnogi vjerujući katolici sarkastično ukazuju da su njihove crkve izgrađene u Alžiru i Tunisu tokom kolonijalnog doba puno sigurnije jer su pod zaštitom tamošnjih muslimanskih vlasti nego u Francuskoj gdje su ih „čuva“ sekularna država.

Kad je takva situacija u bogatoj Francuskoj mnogi će postaviti pitanje kako će prezadužena i birokratizirana crnogorska država održavati na stotine crkvi i desetke manastira koje namjerava proglasiti svojim vlasništvom. Mnogi misle da će primjer Francuske dobro doći vlastima kao izgovor da urade isto. Za to već imaju iskustva iz perioda poslije 2. svjetskog rata kada su mnoge crkve u Crnoj Gori pretvarane u magacine, štale, škole, pa čak i zatvore. Takođe „narodna vlast“ je ograničila posjed manastorske zemlje na 50 hektara za manastire koji predstavljaju posebno kulturno dobro i na 30 hektara za one koji nisu u toj kategoriji tako da je Mitropolija ostala bez pozamašne imovine nakon rata. Činjenica da su tadašnji mitropolit Joanikije Lipovac i jedan broj sveštenstva aktivno bili na strani fašističkog okupatora i domaćih kolaboracionista je zgodno igrao na ruku nove vlasti da opravda nacionalizaciju crkvene imovine.

Jedini izuzetak i dan danas u primjeni francuskog zakona o razdvajanju crkvi i države je pokrajina Alzas-Lorena koja je u doba donošenja zakona 1905. bila dio Njemačkog carstva. Tamo se i dalje sprovode odredbe Konkordata (temeljnog ugovora) između Francuske i Vatikana potpisanog 1801. kojim se jamči imovina Katoličkoj crkvi, kao i imovina protestantske i jevrejske zajednice. Ostaje da se vidi da li će i kakav izuzetak napraviti crnogorska vlast kada je u pitanju imovina Mitropolije koja se nalazi na teritoriji koja je do 1.decembra 1918. pripadala Austriji (Kraljevina Dalmacija pod austrijskom krunom). Upravo na tom dijelu nekadašnjeg austrijskog primorja Mitropolija ima velike posjede na vrlo atraktivnim lokacijama uz more (Buljarica, Luštica, Ostrvo Cvijeća, Jaz…) pogodnim za „turističku valorizaciju“ kojoj se nadaju vladajući krugovi i njihovi „strateški partneri“ sa offshore destinacija u vidu kumova, članova porodica i ino prijatelja sa međunarodnih potjernica.

Jovo MARTINOVIĆ

Komentari

nastavi čitati

Izdvojeno

PARALELE: Igre moći

Objavljeno prije

na

Objavio:

Sličnosti konkordatske krize 1937. i nedavne ekskomunikacije pripadnika crnogorske vlasti, pravoslavne vjeroispovijesti, koji su podržali Zakon o slobodi vjeroispovjesti

 

Nedavno usvajanje Zakona o slobodi vjeroispovijesti kojim se država opredijelila da liši Mitropoliju crnogorsko-primorsku i dvije eparhije SPC-a na teritoriji Crne Gore imovine kojom je raspolagala nekadašnja Pravoslavna Mitropolija crnogorska do 1. decembra 1918. podstaklo je Episkopski savjet SPC-a u Crnoj Gori da 29. decembra 2019. donese odluku o ekskomunikaciji (izopštenju) iz crkve kakvu Evropa nije često gledala od Drugog svjetskog rata. Njome su udaljeni iz crkve (i sveštenstvu zabranjeno da im činodejstvuje osim ukoliko se javno pokaju) svi poslanici Skupštine i ministri u Vladi pravoslavne vjeroispovijesti koji su podržali zakon. Premijer i Predsjednik, kako nisu kršteni, nisu ni mogli biti ekskomunicirani ali je u njihovom slučaju Episkopski savjet naložio da im se odbije krštenje, iako ga nisu ni tražili. Neupitno je da većinu njih privatno ne pogađa ekskomunikacija jer nisu vjernici ali su političke posljedice ovog čina sasvim izvjesne.

Sa katoličke strane jugoslovenskog plota najviše je odjeknula papska ekskomunikacija Tita i katoličkog dijela jugokomunističkih vlasti koji su učestvovali u montiranom suđenju zagrebačkom nadbiskupu i kasnije kardinalu Alojziju Stepincu 1946. Međutim mnogo poznatija i opasnija klerikalno-politička kriza zadesila je predratnu Kraljevinu Jugoslaviju i dovela je do granice građanskog sukoba u osvit Drugog svjetskog rata. Kriza je doživjela vrhunac kada je Arhijerejski Sinod SPC-a 1. avgusta 1937. izopštio sve pravoslavne članove kraljevske vlade Jugoslavije, uključujući i premijera Milana Stojadinovića i poslanike u parlamentu koji su glasali za ratifikaciju Konkordata (temeljnog ugovora između pape i strane države o položaju Katoličke crkve u dotičnoj državi).

Konkordat je  bio projekat kralja Aleksandra koji je stvorio Srpsku pravoslavnu crkvu 1920. i isposlovao njen tomos iz Carigrada par godina kasnije. Kralj je dugo vremena pregovarao sa Vatikanom čiji je finalni nacrt već bio gotov 1931. ali se čekao povoljan politički trenutak zbog složenih italijansko-francuskih odnosa čiji interesi u Jugoslaviji su bila jedna od tačaka sporenja. Kasniji dolazak anti-klerikalnog Hitlera na vlast je dodatno usporio proces.

Kralj Aleksandar je konkordatom htio da prije svega riješi hrvatsko nacionalno pitanje koje je dugo bilo glavni teret novostvorene države i koje on nije uspio riješiti pendrecima, zastrašivanjima, a kasnije i otvorenim državnim terorizmom po uvođenju 6.januarske diktature 1929.

Aleksandar neće doživjeti potpisivanje Konkordata jer će ga  radikalni hrvatski i makedonski nacionalisti ubiti u oktobru 1934. tokom zvanične posjete Francuskoj. Kraljev rođak Pavle Karađorđević je preuzeo vlast kao namjesnik dok kralj Petar ne postane punoljetan. Knez Pavle će ubrzo dati upute kraljevskoj vladi da završi čitavu priču oko sporazuma direktno sa Vatikanom zaobilazeći hrvatske biskupe i političare od kojih su mnogi bili protivnici Konkordata. Jedni su bili razočarani zbog vatikanske podrške Musolinijevom projektu italijanizacije hrvatskog i slovenačkog stanovništva u Istri i Rijeci i pretenzijama prema Dalmaciji. Drugi su bili uvjerenja da dominantno srpska vlast u Jugoslaviji neće poštovati uredbe Konkordata isto kao što ni Hitlerova Njemačka nije poštovala njihov Konkordat. Treća grupa su bili tvrdokorni hrvatski nacionalisti koji se plažili da će Konkordat zacementirati postojanje Jugoslavije i zbližiti Srbe i Hrvate jer je jedna od uredbi Konkordata izričito dopuštala glagoljično pismo i mise na staroslovenskom. Sarajevski nadbiskup Šarić je otvoreno istupao sa nacionalističkih pozicija protiv Vatikana za šta je dobio ukor papskog nuncija u Beogradu.

 

Pročitajte više u štampanom izanju Monitora od 17. januara ili na www.novinarnica.net

Komentari

nastavi čitati

PARALELE

URUŠAVANJE VLADAVINE PRAVA U NOVIM ČLANICAMA EU: Pravosuđe u PoljskojJ – od bure ka uraganu 5. kategorije

Objavljeno prije

na

Objavio:

Mali dio evropske javnosti je svjestan razvoja događaja na istočnom obodu EU posljednjih  godina usljed bučne rasprave oko izlaska Velike Britanije iz Unije kao i prijema novih (suštinski nereformisanih) država sa Balkana. Niti jedna članica EU od zemalja bivšeg komunističkog bloka nije toliko napredovala u ugrožavanju vladavine prava i stavljanju sudstva pod političku kontrolu kao Poljska od 2015. kad je na vlast došla,  paradoksalno, Partija Prava i Pravde

 

„Sudije trebaju uvijek biti na strani države… rad sudija je opasna stvar kada se okrenu protiv zakonodavne i izvršne vlasti“ – ovo su riječi izgovorene u februaru 2018. godine, ne od nekog funkcionera DPS-a, već od Lukaza Pibjaka, tadašnjeg zamjenika ministra pravde Poljske, koja je članica Evropske Unije od 2004.

Mali dio evropske javnosti je svjestan razvoja događaja na istočnom obodu EU posljednjih  godina usljed bučne rasprave oko izlaska Velike Britanije iz Unije kao i prijema novih (suštinski nereformisanih) država sa Balkana. Niti jedna članica EU od zemalja bivšeg komunističkog bloka nije toliko napredovala u ugrožavanju vladavine prava i stavljanju sudstva pod političku kontrolu kao Poljska od 2015. kad je na vlast došla, koliko god ime zvučalo paradoksalno, Partija Prava i Pravde (PiS).  Sama je osvojila natpolovičnu većinu, što je bilo prvi put od pada Gvozdene zavjese. Skoro isti rezultat je ponovljen i na izborima ove godine. Pravo i Pravda je populistička partija desnog centra sa najvećom podrškom u ruralnim djelovima zemlje među konzervativnim i religioznim stanovništvom slabijeg obrazovanja.

Izbore 2015. godine  PiS je dobio na platformi borbe protiv korupcije kao i protivljenju EU kvotama o prihvatu azijsko-afričkih migranata. Kasnije su vladini zvaničnici proširili platformu i na „borbu protiv islamizacije“ iako je broj muslimana u dominantno katoličkoj Poljskoj na nivou statističke greške- 0.1 osto,  dok je raniji ministar unutrašnjih poslova i sadašnji ministar odbrane Marius Blazčak izjavio da bi volio da bude kao kralj „Karlo Martel (Čekić) koji je zaustavio muslimansku invaziju Evrope u 8. stoljeću“. Osim muslimana i migranata redovne „patriotske teme“ su i homoseksualci koje je partijski lider i suosnivač partije Jaroslav Kačinjski uporedio sa perverznjacima i založio se da određene profesije ne smiju zapošljavati aktivne homoseksualce „iako inače nema ništa protiv njih“. PiS snažno zastupa  lustraciju i deklarativno se zalaže da oni koji su učestvovali u represiji u vrijeme komunizma ne mogu obavljati državne funkcije i traži da se zabrana proširi i na druge javne djelatnosti i obuhvati profesore, novinare, menadžere kompanija…Kriterijumi i odluke o lustraciji ostavljene  su partijskim organima da se sprovode po vlastitom nahodjenju, kao u doba komunizma.

Ovog mjeseca je predsjednik Andrzej Duda postavio za člana Ustavnog suda Stanislava Pjotrovica, skupštinskog poslanika, koji je zajedno sa Zbignjevom Zjobrom vodeći arhitekta „reforme pravosuđa“. Pjotrovic je prije učlanjenja u Pravo i Pravdu bio vjerni član Komunističke partije 22 godine i kao komunistički tužilac je bio aktivan u progonu partijskih neistomišljenika za vrijeme ratnog stanja koje su uvele komunističke vlasti 1980. suspendujući sve civilne zakone kako bi se lakše obračunale sa narodnim nezadovoljstvom. Pjotrovic je takođe nosilac Ordena za zasluge koje su mu komunističke vlasti dodijelile za doprinos borbi protiv „narodnih neprijatelja“ 1984.. Kritičari vlasti ističu da izborom Pjotrovica vladajuća partija pokazuje da joj uopšte ne smetaju sudije iz komunističkog doba već sudije koje nema pod kontrolom.

Da bi se razumjelo do koje tačke se stiglo sa „pravosudnom reformom“ potrebno je početi sa izborom Zbignjeva Zjobra za ministra pravde 2015. Zjobro je akumulirao ovlašćenja kakva, zahvaljujući vladajućoj partiji, nema nijedan drugi ministar pravde u EU. Zjobro ima moć da postavi ili smijeni svakog člana Disciplinskog vijeća koja odlučuje o žalbama na rad sudija kao i na sadržaj njihovih presuda. U 2018. je promijenio kompletno Vijeće na državnom nivou i novo vijeće je odmah otvorilo istrage protiv sudija koje su se drznule osporavati „reforme“ i poteze vlasti. Takođe, ministar pravde ima ovlašćenje da izda obavezujuće upute disciplinskim vijećima kako da vode istrage protiv ciljanih sudija. Čak iako se istrage zatvore ili donesu oslobađajuće odluke, ministar ima pravo opet pokrenuti istragu po istim optužbama i ponovo tražiti preispitivanje svih odluka kao i naložiti krajnji rezultat.

U julu 2017. Zjobro je dobio specijalno ovlašćenje na 6 mjeseci da diskreciono ispita rad predsjednika svih običnih sudova u zemlji (opštinskih, regionalnih i apelacionih) i da po vlastitom nahođenju postavi ili smijeni koga hoće. To je i uradio naširoko koristeći specijalna ovlašćenja. Dobio je i stalno ovlašćenje da smijeni i postavi novi predsjednike sudova u slučaju da oni vrše „teške ili stalne povrede u obavljanju profesionalnih dužnosti“. Kriteriji za utvrđivanje takvih „povreda“ su samo opšte navedeni dozvoljavajući široku kreativnost u tumačenju istih.

Da stvar bude gora, Pravda i Pravo su marta 2016. u poljskom parlamentu donijeli zakon kojim je objedinjenja funkcija vrhovnog državnog tužioca i ministra pravde. Zjobro je dobio vlast da odlučuje o imenovanju svih tužilaca, da im izdaje obavezujuće instrukcije tokom vršenja istraga kao i da interveniše u svakom pojedinačnom slučaju. Osim toga, Zjobro je dobio pravo da raspolaže sa tužilačkim dokumentima iz svih istraga po svom nahođenju kao i da odlučuje kome i kako će ta dokumenta biti dostupna. U samo nekoliko mjeseci ministar Zjobro je smijenio 1000 tužilaca (od ukupno 6100). Među njima su bili šefovi svih 11 pokrajinskih tužilaštava, šefovi 44 od 45 okružnih tužilaštava i 90 osto rukovodilaca 342 opštinska tužilaštva. Zjobro je takođe smijenio i 6 od 7 svojih zamjenika. Na svaku kritiku od strane tužilačkih udruženja, odgovoreno im je disciplinskim mjerama.  U 2017. vladajuća partija je „reformisala“ Nacionalni sudski savjet koji vrši izbor kandidata za sudije koje kasnije postavlja predsjednik republike. Do tada su 15 od 25 članova Savjeta birale skupštine sudija što je opšta praksa širom EU. Međutim od tada tih 15 članova Savjeta bira parlamentarna većina. Preostalih 10 članova čine 4 poslanika donjeg doma parlamenta (svi članovi Prava i Pravde), 2 člana Senata – gornjeg doma, i po jedan predstavnik predsjednika republike, ministra pravde, Vrhovnog suda i Vrhovnog Upravnog suda. Time je osigurano da 23 od 25 članova Sudskog savjeta biraju političke strukture.

Evropska Komisija je u aprilu ove godine pokrenula postupak zbog povrede prava poljskih sudija i „potkopavanja njihove nezavisnosti putem disciplinskih istraga“ od strane poljske vlade koja im „ne pruža neophodne garancije u cilju zaštitu od političke kontrole“ što inače zahtjeva i Sud Pravde EU (CJEU). Na kraju se i Sud Pravde EU uključio u  priču na zahtjev Radnog vijeća poljskog Vrhovnog suda koje je tražilo da se sud EU sa sjedištem u Luksemburgu izjasni da li novopostavljena Disciplinsko vijeće Vrhovnog suda zadovoljava kriterije sudske nezavisnosti shodno zakonu EU. Sud Pravde EU je postavio kriterije za ocjenu nezavisnosti sudova u skladu sa Ugovorom o EU i jasno stavio do znanja da nedavno imenovani Nacionalni sudski savjet Poljske ima „potencijal da podrije nezavisnost sudstva“ kao i da postoje „mnogi faktori koji bacaju sumnju na nezavisnost Sudskog savjeta“. Radno vijeće Vrhovnog suda Poljske je 5. decembra primijenilo kriterije suda u Luksemburgu i zaključilo da Disciplinsko vijeće istog Vrhovnog suda ne zadovoljava kriterije sudske nezavisnosti obrazložene presudom CJEU u Luksemburgu. Odmah je reagovao svemoćni ministar pravde Zbignjev Zjobro i rekao da će posljednju riječ o tome dati Ustavni sud Poljske iako po poljskom zakonu Ustavni sud nema pravo da poništi presude Vrhovnog suda i nema pravo na „posljednju riječ“ da li poljsko pravosuđe zadovoljava EU kriterijume. To pravo ima Sud Pravde EU koji je pozvao poljske sudije da primjenjuju odluke i kriterije tog suda.

Ukoliko Ustavni sud, kao što je najavljeno, proglasi odluke Suda Pravde EU kao nezakonite i neobavezujuće, onda će Poljska de facto istupiti iz pravnog sistema EU. Kako bi dodatno dolili ulje na vatru, 12. decembra ove godine je vladajuća Partija Prava i Pravde podnijela prijedlog zakona u parlamentu kojim se uvodi novi set disciplinskih prekršaja kojim će se posebno ciljati sudije koje se usude sprovoditi odluke evropskog suda u Luksemburgu (CJEU) i EU zakone koji se ne sviđaju vladajućoj partiji i omogućiti smjenjivanje istih sudija. Novi zakon se očekuje da bude donešen u roku od nekoliko sedmica.

Pravo i Pravda takođe cilja i nezavisne medije i predano radi na da ih stavi  pod državnu kontrolu i u „patriotski tabor“. Na kritike iz Brisela oko ugrožavanja slobode medija ministar pravde Zjobro je uobičajeno odgovorio da su to „budalaštine“. Očekuje se da nakon sada izvjesnog Brexita Poljska, Mađarska, Malta i još neke nove članice EU ozbiljno uđu u fokus Brisela ukoliko je evropskoj administraciji stalo da sačuva EU i njezin pravni sistem iznutra. Do tada će zapadno balkanski „reformatori“ morati da sačekaju rasplet unutar EU iako većina analitičara na Zapadu nema sumnju da bi balkanski režimi bili najsretniji kada bi ušli u EU i ponašali se kao Poljska i ostale zemlje „istočnog bloka“ sa ponovno vaspostavljenim sovjetskim modelom upravljanja.

Jovo MARTINOVIĆ

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo