Uspon Narodne Republike Kine kao svjetske ekonomske super sile bila je najčitanija novinska vijest protekle decenije, nadmašivši tako rat u Iraku (počeo 2003.) i terorističke napade 11. septembra 2001, navodi se u analizi grupacije za praćenje medija iz SAD, Global lengvidž monitor (The Global Language Monitor, GLM). GLM iz Ostina u američkoj saveznoj državi Teksas koristi izvjestan algoritam u pretrazi štampanih i elektronskih medija i interneta kako bi utvrdio trendove u upotrebi riječi i njihov uticaj na različite aspekte kulture. Po ovoj grupaciji, postoji snažan interes za azijsku silu koja je treća po veličini svjetska ekonomija. Lista 15 priča decenije glasi:
1. Uspon NR Kine: najveća priča decenije, koja je na internetu za 400 odsto nadmašila sljedeći po redu događaj, glasi ovako: ,,Uspon NR Kine u nove ekonomske visine je promijenio i nastavlja da mijenja sadašnji međunarodni poredak,” izjavio je Pol Pajak, predsjednik GLM. ,,Pomalo je iznenađujuće da je jedan preobražaj koji se odvija, nadmašio sve ostale priče u deceniji obilježenoj ratovima, ekonomskim propadanjem i prirodnim kataklizmama.”
2. Rat u Iraku: Gomilanje trupa, invazija 2003, potraga za oružjem za masovno uništenje i povećanje broja SAD trupa u Iraku bile su pri vrhu u štampanim i elektronskim medijima. Prema različitim procjenama broj civilnih žrtava u Iraku se do decembra ove godine kretao između 94.000 i 1.366.000 ljudi.
3. Jedanaesti septembar: Teroristički napadi na Njujork i Vašington 2001. u kojima je ubijeno više od 3.000 ljudi čini se da su dali ton protekloj deceniji. Redefinisana je međunarodna politička scena i stvoreno naveliko rašireno -mada problematično – gledište da je svijet u osnovi podijeljen između zapadnih demokratija i snaga političkog islama.
4. Rat protiv terorizma – odgovor američkog predsjednika Džordža Buša na napade od 9-11. Tokom 2004. objelodanjeno je da su američki vojnici u Abu Graibu u Iraku zlostavljali zatvorenike. To kao i dugotrajno zatvaranje bez suđenja u bazi Gvantanamo na Kubi onih za koje se sumnja da su islamisti, još više je potkopalo kredibilitet međunarodne politike pod vođstvom SAD u očima mnogih muslimana u svijetu. Umjesto da uvede demokratiju, sve veći jaz između zapadnog i islamskog svijeta postao je faktor porasta ekstremizma i terorizma koji je Bušova administracija željela da zaustavi.
5. Smrt Majkla Džeksona – Izvanredno visok rejting s obzirom da se događaj zbio u posljednjoj godini decenije;
6. Izbor Baraka Obame za predsjednika SAD – kao rezultat izbornih parola „Nada” i „Da, mi to možemo!” 2008. je došlo do istorijskog izbora Afroamerikanca na mjesto predsjednika SAD;
7. Globalna recesija 2008/9 – Tekuće svjetsko ekonomsko restrukturiranje poslije „ekonomskog topljenja” ili „finansijskog cunamija”,
„U svakoj dosadašnjoj ekonomskoj krizi, američki potrošači su bili ti koji su podsticali ekonomski oporavak. Njihova potrošnja vodila je povećanom biznisu i investicijama. Većina ekonomista smatra da se to ovog puta neće dogoditi.” ističe predsjednik Svjetske banke Robert Zelik.
Mnogi analitičari smatraju da će tu ulogu ovog puta odigrati ekonomski dinamične zemlje kao što su NR Kina i Indija, i druge manje razvijene zemlje. Tu su i Brazil i Rusija.
8. Uragan Katrina – Nju Orleans je 2005. opustošen kada su se obalski nasipi urušili, što je prouzrokovalo scene smrti i razaranja koje su šokirale milione širom sveta;
9. Rat u Avganistanu – Započet još u oktobru 2001, postao je najduži rat koji su SAD vodile u inostranstvu; U Avganistanu se broj civilnih žrtava kreće od 11.760 do 31.360, a u susjednom sjeverozapadnom Pakistanu preko 7000.
10. Ekonomsko topljenje/Finansijski cunami – od kraja 2007. kada je naizgled preko noći nestala četvrtina svjetskog bogatstva;
11. Olimpijada u Pekingu 2008. – kojom je NR Kina i formalno ušla u svjetski vrh;
12. Cunami u Južnoj Aziji 2004. – kada je blizu 230.000 ljudi poginulo ili nestalo u roku od nekoliko minuta, što se duboko urezalo u svijest ljudi širom planete;
13. Rat koji od 2001. SAD predvode protiv Talibana koji su, prema tvrdnjama iz Vašingtona, pružali utočište vođi međunarodne terorističke mreže Al Kaida Osami bin Ladenu da pokreće terorističke napade protiv američkih ciljeva;
14. Smrt Pape Jovana Pavla II – njegova je sahrana 2005. sa preko dva miliona vjernika bila najveća u nedavnoj istoriji;
15. Osama Bin Laden izmiče hapšenju – pošto su se, navodno, američke trupe ustručavale da vođu međunarodne terorističke mreže Al Kaida napadnu u avganistanskim planinama Tora Bora 2002.
Dominacija političara
Političari i osobe povezane sa internetom dominirale su u anketi koju je početkom decembra sprovela britanska medijska kuća Bi-Bi-Si (BBC), o ličnostima koje su oblikovale proteklo desetljeće. Poneki sportista i neuobičajene ličnosti su dopunile listu.
Sastav liste prvo kazuje da su i u deceniji za nama političari privlačili pažnju. I to u svim dijelovima svijeta.
Tu su sadašnji i bivši predsjednici SAD Džordž Buš i Barak Obama, nekadašnji potpredsjednik Al Gor, sadašnji premijeri Rusije i Indije Vladimir Putin i Mamoan Sing. Društvo im prave bivši britanski predsjednik vlade Toni Bler, predsjednik Brazila Lula da Silva, zatočena opoziciona prvakinja u Mjanmaru Ang San Su Ći i vođa međunarodne terorističke mreže Al Kaide Osama Bin Laden.
Drugo, pošto je ovo bila decenija u kojoj je internet postao dio svakodnevice (a za mnoge i svakog časa) u mnogim dijelovima svijeta. Otuda su na listi mnogi od pionira svijeta kompjutera i globalne prenosne mreže interneta.
Tako su navedeni tvorac Majkrosofta Bil Gejts, osnivači pretraživača Gugl Sergej Brin i Lari Pejdž, izumitelj interneta Tom Bernes Li i koosnivač internet enciklopedije Vikipedija Džomi Vels. Sa njima su i Stiv Džobs, osnivač multinacionalne kompanije Epl, koja proizvodi softverske programe i proizvode poput digitalnog muzičkog plejera i Pod i Fona, telefona sa unaprijeđenim svojstvima koji koristi internet, kao i koosnivači popularnih internet stranica za druženje Fejsbuk i Majspejs Mark Zakenberg i Tom Anderson.
Neki iz ove grupe, posebno Gejts i Pejdž su postali Karnegiji i Rokfeleri savremenog doba. Slavni su ne samo zbog svojih prihoda i humanitarnog rada, nego i porijekla ogromnog bogatstva.
Čast nauke i pisane riječi su prema BBC sačuvali Britanci, 90-ogodišnji futurolog Džejms Lovelok, autorka romana o Hari Poteru Dž. K. Rouling i ekonomista Nikolas Stern. Na listi su se našli i najbolji golf igrač današnjice Tajger Vuds, čija je slava pomračena ovih dana otkrićima o ljubavnim aferama i kontroverzna mlada američka ličnost Peris Hilton.
NAPADI NA VOĐE
Papa Benedikt XVI i Silvio Berluskoni, italijanski premijer su možda iz male grupe svjetskih političkih i duhovnih vođa koji su fizički napadnuti na javnom mjestu. No to se događalo i drugim poznatim ličnostima. Evo tek nekoliko podsjećanja.
Ričarda Furda, koji je poniženo morao da ode sa čela velike i stare američke banke Leman braders pošto je ona propala na početku sadašnje globalne finansijske krize, udario je u lice jedan od zaposlenih dok su bili u fiskulturnoj sali banke.
Furd je bio na pokretnoj traci kada mu je prišao ,,neko” ko je do tada dizao tegove i mrtav hladan ga udario, ispričala je jedna američka novinarka pozivajući se na ,,izuzetno visok izvor.” ,,Iskreno rečeno, poslije onoga što sam čula od Furda dok je svjedočio pred komitetom Kongresa, ja bih isto uradila,” prokomentarisala je novinarka.
Pitera Mandelsona, britanskog sekretara za privredu je ,,prelila” zelenim pudingom jedna humanitarna radnica u vezi sa predloženom trećom pistom na londonskom aerodromu Hitrou. ,,To što je Mandelson nastojao da zaradi političke poene govoreći o malim izduvnim gasovima, uvreda je za našu inteligenciju i ne smije se tolerisati,” poručila je počiniteljka Lejla Din.
Odgovor sekretara Mandelsona je bio: ,,Više bih volio da mi ljudi kažu u lice, nego da mi bace u lice.”
Svojevremeni konzervativni britanski premijer Edvard Hit (1916-2005) bio je česta meta demonstranata. Tek što je pobijedio na izborima, pred ulazom u Dauning strit 10, sjedište premijera, na njega je prosula crvenu boju jedna djevojka. ,,Ted” Hid je prosiktao: ,,Učinili ste glupost, zar ne?”
Protiv djevojke je podignuta optužnica, ali to nije spriječilo drugu nekoliko godina kasnije da u Briselu pospe premijera Hita crnim mastilom dok je dolazio na samit tadašnje Evropske ekonomske zajednice. Ta djevojka je protestovala zbog gradnje objekata u jednom londonskom parku.
No, ima i obrnutih slučajeva.
Džon Preskot, koji je kao zamjenik premijera podnio ostavku 2007. pošto se sa mjesta predsjednika britanske vlade povukao Toni Bler, bio je poznat po tome što je razmjenjivao udarce sa napadačima. Tako je Preskot, nekadašnji kelner na brodovima, sindikalni aktivista i bokser amater, na bačeno jaje koje ga je pogodilo u vrat na jednom skup, uzvratio pesnicom.
Od tada je Preskot bio poznat u javnosti pod nadimkom ,,Dvije brade”, ali se uzdržao od pesničenja kada ga je na jednom koncertu 1998. vodom polio pjevač iz orkestra. No progovorio je ratoborni Preskot: ,,Volio bih da sam mogao da mu nogom stanem za vrat.”
Milan BOŠKOVIĆ
INTERVJU2 sedmice
DRUŠTVO4 sedmice
Izdvojeno4 sedmice
Izdvojeno4 sedmice
INTERVJU4 sedmice
DRUŠTVO3 sedmice
HORIZONTI4 sedmice
Izdvojeno4 sedmice