Viši sud u Bijelom Polju ukinuo je oslobađajuću presudu kojom je osam optuženih bilo oslobođeno odgovornosti za prokopavanje tunela do depoa Višeg suda i predmet vratio Osnovnom sudu u Podgorici na ponovno suđenje

Gotovo tri godine nakon što je Crna Gora ostala zatečena viješću da je ispod zgrade Višeg suda u Podgorici prokopan tajni tunel, jedan od najkontroverznijih sudskih postupaka vraćen je na početak. Viši sud u Bijelom Polju ukinuo je oslobađajuću presudu kojom je osam optuženih bilo oslobođeno odgovornosti za prokopavanje tunela do depoa Višeg suda i predmet vratio Osnovnom sudu u Podgorici na ponovno suđenje. Sud u Bijelom Polju zaključio je da činjenično stanje nije potpuno i pravilno utvrđeno, te da izvedeni dokazi nijesu ocijenjeni na sveobuhvatan i uvjerljiv način.Time je jedan od najznačajnijih pravosudnih predmeta posljednjih godina dobio novi nastavak.

Osnovni sud u Podgorici je, podsjetimo, 3. oktobra prošle godine oslobodio Veljka Markovića, Milana Markovića, Dejana Jovanovića, Vladimira Erića, Predraga Mirotića, Nikolu Milačića i Katarinu Baćović optužbi za stvaranje kriminalne organizacije i druga krivična djela, dok je Marijan Vuljaj oslobođen optužbe da je pomogao izvršiocima nakon počinjenog krivičnog djela.

Tom presudom Viši sud u Podgorici, koji je u ovom postupku oštećena strana, upućen je da eventualni imovinskopravni zahtjev ostvaruje u parničnom postupku, dok su troškovi krivičnog postupka pali na teret budžeta Crne Gore.

Međutim, na takvu odluku žalilo se Osnovno državno tužilaštvo u Podgorici, smatrajući da je sud pogrešno ocijenio dokaze i da iz njih proizlazi osnov za osuđujuću presudu. Drugostepeni sud prihvatio je argumente tužilaštva.

U odluci Višeg suda u Bijelom Polju navodi se da se za sada ne može prihvatiti zaključak prvostepenog suda da nije dokazano da su optuženi izvršili djela koja im se stavljaju na teret. Sud posebno konstatuje da razlozi navedeni u prvostepenoj presudi nijesu rezultat kritičke i sveobuhvatne analize svih izvedenih dokaza, niti predstavljaju logičnu osnovu za donesene zaključke. Posebno je ukazano na potrebu detaljnije ocjene odbrane optuženih Katarine Baćović i Marijana Vuljaja.

Drugostepeni sud nije iznio stav da optuženi treba da budu osuđeni, već da oslobađajuća presuda nije dovoljno obrazložena i da zaključci nijesu izvedeni nakon potpune analize svih dokaza. Takva odluka ostavlja otvorene obje mogućnosti – da nakon ponovljenog postupka optuženi ponovo budu oslobođeni ili da sud donese drugačiju odluku ukoliko ocijeni da dokazi to opravdavaju.

Sudija podgoričkog Osnovnog suda Borko Lončar u obrazloženju oslobađajuće presude naveo je da tokom postupka nije pronađen nijedan neposredni dokaz koji bi optužene povezivao sa kopanjem tunela. Posebno je naglasio da u tunelu nijesu pronađeni DNK tragovi optuženih, kao ni u prostorijama depoa Višeg suda. Po ocjeni prvostepenog suda, nije bilo dovoljno ni drugih materijalnih dokaza koji bi sa potrebnim stepenom izvjesnosti pokazali da su upravo optuženi učestvovali u izvršenju krivičnih djela.

Lončar je u oktobru prošle godine prilikom izricanja oobađajuće presude izgovorio rečenicu koja je snažno odjeknula u javnosti. Kopanje tunela do depoa Višeg suda nazvao je „najvećom sramotom bezbjednosnog sektora Crne Gore“, ali je istovremeno poručio da sud ne može donositi osuđujuće presude bez dokaza.

Na drugoj strani, tužilaštvo je tokom cijelog postupka zastupalo stav da je dokazalo postojanje kriminalne organizacije, kao i uloge svakog od optuženih u kopanju tunela, obijanju depoa i iznošenju dokaznog materijala. Tužioci su taj događaj ocijenili kao direktan udar na pravosudni sistem i institucije države.

Sudija koji je donio odluku o ukidanju oslobađajuće presude je Radomir Kljajević. Za sudiju Višeg suda u Bijelom Polju izabran je sredinom aprila ove godine, a zakletvu položio 28. aprila. Međutim, na toj funkciji zadržao se veoma kratko. Istog dana kada je na internet stranici Višeg suda u Bijelom Polju objavljeno da je ukinuta oslobađajuća presuda u predmetu „Tunel“, Tužilački savjet saopštio je da je Kljajević izabran za državnog tužioca u Višem državnom tužilaštvu u Bijelom Polju. Tako je sudija koji je potpisao jednu od najznačajnijih odluka u ovom predmetu praktično odmah napustio sudijsku funkciju.

Slučaj „Tunel“ otvoren je u septembru 2023. godine i gotovo trenutno postao jedna od najvećih bezbjednosnih afera u istoriji Crne Gore. Nakon prijave zaposlenih Višeg suda otkriveno je da je iz podruma stana u Njegoševoj ulici prokopan podzemni prolaz do depoa Višeg suda u kojem se čuvaju dokazi iz brojnih krivičnih postupaka. Prema rezultatima istrage, tunel je kopan od kraja jula 2023. godine, dok je u depo provaljeno između 8. i 11. septembra. Istražitelji su tvrdili da su iz depoa odnošeni brojni predmeti i dokazni materijal, zbog čega je slučaj odmah dobio dimenziju napada na pravosudni sistem države. Otkrivanje tunela izazvalo je ozbiljna pitanja o bezbjednosti jedne od najvažnijih pravosudnih institucija u zemlji. Javnost je ostala zatečena činjenicom da je gotovo dva mjeseca kopan prolaz ispod centra Podgorice, a da to nije primijetila nijedna nadležna institucija.

Ovaj slučaj od samog početka nije bio samo predmet koji se odnosi na grupu optuženih, nego  simbol ozbiljnih propusta u bezbjednosnom sistemu, ali i test za pravosuđe. Kako je bilo moguće prokopati tunel do najčuvanije prostorije jednog suda? Ko je organizovao akciju? Šta je iz depoa zaista odneseno? Da li su svi odgovorni procesuirani? Na mnoga od tih pitanja javnost ni danas nema konačne odgovore. Bez obzira na konačan ishod, jasno je da će predmet „Tunel“ još dugo ostati jedna od najvećih pravosudnih i bezbjednosnih afera u savremenoj istoriji Crne Gore.

Svetlana ĐOKIĆ

Memorijalni kompleks na Stražici, jedno od najznačajnijih spomen-obilježja antifašističke borbe u Crnoj Gori i kulturno dobro od nacionalnog značaja, zatvoren je za posjetioce zbog opasnosti od obrušavanja dijela obeliska. Iako stručni dokumenti godinama upozoravaju na njegovo loše stanje i potrebu hitne sanacije, obnova započeta prije više od decenije nikada nije završena

Spomenik palim borcima iz Pljevaljske bitke 1. decembra 1941. godine na Stražici kulturno je dobro od nacionalnog značaja. Ipak, ovih dana posjetioci ne mogu doći do tog Memorijalnog centra, jer su ga dugogodišnje zanemarivanje i neuspješni pokušaji rekonstrukcije učinili nebezbjednim.

Zbog uočenih oštećenja, Komunalna policija Pljevlja privremeno je ograničila pristup dijelu spomeničkog prostora radi zaštite posjetilaca. Povod za reakciju bila je prijava građana o razdvajanju kamenih elemenata u gornjoj zoni obeliska, nakon čega je obavljen uviđaj i zaštitnom trakom obezbijeđen dio kompleksa.

„Pored oštećenja na vrhu obeliska, evidentirana su i oštećenja na stepeništu koje vodi prema gornjem platou spomenika. Zbog toga je pristup tom dijelu kompleksa privremeno onemogućen do procjene njegove bezbjednosti“, kazali su Monitoru u pljevaljskoj lokalnoj upravi.

Na taj način je, kako objašnjavaju, spriječeno da posjetioci budu ugroženi dok nadležne službe ne utvrde koliko je bezbjedno boraviti na platou spomenika.

Na potrebu hitne sanacije Memorijalnog centra na Stražici ukazivano je i ranije, a loše stanje i potreba sprovođenja konzervatorsko-restauratorskih radova kako bi se spriječilo dalje propadanje ovog kulturnog dobra, sugerisani su i u zvaničnim dokumentima.

Prema Strategiji zaštite kulturnih dobara na području opštine Pljevlja, čiji je obrađivač Uprava za zaštitu kulturnih dobara Crne Gore, Memorijalni kompleks na Stražici nalazi se u stanju koje zahtijeva kontinuiranu konzervatorsku brigu i sprovođenje mjera zaštite. Iako je osnovna konstruktivna stabilnost spomenika očuvana, evidentirana su brojna fizička oštećenja koja utiču na njegovo ukupno stanje očuvanosti i estetski izgled.

U dokumentu se navodi da je spomenik konstruktivno stabilan, ali da su prisutna vidljiva oštećenja na pristupnim stepeništima i drugim prilaznim površinama, nastala usljed dugotrajnog djelovanja atmosferskih uticaja, habanja i nedovoljnog održavanja. Pored toga, bronzane skulpture i reljefi pokazuju znake zaprljanosti i površinske degradacije, što umanjuje njihov umjetnički i vizuelni kvalitet. Na osnovu izvršene procjene zaključeno je da se kulturno dobro nalazi u lošem fizičkom stanju, dok su njegove kulturno-istorijske, umjetničke i memorijalne vrijednosti i dalje dobro očuvane i nijesu narušene u mjeri koja bi dovela u pitanje njegov značaj.

Strategija naglašava da je riječ o kulturnom dobru koje uživa zakonsku zaštitu, zbog čega se na njemu ne mogu planirati niti izvoditi bilo kakvi građevinski, konzervatorski ili restauratorski radovi bez prethodno pribavljenih uslova i saglasnosti Uprave, u skladu sa odredbama Zakona o zaštiti kulturnih dobara. Isti režim zaštite primjenjuje se i na zaštićenu okolinu spomenika, u kojoj nije dozvoljeno planiranje niti izgradnja novih objekata bez odgovarajućih konzervatorskih uslova i saglasnosti nadležnog organa. Na taj način obezbjeđuje se očuvanje ne samo samog spomenika već i njegovog prostornog, pejzažnog i vizuelnog integriteta.

Strategija predviđa da se Memorijalni kompleks na Stražici štiti kao jedinstvena cjelina, kroz plansku dokumentaciju i izradu konzervatorskog projekta kojim bi se definisala obnova bronzanih skulptura, reljefa, kamenih površina i oštećenog stepeništa. Istovremeno se naglašava da povremene sanacije nijesu dovoljne, već da je neophodno redovno održavanje, praćenje stanja i blagovremeno otklanjanje oštećenja. Samo takvim pristupom, navodi se u dokumentu, moguće je sačuvati autentičnost i kulturno-istorijsku vrijednost Memorijalnog kompleksa na Stražici i spriječiti njegovo dalje propadanje.

Radovi na rekonstrukciji spomenika na Stražici počeli su prije 11 godina, ali do danas nijesu završeni, iako je bilo planirano da se sav posao okonča za pet mjeseci. U skladu sa ugovorom, trebalo je da se uradi sanacija oštećenih zidova, granitnih i mermernih ploča, unutrašnjih mozaika i reljefa na spoljnim zidovima spomenika, atmosferska kanalizacija, postavi video-nadzor, a u unutrašnjosti spomenika razvede struja. Međutim, 2017. godine ugovor sa izvođačem raskinut je zbog kašnjenja i sporova. Nakon toga Opština Pljevlja je više puta raspisivala tendere za nastavak radova, ali se izvođači često nijesu javljali, pa je obnova godinama ostala nedovršena. Posljednja sanacija rađena je početkom osamdesetih godina prošlog vijeka.

Spomen-obilježje u spomen-kompleksu parka podignuto je 1961. godine, na dvadesetu godišnjicu Pljevaljske bitke. Nazvan je Spomenik palim borcima u u tom boju, kao i žrtvama fašističkog terora koji su poginuli u Narodnooslobodilačkoj borbi (NOB) i socijalističkoj revoluciji naroda Jugoslavije. Uzvišenje Stražica je 1971. godine proglašeno za mjesto masovne pogibije i strijeljanja, a Skupština opštine je 2000. godine prostor Stražice proglasila Memorijalnim centrom „1. decembar“, čime je dodatno potvrđen njegov istorijski i memorijalni značaj.

Autori spomenika su arhitekta Mirko Đurić, vajar Drago Đurović (bronzane skulpture), a kameni mozaik u kripti zajednički je rad slikara Aleksandra Prijića i Branka Fila Filipovića i vajara Draga Đurovića, koji je i autor monumentalnog reljefa na spoljnjem zidu kripte. Spomen-kompleks se sastoji od kripte, obeliska, bronzanih figura i reljefa sa krovnom terasom i uređenim stepenišnim prilazom, spomen-ploče sa zapisom i uređene i održavane okoline. Oko centralnog obeliska nalazi se sedam bronzanih skulptura. U kripti spomenika je sarkofag sa posmrtnim ostacima 412 poginulih, od kojih su 214 učesnici Pljevaljske bitke. S lijeve strane reljefa „Pljevaljska bitka“ nalazi se natpis izliven bronzanim slovima: „Pred veličinom vaše žrtve, pred zamahom vašeg pregnuća, mi savijamo naše borbene zastave i kažemo: vječna vam hvala, drugovi!“

Pljevaljska bitka vođena je 1. decembra 1941. godine, kada su partizanske jedinice izvršile napad na italijanski garnizon u Pljevljima s ciljem njegovog razoružavanja i stvaranja uslova za smještaj Vrhovnog štaba Narodnooslobodilačke vojske. Uprkos snažnom otporu i činjenici da grad nije oslobođen, bitka predstavlja jedan od najznačajnijih događaja ustanka u Crnoj Gori i bivšoj Jugoslaviji. U borbama je učestvovalo oko 4.000 partizana iz više crnogorskih opština, uz podršku pljevaljske partizanske čete i lokalnog stanovništva. Među učesnicima bile su i 33 partizanke, a šest učesnika bitke kasnije je proglašeno narodnim herojima.

U bici je učestvovao Crnogorski partizanski odred pod rukovodstvom štaba koji su činili Arso Jovanović, Bajo Sekulić i Boško Đuričković. Njima se nakon prelaska rijeke Tare pridružila pljevaljska partizanska četa.

Ideja da se na unutrašnjim zidovima kripte uklešu imena svih poginulih boraca nikada nije realizovana. Razlozi za to bili su nepotpuno prikupljeni podaci o stradalima i nedostatak finansijskih sredstava.

                                                                                Dragana ŠĆEPANOVIĆ

Fakultet likovnih umjetnosti, Naučni odbor, Senat UCG potvrdili su da docentkinja Ivana Radovanović ispunjava propisane uslove i kriterijume za izbor u akademsko zvanje vanrednog profesora. Međutim, to nije bilo dovoljno jer ne ispunjava procjenu ,,o ukupnoj akademskoj i profesionalnoj podobnosti”

Senat UCG na sjednici održanoj 4. juna 2026. donio je odluku da se ne izvrši izbor dr Ivane Radovanović u akademsko zvanje vanredni profesor UCG iz oblasti Vajarstvo na Fakultetu likovnih umjetnosti (FLU). Umjesto toga, opet je birana u zvanje koje već ima – docent.

Ni do tog osnovnog akademskog zvanja Radovanović nije lako došla.  Doktorirala je 2016. godine i jedina imala doktorat iz oblasti Vajarstva. To nije bilo dovoljno da nakon više od decenije rada na fakultetu kao saradnik u nastavi bude izabrana u akademsko zvanje. Vremenski prosjek za prvi izbor u zvanje za njene kolege i koleginice bio je oko osam godina. Ne postoji nijedan slučaj da je neko čekao 15 godina, pa još pet godina nakon doktoriranja za izbor u zvanje, kao što je to slučaj Radovanović.  Uz to, njene kolege i koleginice su birane sa puno manje staža i iskustva i sa manjom stučnom spremom, odnosno bez doktorata.

Neizboru Radovanović u zvanje vanrednog profesora doprinijelo je i to što je za dugogodišnji mobing tužila FLU i Univerzitet Crne Gore (UCG), o čemu je Monitor već pisao.

Radovanović se prijavila za izbor u zvanje vanredni profesor i dostavila ocjene recenzenata. Pozitivne recenzije napisali su redovni prof.Dušan Petrović Fakultet likovnih umetnosti, Univerzitet umetnosti u Beogradu, redovni prof. mr Sreten Milatović Akademija likovnih umjetnosti-Trebinje Univerzitet Istočno Sarajevo i poznata crnogorska umjetnica Jelena Tomašević, vanredna profesorica na Akademiji likovnih umjetnosti-Trebinje.

,,Na osnovu ukupnog umjetničkog, istraživačkog i pedagoškog rada, kao i jasno izražene ekološke svijesti i odgovornog odnosa prema materijalu, prostoru i društvu, smatram da dr Ivana Radovanović u potpunosti ispunjava sve kriterijume za izbor u zvanje vanredne profesorice. Njena umjetnost prevazilazi lokalne i regionalne okvire i predstavlja značajan doprinos savremenoj umjetničkoj i akademskoj praksi. Sa punim uvjerenjem predlažem FLU  na Cetinju i Senatu UCG izbor dr Ivane Radovanović u zvanje vanrednog profesora”, napisala je u recenziji Tomašević.

Vijeće FLU je potvrdilo da Radovanović ispunjava uslove za izbor u zvanje, ali to glasanjem nije potvrđeno. Od 14 članova Vijeća,  četiri člana je glasalo za, dva  protiv, dok je osam članova bilo uzdržano. U obrazloženju Vijeća navodi se da je razmatrano ispunjavanje formalno-pravnih uslova za izbor u više akadamesko zvanje, izvještaj revizorske komisije kao i druge okolnosti relevantne za vršenje akademske funkcije i ostvarivanje ciljeva ustanove: ,,Mišljenje većine članova Vijeća je da se odluka ne može zasnivati isključivo na provjeri formalne ispunjenosti propisanih kriterijuma, niti isključivo na vrednovanju naučnih, umjetničkih i stručnih referenci kandidata, već i na procjeni ukupnog profesionalnog angažmana kandidatkinje u okviru akadamske zajednice, uključujući doprinos akademskoj saradnji, institucionalnom razvoju i ostvarivanju nastavnih, umjetničkih i drugih djelatnosti”.

U ocjeni se navodi i da ,,Vijeće ne osporava umjetničke reference, stručne kompetencije, kao profesionalna postignuća kandidatkinje, već ukazuje na otvorena pitanja koja se odnose na profesionalnu saradnju, institucionalnu komunikaciju i odnose unutar akademske zajednice koji , prema mišljenju Vijeća, mogu biti od značaja za nesmetano funkcionisanje nastavnog procesa”.

Kao „negativnost“ naveli su i javno iznošenje sporova između kandidatkinje i institucije.

Naučni odbor UCG je, 1. juna 2026, konstatovao da Radovanović ispunjava uslove za izbor u zvanje vanrednog profesora. Utvrdio je da kandidatkinja ima veći broj referenci u kategoriji U1 i U2 (reprezentativne i priznate reference u užoj umjetničkoj oblasti za koju se bira) i konstatovao je da ukupan broj bodova zadovoljava kriterijume za izbor u zvanje.

Nakon toga je Vijeće za umjetnost razmatralo predmetni referat, od ukupno četiri člana Vijeća, prisutno je bilo tri i svi oni su bili uzdržani povodom izbora u zvanje Radovanović.

Konačnu odluku je donio Senat UCG 4. juna. Konstatovao je da kandidatkinja ispunjava propisane uslove i kriterijume za izbor u akademsko zvanje vanrednog profesora, što proizilazi iz izvještaja recenzenata i mišljenja Naučnog odbora.

Međutim, Senat je ocjenio da ispunjenost propisanih uslova i kriterijuma predstavlja neophodan, ali ne i dovoljan uslov za izbor u više zvanje.

Senat je posebno cijenio stav Vijeća FLU koji nije dao podršku Radovanović. U zaključku Senata se navodi da ,,iako kandidatkinja ispunjava propisane uslove i kriterijume za izbor nijesu ostvarene pretpostavke da se u konkretnom slučaju utvrdi potreban stepen akademske podrške za njen izbor u akademsko zvanje vanrednog profesora. Imajući u vidu stav matičnog vijeća prganizacione jedinice, stav Vijeća za umjetnost i rezultate glasanja članova Senata”.

Od ukupno 26 članova Senata sa pravom glasa, glasalo je 21, osam za, a 13 članova su bili uzdržani.

Radovanović ima doktorat iz Vajarstva i prvi je Fulbrajtov stipendista iz Crne Gore za post-doktorsko istraživanje u oblasti umjetnosti. Pored brojnih domaćih, regionalnih i međunarodnih izložbi i nagrada, predstavljala je 2017. Crnu Goru na Venecijanskom bijenalu. UCG joj je 2006. uručio nagradu za najboljeg studenta FLU.

Osnovni sud je krajem prošle godine utvrdio da se u procesu Ivane Radovanović protiv UCG nijedan od postupaka FLU  nije mogao podvesti pod mobing. U žalbi na ovu odluku problematizuje se pozivanje na autonomiju UCG pri presuđivanju, kao i ne uzimanje u obzir prakse suda u Strazburu.

Radovanović najavljuje da će i zbog neizbora u zvanje vanrednog profesora  pravdu potražiti na sudu.

Slučaj Tatjane Bečanović

Profesorica Filološkog fakulteta Tatjana Tanja Bečanović tužila je ranije  podgoričkom Osnovnom sudu Univerzitet Crne Gore, tvrdeći da su joj onemogućili izbor u zvanje redovnog profesora. U tužbi jenavela da su Senat i Naučni odbor pogrešno i nezakonito tumačili pravila i druga akta UCG, čime su joj nanijeli profesionalnu štetu.

Nakon što je Osnovni sud u Podgorici donio presudu u njenu korist, i pored negodovanja sa Univerziteta da im se sud miješa u autonomiju, Senat UCG je u julu 2022. izabrao Bečanović u zvanje redovne profesorice.

Ona  je javnosti dostavila i nalaz vještaka urađen u toku sudskog postupka u kojem je, kako je navela, potvrđeno da joj je od strane UCG potpuno neosnovano i vanpravno uskraćeno zvanje redovnog profesora a u kojem između ostalog stoji sljedeće: “Odluka Senata Univerziteta Crne Gore broj: 08-3068/1 od 19. 11. 2015. godine kojom kandidatkinja dr. Tatjana Đurišić Bečanović nije izabrana u zvanje redovnog profesora nije donesena u skladu s relevantnim propisima, odnosno u cijelosti je protivna Članu 13. Mjerila za izbor u akademska i naučna zvanja Univerziteta Crne Gore, kao i pozitivnim izvještajima članova Komisije / recenzenata prof. dr. Vladimira Osolnika, prof. dr. Bogusława Zielińskog i prof. dr. Zorice Radulović…“.

Konstatuje se i da suprotno Konačnom mišljenju Naučnog odbora i Mišljenju o ispunjenosti kriterijuma za izbor u akademsko zvanje Tatjane Đurišić Bečanović, kandidatkinja dr. Tatjana Đurišić Bečanović ispunjava sve uvjete za izbor u zvanje redovnog profesora, i više od tog.

Predrag NIKOLIĆ