Povežite se sa nama

FELJTON

MIRKO ĐORĐEVIĆ: SJAJ I BEDA UTOPIJE (V): Jedan papa – disident

Objavljeno prije

na

Sve su brojniji „disidenti” koji su od svoje uloge – često veoma sumnjive – načinili legendu, oni govore o „disidentskoj revoluciji” pri čemu sopstvenu ulogu stavljaju u prvi plan, dok još uvek ostaje otvoreno pitanje o tome da li disidentsvo može da sruši – ili makar da reformiše – sisteme koji su po nekom zakonu svoje prirode nepodložni reformisanju. Još je stari A. de Tokvil podsećao da su počeci reformi takvih sistema ujedno i počeci njihovoga kraja. Bilo kako bilo, i po svemu sudeći ne slučajno, pomenuti francuski istoričar je ovaj problem ostavio otvorenim; proučivši brižljivo bezmalo svekoliko disidentsko iskustvo i Istoka i Zapada, on nije hitao da disidentima pripiše konačnu ulogu u rušenju jednog takvog sistema kakav je bio ruski, sovjetski totalitarni sistem. Sistem se „urušio” jer je iscrpeo svoje mogućnosti, sazdao je bio jednu prepoznatljivu „političku kulturu” ali nije ponudio, ni u zametku, nešto što bi bilo nalik obećavanoj „civilizaciji u znaku srpa i čekića”. Čak i u trenutku kada se sistem rušio, kada je početkom marta 1985. godine bio izabran za generalnog sekretara te partije, M.S. Gorbačov je govorio kako se „varaju svi oni koji misle da je socijalizam nedonošče civilizacije” i ta će se ideja kod njega sresti i na pragu godine 1989. Istorija te iluzije nije nepoznata – barem ne u bitnim crtama – ali nije još uvek dovoljno jasan pojam disidentstvo, niti je dovoljno izručena istorija brojnih disidentskih iluzija koje su se manifestovale oko magičnih polova kakvi su reforma i revolucija. Jedan istorijski osvrt – nikako slučajan – će nam o tom magičnom i enigmatičnom krugu iluzija reći dosta.

U ogromnoj istorijskoj „povorci” rimskih papa – a sadašnji papa Jovan – Pavle II je dve stotine šezdeset treći papa na prestolu sv. Petra – koja obeležava dva milenijuma evropske i svetske kulture i civilizacije, postojao je i jedan papa tipični disident koji je pokušao da reformiše vekovnu strukturu Crkve na zemlji i to na tipično disidentski način. Njegova ličnost i vreme njegovog petomesečnog pontifikata kao i sve ono što je hteo da učini, govore dosta o granicama i dometima disidentskog čina, ali i o iluziji čiji fenomen ne ispituje samo F. Fire. Taj „slučaj” govori dosta i o problemima našeg vremena pa svakako nije čudno ni to što se nesuđeni papa poodavno vratio iz svoje istorijske senke. U raspravama u vezi sa „tajanstvenim” raspadom komunizma on se nameće kao svojevrsna paradigma i s „pričom” o njemu se približavamo nekom jasnijem odgovoru na pitanje o odnosu između oslobođenja kao moguće emancipacije na istorijskom planu i spasenja kao krajnjeg, ontološkog smisla čovekovog prisustva u svetu.

Ta nas zgoda vraća u nemirna vremena XIII veka kada je svetovna struktura hrišćanske crkve bila čvrsta i uveliko srasla sa strukturom feudalnog sistema, i do te mere da se u njoj bezmalo bila izgubila jevanđeoska suština njenoga poslanja na Zemlji i među ljudima; u rukama svetovne vlasti, kompromitovana „simfonijom” sa feudalnom državom, Crkva je bila u dubljem smislu zaboravila svoju ulogu spasenja i buđenja nade u svetu „poniženih i uvređenih”, pa je i vreme nakom smrti pape Nikole IV bilo još jedno vreme velikih smutnji – godine 1292. moćnici se nisu nikako mogli dogovoriti oko ličnosti novog pape i kako je vreme odmicalo situacija je bivala sve mučnija. Kada se 1293. godine konačno sastao konklav u Peruđi, kada su zaraćeni klanovi porodica Orsini i Kolona i sami uvideli da se nešto mora učiniti – u sve se umešao i napuljski kralj Karlo II – postalo je jasno da će se konačno morati dogoditi ne nešto obično već upravo neobično, i konklav u Peruđi je i nazvan „čudo u Peruđi” . U teškoj situaciji, kada izlaza nije bilo ni na vidiku, popustio je u svojim stavovima i sam kardinal Kaetano za koga je Crkva bila jednostavno zemaljska monarhija i za novog papu je izabran običan kaluđer Petar poznat u istoriji kao papa Celestin V. Svetovni i crkveni moćnici, suočeni sa krizom jednog svetskog sistema, su se setili – to je i smisao tog „čuda u Peruđi” – osamdesetogodišnjeg pustinjaka i krenuli su da ga traže u nekom skitu daleko od Rima.

Ličnost i neobičan čin ovog pape nisu sasvim nepoznati, pa ipak bi on ostao u svojoj istorijskoj senci da ga nešto – opet neobično ili kako bi Fire kazao „tajanstveno” – nije vratilo na scenu našega veka i to mnogo vremena pre sadašnjih rasprava. Među prvima ga se prisetio poznati italijanski pisac Ignacio Silone pošto je disidirao iz redova komunističke partije Italije gde je svoju komunističku nadu i iluziju proživeo do krajnjih granica ljudske nade, u vreme prvih pokušaja reformi iz vremena N. Hruščova i XX kongresa komunističke partije, o čemu i sam govori u jednom svom delu posvećenom nesuđenom papi Celestinu V i njegovom činu (…)

Nesuđeni papa je uistinu bio neobična ličnost koja nije ostavljala ravnodušnim ni njegove savremenike ni potomke – sve do naših dana.

On je aktivno učestvovao na lionskom vaseljenskom saboru kao „ekspert” ali se uvek, nakon obavljenog posla, povlačio u svoju ćeliju; spasitelja za Crkvu na Zemlji video je u vraćanju „jevanđeoskim izvorima” pa ipak – pod pritiskom kardinala i evropske javnosti – pristao je da se prihvati izbora; on je – beleže hroničari – „na magarcu ušao u Rim” poverovavši da će moći da reformiše Crkvu. Sve je, međutim, krenulo drugim putem – njegove zapovesti su se negde na relacijama fatalne „transimisije vlasti” pretvarale u svoju suprotnost i on je odlučio da se povuče s papaskog prestola, da bukvalno disidira i da podnese ostavku a to je bio čin bez presedana; da bi to izveo morao je da objavi specijalni „apostolski dekret” nakon čega je bukvalno pobegao iz Rima i vratio se u svoju pustinjačku ćeliju – no i to mu nije prošlo bez problema, jer je postojala mogućnost da ga neka od zaraćenih političkih partija uzme za anti-papu. On je već 1313. godine proglašen za sveca; od 1668. godine ima svoj dan u kalendaru, ali ostaje činjenica koja nas zanima – on nije uspeo ništa da reformiše i pretrpeo je neuspeh. Ima sistema – ponovimo to – koji se ne mogu reformisati, ali disidenti, oni autentični i u svom disidenstvu dosledni iako ne ruše sistem, pripremaju njegov kraj i u toj permanentnoj pobuni i valja tražiti dublji i stvarni smisao disidentstva. To je ono što je bilo jasno Celestinu V i zbog toga ga mnogi uzimaju kao paradigmu za pokušaj osvetljavanja sudbine komunizma. A njegov postupak, danas toliko aktuelan, bio je pravi izazov za njegove savremenike i ljude generacija koje su došle nakon njega. Dante ga – kao ubeđeni monarhista – smešta u pakao i osuđuje njegovu ostavku kao čin slabića (…) On, po Danteovom mišljenju, pripada onom tipu ljudi koji su zaslužili prezrenje – Nebo ih progna da mu ljepotu ne ruše (…)

Drugi su pak veličali njegov čin kao što ga veliča i slavi i Crkva koja ga uzima kao primer i opomenu. U drugom tomu svoga dela o usamljeničkom životu pesnik i humanista F. Petrarka kaže da je sve „što je Celestin učinio delo uzvišenoga i slobodnoga duha koji ne priznaje prinudu”. Međutim, iako je nađena jedna paradigma – istorijski veoma dobra – nisu osnovni problemi, posebno sada, nikako sasvim jasni. Nije na primer jasno koji su to sasvim konkretno sistemi, koliko ih ima i da li imaju obavezno makar jednu zajedničku karakteristiku, uz razlike koje među njima postoje. U tom je krugu savremena rasprava o tome u kojoj su meri komunizam i fašizam istovetni jer – navodno – razlikuje ih samo ubijanje „u ime rase” i ubijanje „u ime klase” dok im suština, služenje terorom, ostaje ista, o čemu sporovi nisu prestali još od vremena poznate knjige Ernsta Noltea Fašizam u svojoj epohi koja postoji i u prevodu na naš jezik(…)

(Nastavlja se)

Komentari

nastavi čitati

FELJTON

VELIZAR RADONJIĆ: HRONIKA GRADITELJSTVA U CRNOJ GORI (XXVI): Crkve i manastiri iz doba Petrovića

Objavljeno prije

na

Objavio:

Monitor prenosi djelove iz Hronike graditeljstva Crne Gore, Velizara Radonića, priče o ,,kratkim trenucima raskošne svjetlosti i o ljudima koji su tu svjetlost stvarali”. Nastavljamo sa pričom o izgradnji vjerskih objekata koji predstavljaju posebno značajan dio graditeljskog i kulturnog nasljeđa Crne Gore

 

U slobodnim djelovima Crne Gore, u vrijeme dok su njome vladali mitropoliti i Petrovići, obnavljane su ranije sagrađene i porušene ili gradile  su se nove crkve i manastiri kao duhovni i svjetovni centri ili mjesto dogovora za dizanje ustanaka.

U Dajbabama kod Podgorice, 1897. godine podignut je manastir posvećen Uspenju Presvete Bogorodice; u Ždrebaoniku je 1818. godine, podignuta crkva Sv. Arhangela Mihaila; Manastir Podmaine je više puta obnavljan i spaljivan; Obnovljeni su Reževići; Manastir Duga, prvobitno sagrađen na ušću Male rijeke u Moraču, zbog opasnosti od turske pohare, premješten je polovinom XVIII vijeka, na lokaciju Duga na ulazu u kanjon Platije…

Posebno mjesto među crkvama i manastirima podignutim u doba Petrovića zauzima Manastir Ostrog, sagrađen krajem XVII vijeka. Poseban je po mnogo čemu. Manastir je ugrađen u Ostroške grede po kojima je i dobio ime. Posvećen je Svetom Vasiliju Ostroškom koji je pred kraj života službovao u ovom manastiru i obnovio ga, o čemu svjedoči zapis:

,,…сагради се сија свјатаја и свјаштенаја церков, во име часнаго и животворјашчаго креста во љето 7170. года, (1662. г. од Христова рођења) а пописа се в љето 7175. (1667.) са благословенијем всеосвјаштенаго митрополита Захумскаго Кије Василије, трудом и подвигом и платоју јеромонаха игумана Исаија ва унук перваго свјатаго и преподобнаго оца нашего Исаије, од Оногошта от села Попе. Бог да их прости, иже почеше и савршише“.

Život Svetog Vasila Ostroškog u pećinskoj crkvi – nekadašnjoj ćeliji isposnici, po vjerovanju ima višestruko iscjeliteljske moći, zbog čega vjernici svih konfesija dolaze da im se poklone i pomole za iscjeljenje bolesti, zatraže oprost od grjehova i spas duše.

Jedna od posebnosti Manastira Ostrog je i u tome što je u njemu, 8. i 9. januara 1942. godine, u organizaciji rukovodstva Narodno-oslobodilačkog pokreta Crne Gore i Boke, održana skupština crnogorskih i bokeljskih rodoljuba, poznata kao Ostroška skupština. Učestvovalo je 65 delegata – predstavnika svih političkih partija predratne Jugoslavije koje su djelovale u Crnoj Gori i Boki. Na dnevnom redu je bilo jačanje borbe za jedinstvo i slobodu naroda Crne Gore i Boke… Učesnici Skupštine, nakon usvajanja rezolucije, položili su Ostrošku zakletvu:

,,Na ovom mjestu gdje su se naši đedovi zakljinjali osveti i slobodi, mi, učesnici Konferencije crnogorskih i bokeljskih rodoljuba, zaklinjemo se da ćemo ostati vjerni duhu svoga naroda, koji je u borbi za junačku slobodu stvarao svoje junake, pjesnike i svetitelje, svoje tvrđave i svoje manastire – zaklinjemo se da nećemo objesiti svoje puške dok naša pobjeda ne satre posljednjeg fašističkog krvnika, dok naša pobjeda ne osreći život naše djece i ne ograne grobove naših predaka”.

Kad je riječ o crkvenim objektima sagrađenim u doba Petrovića, ne mogu a da ne pomenem crkvu Svetog Spasa na Grahovcu. Podignuta je kao spomenik u čast velike bitke koja se tu odigrala 1858. godine i pobjede crnogorske vojse u toj bici. Podignuta je na mjestu gdje se nalazio šator komandanta turske vojske Husein-paše.  Crkva je izgrađena 1864. godine po naredbi knjaza Nikole i njena izgradnja je počela u utorak, a završena u četvrtak – na Spasovdan, baš kao i sama bitka na Grahovcu.

 

CRKVENI OBJEKTI U BOKI

Istorija Boke je slična istoriji stare Crne Gore, samo su osvajači bili drugi. Boka je, najvećim svojim dijelom, tokom XV vijeka potpala pod mletačku vlast. U XVI i XVII vijeku pojedini djelovi Boke bili su i pod turskom vlašću. Od kraja XVIII vijeka u Boki se smjenjuju habzburška, ruska, francuska i na kraju austrijska vlast koja je ostala do 1918. godine.

Ovaj period je u Boki ostavio značajno graditeljsko nasljeđe, gdje se posebno izdvajaju palate, crkveni objekti i vojne tvrđave.

Najznačajnije crkve izgrađene u tom vremenu su Gospa od Zdravlja, podignuta u XV vijeku na brdu Sveti Ivan iznad Starog grada Kotora. U istom vijeku podignuta je i Gospa od Milosti u Tivtu. Kotorska crkva Sv. Eustahija u Dobroti sagrađena je u XVIII vijeku. Crkva u Prčanju, posvećena Rođenju Bogorodice, izgrađena je u periodu od 1789. do 1809. godine po projektu venecijanskog arhitekte Bernardina Makarucija. Crkva Svetog Nikole u Perastu, sa zvonikom visokim 55 m, podignuta je 1616. godine po  projektu koji je uradio mletački arhitekta Đuzepe Beati (Giuseppe Beati)…

Posebno mjesto u graditeljstvu sakralnih objekata zauzima Gospa od Škrpjela u Perastu. Podignuta na vještačkom ostvcetu, nastalom nasipanjem kamenja oko hridi (škrpjel), koje se obavlja 22. jula, a datira još od 1452. godine i traje do danas. Prvobitna crkva posvećena Uspenju Bogorodice sagrađena je polovinom XV vijeka.

Redovnim nasipanjem ostrvce se uvećalo pa je u periodu od 1710. do 1725. godine crkva dograđena i dobila sadašnji izgled. Dogradnju crkve je projektovao arhitekta Ilija Katičić, a radove su izvodili Vuk Kandijot iz Dobrote i Petar Dubrovčanin.

Na brdu iznad Kamenara u Boki, podignuta je 1704.  godine crkva Svete Neđelje. Vijek kasnije, 1804. godine u  Starom grtadu u Budvi podignuta je crkva Svete  Trojice. Nešto kasnije, 1831. godine, na Savini kod Herceg Novog, sagrađena je velika crkva posvećena Uspenju Presvete Bogorodice, koju je gradio Nikola Foretić sa Korčule…

(Nastaviće se)

 

Komentari

nastavi čitati

FELJTON

VELIZAR RADONJIĆ: HRONIKA GRADITELJSTVA U CRNOJ GORI (XXV): Najstarije džamije na području Crne Gore

Objavljeno prije

na

Objavio:

Monitor prenosi djelove iz Hronike graditeljstva Crne Gore, Velizara Radonića, priče o ,,kratkim trenucima raskošne svjetlosti i o ljudima koji su tu svjetlost stvarali”. Nastavljamo sa pričom o izgradnji vjerskih objekata koji predstavljaju posebno značajan dio graditeljskog i kulturnog nasljeđa Crne Gore

 

U drugoj polovini XV vijeka Turci zaposijedaju najveći dio Balkana. Nakon zauzimanja Skadra zaključuju sporazum sa Venecijom 1479. godine napadaju Crnu Goru i osvajaju veći dio njenih teritorija. Uporedo sa osvajanjima počinje i izgradanja vjerskih objekata. Negdje su gradili nove, a negdje postojeće crkve pretvarali u džamije.

Po nekim izvorima najstarija džamija podignuta na prostoru sadašnje Crne Gore (sa teritorijama koje prije osvajanja nijesu pripadale Crnoj Gori) je džamija sultana Murata II (Gornja džamija) u Rožajama, podignuta 1450. (ili 1455). Nešto kasnije, 1471.  godine, sagrađena je  Gradska džamija u Bijelom Polju i  Stara (carska) džamija u Plavu.  Vijek kasnije, 1570. godine, podignuta je Husein-pašina džamija u Pljevljima.

Stara ili Drvena džamija, podignuta 1471. godine najstarija je građevina u Plavu i jedna od najstarijih džamija u Crnoj Gori. Podignuta u vrijeme vladavine sultana Mehmeda II Osvajača i po njemu dobila ime Carska džamija. Prednji dio džamije izgrađeni su od drveta, pa je poznata i pod imenom Drvena džamija.

Među najstarije na prostoru Crne Gore spadaju pljevaljske džamije:  Hadži Zekerija džamija – Serhat (1607.g.), Hadži rizvan Čauš džamija (1609.g.) i Hadži Ačijina džamija (1763.g.); zatim Kučanska džamija u Rožajama (1779.g.); Redžepagića džamija u Plavu (1774.g.); Džamija sultan Ahmeda I, sagrađena u Gusinju od 1603. do 1617.g., stradala u požaru 1746/7. godine; Čekića džamija (1687.g.) i Vezirova džamija (1765.g.) u Gusinju.

Najstarije ulcinjske džamije su Lamova u Novoj mahali (1689.g.), Kalaja u Starom gradu (1693.g.), Pašina na Pristanu (1719.g). Omerbašića džamija, podignuta 1662.  godine, najstarija je u Baru. Među najstarijim džamijama u ovom gradu je i Derviš Hasanova džamija u Starom Baru iz 1723. godine

Džamija sultana Ahmeda III, podignuta 1704. godine, prva je džamija u Spužu, a 1723.  godine podignuta je i džamija Husein-age Mićukućića.

Pred kraj XVII vijeka u Nikšiću je podignuta Donjogradska džamija, zatim Hadžidanuša koju je u prvoj polovini XVIII vijeka podigao hadži Husein Danević, Rišnjanin. Glavna i najveća džamija u Nikšiću bila je Pašina džamija, koju je podigao ,,izvjesni Mehmad-paša”. Četrvrta i jedina džamija u Nikšiću koja i danas postoji je Hadži Ismailova džamija, koju je ,,o svom trošku podigao nikšićki trgovac hadži Ismail Lekić, iz grudskog bratstva Mehmednikića 1807. godine (1219. po hidžri)”. U okolinI Nikšića (Onogošta) postojale su i džamije u Kazancima, Crkvicama, Goranskom i Grahovu. Nikšić je oslobođen od Turaka 1877. godine. To znači da su sve pomenute džamije sagrađene prije toga.

Najstarija podgorička i jedna od najstarijih džamija na području sadašnje Crne Gore bila je džamija Mehmed Fatiha. Pretpostavlja se da je izgrađenja 1474. godine u blizini ušća Ribnice u Moraču. Srušena je 1890. godine. Glavatovića džamija je podignuta početkom XVIII vijeka, Hadži Mehmed-paša Osmanagić sagradio je krajem XVIII vijeka Sahat kulu i džamiju, koju zbog toga što su je održavali Lukačevići, nazivaju i džamija Lukačevića. U njenom dvorištu je turbe graditelja, Mehmed-paše Osmanagića, gdje je i pokopan. Među najstarijim džamijama je i Nizamska džamija, za koju se pretpostavka da je sagrađena 1476. godine ispod brda Dećić kod Tuzi. U XVII vijeku je sagrađena Dračka džamija, a 1770.  godine džamija u Dinoši…

(Nastaviće se)

Komentari

nastavi čitati

FELJTON

VELIZAR RADONJIĆ: HRONIKA GRADITELJSTVA U CRNOJ GORI (XXIV): Cetinjski manastir

Objavljeno prije

na

Objavio:

Monitor prenosi djelove iz Hronike graditeljstva Crne Gore, Velizara Radonjića, priče o „kratkim trenucima raskošne svjetlosti i o ljudima koji su tu svjetlost stvarali“. Nastavljamo sa pričom o izgradnji vjerskih objekata koji predstavljaju posebno značajan dio graditeljskog i kulturnog nasljeđa Crne Gore

 

Nakon preseljnja prijestonice na Cetinje i sređivanja stanja u državi, Ivan Crnojević je od 1483. do1844. godine podigao na Ćipuru Cetinjski manastir. „V ime Rožestva ti presveta Bogorodice, sazidah si sveti xram tvoj v leti 6992 (1483/1484)“, u kome je i sahranjen 1490. godine.

Ivan Crnojević je  4. januara 1485. godine izdao manastiru osnivačku povelju „u Rece“, to jest na Obodu, kojom je novu zadužbinu obdario posjedima i prihodima, „vrlo skromnim doduše, jer su i njegove mogućnosti bile male“. Osnivačkom poveljom, u sporazumu s ondašnjim mitropolitom zetskim Visarionom, Ivan je odredio da „sveštenejši otci arhijereji“ sa svom „bratijom“ moraju održavati „opštežitije“ bez obzira na visinu manastirskih prihoda i da niko ne smije „ništa stezati ni u svoju kjeliju držati“.

Krajem XVII vijeka, u doba Morejskog rata, skadarski paša Sulejman Bušatljia dva puta zauzima Cetinje. Prilikom prvog pohoda 1685. godine opljačkao je manastir, a 1692. godine ga porušio do temelja.

Slučaj je htio da je nekoliko mjeseci prije rušenja manastira, na Cetinju boravio mletački arhitekta Frančesko Barbijeri. Svoj boravak na Cetinju je iskoristio da snimi manastir i napravi situacioni plan koji se čuva u Mletačkom muzeju.

Crnogorske vladike su više puta obnavljale manastir, a skadarske paše ga uporno rušile. Vladika Petar I Petrović, poslije još jednog rušenja, obnavlja manastir 1786. godine. Nakon smrti i proglašenja za sveca vladike Petra I Petrovića 1834. godine, njegov ćivot je smješten u Cetinjskom manastiru gdje se i sada nalazi. Manastir je više puta obnavljan, a sadašnji izgled je dobio 1927. godine.

Na mjestu prvobitnog manastira na Ćipuru kralj Nikola Petrović je 1886. godine podigao dvorsku crkvu, posvećenu Rođenju Bogorodice. U njoj su zemni ostaci Ivana Crnojevića, a od 1989. godine i zemni ostaci kralja Nikole, kraljice Milene i princeza Ksenije i Vjere preneseni z San Rema.

U XV i XVI vijeku podignuti su Manastir Svete Trojice kod Pljevalja, Pivski manastir, Crkva Sv. Nikole u Nikoljcu kod Bijelog Polja, crkva u Tvrdošu…

Preseljenje Pivskog manastira: Pivski manstir je podignut između 1573. i 1586. godine na obali rijeke Pive, nedaleko od Plužina. Podigao ga je mitropolit hercegovački Savatije Sokolović. Manastirska crkva posvećena je Uspenju Presvete Bogorodice.

Manastir je 1982. godine, prilikom izhradnje HE Mratinje, razgrađen i preseljen na višu kotu, na lokaciji Sinjac.

Preseljenje je trajalo punih 13 godina. Izvršeno je detaljno snimanje i mapiranje kompletnog manastira. Svaki kamen je obilježen i svaki kvadratni santimetar fresaka. Nakon preseljenja svaki kamen je postavljen na označeno mjesto na kom je bio prije preseljenja.

Preseljenje manastira, poduhvat koji do tada nije bio poznat u svijetu, izveli su stručnjaci i radnici Republičkog zavoda za zaštitu spomenika kulture sa Cetinja, zajedno sa kolegama iz cijele Jugoslavije i svijeta, ekspertima UNESKO-a, Instituta za očuvanje kulturnih vrijednosti iz Rima. Pored institucija treba odati priznanje i pojedincima koji su ovaj projekat iznijeli na svojim leđima: Anika Skovran, Dušan Nonin, Ljubomir Ivanišević i čitava armija njihovih saradnika i neposrednih izvršilaca ovog izuzetno složenog projekta.

 

(Nastaviće se)

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo