Povežite se sa nama

MONITORING

NEKONTROLISAN IZVOZ ZMIJA I ŠVERC PRIJETE DA NARUŠE EKOLOŠKU RAVNOTEŽU: Poskok bez zaštite

Objavljeno prije

8 godina

na

zmija

Iz Crne Gore godišnje se u Srbiju izveze i više od 200 živih primjeraka poskoka i tako ugrožava opstanak ove vrste zmija, značajnih za ekološku ravnotežu. Crna Gora je jedina zemlja u regionu koja ne štiti zakonom otrovnice, pa se njima trguje i švercuje.

Iako Srbija nikada nije dobila dozvolu, trgovina poskocima između dvije zemlje odvija se neometano. Ministarstvo zaštite životne sredine Srbije već četiri godine beogradskom Institutu za virusologiju, vakcine i serume Torlak izdaje godišnju dozvolu za uvoz 300 živih primjeraka poskoka (Vipera ammodytes) iz Crne Gore. Crnogorsko Ministarstvo održivog razvoja i turizma, odnosno Agencija za zaštitu prirode i životne sredine, s druge strane, svake godine uredno odbije zahtjev za dozvolu za izvoz sa svoje teritorije. Ali to odbijanje je u stvari – pristanak. U obrazloženju Agencije se navodi da poskok nije zaštićena vrsta u Crnoj Gori i da „nije propisana obaveza izdavanja dozvole od strane nadležnog organa”.

Ministarstvo zaštite životne sredine Srbije, na pitanje Centra za istraživačko novinarstvo Crne Gore (CIN – CG) i Monitora, o tome koliko je izdato dozvola za povratak poskoka u Crnu Goru, kratko je odgovorilo – nijedna.

Iz ovog resora podsjećaju da je poskok u Srbiji zaštićen i da njegovo sakupljanje u prirodi nije dozvoljeno još od 2013. godine. Institut Torlak je prvi zahtjev za uvoz iz Crne Gore uputio 2014. godine. Tada je uvezeno 140 poskoka, sljedeće godine 218, pretprošle 126, a prošle 33 otrovnice. Prema podacima Ministarstva zaštite životne sredine Srbije, u maju ove godine podnijet je zahtjev za uvoz 200 živih otrovnica.

Dok nadležni u Crnoj Gori tvrde da izvoz poskoka ne može ugroziti opstanak te vrste i ne žure sa mjerama zaštite, stručnjaci u razgovoru za CIN-CG/Monitor kažu da su te ocjene paušalne.

Ministarstvo održivog razvoja i turizma Crne Gore (MORT) ističe da se „na osnovu dosadašnjih istraživanja i monitoringa pomenutih vrsta (poskok, šarka), smatra da se usljed stanja brojnosti ovih populacija trenutno ne zahtijeva njihova nacionalna zaštita”. Ipak, iz MORT-a kažu da će „ukoliko se ukaže potreba za revizijom i usklađivanjem Liste zaštićenih vrsta u Crnoj Gori, a nakon završetka opsežnih terenskih istraživanja u kontekstu nominacije Natura 2000 vrsta i staništa, u prvom planu biti vrste koje su u režimu korišćenja, odnosno poskok”.

Natura 2000 je mreža područja zaštite prirode na teritoriji EU.

„Kako se nominacija Natura 2000 mreže od strane Crne Gore mora završiti do dana punopravnog članstva u EU, zasigurno da će se u navedenom vremenskom periodu najkasnije donijeti odluke o reviziji Liste zaštićenih vrsta”, kazali su iz MORT-a.

„U zavisnosti od utvrđenog stanja populacija, prioritetna mjera biće i potpuna zabrana izlova jedinki za proizvodnju antiseruma sa određenih lokaliteta u državi”, naglašavaju u Ministarstvu.

U Rješenju Agencije iz marta ove godine navodi se mišljenje Sektora za zaštitu prirode, monitoring, analizu i izvještavanje: „Sakupljanje i izvoz jedinki vrste Vipera ammodytes (poskok) na području Crne Gore u periodu maj-jul 2018. (lokaliteti: Danilovgrad, Lazine, Koljat, Očinići, Cetinje, Pečurica, Vladimir, Ostros i područje Pljevalja), u količini od 200 jedinki, neće ugroziti opstanak vrste, niti se negativno odraziti na brojnost populacije”.

Na ponovljeno pitanje, o tome na osnovu čega tvrde da sakupljanje i izvoz poskoka neće ugroziti ovu vrstu, iz Agencije su odgovorili da ne posjeduju egzaktne podatke, ali da oni na koje se pozivaju proizilaze iz redovnih terenskih istraživanja koje sprovode njihovi eksperti.

Biolog Vuk Iković za CIN-CG/Monitor ističe da vjerodostojnih podataka nema: „Za pojedine vrste su rađena istraživanja na svega par lokaliteta, ali opšte stanje je nepoznato”. On kaže da su populaciona istraživanja šarke i šargana obavljena u Nacionalnom parku Bjelasica, ali ne i za poskoka.

I njegov kolega Bogić Gligorović potvrđuje da u Crnoj Gori „baze vrsta i njihovog rasprostranjenja i nivoa ugroženosti nijesu formirane, ili su u početnim fazama”. Jovana Janjušević, iz Centra za zaštitu i proučavanje ptica, kaže da je zbog toga jasno da se procjene ugroženosti zmija daju bez naučnog osnova.

„Postavlja se logično pitanje, ko utvrđuje opravdanost i kvotu hvatanja određenog broja jedinki neke nezaštićene vrste, ako znamo da Crna Gora nema ‘Crvenu knjigu’ u kojoj su naznačene procjene populacija”, kaže ona za CIN-CG/Monitor.

Iz Agencije navode da „stvarno stanje populacija zmija otrovnica povlači za sobom dugotrajna istraživanja koja su izuzetno zahtjevna, zbog uslova rada na terenu (pristupačnost terena i klimatski uslovi)”.

U Crnoj Gori živi 15 vrsta zmija, od kojih su tri vrste – poskok, šarka i šargan – otrovne. Lidija Polović, direktorica Prirodnjačkog muzeja Crne Gore, napominje da je Crna Gora jedno od najbogatijih područja Evrope po broju vrsta gmizavaca, te da imamo veliku odgovornost da sačuvamo to bogatstvo za buduće generacije. U razgovoru za CIN-CG/Monitor, ona objašnjava da zmije u ekosistemu imaju značajnu ulogu kao regulatori brojnosti populacija sitnih sisara (naročito glodara) i insekata. „Prenamnožavanje glodara uzrokovalo bi štetne posljedice po čovjeka u smislu uništavanja dobara, usjeva, kao i u pogledu ugrožavanja ljudskog zdravlja zato što su oni prenosioci mnogih zaraznih bolesti”, naglašava Polović.

Kugu, koja je tokom 14. vijeka usmrtila trećinu evropskog stanovništva, upravo su prenijeli pacovi koji su brodovima došli u lučke gradove, podsjeća biolog Iković. Kako u gradovima nije bilo predatora ovih glodara – zmija, stopa smrtnosti je bila značajno veća nego na selu. On upozorava da se može desiti da na pojedinim lokalitetima dođe do prekomjernog lova poskoka i da se u tom mjestu pojavi mišja groznica.

Pored značajne uloge zmija u ekosistemu, njihov otrov se koristi u kozmetici i u medicini za proizvodnju ljekova, za suzbijanje tumora, regulisanje šećerne bolesti, krvnog pritiska…

Institut Torlak koristi poskoke iz Crne Gore za proizvodnju protivotrova. Gligorović objašnjava da u regionu ne postoji drugi institut iz kojeg zdravstvene ustanove u Crnoj Gori mogu obezbijediti serum za zmijski ujed. Prema podacima Instituta za javno zdravlje, u periodu od 2013 – 2016 bilo je između 33 i 38 bolničkih otpusta godišnje sa dijagnozom – otrovno dejstvo kontakta sa otrovnim životinjama.

Iković navodi da je dodatni problem što se poskoci hvataju za vrijeme sazrijevanja spermatozoida mužjaka (početak proljeća), pa kada stignu u Torlak dolazi do njihove povećane smrtnosti.

„U cilju održivosti populacije, sakupljene jedinke poskoka nakon cijeđenja otrova u Institutu trebalo bi da se vrate u svoje prirodno stanište. Međutim, to nije slučaj”, kaže Iković. Prirodno stanište tako gubi svoju ravnotežu.

Biolozi upozoravaju i na nestručan lov, jer se koriste dugačke drvene hvataljke koje stegnu vrat poskoka. „Tako dolazi do oštećenja jednjaka i usnog otvora i lomljenja vratnih rebara što je slučaj sa više od 50 odsto jedinki. Glavno je da budu sakupljene, a koji je stepen povreda, na to se ne obraća pažnja. Problem se dodatno komplikuje što Torlak ne preuzima bolesne jedinke”, objašnjava Iković.

Herpetolog Rastko Ajtić objavio je još 2008. godine naučni rad u kojem navodi da zakonska regulativa o zaštiti poskoka u Crnoj Gori ne postoji, te da se svake godine oni nesmetano love: „Tokom marta i aprila, na teritoriji Crne Gore sakupljeno je 351 jedinki poskoka, koje je Institut Torlak trebalo da otkupi za proizvodnju antiseruma”. U radu se ističe da je „edukacija snabdjevača (lovaca zmija iz Srbije i Crne Gore) za Institut Torlak jedan od prioriteta”.

Ajtić je sada stručni saradnik-herpetolog u Zavodu za zaštitu prirode Srbije i u razgovoru za CIN-CG/Monitor potvrđuje da se nije mnogo odmaklo sa obukom: „U Srbiji se praktično ne sakupljaju posljednjih desetak godina, pa se niko nije prijavljivao za obuku. U Crnoj Gori postoje ljudi koji i dalje hvataju poskoke, ali nijesu stručno osposobljeni. Kažem to, zato što ja pregledam svaku zmiju koja se uveze i konstatujem da li ima povreda nastalih pri nestručnom hvatanju, koje se nalaze na vratnom regionu. Te povrede dovode do uginuća poslije određenog perioda”.

„Lovci” na zmije u Crnoj Gori, s kojima je CIN-CG/Monitor stupio u kontakt nijesu htjeli da govore o ovoj temi.

„Izlovljavanje zmija se vrši pomoću hvataljki, isključivo ručnim hvatanjem za vrat zmije kako ne bi došlo do njihovog ozljeđivanja”, objašnjavaju u Agenciji za zaštitu prirode i životne sredine. Na pitanje, na koji način se u Crnoj Gori za Institut Torlak sakupljaju poskoci, ko obavlja taj posao i koliko se plaća, iz Agencije su odgovorili: „Postupak hvatanja vrše zmijolovci mještani koji žive na prostoru predloženih lokaliteta za izlov i imaju veliko iskustvo u ophođenju sa zmijama. Privredno društvo Glosarij doo iz Podgorice, kao partner u izvoznom dijelu posla sarađuje sa zmijolovcima”.

Iz Glosarija kažu da su oni uvoznici i distributeri protivotrova u Crnoj Gori, a da prilikom izvoza poskoka obavljaju samo špediciju. I pored više urgencija, iz Torlaka nijesu stigli odgovori o ovoj temi.

„Crna Gora mora što prije da zabrani sakupljanje poskoka na svojoj teritoriji, dok se ne odredi stanje na terenu, a onda bi trebalo da definiše dugoročne mjere za unapređivanje postojeće situacije”, navodi Iković. Jedan od načina za poboljšanje zaštite ove vrste, kako ističe, jeste stvaranje uslova za prezimljavanje i razmnožavanje (hibernaciju poskoka u institutu, sparivanje u zarobljeništvu, te rađanje mladih).

Ajtić ističe da su u Torlaku nakon 15 godina otklonili „sve nedostatke vezane za uzgoj poskoka u zarobljeništvu”. Institut je nedavno napravio 300 terarijuma za uzgoj poskoka, po preporukama stručnjaka iz Zavoda za zaštitu prirode Srbije.

U okruženju se stvari mijenjaju, ali ne i u Crnoj Gori. „Tada smo još bili u zajednici, i da me ne shvatite pogrešno, ja sam radio kompletan spisak životinja (vodozemaca i gmizavaca) koje je potrebno zaštiti u SRJ i kasnije u SCG. I onda su otrovne zmije izbačene sa spiska. Na moje pitanje zašto, dobio sam neke podrugljive odgovore od nekih ljudi koje neću da imenujem”, prisjeća se Ajtić.

Za razliku od Crne Gore, biolog Gligorović navodi da su sve tri vrste otrovnica zaštićene ili strogo zaštićene zakonom u regionu, a takođe i u evropskim zemljama.

U Hrvatskoj su poskok i šargan strogo zaštićene vrste, a šarka spada u zaštićene. Kao i u Srbiji, u Albaniji su pomenute tri otrovnice zakonom zaštićene – dio su „crvene liste” i imaju status „niži rizik”. Lovljenje, ubijanje ili uznemiravanje ovih vrsta zabranjeno je zakonom. Kazna za ubijanje poskoka u Srbiji je oko 120 eura, a za šarku više od 800 eura. Ubijanje životinja, pored toga, tretira se kao krivično djelo, pa pored novčane, prijeti kazna zatvora do jedne godine. Kazna za ubijanje poskoka u Hrvatskoj iznosi gotovo hiljadu eura.

Direktorica Prirodnjačkog muzeja Polović smatra da je spisak vrsta gmizavaca koji su zakonom zaštićeni neophodno što prije revidirati: „Populacije poskoka, šarke i šargana su ugrožene, kako uništavanjem prirodnih staništa tako i nekontrolisanim sakupljanjem u komercijalne i kolekcionarske svrhe. Nemilosrdno ubijanje iz straha takođe je jedan od ugrožavajućih faktora”.

Biolozi naglašavaju da je neophodno domaće propise usaglasiti sa Bernskom konvencijom (o zaštiti evropskih divljih vrsta i prirodnih staništa) koju je potpisala i Crna Gora. „Poskok je prema Bernskoj konvenciji strogo zaštićen i on bi morao biti na listi zaštićenih vrsta Crne Gore”, kaže Iković.

Iz Agencije objašnjavaju da lista zaštićenih vrsta datira iz 2006, a da je Crna Gora Bernsku konvenciju ratifikovala 2008. godine: „Svakako da postoji potreba da se pomenuta lista revidira. To je neophodno u cilju usklađivanja sa aktuelnom nomenklaturom, kao i zbog dopune novim vrstama koje su u posljednje vrijeme registrovane u Crnoj Gori”.

Iz Izvještaju iz sjenke Koalicije 27, koja okuplja nevladine organizacije Green Home, Centar za zaštitu i proučavanje ptica (CZIP), Sjeverna zemlja, Društvo mladih ekologa Nikšić i Zelena akcija iz Hrvatske, konstatovano je da je najočigledniji primjer neusklađenosti nacionalnog sa evropskim zakonodavstvom u oblasti zaštite prirode, gdje vrste zaštićene na nivou Evrope ne uživaju zaštitu Crne Gore.

„Tri otrovnice, ali i neke druge vrste koje nijesu našle mjesto na spisku zaštićenih vrsta u Crnoj Gori moraće biti predmet rasprave onoga trenutka kada se Poglavlje 27 otvori. Otvaranje tog poglavlja je isključivo rezultat ispunjenja tehničkih uslova koji su postavljeni pred Vladu, a to je donošenje ‘Strategije aproksimacije’, odnosno jasnog akcionog plana s vremenskim okvirom, a ne signal zasluga da je napredak u ovoj oblasti zapažen. To je vidljivo i iz prethodnih, vrlo kritičkih izvještaja Evropske komisije i rezolucija Evropskog parlamenta”, kaže Jovana Janjušević, iz CZIP-a.

Zvanično nema šverca, a berza radi

Na internacionalnim sajtovima, koji okupljaju ljubitelje zmija, mogu se naći oglasi o prodaji poskoka iz Crne Gore, prije svega s Ade Bojane, koji su na cijeni zbog karakteristične nijanse crvene boje.

Kontaktirali smo prodavca iz Češke i saznali da je ženku poskoka s Ade već prodao, te da će novi primjerak nabaviti tokom ljeta, a ponudiće je po cijeni od 100 eura. Na drugom sajtu, prodavac iz Holandije oglasio je prodaju poskoka iz Crne Gore. Objasnio nam je da je riječ o ženki koju prodaje za 80 eura. O tome kako i gdje su nabavili poskoke nijesu bili voljni da odgovaraju.

Biolog Vernes Zagora je prije dvije godine skrenuo pažnju na ovaj problem, navodeći da par odraslog mužjaka i ženke može dostići cijenu i do 700 eura.

Zagora za CIN-CG/Monitor upozorava da se situacija nije promijenila: „Slali smo dopise Agenciji da ih upozorimo na ovaj i druge slučajeve. Nijesmo dobili odgovor”, kaže Zagora.

Iz Agencije kažu da informacije o krijumčarenju zmija iz Crne Gore dobijaju od Ekološke inspekcije, Uprave carina, NVO i savjesnih građana. Da bi se preduprijedilo krijumčarenje u toku je definisanje „protokola o postupanju”.

Iz Ekološke inspekcije, međutim, tvrde da nemaju saznanja o tome da se iz Crne Gore krijumčare zmije otrovnice. Intervenisali su samo jednom, kada je, na poziv carinika, na graničnom prelazu Dobrakovo, u julu 2017. godine uhvaćena „crvenorepa boa”, koju su nepoznate osobe ostavile između dva granična prelaza. Zmija je predata Prirodnjačkom muzeju u Podgorici.

Iz Uprave carina navode da su od 2008. godine registrovali samo četiri slučaja izvoza poskoka i da nijesu registrovali pokušaje krijumčarenja, ali to ne znači i da toga nema.

„Da ih je kojim slučajem naša zemlja na vrijeme zaštitila, danas ne bismo imali situaciju da otrovnice Crne Gore nezakonito masovno hvataju i izlažu na najvećem sajmu reptila u Evropi Terraristika Hamm u Njemačkoj, koji se organizuje i tri puta godišnje”, navodi Jovana Janjušević.

Drugi štite bolje

Biolog Bogić Gligorović za CIN-CG/Monitor govori o osobenostima i zaštiti tri zmije otrovnice:

Vipera ammodytes (Linnaeus, 1758); poskok, crnokrug – naša najotrovnija zmija, zastupljena je na području čitave Crne Gore do 1.500 metara nadmorske visine, a može se sresti i na većim visinama. Poskok nije zaštićen u Crnoj Gori. Na Aneksu II je Bernske konvencije i na Aneksu IV Natura 2000 mreže zaštićenih područja.

Vipera berus (Linnaeus, 1758); šarka – zastupljena na visinama iznad 1.200 metara nadmorske visine. Šarka nije zaštićena u Crnoj Gori, ali jeste u zemljama regiona. Na Aneksu III je Bernske konvencije.

Vipera ursinii (Bonaparte, 1835); šargan, stepska šarka, žutokrug – najmanja otrovnica u Crnoj Gori. Ostao je na planinskim staništima tako da se sada može naći samo na visinama iznad 1.100 metara nadmorske visine. Šargan nije zaštićen u Crnoj Gori, a zaštićen je strogo u zemljama regiona. Na Aneksu II je Bernske konvencije i na Aneksu IV Natura 2000 mreže zaštićenih područja.

Predrag NIKOLIĆ

stop2readdisklejmer-cin-monitor-birn

Komentari

POVEZANE VIJESTI:

Izdvojeno

VLAST, OPOZICIJA I EU INTEGRACIJE: Opet prizivaju Satlera

Objavljeno prije

5 dana

na

6 Juna, 2026

Objavio:

Slijedi li neka nova kafa na kojoj će Johan Satler apelovati na razum ovdašnjih političara, objašnjavajući koliko je EU važno da joj se pridruži Crna Gora

 

 

Lako je bilo obećati brzi dogovor, onomad, na nenajavljenom druženju u prostorijama Delegacije EU. Izmjene Ustava, prepravke postojećih zakona, usvajanje novih sa plavom zastavicom, strategije, agende, standardi, procedure. Sve se moglo na kafi kod šefa Delegacije Johana Satlera. Desetak dana kasnije, pokazalo se da je znatno komplikovanije realizovati dogovoreno.

Ispalo je da, moguće nenadoknadiv, gubitak vremena za realizaciju dogovorene Reformske agende Crne Gore koja je sa Evropskom  komisijom usaglašena još u oktobru 2024. godine, najviše brine zvaničnike EU u Podgorici.   Iz Delegacije EU, neki dan, su  ponovo upozorili da odlaganje ključnih reformi rizikuje da „ugrozi zamah“ Crne Gore na putu u EU. Podsjećajući na neophodni konsenzus vlasti i opozicije na tom zadatku. „Ohrabrujemo sve političke aktere da u dobroj vjeri rade na pronalaženju rješenja zasnovanih na konsenzusu za pitanja koja se odnose na obaveze u okviru pristupnih pregovora sa EU”, navodi se u saopštenju koje su objavile Vijesti.

Prozvani su, izgleda, imali preča posla.

Opozicija je, neformalno, predstavila svoju platformu sa uslovima/zahtijevima za deblokadu parlamenta i dostizanje neophodne dvotrećinske većine za  izmjene Ustava. Zapravo, dio opozicije, pošto u pripremi te pregovaračke platforme nijesu učestvovali GP URA Dritana Abazovića i NDP Milana Kneževića.

Uglavnom, (većinska) opozicija od vlasti traži tri „paketa“ ustupaka. Prvi podrazumijeva izmjene zimus usvojenih zakona o Agenciji za nacionalnu bezbjednost i Upravi policije. „Ova dva zakonska rješenja nijesu usaglašena sa Ustavom i nijesu ispoštovala osnovna ljudska prava i slobode i deklaracije i povelje na međunarodnom nivou“, saopštio je predsjednik DPS Danijel Živković, predstavljajući opozicione uslove kompromisa.

Sporni zakoni na tapetu su još od kako su predstavljeni javnosti. Predložena rješenja umetnuta u ta dva propisa naišla su na osudu opozicije, relevantnih predstavnika NVO sektora, i Evropske komisije. Iz Brisela je, prije usvajanja Zakona o ANB-u i UP,  saopšteno da oni nijesu usklađeni sa pravnom tekovinom EU i da su njihove nove izmjene neophodne prije završetka pristupnih pregovora. Konačno, i predsjednik države Jakov Milatović vraćao je ta dva Zakona parlamentu na ponovno izjašnjavanje obrazlažući da oni nijesu usklađeni sa zakonodavstvom Crne Gore i EU.

Uzalud. Vladajuća većina, na insistiranje Demokratske Crne Gore Alekse Bečića koja u Vladi kontroliše bezbjednosni sektor, ostala je pri spornim rješenjima koja su, prema njihovoj interpretaciji, nužna kako bi se policija i ANB očistili od kompromitovanih i kriminalizovanih kadrova. Makar i po  kranje problematičnoj proceduri. U tome su svi van vladajuće većine vidjeli prostor za zloupotrebe vlasti.

Tu se, izvjesno, neki kompromis mora napraviti ali je pitanje kada (prije ili poslije vetinga pod kontrolom Demokrata) i po koju cijenu.

Drugi segment opozicione platforme tiče se zahtjeva oko dogovora (konsenzusa) oko imenovanja u pravosuđu, medijskom javnom servisu i nezavisnim institucijama i tijelima čiji se članovi biraju u parlamentu. „Potreban je politički konsenzus oko imenovanja u pravosuđu i tu mislim na ugledne pravnike u Sudskom savjetu, Ustavnom sudu, direktora RTCG u skladu sa važećim zakonskim rješenjem, uz poštovanje pune transparentnosti i nezavisnosti procesa”, saopštio je Živković uz napomenu da se ovaj zahtijev tiče i članova Savjeta RTCG, Fiskalnog savjeta, Državne revizorske institucije i, „ako bude potrebno“ Savjeta za zaštitu ličnih podataka i Agencije za sprječavanje korupcije.

Može da zbuni da je opozicija, u medijskom predstavljanju svoje platforme, potrebu postizanja konsenzusa, koji mnogi prevode kao politička trgovina, stavila ispred poštovanja zakona koji, uglavnom jasno, definišu kako bi trebalo da izgleda izbor dvoje sudija Ustavnog suda koje predlaže predsjednik države, ili članova savjeta tzv. nezavisnih državnih tijela i institucija.

U trećem dijelu svog prijedloga opozicija traži garancije da se, bez njihove saglasnosti, neće mijenjati propisi poput zakona o izboru odbornika i poslanika, o biračkom spisku, ličnoj karti, prebivalištu i boravištu, crnogorskom državljanstvu, političkim partijama, predsjedniku države… Dijelom, riječ je o propisima iz paketa izbornog zakonodavstva, odnosno, onih koji se tiču identitetskih pitanja. Sa izmjenama prvih već se zakasnilo ukoliko se želi poštovati standard po kome se izborni zakoni ne mijenjaju kada do izbora ostane manje od godinu. Što se drugih tiče, oni se nalaze na popisu tema koje se, prema sporazumu vladajuće većine, neće otvarati tokom aktuelnog mandata. Samo što ni jedno ni drugo nije dovoljno da odagna hronični strah opozicije od nanajavljenih i neprimjerenih poteza vlasti. Ove, baš kao i prethodnih.

„Čeka nas dinamičan posao i želimo da damo doprinos kao opozicija onome što je naš nacionalni interes, a to je da postanemo prva sledeća članica EU“, obrazložio je Živković opozicionu ponudu.

Vlast je predstavljene zahtjeve ocijenila kao ultimatum. Potom su, zajedničkim saopštenjem vladajuće koalicije, otišli korak dalje. U prilično iznenađujućem pravcu. Rijedak je slučaj da vlast insistira na jedinstvu opozicije. Upravo takav zahtjev stigao je od ovdašnje većine. „Parlamentarna većina prima k znanju činjenicu da opozicione parlamentarne partije, i nakon više probijenih rokova koje su same postavile tokom razgovora u Delegaciji EU, nijesu uspjele da usaglase jedinstvenu platformu, pa samim tim ni jedinstven politički stav”, navodi se u zajedničkom saopštenju. Uz ignorisanje činjenice da dio opozicije nije ni prisustvovao tim razgovorima (DNP) dok je Abazović nakon njih poručio da URA neće učestvovati u pokušaju mirenja PES-a, DF-a i DPS-a.

Važnija od toga je činjenica da bi, uz opozicione poslanike koji stoje iza predstavljene platforme, aktuelna većina imala potreban broj glasova za izmjene Ustava i usvajanje dijela odluka i zakona iz Reformske agende za koje je potrebna i dvotrećinska većina u Skupštini Crne Gore. Milojko Spajić i Andrija Mandić i dalje kalkulišu koliko to treba da ih košta.

Premijer je dio opozicije predvođen DPS pokušao ustrašiti računicom po kojoj se do neophodne većine može doći uz podršku URA i kluba nezavisnih poslanika. Da bi im onda spočitao krivicu za izgubljeni novac iz EU fondova.

„Zato što nijeste glasali za ustavne promjene, zbog toga smo izgubili 4,6 miliona eura iz Plana rasta“, ustvrdio je premijer Spajić, računajući da više nema vremena da se taj propust (ili, po njegovom, „zla namjera“) ispravi. Na to su iz opozicije odgovorili da oni nijesu mogli (ne)glasati za odluku koja nije ni stavljena na dnevni red. Dok se predsjednik parlamenta pomiriteljski smješkao.

I tako rokovi – prođoše. Ustavne promjene se,  sve da za njih glasa svih 81poslanika, ne mogu se usvojiti na propisan način do kraja juna. Prethodno smo digli ruke i od obećane reforme izbornog zakonodavstva. Šta je sledeće?

Možda, neka nova kafa na kojoj će Johan Satler apelovati na razum ovdašnjih političara, objašnjavajući koliko je Evropskoj uniji važno da joj se pridruži Crna Gora. Ili je ono nama prioritet svih prioriteta da postanemo članica evropske porodice? Što bi rekli iz bivših vlasti, tu želju teren nije prepoznao.

Zoran RADULOVIĆ

Komentari

nastavi čitati

Izdvojeno

BUDVA: PRVI SMJEŠTAJNI OBJEKTI NA OSTRVU SV. NIKOLA: Ministar Radunović ucrtao kamp na parceli porodice Pavličić

Objavljeno prije

5 dana

na

6 Juna, 2026

Objavio:

Iako nema dokaza o nedozvoljenom uticaju predsjednice Vrhovnog suda, činjenica da je investitor njen suprug, te da je Ministarstvo prvi put odobrilo kamp i veći ugostiteljski objekat na toj lokaciji, otvara pitanje pristrasnosti. Nema podataka da je za kamp na 10.000 kvadrata sprovedena potrebna procedura, da su donijeti elaborati procjene uticaja na životnu sredinu, procjene uticaja na pejzaž, nije organizovana javna rasprava Izmjena i dopuna Programa privremenih objekata niti su građani imali uvid u rješenja koja se donose. Nije ispoštovan ni stav Opštine i njenih građana

 

 

Najveći dobitnik izmijenjenog Programa privremenih objekata u zoni morskog dobra za opštinu Budva za period 2024–2028 godine, je Predrag Pavličić i njegova kompanija Montecco Develompent iz Danilovgrada u čijem je vlasništvu parcela od 3,5 hektara na ostrvu Sv. Nikola u budvanskom zalivu.

Njemu je ministar Slaven Radunović sa saradnicima ucrtao prvi smještajni objekat na najvećem nenaseljenom ostrvu Crnogorskog primorja, smještenom pored Budve, poznatom pod nazivom Školj ili Havaji. Izmjenama i dopunama Programa privremenih objekata, koje je nedavno usvojilo Ministarstvo prostornog planiranja, urbanizma i državne imovine, Pavličiću je omogućeno da na dijelu svoje parcele, na površini od 10.000 kvadrata može izgraditi turistički kamp sa svim sadržajima koji takav oblik turističke ponude predviđa. Pored toga, Pavličić je dobio i privremeni ugostiteljski objekat površine 70 kvadrata sa terasom od 200 m2.

Predrag Pavličić je suprug Valentine Pavličić, predsjednice Vrhovnog suda Crne Gore, što ovom slučaju daje drugačiju dimenziju i percepciju javnosti.

Pored iznenađenja koje predstavlja početak stvarne urbanizacije Školja, rješenja dopunjenog Programa privremenih objekata predstavljaju brutalan napad na slobodne prostore oko Starog grada i Luke Budva gdje su docrtani mnogobrojni privremeni objekti. Programom je dodato 100 novih objekata na oko 17.000 kvadrata čime se drastično narušava izgled Budve koja postaje jedno veliko vašarište.

Program privremenih objekata u atraktivnoj zoni morskog dobra uvijek je bio političko sredstvo za vraćanje dugova glasačima preko dodjeljivanja ugostiteljskih objekata na svakom koraku, terasa, rashladnih vitrina, sladoleda, šankova, raznih objekata ulične podaje pića i hrane, reklamnih panoa… Novim Programom, koji je stupio na snagu, blokirana je politička konkurencija u Budvi. Aktuelna vlast više nema prostora da u izbornoj godini realizuje obećanja svojim biračima i dijeli privremene lokacije od Buljarice do Jaza.

Mnoge građane porazila je činjenica da u procesu degradacije ostrva Sv.Nikola, posljednje zelene oaze budvanske rivijere, tradicionalnog izletišta Budvana, prednjače visoki funkcioneri Nove srpske demokratije, ministar Slaven Radunović i direktor JP Morsko dobro Mladen Mikijelj. Upravo oni započinju realizaciju spornog Plana obalnog područja, koji je donijela garnitura na vlasti Demokratske partije socijalista u maju 2018. godine, uz neslaganje mnogih građana ne samo iz Budve, nego i ostalih turističkih mjesta na Crnogorskom primorju. Na burnim javnim raspravama nacrta i predloga plana PPPNOB građani primorskih mjesta uložili su na hiljade prigovora, od kojih gotovo nijedan nije usvojen u konačnoj verziji plana.

Podsjećamo, u avgustu 2018. poslanici tadašnje vladajuće koalicije na čelu sa DPS-om jednoglasno su odbili amandman na predlog Plana obalnog područja koji je u ime 5.000 građana Budve podnijela SDP, onosno Ranko Krivokapić. Amandman je predstavljao apel građana i prijatelja Budve koji su u vidu peticije tražili zaštitu ostrva Sv. Nikola od planirane urbanizacije.

Ovim investitorskim planom ostrvo Sv. Nikola označeno je kao prirotetna razvojna zona namijenjena turizmu. Planirana je izgradnja objekata sa 500 ležajeva i marine sa oko 50 vezova za čamce i jahte. Međutim, cijelo ostrvo šrafirano je kao turistička zona u kojoj će se građevinska područja odrediti detaljnim planom, pa se iz raspoloživih grafičkih skica i teksta plana ne može znati na kom dijelu će se graditi i na čijim parcelama i na osnovu kojih urbanističkih parametara.

A vlasnika je mnogo, od mještana do domaćih i svjetskih tajkuna. Najpoznatiji među njima je Taksin Šinavatra, bivši premijer Tajlanda i počasni državljanin Crne Gore.

U odsustvu detaljne razrade plana za ostrvo, nije jasno na osnovu čega je ministar Radunović odredio lokaciju Pavličića na kojoj se može izgraditi velelepni kamp sa svim pristupnim putevima i neophodnom infrastrukturom. Radunović zna da realizacija ove investicije vodi ka betoniranju velikog dijela ostrva, ali su očigledno interesi kapitala odnijeli prevagu nad javnim interesom i emocijom građana prema ovom vrijednom prirodnom resursu.

Da li je u slučaju ucrtavanja kampa površine 10.000 m2 suprugu predsjednice Vrhovnog suda bilo sukoba interesa ne može se pouzdano tvrditi. Ali građani u postupku ministra Radunovića prepoznaju poznati obrazac – privatni interes povezan sa porodicom osobe na vrhu pravosuđa i odluku države koja tom interesu ide u prilog.

U dijelu javnosti ovaj slučaj izaziva poređenje sa periodom kada je na čelu Vrhovnog suda bila Vesna Medenica dok je njen sin Miloš Medenica sa svojim kumovima devastirao naselje Krašići u tivatskom zalivu.

Ponavljanje modela u kojem se članovi porodica najviših pravosudnih funkcionera pojavljuju kao korisnici odluka izvršne vlasti, koje se odnose na vrijedne prostore na crnogorskoj obali, doprinosi izazivanju sumnji među građanima. Iako nema dokaza o nedozvoljenom uticaju predsjednice Vrhovnog suda, činjenica da je investitor njen suprug, te da je Ministarstvo prvi put odobrilo kamp i veći ugostiteljski objekat na toj lokaciji otvara pitanje pristrasnosti. Nema podataka da je za kamp na 10.000 kvadrata  sprovedena potrebna procedura, da su donijeti elaborati procjene uticaja na životnu sredinu, procjene uticaja na pejzaž, nije organizovana javna rasprava Izmjena i dopuna Programa privremenih objekata niti su građani imali uvid u rješenja koja se donose. Nije ispoštovan ni stav Opštine Budva i njenih građana. Takođe, nije poznato koje su institucije dale saglasnost na izmjene Programa prije ucrtavanja kampa ni da li je pribavljeno mišljenje Agencije za zaštitu životne sredine.

Država, odnosno Ministarstvo prostornog planiranja nije pokazalo sposobnost da odluku, kojom drastično uvećava vrijednost privatne imovine supruga predsjednice Vrhovnog suda, donese na transparentan način uz jasne stručne stavove, bez ostavljanja prostora za sumnju u privilegovan tretman.

Ministarstvo tvrdi da kamp predstavlja oblik turističke valorizacije prostora u skladu sa planskom namjenom, iako se kamp nigdje ne pominje u okviru 500 smještajnih jedinica. Planirana intervencija na ostrvu nije u skladu sa preporukama i smjernicama brojnih međunarodnih konvencija koje je Crna Gora ratifikovala i dužna je da ih primjenjuje u praksi. Naročito na putu ka Evropskoj uniji.

Evropska konvencija o predjelu (Landscape Convention) ili Florentinska konvencija koju je Crna Gora ratifikovala 2009. godine, promoviše zaštitu, upravljanje i planiranje izuzetnih prirodnih predjela, očuvanje jedinstvenog pejzaža kakav je budvanski zaliv koji sa ostrvom Sv. Nikola predstavlja jedan od najprepoznatljivijih pejzaža obale Crnogorskog primorja. Evropska konvencija o predjelu ne štiti samo nacionalne parkove već i vrijedne kulturne i prirodne pejzaže koje prepoznaje kao vrijednosti od javnog interesa.

Takođe, Barselonska konvencija i njen ICZM protokol zahtijeva od država Mediterana da posebno vode računa o ostrvima i očuvanje njihovih prirodnih vrijednosti.

Arhuska konvencija ratifikovana 2009, kao međunarodni ugovor UN, osnažuje građane u zaštiti životne sredine, daje im pravo da dobiju sve informacije o planovima gradnje, da učestvuju u postupcima donošenja odluka, te da osporavaju sporne odluke o devastaciji pred sudovima.

Veliki je broj konvencija koje je Crna Gora prihvatila o zaštiti čovjekove okoline, zaštiti prirode i prirodnih rezervata, obale i mora, koje u praksi ne primjenjuje. Umjesto poštovanja međunarodnih ugovora i konvencija, ovdje odluku o gradnji objekata na jednom ostrvu donosi jedan čovjek.

Branka PLAMENAC

Komentari

nastavi čitati

Izdvojeno

NACRT STRATEGIJE VANJSKE POLITIKE CRNE GORE  2026 – 2029: Ni nakon 20 godina bez ozbiljne diplomatije

Objavljeno prije

2 sedmice

na

30 Maja, 2026

Objavio:

Prije objave dokumenta iz MVP-a, kojim rukovodi Ervin Ibrahimović, poručeno je da se MVP „rukovodio principom transparentnosti i obuhvata opsežne analize trenutnog stanja”. Ozbiljne države kada objave strategiju vanjske politike fokusiraju se  na esencijalna pitanja – u kakvom svijetu žive i kako u tom svijetu štititi vlastite interese. Nacrt naše Vlade ne daje odgovor na osnovna pitanja. Tekst je toliko uopšten da bi se mogao odnositi  na bilo koju malu zemlju koja teži EU

 

 

Nakon što je početkom aprila Ministarstvo vanjskih poslova (MVP) objavilo Nacrt strategije vanjske politike 2026–2029, zavladala je tišina kao da je dokument odmah postao istorijski artefakt. Prije objave dokumenta iz MVP-a, kojim rukovodi Ervin Ibrahimović iz Bošnjačke stranke (BS), poručeno je da je „prepoznata potreba za donošenjem jedinstvenog planskog dokumenta“. MVP se navodno „rukovodio principom transparentnosti i obuhvata opsežne analize trenutnog stanja”.

Ozbiljne države, kada objave strategiju vanjske politike, fokusiraju se na esencijalna pitanja – u kakvom svijetu žive i kako u tom svijetu štititi vlastite interese. Nacrt, koji je Vlada Crne Gore objavila, ne daje odgovor na osnovna pitanja. Tekst je toliko uopšten da bi se jednako dobro mogao odnositi i na Sjevernu Makedoniju, Albaniju ili bilo koju drugu malu zemlju koja teži EU članstvu.

„Opsežne analize trenutnog stanja“ MVP-a i Vlade ne identificiraju entitete koji imaju interes da utiču na našu unutrašnju i vanjsku politiku niti objašnjavaju uticaj uopšte.

Litvanija je 2021. degradirala diplomatske odnose sa Kinom, strateški identificirajući kineske ekonomske pritiske na društvo i institucije i u skladu sa tim odredila crvenu liniju. Slovačka je u svojoj Bezbjednosnoj strategiji iz 2021. godine (prije dolaska nacional-populističke vlade Roberta Fica) opisala temelje nacionalnog interesa, bezbjednosti i vanjskopolitičkog usmjerenja i uvela formulaciju Problematickí priatelia (prevedeno – problematični prijatelji).  Takvi „problematični prijatelji“ sprovode aktivnosti suprotne slovačkim državnim interesima. Estonija je, zahvaljujući gorkom istorijskom iskustvu, označila Rusiju kao glavnog aktera koji „aktivno i nasilno” pokušava srušiti evropsku bezbjednosnu strukturu. Latvija, Poljska, Finska i Češka su takođe jasno označile maligne uticaje s istoka imajući u vidu gorku prošlost u „bratskom zagrljaju“.

Crnogorska strategija na 48 stranica ne sadrži ništa što bi bilo usporedivo s ovim pristupima i kao da se boji bilo kome zamjerati. Nigdje nema ni pomena strukturnog uticaja Rusije koja je i najviše kumovala, od vanjskih faktora, nedavno proslavljenoj nezavisnosti. Režim Mila Đukanovića je ostvario san mnogih koji su iskreno željeli obnovu državnosti. Međutim, iako formalno proevropski, temelji „nezavisne“ Crne Gore su u praksi bili refleksija Putinove Rusije kao privatne države gospodara i njegovih oligarha/tajkuna. I pet i po godina nakon promjene vlasti Crna Gora se i dalje mora rvati s nasljeđem miloističkog režima i njegovim vezama s ruskim službama i prljavim novcem. Sadašnji ciljevi Kremlja ni „proruska” Crna Gora, nego nestabilna Crna Gora koja ne može biti kohezivan član NATO-a i koja će ostati van EU.

Nacrt vanjskopolitičke strategije ne pominje Kinu ni jednom riječju. Originalni ugovor sa Exim bankom Kine oko izgradnje auto-puta (i ugradnje režimu bliskih struktura) bio je potpisan pod uslovima koji su bili nepovoljni po državu. Srećom, mogući problemi su otklonjeni refinansiranjem duga uz pomoć evropskih partnera.

Sekcija o regionalnoj politici ne imenuje nijednu susjednu državu. Autori se ponašaju kao da je Crna Gora na drugom kontinentu i gledaju da se nikome ne zamjere. Nepominjanje javno proklamiranih ciljeva režima braće Vučić u njihovim žutim i otvoreno šovinističkim medijima i zvanične državne doktrine „srpski svet” koja briše crnogorski identitet i državu, ih svakako neće učiniti nevidljivim. Nedavno reagovanje MVP-a na sve učestalije napade i izlive patetike srbijanskog predsjednika povodom proslave nezavisnosti je više izuzetak nego pravilo.

Otvorena pitanja sa Hrvatskom, koja su evidentna i prisutna, strategija nijednom rečenicom ne pominje a kamoli nudi rješenje. Teško je vjerovati da se radi o diplomatskoj diskretnosti, jer izbjegavanje tih problema direktno blokira put u EU.

Za suzbijanje hibridnih prijetnji u nacrtu se pominje indikator novih aktivnosti u saradnji sa međunarodnim tijelima. Za jačanje ugleda diplomatske službe jedan od indikatora je rast broja digitalnih kanala sa tri na 51 kanal do 2029. Teško da to može biti zamjena za posrnulu diplomatiju.

Stanje, odnosno odsustvo crnogorske diplomatije upada još više u oči nego u doba Đukanovićeve vladavine.  To se može vidjeti iz službenih posjeta najviših državnika kojima crnogorske diplomate ne uspijevaju ugovoriti sastanke na adekvatnom nivou. U tome prednjače diplomatska predstavništa na najvažnijim adresama – Vašington, London i Berlin. U Americi su najviši crnogorski zvaničnici nebrojeno puta pokušavali dobiti sastanke na visokom nivou. Posljednji sastanak na ministarskom nivou se desio 2023. godine, kada se predsjednik Jakov Milatović sastao sa državnim sekretarom Antoni Blinkenom u Njujorku na Generalnoj skupštini UN-a. Tada Crna Gora nije imala ambasadora u Vašingtonu već samo otpravnika poslova. Od tada, iako je stigao ambasador u punom mandate, najviši crnogorski dužnosnici nisu imali nijedan sastanak s američkim zvaničnicima ministarskog nivoa.

Posjeta premijera Vašingtonu 2025. je završena fijaskom. Slučajni susret, tj. rukovanje i slikanje premijera Milojka Spajića u hodnicima Svjetskog ekonomskog foruma u Davosu, Švajcarska, sa američkim sekretarom (ministrom) finansija Skotom Besentom se ne može smatrati bilateralnim sastankom. Po informacijama iz Vašingtona aktivnosti ambasade nisu dinamizirane ni kada je SAD stavila zabranu izdavanja useljeničkih viza za naše i državljane još 74 zemlje. Vrijedi napomenuti da se Srbija nije našla na listi proskribovanih zemalja. Stavljanje Crne Gore u istu ravan sa Somalijom i Avganistanom ne doprinosi njenom ugledu.

O nevidljivosti Crne Gore na najvažnijim svjetskim adresama govorio je i bivši ambasador pri UN-u Željko Perović u intervjuu za Pobjedu početkom januara ove godine. „Crna Gora je danas gotovo nevidljiva u Vašingtonu. Odnosi sa Londonom, Berlinom, Parizom, a naročito sa SAD, ozbiljno su zapostavljeni”, kaže Perović. U Berlinu i dalje nema ambasadora iako je Njemačka glavna ekonomija EU i politički faktor presudan na putu za EU.

Početkom aprila predsjednik Milatović je imao blamantno loše organizovanu posjetu Berlinu ispod nivoa šefa suverene države. Dobio je 20 minuta u Odboru za EU poslove Bundestaga. Održao je i predavanje na radikalno lijevom Humbolt Univerzitetu. Njemački kancelar Fridrih Merc (koji ima negativan odnos prema Humboltu) nije našao termin za Milatovića, dok je predsjednik Frank Valter Štajnmajer bio van Berlina, neki diplomatski izvori kažu namjerno odsutan. Milatović nije dobio ni termin kod Johana Vadefula, njemačkog ministra vanjskih poslova. Jedini sastanak na višem nivou je bio sa Gunterom Krihbaumom, koji je u crnogorskim medijima predstavljen kao njemački ministar za Evropu. Međutim, informacija nije tačna jer se ne radi o ministru u kabinetu kancelara već o tituli ministra koju Krihbaum ima u okviru Vadefulovog ministarstva za vanjske poslove. Ispada da se predsjednik Crne Gore sastao s pomoćnikom ministra.

Posljednja u nizu sličnih blamaža je prijem ministra unutrašnjih poslova Danila Šaranovića u Njujorku sa zamjenicom komesara za obavještajne poslove i borbu protiv terorizma NYPD-a (njujorške policije). Prvi čovjek unutrašnjih poslova Crne Gore izgleda ni u daljini nije vidio sjedište Federalnog istražnog biroa (FBI) ili Ministarstvo domovinske sigurnosti (Department of Homeland Security), koje je nivo njega kao ministra suverene države.

Potpredsjednik Vlade za ekonomski razvoj Nik Gjeloshaj je ranije imao brzinsko slikanje sa šefom FBI-ja koje je u javnosti predstavljeno kao bilateralni razgovor oko ingerencija koje nema ni FBI ni Gjeloshajev resor. Ni Vlada CG, a još manje ambasada su bili upoznati s njegovim aktivnostima.

Ministar Ervin Ibrahimović kao da vodi politiku partijskog i prijateljskog postavljanja u diplomatsko-konzularnoj mreži mimo principa rada u diplomatiji. Ustanovljena je naopaka matrica u kojoj se ambasadorske pozicije dijele po nacionalnom ključu – Srbin u Beogradu, Albanac u Prištini, Bošnjak u Sarajevu. Diplomatska praksa zemalja koje vode računa o svojim interesima i kojim se Crna Gora želi pridružiti u EU je potpuno suprotna.

Nameće se pitanje ko je zapravo odgovoran za ‘nevidljivost’ Crne Gore u Vašingtonu, Berlinu i Londonu: diplomate koje ne umiju otvarati vrata, ili državnici zbog kojih se ta vrata drže zatvorenim?

Jovo MARTINOVIĆ

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo