Od 1. septembra počela je da se primjenjuje norma Zakona o zaštiti stanovništva od zaraznih bolesti, koji je donesen početkom ove godine, da u vrtićima mogu da borave samo vakcinisana djeca. Pokušaj primjene zakona razobličio je brojne probleme sistema, ali i društva

Koliko je sistem loš i nefunkcionalan protekle sedmice su svojim očima mogli da se uvjere i najmlađi. Odlazak u vrtić pretvorio se u odvajanje nevakcinisane djece i svađu pojedinih roditelja sa vaspitačicama. Kako djeci predškolskog uzrasta objasniti što mu drug i drugarica ne mogu sa njim u vrtić ili što nevakcinisana djeca u pojedinim vrtićima borave u zasebnim prostorijama, ili zašto drugov tata vičena vaspitačicu.

Od 1. septembra počelaje da se primjenjuje norma Zakona o zaštiti stanovništva od zaraznih bolesti, koji je donesen početkom ove godine,da u vrtićima, i javnim i privatnim, mogu da borave samo vakcinisana djeca.

Vrtići su od Ministarstva zdravlja dobili dopis 18. avgusta i u njemu je naznačeno da u vrtićima mogu da borave ona djeca koja su vakcinisana uredno, predškolci koji iz opravdanih razloga nijesu vakcinisani, a da vrata vrtića treba da budu zatvorena za djecu koja se, iz neopravdanih medicinskih razloga, nijesu vakcinisala.

Roditelji su u tom kratkom roku informisani da treba da izvade ili koriguju potvrde o vakcinaciji, ispostavile su se i greške u dokumentaciji, manjkalo je i termina za vakcinaciju, pa su zakazivani za septembar ili oktobar, a do tada njihovo dijete ne može da bude u vrtiću.
Koliko je situacija složena govori i podatak da više od 60 odsto upisane djece prvog dana školske godine nije došlo u predškolske ustanove. U crnogorske vrtiće, prema statistici, ide oko 25.900 od ukupno 42.719 djece tog uzrasta.

Da nije sve do sistema, nego i do roditelja, govore podaci da se Crna Gora nalazi na evropskom i svjetskom vrhu po niskom obuhvatu vakcinisane djece MMR vakcinom, koja se daje protiv malih boginja, rubeole i zauški. Do avgusta ove godine u Crnoj Gori je bilo nevakcinisano više od 30.000 djece od jedne do 18 godina, dok svako drugo dijete predškolskog uzrasta nije obuhvaćeno imunizacijom.

Koliko god bila nepopularna i u našim uslovima haotična, restriktivna politika je dala rezultate. Iz Instituta za javno zdravlje (IJZ) kazali su da je za mjesec dato više od 3.100 doza MMR vakcine, kao i preko 6.000 doza drugih vakcina iz kalendara obavezne vakcinacije.

,,Tokom avgusta 2026. godine, zaključno sa 30. avgustom 2026. godine, aplikovano je ukupno 2.419 doza MMR vakcine, od čega 2.136 prvih doza (MMR1) i 283 drugih doza (MMR2). Posebno dobar odziv zabilježen je tokom prethodnog vikenda, sa više od 300 datih doza MMR vakcine. Takođe, tokom proteklog vikenda, dato je i oko 200 doza ostalih vakcina iz Kalendara obavezne vakcinacije”, kazali su iz Instituta za javno zdravlje (IJZCG).

Iz Instituta su upozorili da je vakcinacija posebno važna zbog epidemijskog javljanja morbila u Bugarskoj i na Kosovu, kao i nedavno potvrđenog slučaja u Srbiji.

Iz ove institucije u kontinuitetu upozoravaju da Crnoj Gori ozbiljno prijeti epidemija malih boginja (morbila) zbog drastično niskog obuhvata vakcinacijom, posebno MMR vakcinom kod djece predškolskog uzrasta.

Morbili najčešće izazivaju komplikacije kao što je upala pluća, koja se javlja kod svakog dvadesetog djeteta i najčešći je uzrok smrti uslijed malih boginja kod odojčadi i male djece. Zatim upala srednjeg uva, upala mozga, kao i smrtonosni SSPE (Subakutni sklerozirajući panencefalitis), koji je dosta rijedak, jedan na nekoliko hiljada oboljelih, a razvija se podmuklo, godinama nakon što je dijete preležalo male boginje.

Iako stručnjaci i brojne naučne analize pokazuju da je MMR vakcina bezbjedna, antivakserski senzacionalizam, kojega su pune društvene mreže, i pad povjerenja u zdravstveni sistem doveli su do toga da se ogroman broj roditelja odlučuje da djecu ne vakciniše ovom vakcinom ili da se ona odloži dok dijete ne progovori i prohoda.

Strah od MMR vakcine, koju antivakseri povezuju sa autizmom, iako za to nemaju ni jedan dokaz, u Crnoj Gori se proširio kao epidemija.

,,Među djecom predškolskog uzrasta rođenom od 2020. do 2024. godine, prvom dozom MMR vakcine vakcinisano je oko 59,4 odsto djece. To znači da značajan broj djece ovog uzrasta još uvijek nije primio prvu dozu MMR vakcine. Prema podacima iz elektronskog registra, riječ je o približno 15.000 djece rođene od 2020. do 2024. godine koja do sada nijesu evidentirana kao vakcinisana prvom dozom MMR vakcine”, naveli su iz IJZ-a.

O razmjerama problema govore uporedni podaci Instituta da je 2013. prvu dozu MMR vakcine protiv malih boginja, zaušaka i rubeole primilo 88 odsto djece, dok podaci iz avgusta ove 2026. godine iznose svega 23 odsto djece rođene 2024. godine.

Ovaj posljednji podatak svrstao nas je na samo dno svjetske rang liste kada je u pitanju pravovremeni obuhvat prvom dozom MMR vakcine, a koja se sačinjava na osnovu podataka UNICEF-a i Svjetske zdravstvene organizacije (SZO).

Crna Gora je na posljednjem, 193. mjestu u svijetu sa 23 odsto vakcinisane djece. Na začelju sa obuhvatom vakcinacije od 27 do 43 odsto su: Madagaskar, Gvineja, Čad, Sudan, Somalija, Nigerija, Gabon, Avganistan… Zemlje sa kojima Crna Gora dijeli ovo začelje, za razliku od naše zemlje, imaju problem dostupnosti vakcina za većinu djece.

Zemlje sa obuhvatom vakcinacije od 99 odsto su Bahrenih, Andora, UAE, Brunej, Kuba, Mađarska, Iran, Portugalija, Luksemburg… I sve zemlje regiona su daleko ispred Crne Gore, tako Albanija, Hrvatska i Slovenija imaju obuhvat vakcinacije od preko 90 odsto, Srbija i Sjeverna Makedonija preko 80 odsto, dok je u BiH obuhvat preko 60 odsto.

Zanimljivo je da najniži obuhvat MMR vakcinom bilježe Podgorica i primorske opštine, dok je taj procenat u sjevernim opštinama znatno veći. Da u ovom naletu nije sporna samo MMR vakcina govori i podatak da protiv tuberkuloze u porodilištu nije vakcinisano 1.100 rođenih 2025. godine.,,Obavezna vakcina koja se primjenjuje po rođenju, odnosno u porodilištu, obuhvata BCG vakcinu, tačnije vakcinu protiv tuberkuloze. Prema trenutno dostupnim podacima iz elektronskog registra imunizacija, za kohortu djece rođene 2025. godine BCG vakcinom je obuhvaćeno njih 83,3 odsto, dok oko 1.100 djece iz ove kohorte nije evidentirano kao vakcinisano ovom vakcinom”, podaci su iz IJZCG.

Dio roditelja je već zakazao protest ispred Ustavnog suda 15. septembra,
kada počinje javna rasprava u postupku ocjene ustavnosti zakonskog rješenja kojim je vakcinacija propisana kao uslov za boravak djece u javnim i privatnim predškolskim ustanovama.

U raspravi će učestvovati i podnosioci inicijative kojom se traži da Ustavni sud proglasi neustavnim odredbe članova 41 i 42 Zakona o zaštiti stanovništva od zaraznih bolesti. Inicijative su podnijeli Udruženje Roditelji, Alternativa CrnaGora i jedno lice iz Nikšića.

Pozivajući se na praksu Evropskog suda za ljudska prava, Zaštitnik ljudskihprava i sloboda dao je mišljenje da država ima pravo da propiše mjere koje će dati bolje rezultate u zaštiti stanovništva od zaraznih bolesti. Iz  UNICEF-a su ocjenili da uskraćivanje pristupa predškolskom obrazovanju zbog odluka roditelja dovodi do dvostrukog kažnjavanja djece i tvrde da se njihov stav o obaveznoj vakcinaciji zasniva na naučnim dokazima i međunarodnom pravu, posebno na Konvenciji o pravima djeteta.

Ustavni sud je najavio da će na javnoj raspravi učestvovati brojni domaći i međunaroni stručnjaci iz epidemiologije i prava djeteta, a biće angažovan i međunarodni ekspert ,,koji će analizirati uporedna zakonska rješenja u državama članicama Savjeta Evrope koja se odnose na mjere koje države preduzimaju radi zaštite javnog zdravlja, uključujući mjere kojima se nastoji obezbijediti visok stepen imunizacije stanovništva, uz istovremeno poštovanje i zaštitu prava i sloboda pojedinaca” saopšteno je iz Ustavnog suda.

Države koje imaju slične kazne za nevakcinisanje kao Crna Gora jesu Hrvatska, Srbija, Francuska, Italija, Poljska, Mađarska i Češka.

Evropski sud za ljudska prava (ECHR) je u aprilu 2021.u predmetu protiv Češke Republikepresudio da kažnjavanje roditelja i restrikcije za nevakcinisanu djecu ne krše Član 8 (Pravo na poštovanje privatnog života) Evropske konvencije o ljudskim pravima. Jedan od ključnih zaklučaka iz presude, kojim je uspostavljen jasan pravni standard, je da javno zdravlje i zaštita drugih imaju prednost nad pojedinačnim izborom.

Naravno, bolje bi bilo da se gradi efiksniji zdravstveni sistem i da se radi na edukaciji kako bi se suzbio pogubni uticaj epidemije poluinformacija i laži koji ozbiljno ugrožavaju ovo društvo i najmlađe.

Životi koje je spasila vakcinacija

Snežana Mugoša, direktorica Instituta za ljekove i medicinska sredstva (CINMED) je nedavno za agenciju MINA izjavila da je,prema velikoj međunarodnoj studiji koju je sprodvodila Svjetska zdravstvena organizacija, imunizacija protiv 14 bolesti u posljednjih 50 godina spasila najmanje 154 miliona života. To je, kako je navela, više od osam hiljada života dnevno, odnosno oko šest svakog minuta, dok se 101 milion spašenih života odnosi na odojčad.

Ista studija je pokazala da je MMR vakcina imala najveći uticaj – zaslužna je za čak 94 miliona spašenih života od pomenutih 154 miliona (skoro 60 odsto).

Vakcine su zaslužne za smanjenje ili suzbijanje bolesti koje su odnosile milione. Zahvaljujući vakcinama iskorijenjena je variola vera, drastično smanjena dječija paraliza, male boginje…

Smatra se da su vakcine, uz antibiotike i higijenski ispravnu vodu, zaslužne što je prosječni životni vijek danas dvostruko duži nego prije stotinu godina.

Predrag NIKOLIĆ

Nacrt zakona o upravljanju i održavanju stambenih zgrada uvodi profesionalizaciju upravljanja, veća izdvajanja za održavanje i nove finansijske i administrativne obaveze vlasnika. Za stanare to znači veće troškove, dok ostaje otvoreno pitanje koliko će ih novi sistem ukupno koštati, kako će kontrolisati novac koji izdvajaju i hoće li veća plaćanja donijeti i kvalitetnije održavanje

Nacrt zakona o upravljanju i održavanju stambenih zgrada, kako se zvanično najavljuje, trebalo bi da donese značajne promjene u ovoj oblasti: efikasniju kontrolu finansija, uvođenje profesionalnih standarda i preciznije definisanje obaveza. Iz Ministarstva prostornog planiranja, urbanizma i državne imovine saopšteno je da je novi zakon potreban zbog nedoumica i pravnih praznina uočenih tokom primjene važećeg propisa iz 2016. godine, koji je mijenjan 2018. i 2022.

Na prvi pogled, riječ je o pokušaju da se uvede više reda u oblast koja godinama funkcioniše neujednačeno. Sagovornica Monitora Radmila Bajagić, pravnica sa dugogodišnjim iskustvom u državnoj upravi i radu na zakonodavstvu, kaže da podržava namjeru da se sistem unaprijedi, međutim tvrdi i da između ciljeva i predloženih rješenja postoji niz otvorenih pitanja.

„Mnoga rješenja iz Nacrta, kao i procjene iz RIA analize (Regulatory Impact Assessment), zahtijevaju dodatno obrazloženje, preciziranje i preispitivanje. Posebno je važno preispitati povećanje naknade za održavanje sa 0,20 na 0,30 eura po kvadratnom metru, minimalnu naknadu profesionalnog upravnika od 15 odsto i predsjednika skupštine od pet odsto, kao i moguće povećanje ukupnog finansijskog opterećenja etažnih vlasnika. RIA ne daje dovoljno jasnu i kvantifikovanu procjenu tih troškova, niti dovoljno sagledava njihov uticaj na domaćinstva sa različitim nivoima prihoda”, tvrdi Bajagić.

Tako bi, na primjer, za zgradu od 20 stanova površine po 50 kvadrata, ukupna površina bila 1.000 kvadrata. Pri izdvajanju od 0,30 eura po kvadratu, mjesečno bi se prikupilo 300 eura. Po predloženom modelu, 45 eura otišlo bi profesionalnom upravniku, 15 eura predsjedniku skupštine, a 240 eura ostalo bi za neposredno održavanje.

Po riječima sagovornice Monitora, ako se etažnim vlasnicima uvode veće finansijske i administrativne obaveze, moraju se pojačati kontrola rada upravnika i odgovornost profesionalnih upravnika, uz jasnije razgraničenje privatnog, zajedničkog i javnog interesa. Takođe, upozorava da upućivanje na druge propise ne smije ponovo stvarati nejasnoće u pogledu prava i obaveza etažnih vlasnika.

Kako kaže Bajagić, činjenica da su građevinski radovi i drugi troškovi poskupjeli nije dovoljna da opravda upravo takvo povećanje. RIA bi, kako objašnjava, trebalo da pokaže stvarne prosječne troškove redovnog održavanja, hitnih i nužnih radova, investicionog održavanja, servisiranja liftova, čišćenja zajedničkih djelova, kao i razlike između novih i starih zgrada i objekata različite veličine.

Posebno je važno, kaže ona, prikazati koliko se novca u postojećem sistemu uopšte ne naplati i koliko sredstava već postoji na računima stambenih zgrada. Bez tih podataka teško je procijeniti da li je 0,30 eura po kvadratu stvarna potreba ili procjena bez dovoljno čvrstog ekonomskog osnova.

Nacrt zakona profesionalizaciju upravljanja predstavlja kao jedno od ključnih rješenja za probleme u postojećem sistemu. Ideja je da profesionalni upravnik, uz licenciranje i jasno definisane obaveze, uvede više efikasnosti, transparentnosti i odgovornosti. Bajagić ne osporava potrebu za profesionalizacijom tamo gdje je ona potrebna, ali postavlja pitanje zašto bi profesionalni upravnik morao biti rješenje za sve zgrade, uključujući i one u kojima etažni vlasnici već uspješno sami organizuju upravljanje.

Prema postojećem sistemu, poslove upravljanja može obavljati i fizičko lice iz reda etažnih vlasnika. Nacrt uvodi profesionalnog upravnika, ali, kako upozorava Bajagić, RIA ne pokazuje koliko je zgrada do sada uspješno funkcionisalo sa upravnikom iz reda vlasnika, niti zbog čega se takva mogućnost mora ograničiti ili zamijeniti profesionalnim upravljanjem.

Ona zato predlaže da se razmotri mogućnost da etažni vlasnici, pod jasno propisanim uslovima, zadrže pravo da sami upravljaju zgradom. Ako se profesionalni upravnik ipak propiše kao obavezan, trebalo bi utvrditi jasne kriterijume kada je takvo upravljanje nužno, a kada nije.

Jer profesionalizacija, upozorava sagovornica, ne smije biti sama sebi cilj. Ako je cilj bolji kvalitet stanovanja, mora se pokazati kako profesionalizacija dovodi do boljeg rada i, konačno, mjerljivog rezultata.

Među važne nedoumice Nacrta izdvaja i onu koja se odnosi na to ko kontroliše novac koji se svakog mjeseca uplaćuje. Bajagić upozorava da se etažnom vlasniku Nacrtom nameće niz obaveza, uključujući finansiranje održavanja, prijavljivanje kvarova i štete, omogućavanje pristupa posebnom dijelu, odgovornost za određene troškove, kao i obaveze čije neispunjavanje može biti predmet inspekcijskog i prekršajnog nadzora. Istovremeno, smatra ona, nijesu dovoljno razvijeni mehanizmi kojima vlasnik može efikasno kontrolisati rad upravnika, trošenje novca sa zajedničkog računa, opravdanost i cijenu radova.

Zato traži jasno pravo etažnog vlasnika na uvid u finansijsku dokumentaciju, ugovore, račune i druge podatke o raspolaganju zajedničkim sredstvima.

Značajne nedostatke Nacrta Bajagić vidi u odnosu između prava etažnih vlasnika i ovlašćenja države.

„Članom 8 Nacrta skupština etažnih vlasnika i upravnik određeni su kao organi upravljanja stambenom zgradom, pri čemu skupštinu čine svi vlasnici posebnih djelova. To potvrđuje osnovnu logiku da vlasnici upravljaju svojom zgradom. Istovremeno, međutim, Ministarstvu se daju brojna ovlašćenja da podzakonskim aktima uređuje pitanja koja direktno utiču na održavanje, uključujući uslove i rokove za različite vrste radova, tehničke zahtjeve, servisiranje i kontrolu liftova i druga pitanja sistema održavanja”, objašnjava ona.

Prema njenim riječima, ako etažni vlasnici plaćaju održavanje, moraju imati odgovarajuće pravo da odlučuju kako će se održavanje organizovati i da kontrolišu trošenje svog novca. Bajagić predlaže jednostavnu podjelu: država treba da postavlja minimalne standarde, tehničke i bezbjednosne uslove i štiti javni interes; lokalna samouprava treba da sprovodi propise.

Veći dio njenih primjedbi odnosi se na RIA, dokument koji bi trebalo da pokaže zašto je novi propis potreban, koje probleme rješava i kakve će posljedice imati po građane, privredu i javnu upravu.

Prema njenoj ocjeni, RIA nije dovoljno kvantifikovala troškove i koristi. Posebno nedostaje analiza troška profesionalizacije: koliko će koštati profesionalno upravljanje, koliko će upravnika biti potrebno, kakav će biti uticaj na cijene njihovih usluga, postoji li dovoljan broj licenciranih lica i da li postoji opasnost od koncentracije tržišta, posebno u manjim sredinama.

Nedostaje, smatra ona, i ozbiljnija analiza posljedica za domaćinstva sa različitim prihodima, starije i socijalno ugrožene vlasnike, kao i zgrade sa velikim investicionim potrebama.

To su samo neke od primjedbi koje je Bajagić dala na gotovo svaki član Nacrta zakona. Ona za Monitor ocjenjuje da je dokument „rađen amaterski“, da je nedorečen i nesistematizovan, te da brojna predložena rješenja otvaraju pitanja pravne sigurnosti, nadležnosti i dodatnog finansijskog opterećenja građana. Zbog toga predlaže da se Nacrt zakona povuče iz procedure.

                                                                                                 Dragana ŠĆEPANOVIĆ

Na bjelopoljskim ležištima država je privatnim kompanijama davala pravo na višegodišnju eksploataciju, dok su dio ekoloških procedura vodile opštinske službe. Sada se provjerava pravni temelj tih odluka

Odluke o istraživanju i eksploataciji mineralnih sirovina na tri lokacije na  području bjelopoljske opštine preispitivaće Geološki zavod Crne Gore. Inicijativu je pokrenuo civilni sektor iz tog grada, a preispitivaće se odluke koje se odnose na površinske kopove (PK) Bioča, Kurilo I i Poda. Koncesionari na tim lokalitetima, prema ranijim odlukama, su kompanije Bemax, Konstruktorgroup i Imperijal.

Geološki zavod je, prema saopštenju NVO Euromost, koji je inicirao preispitivanje odluka, zatražio od Sekretarijata za ruralni i održivi razvoj informacije o trenutnom pravnom statusu akata koje je taj organ donio u predmetima koji se odnose na rješenja o davanju saglasnosti na elaborate procjene uticaja na životnu sredinu za tri ležišta tehničko-građevinskog kamena. Iz te organizacije ranije su tvrdili da se više ne može ignorisati pitanje – da li su pojedini organi lokalne samouprave uopšte imali zakonsko ovlašćenje da postupaju u predmetima za koje je nadležna Agencija za zaštitu životne sredine.

Kompanija Bemax ima tridesetogodišnju koncesiju za detaljna geološka istraživanja i eksploataciju tehničko-građevinskog kamena na lokalitetu Bioča. Koncesiju je Vlada dodijelila u avgustu 2020. godine, a ugovor između države i Bemaxa zaključen je 12. oktobra iste godine. Prema podacima sa zvaničnog sajta koncesionara, odobreno eksploataciono polje prostire se na 4,897 hektara, dok su eksploatacione rezerve procijenjene na šest miliona kubnih metara čvrste stijenske mase. Koncesija je zaključena na period od 30 godina. Odlukom Vlade iz avgusta 2020. godine određeno je da procentni iznos za obračun koncesione naknade iznosi 8,5 odsto od tržišne vrijednosti bilansnih ili eksploatacionih rezervi, odnosno ukupnog tržišnog proizvoda.

Bioča je jedan od kamenoloma koje Bemax koristi za obezbjeđivanje tehničko-građevinskog kamena za svoju proizvodnju. Kompanija je ranije saopštila da koristi kamen iz šest kamenoloma širom Crne Gore i da redovno izmiruje koncesione naknade.

Kamenolom u Bioči bio je predmet pažnje i krajem 2024. godine, kada je Uprava za gazdovanje šumama i lovištima podnijela krivičnu prijavu Osnovnom državnom tužilaštvu u Bijelom Polju protiv Bemaxa zbog navodne uzurpacije državnog zemljišta. Iz Bemaxa su tada odbacili optužbe, tvrdeći da se sporni put nalazi unutar granica eksploatacionog polja i da za njegovo korišćenje imaju pravni osnov.

U međuvremenu, država je otvorila mogućnost i za novi koncesioni prostor na lokalitetu Lješnica-Bioča, koji se nalazi u blizini Bemaxovog eksploatacionog polja.

Za ležište tehničko-građevinskog kamena Lješnica-Bioča država, takođe, priprema koncesiju na 30 godina. Vlada je tokom ljeta usvojila Informaciju o pripremi javnog oglasa za dodjelu koncesije za detaljna geološka istraživanja i eksploataciju tehničko-građevinskog kamena na prostoru od oko 11,96 hektara. Ležište se nalazi u klisuri rijeke Lješnice. Prema Elaboratu o klasifikaciji, kategorizaciji i proračunu rezervi tehničko-građevinskog kamena, koji je 2024. godine izradio JU Zavod za geološka istraživanja Podgorica za potrebe Montenegroputa, na lokalitetu Lješnica-Bioča utvrđeno je 2,34 miliona kubika bilansnih rezervi, dok eksploatacione rezerve iznose oko 2,1 milion kubnih metara.

Ugovor o koncesiji za detaljna geološka istraživanja i površinsku eksploataciju tehničko-građevinskog kamena na ležištu Kurilo u Bijelom Polju pokrenut je inicijativom preduzeća DOO Konstruktorgroup prema Zavodu za geološka istraživanja. Na osnovu tog zahtjeva, Ministarstvo ekonomije je 15. maja 2020. godine raspisalo Javni oglas za dostavljanje ponuda.

Nakon zatvaranja oglasa u julu iste godine, firma Konstruktorgroup bila je jedini ponuđač. Sa osvojenih 76 bodova, preduzeće je steklo pravo na potpisivanje ugovora o koncesiji na period od 30 godina. Projekat je, pored same eksploatacije kamena, predviđao i prateća postrojenja poput drobilica i asfaltnih baza.

Umjesto pred državnim organima, investitor je proceduru odobrenja ekoloških elaborata pokrenuo pred lokalnom samoupravom. Opštinski Sekretarijat za ruralni i održivi razvoj sproveo je postupak i izdao saglasnost na Elaborat procjene uticaja na životnu sredinu. Na osnovu tog rješenja, firma je dobila dozvole za rad i počela sa aktivnostima na terenu.

Nevladina organizacija Euromost ubrzo je pokrenula pravni postupak, ukazujući na to da opština nije imala zakonsko pravo da odlučuje o projektima ovog tipa. Upravni sud Crne Gore je 14. maja 2026. godine donio presudu kojom je potvrdio da je za izdavanje ekoloških saglasnosti za ovakva postrojenja isključivo nadležna državna Agencija za zaštitu životne sredine, a ne lokalni organi.

Slučaj kamenoloma na lokaciji Poda u Bijelom Polju dobio je institucionalni i sudski epilog nakon što je Osnovno državno tužilaštvo podnijelo optužni predlog protiv opštinskih službenika zbog sumnje u zloupotrebu službenog položaja. Time je uokviren višegodišnji sukob između lokalnog stanovništva i opštinske administracije u vezi sa ovim ekološki spornim projektom.

Proces je započeo 1. decembra 2020. godine, kada je bjelopoljska firma Imperijal – u vlasništvu Vojislava Smolovića, rođenog brata predsjednika Opštine Petra Smolovića – zaključila ugovor o tridesetogodišnjoj koncesiji za eksploataciju kamena na površini od preko 23 hektara ležišta Poda. Ugovor je potpisan sa Ministarstvom ekonomije u periodu tehničke Vlade, dok je lokalne administrativne filtere i prateće poslove preuzeo opštinski Sekretarijat za ruralni i održivi razvoj.

Nezadovoljstvo mještana sela Srđevac, Poda, Bioče i Lozne tokom 2023. godine preraslo je u otvorene ulične proteste i blokade puteva. Tvrdili su da bi otvaranje kamenoloma trajno uništilo lokalna izvorišta vode i ugrozilo njihove domove. Dok su mještani upozoravali da se najbliže kuće nalaze na svega 100 metara od planiranog kamenoloma, u zvaničnom Elaboratu bila je navedena tri puta veća distanca. Posebno negodovanje lokalne zajednice izazvala je potpuna netransparentnost javnih rasprava; poziv za ključnu tribinu o Elaboratu dostavljen je Mjesnoj zajednici (MZ) Lozna tek dva sata nakon što je rasprava već počela, čime je građanima faktički onemogućeno učešće. Iz kompanije Imperijal su sve vrijeme odbacivali optužbe, tvrdeći da na koncesionom području nema kuća ni izvora, te da projekat nema negativan uticaj na okolinu.

Krajem januara ove godine, Zaštitnik ljudskih prava i sloboda donosi zaključak da su Ministarstvo rudarstva i Opština Bijelo Polje povrijedili pravo građana na zdravu životnu sredinu i pravila javnog učešća, jer lokalna zajednica nije bila pravovremeno informisana o projektima. Sumnje u regularnost postupaka dodatno je pojačala Agencija za sprječavanje korupcije (ASK), utvrdivši da tri člana opštinske Komisije za ocjenu elaborata za lokalitet Poda uopšte nisu ispunjavala zakonske uslove stručnosti i iskustva, što je formalno dovelo u pitanje validnost kompletnog procesa.

Epilog tužilačkog izviđaja uslijedio je u septembru 2026. godine podnošenjem optužnog predloga Osnovnom sudu protiv aktuelnog sekretara Armina Sijarića i službenice Danijele Lazarević. Oni se terete da su u periodu od februara do jula 2024. godine prekoračili granice svojih ovlašćenja i bez zakonskog osnova sproveli postupak procjene uticaja na životnu sredinu kako bi pribavili korist privatnom preduzeću, iako je je za to, navodno, bila nadležna državna Agencija za zaštitu životne sredine.

                                                                                Dragana ŠĆEPANOVIĆ