Povežite se sa nama

INTERVJU

Dodir istočnjačkog duha

Objavljeno prije

na

Roman Živeti savremenog kineskog pisca Ju Hua, preveo je naš zemljak Novljanin Zoran Skrobanović. Po ocjenama stotine kineskih književnih kritičara, roman Živeti, zajedno s Hronikom trgovca krvlju istog autora, proglašen je jednim od deset najuticajnijih kineskih romana posljednje decenije 20. vijeka. Hongkonški Azijski nedjeljnik proglasio ga je jednim od sto najboljih kineskih romana 20. vijeka. Upravo je za roman Živeti Ju Hua 1998. godine dobio i prestižnu italijansku nagradu Grincane Kavur, a 2002. postaje prvi Kinez koji je dobio nagradu Fondacije Džejms Džojs. Po ovom romanu proslavljeni kineski filmski režiser Džang Jimou (Zhang Yimou) snimio je istoimeni film, koji je 1994. godine osvojio nagradu žirija Kanskog festivala. Roman se čita u jednom dahu. MONITOR: Povod za ovaj razgovor nedavno je objavljeno izdanje Geopoetike roman „Živeti” . Kako to da ste se odlučili za ovako hrabar projekat?
SKROBANOVIĆ: Ju Hua je jedan od mojih omiljenih pisaca takozvane postmaovske generacije književnika u Kini, a prevodom sam pokušao da domaćoj publici predstavim jedan autentično kineski pristup u savremenoj kineskoj literaturi. S retkim izuzecima, naši čitaoci se sa savremenom kineskom književnošću uglavnom susreću preko prevoda iz druge, ili čak treće ruke, dakle, najmanje čitajući prevode s izvornog kineskog jezika. Čitamo tako najčešće o kineskim carevima, caricama i raskošnim dvorovima, nastavljajući staru evropsku praksu, koja je u kineskom književnom stvaralaštvu videla isključivo izvor informacija o kineskoj kulturi, običajima i navikama, prenebregavajući njegovu estetsku vrednost.
U romanu Živeti, Ju Hua izuzetno idiosinkratičnim stilom pripoveda o najvažnijim momentima u kineskoj istoriji 20. veka, jezikom i filozofijom autentičnog Kineza. On se igra književnom formom, očekivanjima i pažnjom čitalaca. Prevodeći ga, nastojao sam da one momente koji plene kinesku čitalačku publiku, što vernije prenesem, igrajući se emocijama našeg čitaoca.

MONITOR: Magistrirali ste na Katedri za orijentalistiku Filološkog fakulteta u Beogradu odbranom teze pod naslovom „Klasična kineska poezija”. Koja je teza Vaše upravo najavljene doktorske disertacije?
SKROBANOVIĆ: Trenutno je u završnoj fazi izrada doktorske disertacije o ulozi kineske poezije i pisma u zapadnom modernizmu pod naslovom Percepcija kineskog pisma u evropskim modernističkim pokretima početkom 20. veka.
Područje obuhvaćeno ovim istraživanjem izuzetno je zanimljivo i podrazumeva kako književnost, tako i vizuelne umetnosti epohe modernizma. Ljubaznošću ljudi zaposlenih u univerzitetskim bibliotekama širom Evrope (posebno bih pomenuo Slobodni univerzitet u Berlinu i Nacionalnu biblioteku Francuske), uspeo sam da dođem do retkih materijala neophodnih za uspešno razumevanje kineskih uticaja u stvaranju revolucionarnih evropskih pokreta početkom prošlog veka.

MONITOR: Ima li danas jedno takvo naučno istraživanje praktičnu vrijednost?
SKROBANOVIĆ: Verujem da će zvučati praktičnije ako kažem da je Sergej Mihajlovič Ejzenštajn osmislio filmsku montažu kakvu danas poznajemo upravo razmišljajući o kineskom pismu. Uzgred budi rečeno, smatram sebe ljubiteljem kinematografije, a danas s ponosom mogu čak i laicima da skrenem pažnju na takve filmske veličine kakvi su kineski režiseri Džang Jimou ili Čen Kajge (Chen Kaige). Mislim da u današnjem dobu ispraznog senzacionalizma i elektronskih poluinformacija, proučavanje modernizma itekako dobija na značaju. Modernisti bi bolje od nas umeli da se koriste internetom.

MONITOR: Otkud u Vama takvo profesionalno-emotivno interesovanje za Kinu i njen jezik?
SKROBANOVIĆ: Pretpostavljam da je uticaj Kine na svakog onog ko joj se iskreno posveti srazmeran njenoj geografskoj veličini. Studije kineskog jezika i književnosti završio sam na Katedri za orijentalistiku Filološkog fakulteta u Beogradu, uz dvogodišnji stipendijski boravak u Pekingu na tamošnjem Univerzitetu za jezik i kulturu.
Kina, posebno Peking, zaista je postala moja druga domovina. Do kraja života biću Pekinžanin. Putovao sam po Kini, ali i danas mislim da je odlazak na Tibet ono što me je zauvek promenilo kao ličnost, što je na razne načine odredilo neke moje buduće životne izbore.

MONITOR: Kao neko ko je odrastao uz more, so i bokešku sintaksu, priča ekavski i prevodi s kineskog?
SKROBANOVIĆ: Beograđanin sam već dve decenije, ali rekao bih da je činjenica da sam rođen i odrastao u Herceg-Novom bila od presudnog značaja pre svega za sklonost stranim jezicima i „egzotičnim” kulturama, a potom i za prijemčivost za druge kulture i tradicije. Najpre sam odrastao na italijanskim sinhronizacijama crtanih filmova kao što je Madzinga Dzeta (Mazinga Zeta), a zatim, u jednoj istinski multikulturalnoj sredini, svakodnevno komunicirao na dijalektu bogatom neverovatno raznovrsnim jezičkim nasleđem. Definitivno ima nečeg u tom odrastanju s pogledom na otvoreno more! Još ako imate sreće da vas u srednjoj školi kroz engleski vodi Marta Kusturica Goldštajn, bavljenje jezikom sigurno postaje deo vašeg života.
U mom slučaju, izučavanje jezika vrlo brzo me odvelo u nastavu kineskog, najprije na tada eksperimentalnom srednjoškolskom nivou u Filološkoj gimnaziji u Beogradu, a naposletku i na Filološkom fakultetu gde i danas radim. Uz podršku sjajnog tima profesora, saradnika i gostujućih kineskih lektora iz NR Kine, u svojstvu prevodioca učestvovao sam u poduhvatima koji su pionirski za područje cele bivše Jugoslavije kakvi su udžbenici Filološkog fakulteta za savremeni i klasični kineski jezik.

MONITOR: Objasnite nam vaše osnovno zanimanje i profesiju?
SKROBANOVIĆ: Trenutno, u skladu sa zahtevima protivurečne bolonjske reforme, na našem fakultetu držim nekoliko, iskreno se nadam, zanimljivih kurseva. Osim savremenog kineskog jezika, tu su još i klasična kineska književnost, tradicionalna kineska drama, itd. Čak i u ovim zastrašujuće komercijalnim vremenima, entuzijazam studenata nema cenu…

MONITOR: Koji su Vam sljedeći poslovni koraci?
SKROBANOVIĆ: Nadam se što skorijoj uspešnoj odbrani doktorske disertacije. To je nešto što predstavlja lepu i zahtevnu stranu ove profesije, nešto kao doživotni domaći zadatak kojem se ne nazire kraj. Valjda se u ovom istrošenom postmodernizmu, konačno vratimo modernističkoj iskrenosti i simpatično prepotentnim manifestima iza kojih se kriju kvalitetni umetnički sadržaji.

MONITOR: O čemu ćaskate sa svojim studentima i na koji način im prenosite ljepote kineskoj jezika?
SKROBANOVIĆ: Kad sa svojim studentima razgovaram o modernizmu, obično započnem čas pričom o kineskom pesniku Čen Ziangu (Chen Zi'ang) koji je na prilično senzacionalistički način privlačio svoju publiku. Po predanju, on je kupio izuzetno skup muzički instrument, jednu vrstu gitare, koja je dugo vremena bila na prodaji u kineskoj prestonici. Onda je Čen objavio da će sledećeg dana svirati upravo na toj gitari na glavnom gradskom trgu. To je privuklo gomilu slušalaca, ali kad se pojavio, Čen je obavestio publiku da u džepu ima nešto mnogo vrednije od skupocene gitare. A onda je pred njima razbio basnoslovno vredan instrument u paramparčad i počeo da im deli kopije sopstvene poezije… Dakle, nisu prvi Seks pistols razbijali gitare na koncertu da bi naglasili odakle dolaze. Sve ovo se desilo u VII veku nove ere…

Marija ČOLPA

Komentari

INTERVJU

LJUPKA KOVAČEVIĆ, ANIMA: Vrijeme je za izbore

Objavljeno prije

na

Objavio:

Vjerujem da je prva ekspertska vlada kao koncept imala potencijala ali sa našim neodgovornim, pohlepnim i bahatim političarima dodatno je destabilizovala stanje u zemlji. Širiti taj koncept nije logično ni korisno a praviti kompromisni bućkuriš još manje. Po mom mišljenju vrijeme je za nove izbore i nadam se da URA neće pristati na još jedan ustupak

 

MONITOR: Ove sedmice pričamo o uvođenju vjeronauke u škole, a nakon najave tek ustoličenog mitropolita Joanikija da je to „osnovno dječije pravo“, te da samo rijetke zemlje u Evropi nemaju tu vrstu obrazovanja. Kako vidite želju mitropolita, i da li bi nam uvođenje vjeronauke pomoglo da budemo više evropski?

KOVAČEVIĆ: Izjavu  mitropolita shvatam kao znak namjere da povećava tenzije u Crnoj Gori i da one trenutno odgovaraju SPC. Crna Gora je definisana kao građanska i sekularna i to je najoptimalniji okvir za multietničku i multikonfesionalnu zajednicu. Svaka vjerska zajednica ima pravo da organizuje vjersku nastavu i to već funkcioniše. Najslabije funkcioniše građansko obrazovanje u okviru zvaničnih institucija. Podržavalo se djelovanje i razvoj vjerskih zajednica a nipodoštavalo građansko obrazovanje i inicijative. Rezultati su prisutni i vidljivi kroz nizak stepen emancipatorske i kritičke svijesti. To što većina zemalja Evrope ima vjersko obrazovanje ne znači da je dobro za Crnu Goru, malu teritoriju sa malim brojem stanovnika čija je situacija ekonomska, istorijska, obrazovna i politička specifična. U tim zemljama je vjerska odrednica stvar intime i slobodnog izbora, kod  nas se vjerskim odrednicama maše u javnosti i služe za demonstriranje  moći i ugrožavanje drugačijih. Religija je u našim uslovima vrlo opasno oružje u rukama neodgovornih vjerskih vođa i političkih elita i udaljava nas od Evrope.

MONITOR: Kako komentarišete ustoličenje mitropolita Joanikija, te sve što je pratilo taj događaj, ali i prve poteze mitropolita naokon ustoličenja, poput ugošćavanja Milorada Dodika?

KOVAČEVIĆ: Ustoličenje je bilo „silom na sramotu” kako se kaže u narodu. I sila i sramota su očite, izuzimajući  iz toga veliki broj onih koji su protestovali sa  iskrenim ubjeđenjem da brane državu i dostojanstvo, došlo se do „crvene linije” i pružen je otpor. Mislim da su ti građani i građanke, i  razumne  intervencije bezbjednosnih službi obezbijedili da se krizna situacija završi bez žrtava, iako je bilo prekomjerne upotrebe sile. I to se mora preispitati i sankcionisati. Dvije slike koje su za mene vrlo značajne sa Cetinja su dva lica. Lice premijera koje je jasno pokazalo beskompromisnost i odvažnost da po svaku cijenu brani vlastite ciljeve i  spremnost da interese svoje crkve stavi iznad interesa države i ljudi što liči vjerskom fundamentalizmu. U kriznoj situaciju u pomoć su pristigli oni koji dijele ista vjerska ubjeđenja a ne nezavisni eksperti. Nakon ostvarenja cilja logično je očekivati da će pokazati umjerenost i spremnost za dijalog  o pitanjima državnog i društvenog funkcionisanja  uz obavezne „konsultacije“ sa zapadnim saveznicima.  Drugo lice je lice predsjednika države. Jasna je bila neusklađenost sa pozicijom i situacijom. Izlazak na ulicu kao približavanje građanima sa svitom obezbjeđenja bilo je karikaturalno a djelovanje besmisleno. Nakon ove situacije duboke narcističke povrede (možda i ugroženosti drugih interesa), logičan je žešći sukob sa svima onima koje prepozna kao prijetnju. Vidljivo oslabljen računa na sve članove partije i nastaviće  mobilizaciju članstva i sluđivanje stanovništva tzv. ugroženošću države i intenziviraće  „konsultacije”  uz pokušaj mobilizacije  zapadnih saveznika. Obje slike pokazuju autoritarne vođe koje gaje duboko potcjenjivanje i prezir prema onima koji su ih birali i nemaju povjerenja, ni sposobnosti da riješe sukobe koje su proizveli i proizvode u zemlji. Saveznici van zemlje već preuzimaju kontrolu i u skladu sa njihovim interesima dalje diriguju sukobom. Milorad Dodik je znak takvih uticaja, prijetnja primjerom i simbol stvaranja uticaja koji prevazilazi granice i ne priznaje legalne državne granice.

Milena PEROVIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 24. septembra ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

INTERVJU

IVANA ŽANIĆ, IZVRŠNA DIREKTORKA FONDA ZA HUMANITARNO PRAVO: Vučić neće protiv bivših mentora

Objavljeno prije

na

Objavio:

Nije u Srbiji problem u nepostojanju zakonodavnog okvira već u neprimjenjivanju zakonskih mogućnosti i u opštem neradu oko istraživanja i procesuiranja ratnih zločina. Dakle, naše institucije imaju sve, samo je potrebno da sjednu i da rade, a to izgleda njima najteže pada

 

MONITOR: Ovih dana je u Beogradu održana Regionalna konferencija tužilaštava o saradnji u krivičnom progonu počinilaca ratnih zločina, u organizaciji srpskog Tužilaštva za ratne zločine, a uz podršku UN i vlade Velike Britanije. Kako ocjenjujete ovaj događaj?

ŽANIĆ: O održavanju ovog događaja znamo samo na osnovu šturog saopštenja Tužilaštva za ratne zločine i članaka malobrojnih medija koji još uvek prate ove teme. Osim floskula koje slušamo duži niz godina kako je regionalna saradnja važna i kako mora biti unapređena jer žrtve to očekuju, nismo čuli ništa novo. U stvarnosti je baš sve suprotno od toga. Nema iskrene volje da se sarađuje i veruje pravosudnim organima država u regionu, da se razmenjuju važni predmeti i dokazi, da se radi na otkrivanju masovnih grobnica.

Od vidiljive regionalne saradnje imamo dva medijska članka da je organizovana regionalna konferencija tužilaca u regionu. Koji su zaključci te konferencije i koji su naredni koraci dogovoreni – o tome nema ni reči. Tako da ja ovaj sastank ocenjujem kao potpuno trošenje vremena na razgovor koji je vođen već mnogo puta do sada, a koji nije doveo ni do kakvih pomaka u procesuiranju ratnih zločina niti do poboljšanja regionalne saradnje.

MONITOR: Ministarka pravde u vladi Srbije Maja Popović tom prilikom je naglasila posvećenost Srbije procesuranju optuženih za ratne zločine, pozivajući se na Nacionalnu strategiju za procesuiranje ratnih zločina 2021–2026 i najavljujući skoro usvajanje Akcionog plana za njenu primjenu. Kako komentarišete tvrdnju ministarke o „jakim institucionalnim kapacitetima Srbije“?

ŽANIĆ: Što se tiče institucionalnog i zakonodavnog okvira – Srbija zaista ima sve na raspolaganju. Postoje zakoni na osnovu kojih se sudi, zaključeni memorandumi i protokoli o saradnji sa tužilaštvima u regionu. Imali smo čak i prvu Nacionalnu strategiju za procesuiranje ratnih zločina koja je i usvojena da bi se ubrzalo procesuiranje ratnih zločina. Uskoro ćemo dobiti i drugu strategiju sa propratnim akcionim planom. Nije problem u nepostojanju zakonodavnog okvira već u neprimenjivanju zakonskih mogućnosti i u jednom opštem neradu po pitanju istraživanja i procesuiranja ratnih zločina. Dakle, naše institucije imaju sve, samo je potrebno da sednu i da rade, a to izgleda njima najteže pada. Samo bih podsetila da mi trenutno u TRZ imamo 12 zamenika tužioca i za prošlu godinu samo dve optužnice koje su rezultat isključivo njihovog rada. Dakle, imamo šest puta više zamenika tužilaca nego optužnica.

MONITOR: Za vrijeme trajanja Regionalne konferencije, predsjednik Srbije Aleksandar Vučić sastao se sa glavnim tužiocem Mehanizma za međunarodne krivične sudove Seržom Bramercom. Vučić je saopštio da je to bio razgovor o poboljšanju regionalne saradnje u vezi sa optužbama za ratne zločine. Imate li saznanja o „konkretnijim“ zahtjevima Bramerca?

ŽANIĆ: Kad god bi dolazio u posetu Srbiji, Serž Bramerc bi dolazio i u FHP kako bismo razgovarali o tome ima li pomaka u procesuiranju ratnih zločina pred domaćim sudovima. Međutim, poslednje dve godine Bramerc razgovara isključivo sa tužiteljkom za ratne zločine Snežanom Stanojković i predstavnicima vlasti, tako da mi nemamo ni tu minimalnu mogućnost da saznamo koji su njegovi konkretni zahtevi. FHP stalno zahteva od Tužilaštva za ratne zločine da na svom web sajtu objavljuje informacije o podignutim optužnicama, donetim presudama,  sastancima, i još važnije, rezultatima sastanaka i da na taj način obaveštava javnost o svom radu. Međutim, ukoliko se informišete isključivo putem sajta TRZ tu gotovo ništa nećete saznati jer se na njemu nalaze dve ili tri rečenice o tome ko je prisustvovao sastanku i koja je bila tema, ali o konkretnim zahtevima nema ni reči. Da zaključim, ne znamo koji je bio konkretan zahtev Bramerca, ali pretpostavljam da se u razgovorima išlo u pravcu iskrenije regionalne saradnje, razmene dokaza, neophodnosti pronalska nestalih i izručenje Radete i Jojića Mehanizmu za krivične sudove u Hagu.

Nastasja RADOVIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 24. septembra ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

INTERVJU

MARIJA ZIDAR, REDITELJKA: To nije moja fikcija, to je nečiji život

Objavljeno prije

na

Objavio:

Pomirenje je za mene priča o sukobu, sukobu u smislu sistema vrijednosti, ali i sukobu na ličnom, intimnom nivou

 

 

Film Pomirenje u režiji Marije Zidar otvorio je u srijedu veče 12. UnderhillFest, međunarodni festival dugometražnog dokumentarnog filma u Podgorici. Za okosnicu prvog dugometražnog dokumentarnog filma, rediteljka iz Slovenije odabrala je sukob dvije porodice u brdima sjeverne Albanije. Film prati proces pomirenja nakon ubistva osamnaestogodišnje Gjiste u regiji u kojoj se neke porodice još uvijek pridržavaju srednjovjekovnog kodeksa Kanuna i običajnog prava na krvnu osvetu. Pomirenje je nastao u koprodukciji Slovenije, Crne Gore, Srbije i Kosova, a imao je premijeru na jednom od najvažnijih festivala dokumentarnog filma u Evropi – CPH:DOX u Kopenhagenu. Već ima zapažen festivalski život i nekoliko nagrada.

Marija Zidar je završila osnovne studije novinarstva kao i engleski jezik i književnost, a doktorirala je sociologiju na Univerzitetu u Ljubljani. Interesuje je predstavljanje temeljno istraženih društvenih tema kroz intimno, osjetljivo i empatično vizuelno pripovijedanje. Napisala je tri i režirala jedan srednjemetražni dokumentarac za Televiziju Slovenije. Pomirenje, koji je sniman u Albaniji od 2014. godine, je njen debitantski dugometražni dokumentarni film.

MONITOR: UnderhillFest je otvorio dirljiv film „Pomirenje”. Priča o pokušaju pomirenja porodica, ali predstavlja svojevrsni anatomski prikaz patrijarhalnog društva zarobljenog između prošlosti i sadašnjosti. Kada i kako ste se zainteresovali za ovu temu, za ovaj događaj?

ZIDAR: Za mene je to priča o sukobu, sukobu u smislu sistema vrijednosti, ali i sukobu na ličnom, intimnom nivou.  Profesor Martin Berishaj, koji je istraživao i ovu temu, 2013. mi je rekao da je krvna osveta obrađena hiljadu puta, ali nikad pravilno. To me je zaintrigiralo i počela sam da istražujem. To što sam pronašla, bila je veoma aktuelna tema sukoba između različitih sistema vrijednosti, u nekom društvu u tranziciji, a najviše se to odnosilo na državno pravno uređenje, religiju i reinterpretaciju starih zakona, oko kojih u nekim regionima nema društvenog slaganja. U Albaniji se to desilo devedesetih godina kada je pala komunistička diktatura, u kojoj je Enver Hodža pola vijeka progonio i religiju i tradiciju, a slijedio je ekonomski kolaps. Država je bila na granici građanskog rata. U toj praznini vrijednosti, u pojedinim djelovima zemlje vraćali su se stari sistemi vrijednosti, ali bez kontinuiteta, reinterpretirani i ponekad čak zloupotrijebljeni. To me podsjeća na sadašnju situaciju ne samo po Balkanu nego i u Evropi, gdje krajni desni populizam masama obespravljenih ljudi, koji nemaju više povjerenja u državu i pravni red, kao rješenje nudi reinterpretaciju nacionalne tradicije, religije ali i neopatrijarhalne vrijednosti.

Miroslav MINIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 24. septembra ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo