Povežite se sa nama

INTERVJU

DRAŠKO ĐENOVIĆ, GENERALNI SEKRETAR NVO CENTAR 9: Hrišćanstvo daleko od ujedinjenja

Objavljeno prije

na

U toku je godišnji Sabor Svetog arhijerejskog sinoda SPC na kojem bi trebalo da se rješava i pitanje penzionisanja nekoliko vladika, pominje se i mitropolit Amfilohije, ali je to i prilika da se javnosti objelodani njihova dalja aktivnost. O stanju pravoslavnih crkava i njihovim međusobnim odnosima, razgovarali smo sa Draškom Đenovićem, vjerskim analitičarem, obrazovanim na protestantskom koledžu, koji je godinama bio dopisnik evropske novinske agencije za vjerska prava i slobode Forum 18, sa sjedištem u Oslu.

MONITOR: Kada govorimo o sukobima između SPC i CPC, da li se status SPC u Crnoj Gori može odvojiti od pitanja vlasništva nad crkvenom imovinom?
ĐENOVIĆ: Pitanje vlasništva jeste jedno, ali ne i jedino pitanje koje leži iza sukoba SPC i CPC u Crnoj Gori. Na prvom mestu ovde je reč o sukobu kanonski priznate pravoslavne crkve – SPC koja pak nije priznata od strane crnogorske države, jer je pravno nevidljiva zbog nedostatka registracije i kanonski nepriznate, ali sa stanovišta crnogorske države registrovane i pravno postojeće CPC.

 

Ono što mene čudi je činjenica da je SPC u Crnoj Gori mogla da deluje neregistrovana, da ne kažem “na divlje” ili “na crno” u vreme socijalizma, a da sada u samostalnoj i demokratskoj Crnoj Gori smeta ono što nije smetalo komunističkim komesarima – da pitanje registracije potežu upravo u vezi imovinskih pitanja.

S druge strane, uporno odbijanje Mitropolita Amfilohija da se SPC registruje pokazuje da on smatra da je crkva iznad države, jer je starija. Ovde treba imati na umu da se on ne suprotstavlja samo registraciji SPC u Crnoj Gori, već je prošle godine poručio i tadašnjem ministru vera Srbije Bogoljubu Šijakoviću da njegovu mitropoliju briše iz srpskog registra crkava i verskih zajednica.

MONITOR: Koliko je u svemu tome važna uloga Vaseljenskog patrijarha i koliko se on do sada miješao u ovaj spor?
ĐENOVIĆ: Vaseljenska patrijaršija ima dovoljno svojih problema da bi se mešala u sukob na relaciji SPC-CPC u Crnoj Gori. Ipak, činjenica je da je Moskovska patrijaršija ne samo slala mitropolita volokolamskog Ilariona (Alfejeva), šefa Odeljenja spoljnih crkvenih veza u Crnu Goru da pokaže iza koje pravoslavne crkve RPC stoji, već je i sam tadašnji ruski patrijarh Aleksej II još 2004. godine jasno kazao kakva je klima u autokefalnim kanonskim crkvama po pitanju CPC. Ukoliko bi SPC dala autonomiju crkvi u Crnoj Gori, kao što je to učinila davši autonomiju Ohridskoj pravoslavnoj arhiepiskopiji u Makedoniji na čijem čelu je utamničeni arhiepiskop Jovan, Crna Gora bi mogla da ima svoju autonomnu crkvu kao što je imala do 1920. godine. O ovome se govori upravo ovih dana u Beogradu sa početkom zasedanja Sv. arhijerejskog sabora SPC. Ako bi došlo do toga, nema sumnje da će crkva u Crnoj Gori dobiti tomos o autonomiji crkve.

Osnovno je ljudsko pravo, zagarantovano 18. tačkom povelje OUN i članom 9. Evropske konvencije o ljudskim pravima da se vernici Bogu mole u crkvi u kojoj žele, pa time i u CPC na čijem čelu je Miraš Dedeić iako ona u organizacionom smislu nije prepoznata od drugih pravoslavnih kanonskih crkava. Eventualna autonomija crkve na čijem čelu je Amfilohije Radović će možda razrešiti određena kanonska i imovinska pitanja, ali nikako na uštrb zabrane CPC.

Crna Gora, kao država koja stremi evropskim tokovima treba i mora da omogući da se njeni građani mogu moliti u crkvi ili verskoj zajednici gde se duhovno mogu najbolje izraziti bez obzira na unutarcrkvene sporove. Na kraju krajeva mora se izbeći i situacija koja je u Srbiji da osim Jevrejske i Islamske zajednice nijedna nehrišćanska verska zajednica nema rešen pravni status, jer je Ministarstvo vera odbilo da ih registruje.

MONITOR: Da li je prihvatljivo da su pitanja crkvene organizacije jedna od glavnih tema stranaka, kao što je slučaj sa programom crnogorske DPS?
ĐENOVIĆ: Crna Gora je prema Ustavu iz oktobra 2007. građanska država. Samim tim neprihvatljivo je da se političke partije mešaju u poslove crkava i verskih zajednica. Prošle godine sam s predstavnicima pravoslavne, jevrejske i islamske zajednice iz Srbije bio u SAD u okviru programa njihovog State Departmenta posećujući i razgovarajući s predstavnicima različitih verskih zajednica, ali i pojedinim kongresmenima i zvaničnicima iz američke administracije. Bilo je jasno da koliko god američka država potpomaže programe i projekte tamošnjih verskih zajednica princip odvojenosti crkve i države je svetinja.

Ako je nekome u Crnoj Gori za utehu, isto toliko je neprihvatljivo i rešenje o odbijanju registracije CPC u Srbiji koje je potpisao tadašnji ministar vera u Srbiji Milan Radulović, a koje se pozivalo na vaseljenske sabore što je nespojivo s činjenicom da državni organ kakvo je bilo Ministarstvo vera u jednoj pravno sekularnoj državi. Takvi postupci su verovatno kasnije i doveli do utopljavanja tog ministarstva u drugo i njegovo praktično marginalizovanje. Ovo i govori o jalovosti mešanja političkih partija u crkvene poslove.

MONITOR: Neki arhijereji su zatražili penziju. Pominje se i mitropolit Amfilohije Radović. Šta će to značiti za njihove dosadašnje obaveze i zvanja koja imaju u hijerarhiji SPC?
ĐENOVIĆ: Velika je razlika između državnog i crkvenog penzionisanja. Amfilohije Radović ide u svetovnu penziju što znači da će umesto crkvene plate primati penziju iz penzijskog fonda, jer je ispunio uslove za odlazak u penziju. Amfilohije Radović više neće uplaćivati penzijsko i socijalno osiguranje već će biti ,,na platnom spisku” penzionog fonda i poput ostalih penzionera čekaće poštara da mu donese penziju. To ga neće sprečavati da u crkvi ostane aktivan u nesmanjenom obimu.

Druga je situacija sa crkvenim penzionisanjem. Ono je za episkope moguće samo na lični zahtev zbog zdravstvenih razloga kao što je svojevremeno na lični zahtev umirovljen episkop Atanasije (Jevtić).

Što se pak tiče spekulacija u javnosti o eventualnom penzionisanju vladike mileševskog Filareta, episkopa vranjskog Pahomija, vladike banatskog Nikanora, zvorničko-tuzlanskog Vasilija i episkopa srednjoevropskog Konstantina, ono je moguće samo ukoliko oni podnesu zahtev za odlazak u mirovinu čime bi postali umirovljeni episkopi, jer moramo imati na umu da je episkopska služba doživotna.

MONITOR: Kada govorimo o mjestu koje je za pravoslavne crkve najuticajnije, pored prihvaćenog uticaja Vaseljenske patrijaršije u Istanbulu, veliki je, iako neformalan, uticaj Ruske pravoslavne crkve. Kako ga vi procjenjujete?
ĐENOVIĆ: Treba imati na umu da su svi patrijarsi na svetu jednaki, a da je Vaseljenski prvi među jednakima, ali ne i da ima vlast ili da je iznad drugih. Isto je i s Moskovskim patrijarhom. Iako je na čelu najveće pravoslavne crkve na svetu on nije iznad drugih patrijarha, ali jasno je da je uticaj moskovske patrijaršije popriličan iz prostog razloga što ima, ako imam tačne podatke, 160 eparhija i 217 epsikopa što odražava ne samo njeno teritorijalno prostranstvo već i brojnost vernika a time i moć koju ima unutar pravoslavnih crkava. Moskovska patrijaršija pomno prati situaciju u Crnoj Gori i verujem da je i crnogorskim političarima koji žele da uređuju crkvene poslove jasno koliki je uticaj RPC, te da njen uticaj prevazilazi duhovnu sferu i da ona ima političku i ekonomsku moć.

MONITOR: Koje su danas najveće prepreke ujedinjenju hrišćanstva?
ĐENOVIĆ: Hrišćanstvo je daleko od ujedinjenja jer ga iskreno ne želi nijedna strana na ravnopravnim osnovama. Tačno je da se Rim zalaže za jedinstvo – ali tzv. ,,ekumenizam povratka”: ekumenizam kao povratak izgubljenih ovčica u Katoličku crkvu pod Rimskim biskupom – papom. Imajući na umu da je sadašnji papa Benedikt XVI dosta konzervativnijih pogleda od svog prethodnika Jovana Pavla II, mislim da je sada to ujedinjenje još dalje nego što je bilo.

Papa neće doći u Niš?

MONITOR: Sljedeće 2013. godine u Nišu će se proslaviti 1700. godišnjica Milanskog edikta u Nišu 2013. Može li se ipak dogoditi da papa prisustvuje događaju, na poziv države Srbije ako ne i SPC zbog, kako je rečeno, nerješenih sporova?
ĐENOVIĆ: Mislim da je sada već kasno da se uputi taj poziv. Čak da se to i desi, papa neće doći u posetu zemlji bez poziva većinske crkve – u ovom slučaju SPC. Lično mislim da je Srbija puno izgubila što proslavi 1700-e godišnjice Milanskog edikta u Nišu neće prisustvovati i Benedikt XVI i to iskoristi da popravi određene diplomatske i političke pozicije, ali o toj temi je uputnije da govore politički nego verski analitičari.

Nastasja RADOVIĆ

Komentari

INTERVJU

LJUPKA KOVAČEVIĆ, ANIMA: Vrijeme je za izbore

Objavljeno prije

na

Objavio:

Vjerujem da je prva ekspertska vlada kao koncept imala potencijala ali sa našim neodgovornim, pohlepnim i bahatim političarima dodatno je destabilizovala stanje u zemlji. Širiti taj koncept nije logično ni korisno a praviti kompromisni bućkuriš još manje. Po mom mišljenju vrijeme je za nove izbore i nadam se da URA neće pristati na još jedan ustupak

 

MONITOR: Ove sedmice pričamo o uvođenju vjeronauke u škole, a nakon najave tek ustoličenog mitropolita Joanikija da je to „osnovno dječije pravo“, te da samo rijetke zemlje u Evropi nemaju tu vrstu obrazovanja. Kako vidite želju mitropolita, i da li bi nam uvođenje vjeronauke pomoglo da budemo više evropski?

KOVAČEVIĆ: Izjavu  mitropolita shvatam kao znak namjere da povećava tenzije u Crnoj Gori i da one trenutno odgovaraju SPC. Crna Gora je definisana kao građanska i sekularna i to je najoptimalniji okvir za multietničku i multikonfesionalnu zajednicu. Svaka vjerska zajednica ima pravo da organizuje vjersku nastavu i to već funkcioniše. Najslabije funkcioniše građansko obrazovanje u okviru zvaničnih institucija. Podržavalo se djelovanje i razvoj vjerskih zajednica a nipodoštavalo građansko obrazovanje i inicijative. Rezultati su prisutni i vidljivi kroz nizak stepen emancipatorske i kritičke svijesti. To što većina zemalja Evrope ima vjersko obrazovanje ne znači da je dobro za Crnu Goru, malu teritoriju sa malim brojem stanovnika čija je situacija ekonomska, istorijska, obrazovna i politička specifična. U tim zemljama je vjerska odrednica stvar intime i slobodnog izbora, kod  nas se vjerskim odrednicama maše u javnosti i služe za demonstriranje  moći i ugrožavanje drugačijih. Religija je u našim uslovima vrlo opasno oružje u rukama neodgovornih vjerskih vođa i političkih elita i udaljava nas od Evrope.

MONITOR: Kako komentarišete ustoličenje mitropolita Joanikija, te sve što je pratilo taj događaj, ali i prve poteze mitropolita naokon ustoličenja, poput ugošćavanja Milorada Dodika?

KOVAČEVIĆ: Ustoličenje je bilo „silom na sramotu” kako se kaže u narodu. I sila i sramota su očite, izuzimajući  iz toga veliki broj onih koji su protestovali sa  iskrenim ubjeđenjem da brane državu i dostojanstvo, došlo se do „crvene linije” i pružen je otpor. Mislim da su ti građani i građanke, i  razumne  intervencije bezbjednosnih službi obezbijedili da se krizna situacija završi bez žrtava, iako je bilo prekomjerne upotrebe sile. I to se mora preispitati i sankcionisati. Dvije slike koje su za mene vrlo značajne sa Cetinja su dva lica. Lice premijera koje je jasno pokazalo beskompromisnost i odvažnost da po svaku cijenu brani vlastite ciljeve i  spremnost da interese svoje crkve stavi iznad interesa države i ljudi što liči vjerskom fundamentalizmu. U kriznoj situaciju u pomoć su pristigli oni koji dijele ista vjerska ubjeđenja a ne nezavisni eksperti. Nakon ostvarenja cilja logično je očekivati da će pokazati umjerenost i spremnost za dijalog  o pitanjima državnog i društvenog funkcionisanja  uz obavezne „konsultacije“ sa zapadnim saveznicima.  Drugo lice je lice predsjednika države. Jasna je bila neusklađenost sa pozicijom i situacijom. Izlazak na ulicu kao približavanje građanima sa svitom obezbjeđenja bilo je karikaturalno a djelovanje besmisleno. Nakon ove situacije duboke narcističke povrede (možda i ugroženosti drugih interesa), logičan je žešći sukob sa svima onima koje prepozna kao prijetnju. Vidljivo oslabljen računa na sve članove partije i nastaviće  mobilizaciju članstva i sluđivanje stanovništva tzv. ugroženošću države i intenziviraće  „konsultacije”  uz pokušaj mobilizacije  zapadnih saveznika. Obje slike pokazuju autoritarne vođe koje gaje duboko potcjenjivanje i prezir prema onima koji su ih birali i nemaju povjerenja, ni sposobnosti da riješe sukobe koje su proizveli i proizvode u zemlji. Saveznici van zemlje već preuzimaju kontrolu i u skladu sa njihovim interesima dalje diriguju sukobom. Milorad Dodik je znak takvih uticaja, prijetnja primjerom i simbol stvaranja uticaja koji prevazilazi granice i ne priznaje legalne državne granice.

Milena PEROVIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 24. septembra ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

INTERVJU

IVANA ŽANIĆ, IZVRŠNA DIREKTORKA FONDA ZA HUMANITARNO PRAVO: Vučić neće protiv bivših mentora

Objavljeno prije

na

Objavio:

Nije u Srbiji problem u nepostojanju zakonodavnog okvira već u neprimjenjivanju zakonskih mogućnosti i u opštem neradu oko istraživanja i procesuiranja ratnih zločina. Dakle, naše institucije imaju sve, samo je potrebno da sjednu i da rade, a to izgleda njima najteže pada

 

MONITOR: Ovih dana je u Beogradu održana Regionalna konferencija tužilaštava o saradnji u krivičnom progonu počinilaca ratnih zločina, u organizaciji srpskog Tužilaštva za ratne zločine, a uz podršku UN i vlade Velike Britanije. Kako ocjenjujete ovaj događaj?

ŽANIĆ: O održavanju ovog događaja znamo samo na osnovu šturog saopštenja Tužilaštva za ratne zločine i članaka malobrojnih medija koji još uvek prate ove teme. Osim floskula koje slušamo duži niz godina kako je regionalna saradnja važna i kako mora biti unapređena jer žrtve to očekuju, nismo čuli ništa novo. U stvarnosti je baš sve suprotno od toga. Nema iskrene volje da se sarađuje i veruje pravosudnim organima država u regionu, da se razmenjuju važni predmeti i dokazi, da se radi na otkrivanju masovnih grobnica.

Od vidiljive regionalne saradnje imamo dva medijska članka da je organizovana regionalna konferencija tužilaca u regionu. Koji su zaključci te konferencije i koji su naredni koraci dogovoreni – o tome nema ni reči. Tako da ja ovaj sastank ocenjujem kao potpuno trošenje vremena na razgovor koji je vođen već mnogo puta do sada, a koji nije doveo ni do kakvih pomaka u procesuiranju ratnih zločina niti do poboljšanja regionalne saradnje.

MONITOR: Ministarka pravde u vladi Srbije Maja Popović tom prilikom je naglasila posvećenost Srbije procesuranju optuženih za ratne zločine, pozivajući se na Nacionalnu strategiju za procesuiranje ratnih zločina 2021–2026 i najavljujući skoro usvajanje Akcionog plana za njenu primjenu. Kako komentarišete tvrdnju ministarke o „jakim institucionalnim kapacitetima Srbije“?

ŽANIĆ: Što se tiče institucionalnog i zakonodavnog okvira – Srbija zaista ima sve na raspolaganju. Postoje zakoni na osnovu kojih se sudi, zaključeni memorandumi i protokoli o saradnji sa tužilaštvima u regionu. Imali smo čak i prvu Nacionalnu strategiju za procesuiranje ratnih zločina koja je i usvojena da bi se ubrzalo procesuiranje ratnih zločina. Uskoro ćemo dobiti i drugu strategiju sa propratnim akcionim planom. Nije problem u nepostojanju zakonodavnog okvira već u neprimenjivanju zakonskih mogućnosti i u jednom opštem neradu po pitanju istraživanja i procesuiranja ratnih zločina. Dakle, naše institucije imaju sve, samo je potrebno da sednu i da rade, a to izgleda njima najteže pada. Samo bih podsetila da mi trenutno u TRZ imamo 12 zamenika tužioca i za prošlu godinu samo dve optužnice koje su rezultat isključivo njihovog rada. Dakle, imamo šest puta više zamenika tužilaca nego optužnica.

MONITOR: Za vrijeme trajanja Regionalne konferencije, predsjednik Srbije Aleksandar Vučić sastao se sa glavnim tužiocem Mehanizma za međunarodne krivične sudove Seržom Bramercom. Vučić je saopštio da je to bio razgovor o poboljšanju regionalne saradnje u vezi sa optužbama za ratne zločine. Imate li saznanja o „konkretnijim“ zahtjevima Bramerca?

ŽANIĆ: Kad god bi dolazio u posetu Srbiji, Serž Bramerc bi dolazio i u FHP kako bismo razgovarali o tome ima li pomaka u procesuiranju ratnih zločina pred domaćim sudovima. Međutim, poslednje dve godine Bramerc razgovara isključivo sa tužiteljkom za ratne zločine Snežanom Stanojković i predstavnicima vlasti, tako da mi nemamo ni tu minimalnu mogućnost da saznamo koji su njegovi konkretni zahtevi. FHP stalno zahteva od Tužilaštva za ratne zločine da na svom web sajtu objavljuje informacije o podignutim optužnicama, donetim presudama,  sastancima, i još važnije, rezultatima sastanaka i da na taj način obaveštava javnost o svom radu. Međutim, ukoliko se informišete isključivo putem sajta TRZ tu gotovo ništa nećete saznati jer se na njemu nalaze dve ili tri rečenice o tome ko je prisustvovao sastanku i koja je bila tema, ali o konkretnim zahtevima nema ni reči. Da zaključim, ne znamo koji je bio konkretan zahtev Bramerca, ali pretpostavljam da se u razgovorima išlo u pravcu iskrenije regionalne saradnje, razmene dokaza, neophodnosti pronalska nestalih i izručenje Radete i Jojića Mehanizmu za krivične sudove u Hagu.

Nastasja RADOVIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 24. septembra ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

INTERVJU

MARIJA ZIDAR, REDITELJKA: To nije moja fikcija, to je nečiji život

Objavljeno prije

na

Objavio:

Pomirenje je za mene priča o sukobu, sukobu u smislu sistema vrijednosti, ali i sukobu na ličnom, intimnom nivou

 

 

Film Pomirenje u režiji Marije Zidar otvorio je u srijedu veče 12. UnderhillFest, međunarodni festival dugometražnog dokumentarnog filma u Podgorici. Za okosnicu prvog dugometražnog dokumentarnog filma, rediteljka iz Slovenije odabrala je sukob dvije porodice u brdima sjeverne Albanije. Film prati proces pomirenja nakon ubistva osamnaestogodišnje Gjiste u regiji u kojoj se neke porodice još uvijek pridržavaju srednjovjekovnog kodeksa Kanuna i običajnog prava na krvnu osvetu. Pomirenje je nastao u koprodukciji Slovenije, Crne Gore, Srbije i Kosova, a imao je premijeru na jednom od najvažnijih festivala dokumentarnog filma u Evropi – CPH:DOX u Kopenhagenu. Već ima zapažen festivalski život i nekoliko nagrada.

Marija Zidar je završila osnovne studije novinarstva kao i engleski jezik i književnost, a doktorirala je sociologiju na Univerzitetu u Ljubljani. Interesuje je predstavljanje temeljno istraženih društvenih tema kroz intimno, osjetljivo i empatično vizuelno pripovijedanje. Napisala je tri i režirala jedan srednjemetražni dokumentarac za Televiziju Slovenije. Pomirenje, koji je sniman u Albaniji od 2014. godine, je njen debitantski dugometražni dokumentarni film.

MONITOR: UnderhillFest je otvorio dirljiv film „Pomirenje”. Priča o pokušaju pomirenja porodica, ali predstavlja svojevrsni anatomski prikaz patrijarhalnog društva zarobljenog između prošlosti i sadašnjosti. Kada i kako ste se zainteresovali za ovu temu, za ovaj događaj?

ZIDAR: Za mene je to priča o sukobu, sukobu u smislu sistema vrijednosti, ali i sukobu na ličnom, intimnom nivou.  Profesor Martin Berishaj, koji je istraživao i ovu temu, 2013. mi je rekao da je krvna osveta obrađena hiljadu puta, ali nikad pravilno. To me je zaintrigiralo i počela sam da istražujem. To što sam pronašla, bila je veoma aktuelna tema sukoba između različitih sistema vrijednosti, u nekom društvu u tranziciji, a najviše se to odnosilo na državno pravno uređenje, religiju i reinterpretaciju starih zakona, oko kojih u nekim regionima nema društvenog slaganja. U Albaniji se to desilo devedesetih godina kada je pala komunistička diktatura, u kojoj je Enver Hodža pola vijeka progonio i religiju i tradiciju, a slijedio je ekonomski kolaps. Država je bila na granici građanskog rata. U toj praznini vrijednosti, u pojedinim djelovima zemlje vraćali su se stari sistemi vrijednosti, ali bez kontinuiteta, reinterpretirani i ponekad čak zloupotrijebljeni. To me podsjeća na sadašnju situaciju ne samo po Balkanu nego i u Evropi, gdje krajni desni populizam masama obespravljenih ljudi, koji nemaju više povjerenja u državu i pravni red, kao rješenje nudi reinterpretaciju nacionalne tradicije, religije ali i neopatrijarhalne vrijednosti.

Miroslav MINIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 24. septembra ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo