Povežite se sa nama

INTERVJU

IGOR TOHOLJ, REDITELJ: Teme biram intuitivno

Objavljeno prije

na

MONITOR: Na nedavno završenom Montenegro filmskom festivalu Mediterana u Kotoru predstavljeno je vaše stvaralaštvo retrospektivom „Deset godina kasnije”. Za ukupni rad dobili ste „Meduzu”, specijalnu nagradu MOFFEM-a. Šta za vas znači ova retrospektiva i priznanje dodijeljeno u Crnoj Gori?

TOHOLJ: Ova retrospektiva i nagrada koja je potom usledila za mene ima dvostruko simbolično značenje – izbor filmova koji smo prikazali u okviru ovog programa obuhvatio je period protekle decenije, koji je za mene iz mnogih profesionalnih i ličnih razloga bio dosta turbulentan, pa su tako i dokumentarni filmovi nastali u ovo vreme na neki način odraz svega toga. Pored toga, činjenica je da sam pre tačno deset godina boravio u Kotoru poslednji put, a od tada smo prošli kroz mnoge promene, bili smo državljani najmanje dve – tri države u međuvremenu. Sa profesionalne strane, veoma mi znači činjenica da je prva nagrada Meduza na festivalu koji ima veliku perspektivu dodeljena upravo meni, a pored toga naravno postoji i satisfakcija time da je ono što sam radio prepoznato i vrednovano u sredini sa velikom tradicijom dokumentarnog filma. Pored Živka Nikolića, čije ime nosi i jedna od nagrada koja se dodeljuje na ovom festivalu, pomenimo samo neka od najvećih imena zlatnog doba jugoslovenskog dokumentarnog filma poreklom sa ovih prostora – Krsta Škanatu, Vlatka Gilića i Momira Matovića, a u novije vreme vrlo plodnog autora Vladimira Perovića. Naravno, sve se dogodilo zahvaljujući osnivaču i direktorki festivala, neumornoj Maji Bogojević, čija je to ideja i bila.

MONITOR: Od svih filmova koje je vidjela kotorska publika „Tačka prekida” je najangažovaniji i ostavio je najjači utisak. To je film o tragičnoj sudbini mašinovođa koji su imali nesreću da gaze ljude na prugama i njihove traume prikazane iz njihove vizure, a film ste radili bez podrške uprave željezničkog preduzeća. Kako je nastao taj film?
TOHOLJ: Ideja za taj film nastala je na osnovu jednog novinskog teksta pod naslovom Aman, ljudi, skačite sa mosta! objavljenog u jednom beogradskom dnevnom listu. Ispostavilo se kasnije da je dalje istraživanje u pravcu pronalaženja protagonista za film iz redova tog napisa bilo uzaludno, što zbog njihove indolentnosti, što zbog činjenice da je u to vreme u Železnicama Srbije postojao nekakav prećutni veto na javni govor o toj temi. Posle šestomesečne potrage, istraživanja i pokušaja da se ostvari bilo kakav kontakt sa predstavnicima nekih od sindikata (ima ih ukupno 13) uz pomoć dobrih ljudi iz jednog od njih stigli smo do junaka našeg filma. Bili su to mašinovođe iz okoline Subotice, kraja poznatog po najvećem procentu samoubistava u državi, od kojih su mnoga počinjena na pruzi. Ti ljudi su bili toliko istraumirani onim što im se dešava, da su veoma iskreno pristali da učestvuju na snimanju. Samo jedan od protagonista je bio iz lokalnog Beo-voza, nedavno penzionisan i njegovo učešće je takođe bilo dragoceno. Scene iz voza koji u filmu prolazi kroz gustu maglu morali smo da snimamo krišom (velika zasluga snimatelja Fedora Munižabe), a mašinovođu za komandama lokomotive sa leđa. Važno je napomenuti i da je originalna muzika, za koju je nagradu dobila kompozitorka Branka Popović, nastajala paralelno sa filmom, kao neki njegov organski sastojak. Bilo je to neponovljivo iskustvo, a film je postigao dosta uspeha. Pored tridesetak festivala na kojima je prikazan i osvojio sedam nagrada, emitovan je na RTV Vojvodina šest puta, tako da su mašinovođe postali lokalni heroji.

MONITOR: Kako birate teme koje ćete predstaviti u filmovima?
TOHOLJ: Teme za filmove uglavnom biram intuitivno – pokušavam da radim na idejama koje mogu imati univerzalno značenje i koje bi mogle proizvesti filmove koje bih sam išao da gledam u bioskopu. Nisam za opredeljenje koje neki autori imaju birajući aktuelne teme koje su produkciono i marketinški atraktivne, a koje prolaskom kroz industrijski sistem ko-produkcija, pičing foruma koji uključuju i mnoge tržišne kompromise, često naposletku poprimaju groteskni, barokni oblik daleko od osnovne ideje. Inspiracije za temu filma često dolaze kako iz svakodnevnog života i ljudskih drama kojih smo često svedoci, tako i iz drugih stvaralačkih formi umetnosti ili esejističke literature.Takođe, veoma je važno posmatrati okolinu i zapažati filmične pojave i fenomene – postoji čitav jedan pravac u dokumentarnom filmu, čak podvrsta – observacioni ili možda voajerski dokumentarizam.

MONITOR: Šta je najbitnije sredstvo – metod da bi se priča ispričala?
TOHOLJ: Veoma je važno da dokumentarni film dosegne univerzalno značenje i da emotivno angažuje publiku koja može da se identifikuje sa sudbinom njegovih likova ili autorom, ukoliko je naracija iz njegovog ugla. Metoda ima mnogo, najbolje je kad je i sa formalne i sadržinske strane film konzistentna celina, kad se sva sredstva međusobno prožimaju sa istim ciljem – ostvarivanjem trojstva: reprezentacija, projekcija, identifikacija. Nije važna više ni tehnologija, ni budžet za dokumentarni film. Nedavno smo imali iskustvo sa nekoliko izvanrednih dokumentaraca koji su napravili svetski uspeh, a snimljeni su mobilnim telefonom.

MONITOR: Na prvom Međunarodnom festivalu dugometražnog dokumentarnog filma – UnderhillFestu, koji se već tri godine održava u Podgorici, bili ste član žirija, a sada ste u Kotoru dobili nagradu. Koliko je publika zainteresovana za ovu vrstu filmskog izraza?
TOHOLJ: Čini mi se da je publika generalno, a tim i crnogorska, sve više okrenuta dokumentarnom filmu. Broj festivala u regionu se povećava uz desetak standardnih sa tradicijom, a savremena produkcija pogotovo dugometražnih dokumentaraca je mnogo živopisnija i zanimljivija od igrane i to ljudi osećaju. Koncept MOFFEM-a i Underhill-a je iako različit, zasnovan na opredeljenju ka autorskom filmu, daleko od komercijalne industrije, s tim što prvi okuplja i značajna imena savremene evropske filmske kritike i teorije, pa samim tim festival ima i filmološko-kulturološku, donekle naučnu dimenziju, opet zahvaljujući opredeljenju njegovog osnivača.

Eksperimentalni film

MONITOR: Iako ste prepoznatljivi po dokumentarnim filmovima, radili ste i niz eksperimentalnih filmova koji su ovih dana prikazani u Beogradu.
TOHOLJ: Retrospektiva eksperimentalnih filmova koje sam radio lako bi mogla da nosi podnaslov – 25 godina kasnije. U beogradskom SKC-u, nekad kultnom mestu novih umetničkih pokreta 70-ih i 80-ih na čelu sa konceptualizmom, prikazali smo selekciju od desetak eksperimentalnih filmova koje sam radio počev od 1988, kao član jednog od najvažnijih kino klubova bivše SFRJ – Akademskog Filmskog Centra. Neki od tih filmova su snimljeni na Super 8 filmskoj traci, a neki su nastali krajem prošlog i početkom 21. veka u sličnom stilu, iako pravljeni digitalnim videom. Raniji filmovi su ostvareni minimalističkim sredstvima, fiksacijom na detalje koji postaju celina u montaži ili konstruktivističkim metodom. Neki od njih, Smrt metalosaurusa i Apsolutna pobeda, imaju i političke konotacije koje izviru iz samog postupka – prvi je nastao neposredno posle čuvene 8. sednice i dolaska Miloševića na vlast, a drugi posle petooktobarskog prevrata 2000. Dakle, uokvirili su jednu prilično nesrećnu epohu. Ipak, sve manje se bavim eksperimentalnom (alternativnom) filmskom formom svestan činjenice da ona uglavnom angažuje cerebralni i visceralni deo našeg bića. Uglavnom se opredeljujem za dokumentarni film koji mnogo više angažuje emocije, ne odustajući od eksperimenta na planu forme koji pokušavam da inkorporiram u svaki novi film.

Miroslav MINIĆ

Komentari

nastavi čitati

INTERVJU

LJUPKA KOVAČEVIĆ, ANIMA: Vrijeme je za izbore

Objavljeno prije

na

Objavio:

Vjerujem da je prva ekspertska vlada kao koncept imala potencijala ali sa našim neodgovornim, pohlepnim i bahatim političarima dodatno je destabilizovala stanje u zemlji. Širiti taj koncept nije logično ni korisno a praviti kompromisni bućkuriš još manje. Po mom mišljenju vrijeme je za nove izbore i nadam se da URA neće pristati na još jedan ustupak

 

MONITOR: Ove sedmice pričamo o uvođenju vjeronauke u škole, a nakon najave tek ustoličenog mitropolita Joanikija da je to „osnovno dječije pravo“, te da samo rijetke zemlje u Evropi nemaju tu vrstu obrazovanja. Kako vidite želju mitropolita, i da li bi nam uvođenje vjeronauke pomoglo da budemo više evropski?

KOVAČEVIĆ: Izjavu  mitropolita shvatam kao znak namjere da povećava tenzije u Crnoj Gori i da one trenutno odgovaraju SPC. Crna Gora je definisana kao građanska i sekularna i to je najoptimalniji okvir za multietničku i multikonfesionalnu zajednicu. Svaka vjerska zajednica ima pravo da organizuje vjersku nastavu i to već funkcioniše. Najslabije funkcioniše građansko obrazovanje u okviru zvaničnih institucija. Podržavalo se djelovanje i razvoj vjerskih zajednica a nipodoštavalo građansko obrazovanje i inicijative. Rezultati su prisutni i vidljivi kroz nizak stepen emancipatorske i kritičke svijesti. To što većina zemalja Evrope ima vjersko obrazovanje ne znači da je dobro za Crnu Goru, malu teritoriju sa malim brojem stanovnika čija je situacija ekonomska, istorijska, obrazovna i politička specifična. U tim zemljama je vjerska odrednica stvar intime i slobodnog izbora, kod  nas se vjerskim odrednicama maše u javnosti i služe za demonstriranje  moći i ugrožavanje drugačijih. Religija je u našim uslovima vrlo opasno oružje u rukama neodgovornih vjerskih vođa i političkih elita i udaljava nas od Evrope.

MONITOR: Kako komentarišete ustoličenje mitropolita Joanikija, te sve što je pratilo taj događaj, ali i prve poteze mitropolita naokon ustoličenja, poput ugošćavanja Milorada Dodika?

KOVAČEVIĆ: Ustoličenje je bilo „silom na sramotu” kako se kaže u narodu. I sila i sramota su očite, izuzimajući  iz toga veliki broj onih koji su protestovali sa  iskrenim ubjeđenjem da brane državu i dostojanstvo, došlo se do „crvene linije” i pružen je otpor. Mislim da su ti građani i građanke, i  razumne  intervencije bezbjednosnih službi obezbijedili da se krizna situacija završi bez žrtava, iako je bilo prekomjerne upotrebe sile. I to se mora preispitati i sankcionisati. Dvije slike koje su za mene vrlo značajne sa Cetinja su dva lica. Lice premijera koje je jasno pokazalo beskompromisnost i odvažnost da po svaku cijenu brani vlastite ciljeve i  spremnost da interese svoje crkve stavi iznad interesa države i ljudi što liči vjerskom fundamentalizmu. U kriznoj situaciju u pomoć su pristigli oni koji dijele ista vjerska ubjeđenja a ne nezavisni eksperti. Nakon ostvarenja cilja logično je očekivati da će pokazati umjerenost i spremnost za dijalog  o pitanjima državnog i društvenog funkcionisanja  uz obavezne „konsultacije“ sa zapadnim saveznicima.  Drugo lice je lice predsjednika države. Jasna je bila neusklađenost sa pozicijom i situacijom. Izlazak na ulicu kao približavanje građanima sa svitom obezbjeđenja bilo je karikaturalno a djelovanje besmisleno. Nakon ove situacije duboke narcističke povrede (možda i ugroženosti drugih interesa), logičan je žešći sukob sa svima onima koje prepozna kao prijetnju. Vidljivo oslabljen računa na sve članove partije i nastaviće  mobilizaciju članstva i sluđivanje stanovništva tzv. ugroženošću države i intenziviraće  „konsultacije”  uz pokušaj mobilizacije  zapadnih saveznika. Obje slike pokazuju autoritarne vođe koje gaje duboko potcjenjivanje i prezir prema onima koji su ih birali i nemaju povjerenja, ni sposobnosti da riješe sukobe koje su proizveli i proizvode u zemlji. Saveznici van zemlje već preuzimaju kontrolu i u skladu sa njihovim interesima dalje diriguju sukobom. Milorad Dodik je znak takvih uticaja, prijetnja primjerom i simbol stvaranja uticaja koji prevazilazi granice i ne priznaje legalne državne granice.

Milena PEROVIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 24. septembra ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

INTERVJU

IVANA ŽANIĆ, IZVRŠNA DIREKTORKA FONDA ZA HUMANITARNO PRAVO: Vučić neće protiv bivših mentora

Objavljeno prije

na

Objavio:

Nije u Srbiji problem u nepostojanju zakonodavnog okvira već u neprimjenjivanju zakonskih mogućnosti i u opštem neradu oko istraživanja i procesuiranja ratnih zločina. Dakle, naše institucije imaju sve, samo je potrebno da sjednu i da rade, a to izgleda njima najteže pada

 

MONITOR: Ovih dana je u Beogradu održana Regionalna konferencija tužilaštava o saradnji u krivičnom progonu počinilaca ratnih zločina, u organizaciji srpskog Tužilaštva za ratne zločine, a uz podršku UN i vlade Velike Britanije. Kako ocjenjujete ovaj događaj?

ŽANIĆ: O održavanju ovog događaja znamo samo na osnovu šturog saopštenja Tužilaštva za ratne zločine i članaka malobrojnih medija koji još uvek prate ove teme. Osim floskula koje slušamo duži niz godina kako je regionalna saradnja važna i kako mora biti unapređena jer žrtve to očekuju, nismo čuli ništa novo. U stvarnosti je baš sve suprotno od toga. Nema iskrene volje da se sarađuje i veruje pravosudnim organima država u regionu, da se razmenjuju važni predmeti i dokazi, da se radi na otkrivanju masovnih grobnica.

Od vidiljive regionalne saradnje imamo dva medijska članka da je organizovana regionalna konferencija tužilaca u regionu. Koji su zaključci te konferencije i koji su naredni koraci dogovoreni – o tome nema ni reči. Tako da ja ovaj sastank ocenjujem kao potpuno trošenje vremena na razgovor koji je vođen već mnogo puta do sada, a koji nije doveo ni do kakvih pomaka u procesuiranju ratnih zločina niti do poboljšanja regionalne saradnje.

MONITOR: Ministarka pravde u vladi Srbije Maja Popović tom prilikom je naglasila posvećenost Srbije procesuranju optuženih za ratne zločine, pozivajući se na Nacionalnu strategiju za procesuiranje ratnih zločina 2021–2026 i najavljujući skoro usvajanje Akcionog plana za njenu primjenu. Kako komentarišete tvrdnju ministarke o „jakim institucionalnim kapacitetima Srbije“?

ŽANIĆ: Što se tiče institucionalnog i zakonodavnog okvira – Srbija zaista ima sve na raspolaganju. Postoje zakoni na osnovu kojih se sudi, zaključeni memorandumi i protokoli o saradnji sa tužilaštvima u regionu. Imali smo čak i prvu Nacionalnu strategiju za procesuiranje ratnih zločina koja je i usvojena da bi se ubrzalo procesuiranje ratnih zločina. Uskoro ćemo dobiti i drugu strategiju sa propratnim akcionim planom. Nije problem u nepostojanju zakonodavnog okvira već u neprimenjivanju zakonskih mogućnosti i u jednom opštem neradu po pitanju istraživanja i procesuiranja ratnih zločina. Dakle, naše institucije imaju sve, samo je potrebno da sednu i da rade, a to izgleda njima najteže pada. Samo bih podsetila da mi trenutno u TRZ imamo 12 zamenika tužioca i za prošlu godinu samo dve optužnice koje su rezultat isključivo njihovog rada. Dakle, imamo šest puta više zamenika tužilaca nego optužnica.

MONITOR: Za vrijeme trajanja Regionalne konferencije, predsjednik Srbije Aleksandar Vučić sastao se sa glavnim tužiocem Mehanizma za međunarodne krivične sudove Seržom Bramercom. Vučić je saopštio da je to bio razgovor o poboljšanju regionalne saradnje u vezi sa optužbama za ratne zločine. Imate li saznanja o „konkretnijim“ zahtjevima Bramerca?

ŽANIĆ: Kad god bi dolazio u posetu Srbiji, Serž Bramerc bi dolazio i u FHP kako bismo razgovarali o tome ima li pomaka u procesuiranju ratnih zločina pred domaćim sudovima. Međutim, poslednje dve godine Bramerc razgovara isključivo sa tužiteljkom za ratne zločine Snežanom Stanojković i predstavnicima vlasti, tako da mi nemamo ni tu minimalnu mogućnost da saznamo koji su njegovi konkretni zahtevi. FHP stalno zahteva od Tužilaštva za ratne zločine da na svom web sajtu objavljuje informacije o podignutim optužnicama, donetim presudama,  sastancima, i još važnije, rezultatima sastanaka i da na taj način obaveštava javnost o svom radu. Međutim, ukoliko se informišete isključivo putem sajta TRZ tu gotovo ništa nećete saznati jer se na njemu nalaze dve ili tri rečenice o tome ko je prisustvovao sastanku i koja je bila tema, ali o konkretnim zahtevima nema ni reči. Da zaključim, ne znamo koji je bio konkretan zahtev Bramerca, ali pretpostavljam da se u razgovorima išlo u pravcu iskrenije regionalne saradnje, razmene dokaza, neophodnosti pronalska nestalih i izručenje Radete i Jojića Mehanizmu za krivične sudove u Hagu.

Nastasja RADOVIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 24. septembra ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

INTERVJU

MARIJA ZIDAR, REDITELJKA: To nije moja fikcija, to je nečiji život

Objavljeno prije

na

Objavio:

Pomirenje je za mene priča o sukobu, sukobu u smislu sistema vrijednosti, ali i sukobu na ličnom, intimnom nivou

 

 

Film Pomirenje u režiji Marije Zidar otvorio je u srijedu veče 12. UnderhillFest, međunarodni festival dugometražnog dokumentarnog filma u Podgorici. Za okosnicu prvog dugometražnog dokumentarnog filma, rediteljka iz Slovenije odabrala je sukob dvije porodice u brdima sjeverne Albanije. Film prati proces pomirenja nakon ubistva osamnaestogodišnje Gjiste u regiji u kojoj se neke porodice još uvijek pridržavaju srednjovjekovnog kodeksa Kanuna i običajnog prava na krvnu osvetu. Pomirenje je nastao u koprodukciji Slovenije, Crne Gore, Srbije i Kosova, a imao je premijeru na jednom od najvažnijih festivala dokumentarnog filma u Evropi – CPH:DOX u Kopenhagenu. Već ima zapažen festivalski život i nekoliko nagrada.

Marija Zidar je završila osnovne studije novinarstva kao i engleski jezik i književnost, a doktorirala je sociologiju na Univerzitetu u Ljubljani. Interesuje je predstavljanje temeljno istraženih društvenih tema kroz intimno, osjetljivo i empatično vizuelno pripovijedanje. Napisala je tri i režirala jedan srednjemetražni dokumentarac za Televiziju Slovenije. Pomirenje, koji je sniman u Albaniji od 2014. godine, je njen debitantski dugometražni dokumentarni film.

MONITOR: UnderhillFest je otvorio dirljiv film „Pomirenje”. Priča o pokušaju pomirenja porodica, ali predstavlja svojevrsni anatomski prikaz patrijarhalnog društva zarobljenog između prošlosti i sadašnjosti. Kada i kako ste se zainteresovali za ovu temu, za ovaj događaj?

ZIDAR: Za mene je to priča o sukobu, sukobu u smislu sistema vrijednosti, ali i sukobu na ličnom, intimnom nivou.  Profesor Martin Berishaj, koji je istraživao i ovu temu, 2013. mi je rekao da je krvna osveta obrađena hiljadu puta, ali nikad pravilno. To me je zaintrigiralo i počela sam da istražujem. To što sam pronašla, bila je veoma aktuelna tema sukoba između različitih sistema vrijednosti, u nekom društvu u tranziciji, a najviše se to odnosilo na državno pravno uređenje, religiju i reinterpretaciju starih zakona, oko kojih u nekim regionima nema društvenog slaganja. U Albaniji se to desilo devedesetih godina kada je pala komunistička diktatura, u kojoj je Enver Hodža pola vijeka progonio i religiju i tradiciju, a slijedio je ekonomski kolaps. Država je bila na granici građanskog rata. U toj praznini vrijednosti, u pojedinim djelovima zemlje vraćali su se stari sistemi vrijednosti, ali bez kontinuiteta, reinterpretirani i ponekad čak zloupotrijebljeni. To me podsjeća na sadašnju situaciju ne samo po Balkanu nego i u Evropi, gdje krajni desni populizam masama obespravljenih ljudi, koji nemaju više povjerenja u državu i pravni red, kao rješenje nudi reinterpretaciju nacionalne tradicije, religije ali i neopatrijarhalne vrijednosti.

Miroslav MINIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 24. septembra ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo