Povežite se sa nama

DRUŠTVO

Igre bez granica

Objavljeno prije

na

Svoj profano-urbani razvoj Herceg-Novi je temeljio na odbrambenoj funkciji, ne samo u gradu i bližoj okolici, već i na samom ulazu u Bokokotorski zaliv. Današnje doba može se prepoznati po nemaru i prepuštanju zubu vremena kula i tvrđava, vrijednih fortifikacijskih arhitektura. S vremena na vrijeme neko se oglasi, pokrene akciju, čisti se dan, dva, tri i ponovo sve utone u čaroliju drače, zapuštenosti i zaborava. Uvijek pred ljetnju sezonu, raspreda se naširoko o njihovoj revitalizaciji, ponovnom buđenju naše naslijeđene baštine, da bi sve ostalo na praznim pričama. CITADELA: Macel, Mezzaluna ili ,,prva odbrana grada” mala je tvrđava pri moru, građena za vrijeme mletačke vlasti, koja se nakon zemljotresa 1979, čini se nepovratno, srušila u more. Danas kad građani negoduju zbog opasnosti da im se njen most na samom šetalištu sruši na glavu, iz Opštine uvjeravaju o njegovoj uspješnoj sanaciji. Konzervator Goran Skrobanović kaže da je Citadela paradigma grada. „Kako je pala Citadela, tako je pao i Herceg Novi. Ovakvim gradskim nemarom prema sopstvenom nasljeđu, grad se identifikuje kao trajno slomljeni bastion kulture. Ovaj simbol grada nakon zemljotresa polako je klizio i na kraju pao u more”,. On tvrdi da postoje konzervatorski načini da se pridigne iz vode i povrati na kopno. O olako shvaćenoj intervenciji gradskih čelnika na mostu i zaobilaženju restauratorskih i ostalih planova na temu Citadele kaže: „U ovom gradu očigledno je da nema interesa da se Citedala vrati iz mora. Opštinari su renovirali most iznad šetališta ali su, na žalost, napravili samo prelazno rješenje. Klizište će povući sve za sobom a to će i vrijeme pokazati. Pa će ovako loše popravljen most opet svjedočiti o metodama ‘zamazivanja očiju’ ovih novskih dušebrižnika.”
FORTE MARE: Druga odbrana grada utvrda je Forte Mare, najznačajnija i najljepša gradska forteca, s elementima iz bosanskog perioda. Ova kula se smatra nukleusom Starog grada, a potiče iz 15. vijeka. Svojedobno su profesori arhitekture vodili studente da gledaju njenih sedam slojeva gradnje. „Danas je njena kulturološka vrijednost uništena nestručnim restauriranjem i izjednačavanjem svih slojeva gradnje”, kaže Skrobanović i objašnjava da su donji ulaz u utvrdu ovi „moderni stručnjaci” zatvorili, u nju uselili kino i diskoteku, dok je turistima, avanturistima i običnim građanima u ostalim terminima dana i godine, ovaj objekat nedostupan. Od njega smo doznali da je Austrougarska samo osam godina nakon što je izmišljen cement, na samom ulazu u Forte Mare, s njegove gornje strane isprobala taj novi materijal. Prvi put u moćnoj carevini izveden je eksperiment, kojeg je uklonila ruka novih uređivača grada, ljudi iz njegove nestručne uprave, koji su zaključili da je goli kamen ljepši od cementiranog.
KANLI KULA: Krvava kula još je jedna monumentalna tvrđava iz turskog doba (16. vijek), koja svojim bedemom zaokružuje složeni fortifikacioni sistem Starog grada. Njena unutrašnjost restaurirana je 1960. za ljetnju pozornicu s amfiteatrom, gdje se održavaju festivali filma i muzike. Tenderom je data pod zakup, tako da njome rukovodi privatnik. Grad se ni o njoj ne brine, pa mnogobrojne crteže različitih tipova galija, riba, krstova, grbova i raznih datuma, niti ko poznaje niti ima priliku vidjeti. Crteži su urezani u malter, a izveli su ih zatvorenici iz turskog doba.

Rijetko se koji mještanin može pohvaliti poznavanjem ove znamenite kule. Na njenoj valorizaciji ne radi društvo već nemoćni pojedinci, koji stvar prepuštaju zubu vremena. Najbliži komšiluk je zabrinut da im se stoljetni gigantski objekat ne otkliza na kuće. Za njihova upozorenja na očigledne pukotine nadležni po običaju ne haju. Obznanili su projekat sanacije klizišta kod Kanli kule i proslijedili ga Direkciji za saobraćaj radi raspisivanja tendera. Do tada, a i nakon toga, niko ne spominje njeno proklizavanje, niti neophodnu sanaciju.
,,Arheolog Ilija Pušić šezdesetih je istraživao Kanli kulu. Načinio je značajna sondažna i zaštitna arheološka istraživanja na prostoru scene i gledališta. Nemajući načina i sredstava da ovu utvrdu istraži do kraja, nasuo je pijesak na neistražene djelove i popločao ih crvenom ciglom, da bi ovi današnji pametnjakovići, uklonili ciglu i pijesak i cijelu stvar zabetonirali lijepim kamenim pločama da se više ništa i nikada ne može istražiti”, objašnjava Skorbanović.
ŠPANJOLA: Kruna priče je tvrđava Španjola, čija je gradnja započela još za vrijeme turske vladavine u 15. vijeku, ali je naziv dobila po Španjolcima, koji su je obnovili i u njoj kratko stolovali. Španjola je uvijek imala svojstvo utvrđenja vojnog karaktera. U Drugom svjetskom ratu bila je zatvor, pa je i danas njen katastarski vlasnik vojska.
To nam je potvrdila i direktorica Regionalnog zavoda za zaštitu spomenika kulture iz Kotora Ružica Ivanović: „Na području Herceg Novog ima šest austrougarskih vojnih utvrđenja, izgrađenih u drugoj polovini 19. vijeka. Samo je Mamula upisana u Registar spomenika kulture, kao nepokretni spomenik druge kategorije. Bez obzira na to što Španjola, Forte mare, Kanli kula, Citadela i ostali objekti nijesu u registru, njihova izuzetna spomenička svojstva, izražena kroz specifično graditeljsko umijeće, vrijednosti su od značaja za kulturu i istoriju Crne Gore. Nesporne vrijednosti ovih fortifikacija obavezuju sve nadležne organe i institucije, posebno lokalnu samoupravu, učine sve da se te vrijednosti sačuvaju i zaštite.”
Hercegnovski arhitekta Boris Dabović je još 1988. izradio idejni program revitalizacije Španjole. Od ideja o izmještanju noćnih klubova u tu kulu, koja na sjeverozapadnoj strani grada na nadmorskoj visini od 170 metara predstavlja dominantan vidikovac grada, ostala je samo priča. Razni entuzijasti predlagali su da joj se udahne život umjetničkom kolonijom, no sve je bilo uzalud. Godinama po njoj pasu koze, žive gmazovi i raste drača.
Pitali smo nadležne u Opštini za mišljenje, no oni su nas uputili na Vladinu kancelariju za održivi razvoj. Osmislili su projekat pod nazivom Ekofest-Ljetnji festival, s podtemom ,,revitalizacija tvrđave Španjola” i zakazali ga za tri dana mjeseca juna. Na sam program nema primjedbi. Sve je lijepo, govori, otvaranje festivala, sportske igre, čišćenje i pravljenje koncepta revitalizacije. Samo, opravdana je bojazan da će nakon ta tri dana, paljenja festivalske vatre i dizanja zastava Španjola opet završiti u smeću i korovu.

Marija ČOLPA

Komentari

DRUŠTVO

HOTELI SVETI STEFAN I MILOČER I DALJE ZATVORENI: Statis optužuje premijera za prijetnje sudijama

Objavljeno prije

na

Objavio:

Javni poziv kompanije Adriatic properties na saradnju pretvorio se u niz neprimjerenih optužbi i kvalifikacija na račun Vlade i premijera Zdravka Krivokapića, kojeg potpisnici optužuju da utiče na rad crnogorskog pravosuđa na način da lično prijeti pojedinim sudijama u sporovima koje zakupac vodi protiv države Crne Gore i Opštine Budva

 

Prepiska između predstavnika Vlade i zakupca hotelskog kompleksa Sveti Stefan i Miločer, kompanije Adriatic properties povodom zatvaranja/otvaranja hotela za ovu turističku sezonu, dostigla je krajem jula kulminaciju. Više se ne  biraju riječi i uvrede koje jedna strana upućuje drugoj.

U posljednjem u nizu javnih saopštenja kompanije Adriatic properties i Aman resorts pozvale su predstavnike Vlade na saradnju u rješavanju nezavidne trenutne situacije. Najpoznatije ljetovalište na Crnogorskom primorju i dalje je zatvoreno, uprkos poodmakloj turističkoj sezoni.

Ponovljen je zahtjev  u kojem tvrde da jedino  traže uvjerenje da mogu nastaviti da upravljaju luksuznim risortom u skladu sa međunarodnim standardima. ,,Bez upada, uznemiravanja, zastrašivanja ili oštećenja rizorta”.

Međutim, ovaj javni poziv  na saradnju pretvorio se u niz neprimjerenih kvalifikacija na račun Vlade i premijera Zdravka Krivokapića. Njega  potpisnici optužuju da utiče na rad crnogorskog pravosuđa na način da lično prijeti pojedinim sudijama u sporovima koje zakupac vodi protiv države Crne Gore i Opštine Budva.

,,U lokalnim medijima čitamo šokantne izvještaje da premijer prijeti lokalnom sudiji da će, ukoliko odluči u našu korist, zahtijevati da se protiv njega podnese krivična prijava tvrdeći da je institucija radila protiv interesa države”, navodi se u saopštenju koje su objavile Vijesti.

Da bi se zabrinuto upitali kakva se poruka ovakvim aktivnostima premijera šalje aktuelnim i potencijalnim investitorima u smislu demokratije i političke stabilnosti u Crnoj Gori.

Petros Statis nije potpisan ispod teksta saopštenja za javnost. Ali  prepoznatljiva je retorika predsjednika Odbora direktora kompanije Adriatic properties, čiji je osnivač of-šor kompanija Aidway investments Ltd, registrovana na Britanskim Djevičanskim Ostrvima.

I pored detaljne pretrage nije bilo moguće naći niti jedan tekst u medijima na temu u kojoj se pominju prijetnje premijera Krivokapića nekom od sudija. Ko je, gdje i kada objavio  takvu informaciju, Statis nije podijelio sa čitaocima. Teško je povjerovati da bi informacija o direktnom miješanju premijera Crne Gore u nadležnost pravosuđa ostala na marginama medijske scene u Crnoj Gori. Naprotiv, takva skandalozna vijest, našla bi se na naslovnicima vodećih medija i bila važna  vijest na svim TV stanicama i portalima. Ne bi bila ekskluziva tamo nekog lokalnog medija, ili onih medija koje Statis kontroliše.

Problematičan je i drugi dio neutemeljenog javnog opanjkavanja premijera, po kojem je u pitanju prijetnja lokalnom sudiji nekog lokalnog suda.

Od nižih sudova u Budvi radi samo Sud za prekršaje, dok se sporovi građana i privrednih subjekata sa teritorije opštine Budva uglavnom vode pred Osnovnim sudovima u Kotoru ili na Cetinju. U slučaju spora o kome govore u Adriatic propertiesu, navedeni sudovi nisu nadležni, pa ne može biti riječi o lokalnom sudu ni o lokalnom sudiji.

Podsjećamo, početkom jula kompanija Adriatic properties preko svojih advokata predala je Privrednom sudu u Podgorici predlog za određivanje privremene mjere kojom se državi Crnoj Gori zabranjuje da preduzima mjere i radnje koje mogu  nanijeti štetu ovoj kompaniji kao i zabranu da se vrše promjene na imovini koja je predmet Ugovora o zakupu hotela Sveti Stefan i Miločer kao i ugovora o zakupu hotela Kraljičina plaža.

Branka PLAMENAC
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 30. jula ili na www.novinarnica.net

Komentari

nastavi čitati

DRUŠTVO

VIŠE STANOVNIKA UMIRE NEGO ŠTO SE RAĐA: Epidemija Bijele kuge u Crnoj Gori

Objavljeno prije

na

Objavio:

Korona, siromaštvo, iseljavanje, besperspektivnost neki su od razloga što je u Crnoj Gori prošle godine, prvi put od Drugog svjetskog rata, zabilježen negativni prirodni priraštaj. Negativan trend se ove godine pogoršava

 

Prirodni priraštaj u Crnoj Gori na kraju aprila bio je čak minus 1.218, a bijela kuga je prisutna u 21 od 24 opštine, pokazali su, početkom ovog mjeseca prezentovani, podaci Monstata. Od početka godine do kraja aprila rođeno je 2.178 beba, a preminulo je 3.396 građana. Pozitivan prirodni priraštaj bilježi se u Budvi gdje je broj rođenih za sedam veći od umrlih, Rožajama 13, a u Podgorici, koja je grad koji ima najviše rođenih, svega dva.

Crna Gora je prošlu godinu završila sa negativnim prirodnim priraštajem, jer je broj preminulih za 1 odsto veći od broja rođenih. To je prvi put od Drugog svjetskog rata, da je priraštaj negativan. Na kraju 2020. prirodni priraštaj je bio negativan u 17 opština, a tokom ove došlo je do povećanja negativnih trendova u još četiri grada, najviše na sjeveru zemlje. U pljevaljskoj opštini natalitet je u konstantnom padu, za šest mjeseci 2021. godine rođene su 62 bebe. U maju je rođeno 17, a u junu 10 beba. Statitički podaci govore da se posljednjih godina u Pljevljima na godišnjem nivo rađa do 200 beba, a prije dvadeset godina rađalo se i do 1.300 djece. Ove godine se prvi razred upisuje 160 đaka prvaka, a prije 30 godina upisivalo se 450.

Sa prosječnom platom od 300 eura na sjeveru ne može se planirati porodica, pa se mladi iz ovih krajeva stalno sele u inostranstvo i prema jugu države. Nezvanični, pošto zvaničnih nema, podaci govore da je Crnu Goru u posljednje tri decenije napustilo oko 150.000 građana. Nezaposlenost, male plate a ogromne cijena stanova, razlog su što se mladi u Crnoj Gori, najkasnije u Evropi, odvajaju od porodice, tek sa 32 godine.

Poslovna politika većine preduzeća je da se žene još uvijek prilikom intervjua pitaju da li planiraju zasnivanje porodice, što im se ubraja u otežavajuću okolnost. A majke su prve koje, kada nastupi kriza, ostaju bez posla.

Na sve ovo tokom prošle i ove godine nadodala se i korona kriza. ,,Kada je pandemija počela već smo imali najavu negativnih trendova kada je u pitanju priraštaj. Ta priča o koroni je bila iznenađujuća i razarajuća za društvo. Tako da su se pored svih društvenih faktora sada umiješali i biološko medicinski faktori koji su doveli do pada prirodnog priraštaja”, ocjenio je nedavno za Radio Slobodnu Evropu demograf Miroslav Doderović.

U Crnoj Gori je, do sada, od korona virusa umrlo 1624 osoba. Prema analizi Vijesti u periodu od jula 2020. do aprila 2021. svaka peta smrt bila je povezana s koronavirusom.

Prema podacima Uprave za statistiku Monstat i Instituta za javno zdravlje porast mortaliteta ne ogleda se samo u preminulima od posljedica virusa. Od jula (2020) do aprila (2021), izuzevši zvanične žrtve korone, umrlo je 535 osoba više u odnosu na petogodišnji prosjek. Kada se uporedi sa istim mjesecima 2020. i 2019. godine, umrlo je 598 osoba više.

,,Dodatan broj smrtnih slučajeva može biti indirektno vezan za koronavirus ili može biti posljedica oslabljenog pristupa zdravstvenoj zaštiti tokom kovid krize”, izjavio je za Vijesti direktor Instituta za javno zdravlje Igor Galić.

U prvim mjesecima pandemije sami pacijenti su izbjegavali odlaziti u bolnice zbog rizika od COVID19, a tokom prošle godine  imali smo zatvaranje ambulanti na sekundarnom i tercijarnom nivou, podsjeća za Monitor epidemiološkinja iz Instituta za javno zdravlje Milena Popović Samardžić: ,,Kad se tome pridruže dugoročne posljedice COVID-19 infekcije može se postaviti sumnja da konačan broj umrlih od COVIDa nije definitivan i da može biti značajno veći”.

Ona kaže da porast broja smrtnih slučajeva daje potpuniju sliku uticaja pandemije na mortalitet, što se samo iz prijavljenih smrtnih slučajeva od COVID 19 ne može zaključiti. ,,Da bismo izmjerili stvarni uticaj pandemije na moratalit pored registrovanih umrlih od COVID 19 potrebno je analizirati i excess deaths, tj. promjenu u broju umrlih u poređenju sa prosjekom za isti period prethodne godine”, kaže.

Podaci govore da je tokom 2020. umrlo 430 muškaraca i 268 žena više u poređenju sa 2019. Najveći porast u broju smrtnih slučajeva u odnosu na 2019. godinu zabilježen je starosnoj strukturi iznad 65 godina. ,,Trend rasta mortaliteta tokom 2021 nastavio je da raste. Tokom januara broj preminulih je veći za preko 200 u odnosu na isti period prethodne godine. Taj trend rasta mortaliteta se nastavio i u narednim mjesecima što samo govori o ozbiljnosti ove pandemije. Kada se uz to uzmu u obzir i dugoročne posljedice COVIDa ili nešto što je već u literaturi poznato kao long COVID a što je čest uzrok vraćanja pacijenata u bolnicu u periodu od tri do šest mjeseci nakon inicijalne pojave simptoma, ponovno zauzimanje hospitalnih kapaciteta, pa i povećan rizik od smrti u prvih šest mjeseci od inicijalne infekcije, jasno je da će konačna slika ove pandemije što se tiče broja žrtava biti mnogo ozbiljnija”, zaključuje Popović-Samardžić.

Usljed kovid krize, tokom prošle godine, jedna od preporuka Nacionalnog koordinacionog tijela za borbu protiv zaraznih bolesti bila je da parovi odgode planove za proširenje porodice.

Kovid je dodatno ogolio negativne trendove koji odavno traju, a koje država do sada nije preduprjeđivala. Nakon što su početkom ovog mjeseca  objavljeni alarmanti podaci o padu nataliteta, reagovala je jedino Socijalistička narodna partija koja je poručila da nova vlast rješavanju problema negativne stope prirodnog priraštaja mora pristupiti krajnje ozbiljno, jer se radi o trendovima koji bi upalili „crveni alarm“ i kod država sa neuporedivo većim brojem stanovnika. U većini ostalih partija alarm se pali samo na priče iz davnina.

Sredinom aprila je objavljeno da će se pitanjima koja se tiču nataliteta baviti skupštinski odbor za Rodnu ravnopravnost.

Dugoročne prognoze, koje su još 2017. godine objavile Ujedinjene nacije govore da će u 2100. Broj stanovnika u Crnoj Gori biti za 200.000 manji nego danas i iznositi 437.000 ljudi. Polovinu stanovništva će činiti stariji od 60 godina.

Predrag NIKOLIĆ

Komentari

nastavi čitati

DRUŠTVO

ZNACI: Vakcinacija zakočila

Objavljeno prije

na

Objavio:

U grupi od 20 do 29 godina u procesu vakcinacije je oko 18 odsto mladih ljudi. Tokom zimskih mjeseci jedan od važnijih oslonaca pored vakcinacije biće poštovanje propisanih mjera, nošenje maske u zatvorenom prostoru, najavljuje epidemiološkinja Milena Popović-Samardžić

 

U Crnoj Gori je do srijede prvu dozu vakcine primilo 165.022 građanina (36,1 odsto punoljetnog stanovništva), a dvije doze 147.184 (32,2 odsto). Od 4. maja, kada je počela masovna vakcinacija protiv korona virusa, ukupno je dato 312.206 doza vakcina.

Vakcinacija ne teče brzinom kojom bismo željeli, kaže za Monitor epidemiološkinja Instituta za javno zdravlje Milena Popović – Samardžić. ,,Građani odlažu vakcinaciju za septembar. Moramo ih upozoriti da je za kompletiranje vakcinacije i konsolidaciju imunog odgovora potrebno dva mjeseca od primanja prve doze. Sada se vakcinišemo da bismo bili bezbjedni u oktobru”.

Ona ponavlja apel Instituta na građane da ne oklijevaju i ne odlažu vakcinaciju. ,,Vakcine protiv COVID-19 su bezbjedne i učinkovite u domenu prevencije teških formi bolesti i fatalnih ishoda. Efikasnost vakcina u prevenciji simptomatske infekcije izazvane delta sojem je niža nego što je bila u odnosu na alfa soj. Svaka nova mutacija virusu daje veću otpornost na vakcinu. To je upravo jedan od razloga zašto vakcinacija mora biti brža i obuhvat mora biti veći jer virus mutira u osjetljivom domaćinu”, kaže Popović-Samardžić.

Predviđa se da nas očekuje teška zima, ako se globalni proces vakcinacije nastavi ovom dinamikom i virus nastavi da mutira ovom brzinom.

,,Podsjetiću da je u Jugoslaviji tokom 1972. za mjesec dana vakcinisano 18 miliona ljudi od variole vere. U epidemiji najvažniji je brz odgovor. Vakcinacija je dobrovoljna i umnogome zavisimo od solidarnosti. Mladi ljudi koji upravljaju pandemijom vakcinisani su u veoma malom procentu. U grupi od 20 do 29 godina u procesu vakcinacije je oko 18 odsto mladih ljudi. To je  bolje nego prije mjesec dana ali i dalje nedovoljno. Tokom zimskih mjeseci jedan od važnijih oslonaca pored vakcinacije biće nam poštovanje propisanih mjera, nošenje maske u zatvorenom prostoru”, zaključuje Popović-Samardžić.

P.NIKOLIĆ

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo