Povežite se sa nama

DRUŠTVO

Ključ je u prevenciji

Objavljeno prije

na

Vijest da je holivudska diva Anđelina Džoli odstranila obje dojke zbog straha od raka izazvala je oprečne reakcije i skrenula dodatnu pažnju javnosti na ovu bolest. Analizama DNK je utvrđeno da glumica nosi mutirani gen BRCA1 i da postoji rizik od 87 odsto da oboli od raka dojke a 50 odsto od raka jajnika. Majka Anđeline Džoli od kancera je umrla u 56. godini, poslije desetogodišnje borbe sa bolešću. Nakon zahvata, glumičin rizik da oboli od raka je pet odsto.

Dio javnosti je ovaj potez okarakterisao kao hrabar, dok su kritičari istakli da je apsurdan.

,,Milioni žena nose gen BRCA1 i nikad ne dobiju rak, jer vode zdrav život uz prevenciju raka pametnom prehranom, vježbanjem i izbjegavanjem kancerogenih hemikalija”, napominje portal Natural News. Ima i onih koji tvrde da ovakvi preventivni hirurški zahvati pogoduju medicinskoj industriji, koja više nego dobro zarađuje na operacijama, hemoterapijama i drugim tretmanima. Profite koji se mjere milijardama treba napumpavati i iracionalnim strahovima. Agencije su javile da bi iduće godine u apotekama trebalo da se pojavi test koji će, poput Džolijeve, svima omogućiti da provjere genetski rizik oboljevanja od kancera.

Nebojša Crnogorac, direktor Klinike za onkologiju za Monitor objašnjava da je nauka utvrdila da se rak dojke javlja kao sporadična bolest. Pa se kod preko 90 procenata pacijenata on i tretira kao slučajni karcinom. Međutim, kod pet do 10 odsto pacijenata bolest se javlja kao posljedica genetskih predispozicija. Nosioci nasljednih BRCA 1 gena imaju vjerovatnoću od 60 do 90 da obole od raka dojke, jajnika, debelog crijeva… U praksi osam od 10 pacijenata koji nose te gene obole od kancera dojke, dok je kod populacije bez rizičnih gena taj procenat znatno manji.

,,To je grupa koja ima ekstremno veliki rizik od razvijanja raka dojke. Rekonstruktivna hirurgija je napredovala tako da se sada može otkloniti žlezdano tkivo dojke i taj veliki rizik od skoro 90 odsto se dovede do rizika od pet procenata. Time su značajno redukovani rizici, tako da mislim da je to dobro promišljen i hrabar potez”, kaže Crnogorac.

On smatra da su teorije zavjere i priče da je sve marketinški potez da bi se promovisala nabavke testova pretjerane. ,,Mi kao ljekari smo imali da pređemo jedan drugi put jer ja kao hirurg sam navikao da operišem kada postoji bolest. Operisati prije nego što bolest nastane kod pacijenata koji su zdravi, ipak je trebalo vremena da se i mi uverimo da to ima rezona. Pacijent ima prava da razmisli o riziku i donese odluku, a doktor ima obavezu da mu taj njegov rizik adekvatno pojasni”, smatra Crnogorac.

Kod nas ne postoje procedure kojim bi se u ranoj fazi utvrdilo postojanje genetskih predispozicija za bolest. Ljekari navode da su to testovi koji su vezani za mali broj pacijenata. Obično se mogu prepoznati ukoliko je nekoliko bliskih srodnika u porodici dobilo rak dojke prije 50. godine.

U Crnoj Gori godišnje od raka dojke oboli od 200 do 250 osoba. Na 99 žena, dođe jedan muškarac koji oboli od ove bolesti.

Poslije kardiovaskularnih bolesti, maligni tumori predstavljaju najčešći uzrok umiranja. Problem je što Crna Gora još ne posjeduje Nacionalni registar za rak, tako da ne postoje pouzdani podaci o broju novooboljelih od kancera. Samim tim ne može se pratiti da li je posljednjih godina povećan broj oboljelih od kancera.

Mediji sporadično javljaju da je, na primjer, u Beranama, koji imaju oko 30.000 stanovnika, u periodu od 2011. do početka 2013. godine broj oboljelih od karcinoma respiratornih organa sa 211 porastao na 345 osoba.

Iskustva iz Srbije govore da se mortalitet od raka godišnje uvećava dva i po odsto, a učestalost oboljenja za dva osto. Kažu zbog bombardovanja.

Domagoj Žarković iz Crnogorskog društva za borbu protiv raka kaže da je ,,problem što se zbog načina života ne poklanja pažnja zdravlju ni od strane pojedinca ali ni od države. Ljudi nam se obraćaju tek kada se razbole”.

Godina sa najviše smrtnih slučajeva od kancera u Crnoj Gori bila je 2005. – 1026 osobe, a najmanje1999. – 820 osoba. Od raka dojke je 2003. umrlo 62 osobe, 2006 – 94, a

2008 – 83, od toga sedam muškaraca.

Najviše ljudi u Crnoj Gori umire od raka pluća, godišnje oko 300.

Žarković ističe da muškarci najčešće oboljevaju od rak pluća, prostate, debelog crijeva, grla, a žene od kancera dojke, pluća, debelog crijeva, jajnika.

I pored nepostojanja Registra, u Klinici za onkologiju kažu da za maligne bolesti dojke imaju podatke od 1996. U Crnoj Gori od 2010. funksioniše Nacionalni program za rano otkrivanje raka dojke. Obavlja se sistematski skrining, sve žene od 50 godine jednom u godinu dobijaju poziv da urade na digitalnom aparatu mamografiju. Poseban centar za skrining u okviru Kliničkog centra trebalo bi da bude otvoren iduće godine, sa visoko kvalitetnim digitalnim mamografom vrijednim 400 hiljada eura.

,,Kod nas je karcinom još uvijek tabu tema. Načelno veoma je malo pacijenata kojiu su spremni da podele svoja iskustva. A oni bi bili veoma dobar medij kojima se prenosi poruka drugim ženama da budu oprezne, da se kontrolišu, da se na vreme jave, da se leče…”, kaže dr Crnogorac.

I dok je malo informacija od onih koji su se suočili sa ovom teškom bolešću, mediji i internet nude papazijaniju informacija o alternativnim načinima liječenja. Od već pomenutih zavjera medicinskih i farmaceutskih lobija koji na ovoj bolesti zarađuju milijarde, pa sve do ljekova poput petroleja ili sode bikarbone.

,,Načelno naši pacijenti uzimaju terapiju koju formalna medicina propisuje. A pored toga uzimaju i sok od cvekle, jabuke, te neke prirodne ljekove. To nije škodljivo. Ne valja ako se neko ne leči, nego nađe nekog travara i leči se samo tim metodama…”, kaže Crnogorac.

Ono što je standard u zemljama Evropske unije je preventivna kontrola – mamografija zbog raka dojke, papa test kod karcinoma grlića materice i test za nevidljivo krvarenje u stolici za rano otkrivanje karcinoma debelog crijeva. Te su procedure na određenom nivou pristutne i u Crnoj Gori.

U Nacionalnom programu za kontrolu raka se ističe da je potrebno dići svijest o rizicima kako kod stanovništva, tako i kod zdravstvenih radnika u efikasnijem prepoznavanju ranih simptoma kod ove teške bolesti.

Doktori upozoravaju da su ključne preventivne aktivnosti, kontrole, redovna fizička aktivnost, održavanje tjelesne težine, pravilna ishrana, prestanak pušenja jer duvan izaziva trećinu svih karcinoma.

Prilika za to je 31. maj Svjetski dan borbe protiv pušenja, koji se ove godine obilježava pod motom Zabranimo reklamiranje, promociju i sponzorstvo duvana. Uz podatak da je od posljedica pušenja kao jedne od najtežih bolesti zavisnosti samo u 2011. u svijetu umrlo oko šest miliona ljudi, a u Crnoj Gori preko 1500.

Predrag NIKOLIĆ

Komentari

DRUŠTVO

VIŠE STANOVNIKA UMIRE NEGO ŠTO SE RAĐA: Epidemija Bijele kuge u Crnoj Gori

Objavljeno prije

na

Objavio:

Korona, siromaštvo, iseljavanje, besperspektivnost neki su od razloga što je u Crnoj Gori prošle godine, prvi put od Drugog svjetskog rata, zabilježen negativni prirodni priraštaj. Negativan trend se ove godine pogoršava

 

Prirodni priraštaj u Crnoj Gori na kraju aprila bio je čak minus 1.218, a bijela kuga je prisutna u 21 od 24 opštine, pokazali su, početkom ovog mjeseca prezentovani, podaci Monstata. Od početka godine do kraja aprila rođeno je 2.178 beba, a preminulo je 3.396 građana. Pozitivan prirodni priraštaj bilježi se u Budvi gdje je broj rođenih za sedam veći od umrlih, Rožajama 13, a u Podgorici, koja je grad koji ima najviše rođenih, svega dva.

Crna Gora je prošlu godinu završila sa negativnim prirodnim priraštajem, jer je broj preminulih za 1 odsto veći od broja rođenih. To je prvi put od Drugog svjetskog rata, da je priraštaj negativan. Na kraju 2020. prirodni priraštaj je bio negativan u 17 opština, a tokom ove došlo je do povećanja negativnih trendova u još četiri grada, najviše na sjeveru zemlje. U pljevaljskoj opštini natalitet je u konstantnom padu, za šest mjeseci 2021. godine rođene su 62 bebe. U maju je rođeno 17, a u junu 10 beba. Statitički podaci govore da se posljednjih godina u Pljevljima na godišnjem nivo rađa do 200 beba, a prije dvadeset godina rađalo se i do 1.300 djece. Ove godine se prvi razred upisuje 160 đaka prvaka, a prije 30 godina upisivalo se 450.

Sa prosječnom platom od 300 eura na sjeveru ne može se planirati porodica, pa se mladi iz ovih krajeva stalno sele u inostranstvo i prema jugu države. Nezvanični, pošto zvaničnih nema, podaci govore da je Crnu Goru u posljednje tri decenije napustilo oko 150.000 građana. Nezaposlenost, male plate a ogromne cijena stanova, razlog su što se mladi u Crnoj Gori, najkasnije u Evropi, odvajaju od porodice, tek sa 32 godine.

Poslovna politika većine preduzeća je da se žene još uvijek prilikom intervjua pitaju da li planiraju zasnivanje porodice, što im se ubraja u otežavajuću okolnost. A majke su prve koje, kada nastupi kriza, ostaju bez posla.

Na sve ovo tokom prošle i ove godine nadodala se i korona kriza. ,,Kada je pandemija počela već smo imali najavu negativnih trendova kada je u pitanju priraštaj. Ta priča o koroni je bila iznenađujuća i razarajuća za društvo. Tako da su se pored svih društvenih faktora sada umiješali i biološko medicinski faktori koji su doveli do pada prirodnog priraštaja”, ocjenio je nedavno za Radio Slobodnu Evropu demograf Miroslav Doderović.

U Crnoj Gori je, do sada, od korona virusa umrlo 1624 osoba. Prema analizi Vijesti u periodu od jula 2020. do aprila 2021. svaka peta smrt bila je povezana s koronavirusom.

Prema podacima Uprave za statistiku Monstat i Instituta za javno zdravlje porast mortaliteta ne ogleda se samo u preminulima od posljedica virusa. Od jula (2020) do aprila (2021), izuzevši zvanične žrtve korone, umrlo je 535 osoba više u odnosu na petogodišnji prosjek. Kada se uporedi sa istim mjesecima 2020. i 2019. godine, umrlo je 598 osoba više.

Predrag NIKOLIĆ
Pročitajte više u ptampanom izdanju Monitora od 23. jula ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

DRUŠTVO

ZNACI: Vakcinacija zakočila

Objavljeno prije

na

Objavio:

U grupi od 20 do 29 godina u procesu vakcinacije je oko 18 odsto mladih ljudi. Tokom zimskih mjeseci jedan od važnijih oslonaca pored vakcinacije biće poštovanje propisanih mjera, nošenje maske u zatvorenom prostoru, najavljuje epidemiološkinja Milena Popović-Samardžić

 

TXT: U Crnoj Gori je do srijede prvu dozu vakcine primilo 165.022 građanina (36,1 odsto punoljetnog stanovništva), a dvije doze 147.184 (32,2 odsto). Od 4. maja, kada je počela masovna vakcinacija protiv korona virusa, ukupno je dato 312.206 doza vakcina.

Vakcinacija ne teče brzinom kojom bismo željeli, kaže za Monitor epidemiološkinja Instituta za javno zdravlje Milena Popović – Samardžić. ,,Građani odlažu vakcinaciju za septembar. Moramo ih upozoriti da je za kompletiranje vakcinacije i konsolidaciju imunog odgovora potrebno dva mjeseca od primanja prve doze. Sada se vakcinišemo da bismo bili bezbjedni u oktobru”.

Ona ponavlja apel Instituta na građane da ne oklijevaju i ne odlažu vakcinaciju. ,,Vakcine protiv COVID-19 su bezbjedne i učinkovite u domenu prevencije teških formi bolesti i fatalnih ishoda. Efikasnost vakcina u prevenciji simptomatske infekcije izazvane delta sojem je niža nego što je bila u odnosu na alfa soj. Svaka nova mutacija virusu daje veću otpornost na vakcinu. To je upravo jedan od razloga zašto vakcinacija mora biti brža i obuhvat mora biti veći jer virus mutira u osjetljivom domaćinu”, kaže Popović-Samardžić.

Predviđa se da nas očekuje teška zima, ako se globalni proces vakcinacije nastavi ovom dinamikom i virus nastavi da mutira ovom brzinom.

Predrag NIKOLIĆ
Pročitajte više u ptampanom izdanju Monitora od 23. jula ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

DRUŠTVO

BUDVA UOČI GODIŠNJICE IZBORA BEZ KOALICIONOG DOGOVORA: Carević samo Demokratama nudi savez

Objavljeno prije

na

Objavio:

Nije baš jasno zašto je Marko – Bato Carević izašao sa ovakvom ponudom iako je znao da ona neće biti prihvaćena. U ranijim izjavama prvi čovjek budvanskih Demokrata, Mijomir Pejović kazao je, kako među potpisnicima koalicionog sporazuma o formiranju vlasti moraju da se nađu svi oni koji čine vladajuću većinu na državnom nivou. Uključujući i GP URA koja do sada nije učestvovala u pregovorima

 

Uskoro se navršava godina od izborne pobjede Demokratskog fronta i Demokratske Crne Gore na lokalnim izborima u Budvi, ali taj jubilej, po svemu sudeći, neće biti obilježen sklapanjem postizbornog koaliconog sporazuma o formiranju vlasti u najvećoj turističkoj opštini. Tokom proteklog desetomjesečnog perioda vlast u Budvi funkcionisala je, sa neznatnim izmjenama, na podjeli resora između DF-a i Demokrata ustanovljenoj na osnovu rezultata  prethodnih lokalnih izbora održanih 2016. godine. Kako se odnos snaga na avgustovskim izborima promijenio u korist stranaka koje čine Demokratski front, one očekuju i novu raspodjelu i veći udio u vlasti u opštini Budva.

Nakon izbora izostao je ozbiljan  dijalog među strankama kojima su Budvani iskazali povjerenje. Zamijenjen je međusobnim optužbama i žestokim kritikama čak i u okviru izbornih koalicija. Postkoalicioni dogovor nije postignut, ali je u međuvremenu došlo do preraspodjele mandata među strankama.

Lider lokalnog DF-a i predsjednik  Opštine Budva Marko – Bato Carević  nedavno je sa pobjedničke liste DF-a koja je osvojila 14 odborničkih mandata, isključio dvije partije, SNP i Pravu Crnu Goru. U odmazdi prema dojučerašnjim partnerima koji nisu glasali za njegov godišnji izvještaj, odlučio je i da im oduzme i sve funkcije koje su njihovi kadrovi zauzeli. Time se budvanski DF sveo  na 11 odborničkih mjesta. Desetak dana kasnije Carević ponovo intrigira političku scenu u Budvi miroljubivom ponudom Demokratama, o podjeli vlasti na novim osnovama.

Predsjednik Carević poslao je mejl Demokratskoj CG sa predlogom sporazuma o postizbornoj koalicionoj saradnji, konstituisanju, organizaciji i vršenju vlasti u Opštini. Ponuda se odnosi na zajedničko formiranje gradske uprave u punom trajanju mandata, do 2024. godine. Nova koalicija imala bi ukupno 17 mandata, odnosno tijesnu većinu od 33 odbornička mjesta u SO Budva.

Sporazum predviđa da se budvanska vlast uspostavi na sljedećim osnovama- Demokratski front sa 11 mandata ostvario bi učešće u vlasti sa 64,7 odsto a Demokratama sa 6 odbornika preostaje 35,3 odsto. Kolač vlasti u Budvi bio bi precizno podijeljen na dvije političke opcije.

„Potpisnici sporazuma konstatuju da se vlast konstituiše uz postojanje potpunog legitimmiteta i legaliteta koje su članice koalicije ostvarile na istorijskim izborima održanim 30. avgusta 2020. za šta postoji nesporno utvrđena volja većine građana Budve. Vlast u Opštini Budva uspostavlja se na osnovu temeljnih načela demokratije, Ustava CG, Zakona o izboru odbornika i poslanika, Zakona o lokalnoj samoupravi, Statuta Opštine Budva…. uz poštovanje principa izborne volje građana i proporcionalno broju osvojenih glasova odborničkih mandata“, navodi se u predlogu sporazuma.

Predlog za formiranje vlasti potpisale su tri partije članice DF-a,  Nova srpska demokratija, Demokratska narodna partija i Pokret za promjene. Njime je jasno stavljeno do znanja da se ne odnosi na isključene SNP i Pravu CG.

„Vlast u Opštini Budva uspostavlja se na period punog trajanja mandata, odnosno na period od četiri godine od dana posljednjih izbora za izbor odbornika u SO Budva. Potpisnici sporazuma ostaju otvoreni za participaciju drugih političkih subjekata u vlasti koji dijele iste ili slične stavove i principe političkog djelovanja bez ucjena u bilo kom segmentu i pravcu djelovanja. Potpisnici sporazuma se obavezuju da u skupštinskom radu koordiniraju rad klubova odbornika radi postizanja što većeg stepena saglasnosti po svim pitanjima koje spadaju u djelokrug rada Skupštine opštine Budva kao i izvršne vlasti. Obavezuju se da poštuju princip jedinstvenog djelovanja i glasanja u SO Budva za odluke koje  je zakonom i Statutom Opštine predviđeno da se odlučuje većinom glasova od ukupnog broja odbornika“, navedeno je u tekstu.

Branka PLAMENAC
Pročitajte više u ptampanom izdanju Monitora od 23. jula ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo