Povežite se sa nama

OKO NAS

Na početku i kraju vijeka

Objavljeno prije

na

Narod Plava i Gusinja čitav je vijek čekao da se ono o čemu se generacijama šaputalo najzad javno i glasno kaže. Da su njihovi preci, na kućnom pragu, surovo zlostavljani, ubijani ili proganjani samo zato što su odbijali da se pokrste. Provijavalo je tokom manifestacija, koje su nedavno održane u tim krajevima: od klanjanja dženaze ubijenima do okruglog stola, na kojem je učestvovalo tridesetak naučnika iz zemlje i inostranstva, da se istina jasno mora reći, da se današnja Crna Gora mora suočiti s tim strašnim zločinom. „Nadamo se da će se stanovnici ove kotline osloboditi straha da im neko ne ukrade i ne sakrije istinu o 1913. godini”, rekao je predsjednik plavske opštine Orhan Šahmanović.

O ulozi države u tom zločinu još se čuju različite ocjene. Neki istoričari relativizuju ulogu države. Ocjenjuju da se nesumnjivo radi o zločinima, koji su počinjeni bez znanja centralnih vlasti, odnosno kralja Nikole. Analizirajući ustavno uređenje tadašnje Kraljevine Crne Gore, pravnik Hamdija Šarkinović je ocijenio da to nije bilo moguće.

Analizirajući dokumente iz arhiva na Cetinju, prištinski istoričar Zekeria Cana je u svojoj knjizi Genocid Crne Gore nad albanskim narodom 1912-1913. zaključio da je crnogorska vojska ulaskom u Plav i Gusinje, 19. oktobra 1912. godine, otpočela teror nad lokalnim stanovništvom pod izgovorom da „osigurava crnogorsku teritoriju od akcija komita”. Paralelno se odvijala akcija sakupljanja oružja, koja je podrazumijevala i uzimanje talaca iz uglednih familija, te njihovu deportaciju u Podgoricu ili Nikšić.

Po naređenju generala Radomira Vešovića, a u prisustvu pravoslavnih sveštenika iz Peći, u januaru 1913. sprovedeno je nasilno pokrštavanje Albanaca u pravoslavnu vjeru. Onaj ko bi se tome usprotivio bio je na licu mjesta strijeljan. Srpski potpukovnik Stevan Milovanović, komandant Moravske brigade srpske vojske, u ratnom izvještaju je zapisao da „taj narod takav teror nije nikada doživio u svojoj istoriji do sada”.

Albanski istoričari saglasni su da su Srbi bili umjereniji od Crnogoraca u akcijama pokrštavanja u ,,oslobođenoj Metohiji”.

U plavsko-gusinjskoj kotlini 1913. se pamti kao godina brigadira Avra Cemovića, komandanta Donjovasojevićke brigade crnogorske vojske, koju karakteriše eksplozija najžešćeg terora. Bijahu to „Dani kijameta na zemlji”, simbol kojeg je mjesto Previja, gdje su ugledni Plavljani i Gusinjani strijeljani bez suda.

Čitav teror odvijao se dok je pritisak velikih sila bio usmjeren na kralja Nikolu kako bi odustao od „oslobađanja Skadra”. Za kralja Nikolu teritorijalno širenje države i zasjedanje na svesrpski tron postalo je pitanje života i smrti. Godinama ranije su se u Beogradu, Cetinju i Sofiji pravili planovi kako da „muslimanski element otiđe s Turcima”. Crnogorski narod je „za konačan obračun” mobiliziran žestokom propagandom koja je počinjala u školama, te, kako je na ovom skupu istakao književni teoretičar Novak Kilibarda, korišćenjem navoda iz Gorskog vijenca. ,,Nepismeni ljudi imali su u svojoj svijesti i na svojim usnama da treba lomiti munare i džamije, i smatrali da tako čine najljudskije stvari i da je to njihova dužnost, jer je Gorski vijenac prerastao u Bibliju “, rekao je Kilibarda u Plavu.

Engleska spisateljica Edit Durham, koja je tih godina boravila na ovom području, bila je zaprepašćena zločinima koje je činjela crnogorska vojska, pa je u znak protesta vratila orden koji joj je uručio kralj Nikola, navodeći da „ne želi da nosi to odlikovanje uprljano krvlju”. U svojim knjigama ona citira i riječi sekretara komandanta Janka Vukotića, koji joj je na Cetinju saopštio da je politika Crne Gore usmjerena na čišćenje svih muslimana i kolonizaciju ovih predjela. „Mi smo ubili sve muškarce plemena Rugova. Niko od njih nije ostao živ”, prenosi Durham riječi sekretara. I nakon što je Engleskinja iskazala duboko gađenje hladnokrvnim masakriranjem nenaoružanih zarobljenih ljudi, sekretar joj odgovara: „Učinili smo veoma dobru stvar. Crnogorci svuda uspostavljaju pravdu. Djeca ubijenih će se šiljati u srpske škole, tako da će se slovenizacija brzo obaviti, a albanski jezik će se odmah zaustaviti”.

Pošto se u Evropi saznalo i reagovalo zbog nasilja nad lokalnim stanovništvom i njihovog prinudnog pokrštavanja, kralj Nikola je naredio da se sa tim prestane. Ogroman broj pokrštenih odmah se vratio u svoju vjeru.

„Za zulum i masovna ubistva u plavsko-gusinjskom kraju u Kraljevini Crnoj Gori niko nije odgovarao. Ne može se klimavom istorijskom argumentacijom da centralna vlast nije imala kontrolu nad novopripojenim teritorijama, pravdati masovni zločin. Još manje, da glas o tome nije stigao do tadašnjeg vladara. I da je tako, a teško je povjerovati u to, nije manje odgovoran, jer u značajnom dijelu njegove države progon i ubijanje zbog imena i vjere mjesecima je bio metod ophođenja prema nehrišćanskom stanovništvu. Budimo pošteni i govorimo istinu, tako ćemo lakše graditi odnose povjerenja, a bez toga nema uvažavanja”, rekao je u Plavu reis Rifat ef. Fejzić.

U svakom slučaju, ,,cilj razumijevanja i znanja istorije nije da nam bude lakše, da se utješimo nekom novom iluzijom. Naprotiv – cilj je da se zabrinemo da bismo djelovali. I da bismo znali šta treba da učinimo” (Dubravka Stojanović). A rezultanta činjenja i nečinjenja crnogorskih vlasti i njezinih vojnih formacija u Plavu i Gusinju, na Kosovu i oko Skadra, sa ,,bratskom Srbijom”, početkom druge decenije 20. vijeka jeste okupacija Crne Gore (januar 1916) i njezin nestanak dvije godine kasnije. I Njegoš veli da je ,,krv ljudska rana naopaka”. A tek nedužna, kakva bijaše Gusinjana i Plavljana tih strašnih godina, 1912. i 1913.

Nije red zaboraviti, to se desilo početkom vijeka. Na njegovom kraju, pod i sada važećom vlašću u Crnoj Gori su se desili strašni zločini. Bukovica, Štrpci, Kluđerski laz, deportacije izbjeglica… Ubijanje, izgon i premlaćivanje ljudi. Za te zločine niko od odgovornih nije kažnjen.

Mustafa CANKA

Komentari

Izdvojeno

PODRŠKA ŽENSKOM PREDUZETNIŠTVU NA SJEVERU: Mrvice iz opštinskih kasa

Objavljeno prije

na

Objavio:

Većina opština ispoštovala je formalnu obavezu, pa su i ove godine opredijelili sredstva za podršku sugrađankama koje bi da pokrenu ili unaprijede svoje biznise. Međutim, prema broju i vrsti projekata kojima su konkurisale, jasno je da se žene na sjeveru još sa strahom upuštaju u preduzetništvo

 

Prema ocjeni Privredne komore Crne Gore (PKCG) žensko preduzetništvo je najbrže rastuća kategorija u preduzetničkom svijetu. Podrška s lokalnog nivoa tom vidu ženskih poslovnih incijativa, ipak, na sjeveru, stagnira već tri godine. U većini opština, bez obzira na visnu budžeta, sredstva koja se godišnje izdvaju da osnaže žene preduzetnice ne prelazi 10.000 eura. Tako je, na primjer, u Brenama, čija je opštinska kasa ove godine „teška“ više od devet miliona eura, ali i u Kolašinu i Mojkovcu čiji su dvanaestomjesečni prihodi polovinu tog iznosa.

Odluku da pomažu sugrađankama, koje bi da se oprobaju ili unaprijede svoje biznise, opštine u Crnoj Gori nijesu donijele same. Ženska politička mreža (ŽPM) uspjela je 2018. godine da se izbori da se u lokalnim budžetima opredijele posebna sredstva namijena podsticaju razvoja ženskog preduzetništva. Naredne godine, oko 15 opština uvelo je posebnu budžetsku liniju za podršku preduzetništvu  svojih sugrađanki.

No, od tada do danas, sredstva koja se izdvaju za tu namjenu ostaju ista, s izuzetkom rijetkih opština koje su ih povećale. Na primjer, nakon što je dvije godine zaredom u budžetu Opštine Bijelo Polje za žensko preduzetništvo izdvajano po 10.000 eura, ove godine su taj iznos udvostručili. Očekivano, s obzirom na to da su bjelopljski prihodi i rashodi planirani na skoro 12,5 milona eura.

Berane ne slijedi taj primjer. Iz budžeta će ove, kao i prethodne dvije  godine,  izdvojiti  samo 10.000 eura za sufinasiranje biznis planova žena u tom gradu.

Iz Opštine su najavili da će podržati projekte koji podstiču ekonomski razvoj opštine, predviđaju otvaranje novih radnih mjesta, podstiču razvoj poljoprivrede i ruralnog područja… Prednost će imati i projekti koji podstiču razvoj organske poljoprivredne proizvodnje, turizam, doprinose afirmaciji i valorizaciji kulturnog potencijala…

Dragana ŠĆEPANOVIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 30. jula ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvojeno

BOGATSVO LJEKOVITOG I AROMATIČNOG BILJA U CRNOJ GORI: OD KANTARIONA DO BRĐANKE: Zaboravljeni rasadnik mogućnosti

Objavljeno prije

na

Objavio:

Crna Gora je, sa svojih četiri hiljade vrsta biljaka koje žive na njenoj teritoriji, u odnosu na svoju veličinu, centar raznovrsnosti i velikog broja endema. Šanse za njihovu eksploataciju su brojne, ali uz mjere zaštite i očuvanja prirode, kao i podrške malobrojnim uzgajivačima i proizvođačima

 

Sakupljanje ljekovitog i aromatičnog bilja može biti veoma isplativa  djelatnost u Crnoj Gori. Oko četiri hiljade vrsta bilja živi na njenoj teritoriji. Od toga, preko 700 vrsta ljekovitog bilja je u upotrebi. Flora Evrope broji oko 11 hiljada različitih biljaka, a Balkansko poluostrvo oko devet.  Crna Gora je, u odnosu na veličinu, centar raznovrsnosti i velikog broja endema. Mogućnosti za njihovu eksploataciju su brojne, ali uz mjere zaštite i očuvanja prirode, kao i podrške malobrojnim uzgajivačima i proizvođačima.

,,Prepoznavanje i poznavanje biljaka je velika vještina koja se stiče godinama”, objašnjava za Monitor biološkinja Dragana Saveljić. Pravilno sakupljanje ljekovitog bilja podrazumijeva posjedovanje osnovnog botaničkog znanja – sposobnost poznavanja vrste i njene biologije i ekologije, gdje raste, kako se razmnožava, u kojoj fazi je najbolje brati i slično. ,,Iako naizgled veoma slične, biljke se među sobom veoma razlikuju po sastavu i kvalitetu biljne droge. Ako se sakupi biljka koja nema upotrebnu vrijednost, sve mora da se baci, trud propada. Još je gore da  ljekovitu biljku zamijenite sa potencijalno ili stvarno otrovnom, odnosno štetnom vrstom.  Bilo je trovanja ljudi, i sa fatalnim ishodom, zbog nepoznavanja ljekovite flore”, kaže Saveljićeva.

Andrea JELIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 30. jula ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvojeno

ŠUME I POHARE: Ima li kraja

Objavljeno prije

na

Objavio:

Drvoprerađivači sa sjevera Crne Gore upozoravaju da država i lokalne zajednice gube ogromne prihode, zbog toga što se ne obavlja finalna obrada drveta.  Ovih su dana u Plavu dogovorili da formiraju delegaciju koja će zatražiti hitan sastanak sa premijerom Zdravkom Krivokapićem kako bi se hitno zaustavila  nezakonita eksploatacija državnih šuma od privilegovanih koncesionara, tajkuna

 

Drvoprerađivači sa sjevera Crne Gore poručili su da se hitno mora zaustaviti dalja nezakonita eksploatacija državnih šuma od, kako kažu, privilegovanih koncesionara. Preciznije – tajkuna.

Oni su se ovih dana u Plavu dogovorili da formiraju delegaciju koja će zatražiti hitan sastanak sa premijerom Zdravkom Krivokapićem i njegovim saradnicima. Cilj je definisanje daljih koraka oko gazdovanja državnim šumama.

Koliko štete trpe drvoprerađivači, građani, lokalne samouprave i država od gazdovanja neki od njih su stavili i na papir.

Plavljanin Edin Šarkinović kaže da država i lokalne zajednice gube ogromne prihode, zbog toga što se ne obavlja finalna obrada drveta. Prema njegovim riječima, koncesionari dobijaju drvnu masu po cijeni sedamnaest eura za kubik.

„Bilo koji od njih, koji se mogu na prste ruke prebrojati, za neku za njih smiješnu količinu od 5.000 kubika dobije za 85.000 eura, a PDV na tu sumu iznosi 17.500 eura. Ako bi tu količinu sirovine izrezali, osušili i uglačili na standardnu debljinu, dobili bi vrijednost od 1.550.000 eura, a PDV bi bio 325.000 eura” – kaže Šarkinović.

On napominje da bi složenije obrade, poput izrade vrata, dostizale trostruko veće iznose. „Ovo dovoljno govori koliko se gubi što nema finalne obrade i što se izvozi oblovina” – objašnjava Šarkinović. Da ovakav način gazdovanja šumama nije pošten i ne donosi nikakvu dodatnu vrijednost Crnoj Gori, prošle sedmice saopštio je i premijer Krivokapić. On je najavio suzbijanje mnogih problema koji su, kako je rekao, prerasli  čak i u organizovani kriminal. „Došlo je vrijeme da se stane na put svima koji bjesomučno koriste šume, uništavaju puteve, a ne daju nikakve dodatne vrijednosti Crnoj Gori” – izjavio je premijer prilikom posjete Beranama.

Ta izjava premijera Krivokapića je ohrabrila drvoprerađivače da se okupe u Plavu. Saglasili su se da se samo zajedničkim djelovanjem svih drvoprerađivača i nevladinih organizacija koje se bave zaštitom prirodnih i drugih vrijednosti, može zaustaviti pohara i uništavanje državnih šuma.

„Ovaj skup su podržale 62 nevladine organizacije iz čitave Crne Gore. Konačno se mora stati na kraj nezakonitim radnjama. Zadatak radnog tijela kojeg smo formirali biće da se u razgovoru sa premijerom Kivokapićem i njegovim saradnicima iznađe najbolji model za upravljanje državnim šumama. Tu se, prije svega, moraju zaštititi interesi lokalnog stanovništva i dati šansa drvoprerađivačima da, baveći se finalnom preradom drveta, lako dolaze do sirovine, što do sada nije bio slučaj” – kaže Esko Barjaktarović, drvoprerađivač iz Plava. Sa tog skupa je poručeno da se više ne smije dozvoliti da koncesionari sa strane raubuju državne šume, a da pritom lokalno stanovnioštvo ne može da obzbijedi ni ogrjevno drvo.

Tufik SOFTIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 30. jula ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo