Povežite se sa nama

PARALELE

Njemci, kvislinzi i Njegoš

Objavljeno prije

na

Talijansku su vojsku na teritoriji Crne Gore septembra 1943. godine zamijenile njemačke trupe koje su odmah počele zavoditi oštre mjere. Jedna od prvih akcija svakako je bila okupljanje antikomunističkih snaga iz redova četničkog i federalističkog pokreta, do tada lojalnim Talijanima. Pokrenut je Crnogorski vjesnik, glasilo u kome će se promovisati otvoreni nacizam i glavni razglas za domaće kvislinge.

U prvome broju Miomir Dubak u tekstu Na okup za spas poziva narod na beskompromisnu borbu protiv komunista. Matrica pisanja ratnih tekstova biće prenešena iz talijanskog Glasa Crnogorca u kome na puno mjesta nailazimo na korišćenje Njegoševa lika u promociji okupatorskih ideja. »Na okup«, grmio je Dubak: ,,Na okup narode Lovćenskog genija, protiv šumskih avanturista, koji su odgovorni, bez obzira da li nose petokraku ili grb, za veliku kosturnicu (…) Na okup vitezovi ‘mrijet naviknutih”’. Autor poziva narod da pronosi kroz narod spasonosnu misao o radu, redu i miru, kako ga ne bi stigla Njegoševa kletva ,,A ko izda onoga te počne,/Svaka mu se stvar skamenila!/Bog veliki i njegova sila/U njivu mu sjeme skamenio…”.

U nekoliko narednih brojeva Dubak će pisati o Njegošu kao o najvećem sinu Crne Gore koji je razumio sve narodne potrebe, pa i ove današnje. Nacistički partneri – velikosrpski promoteri i crnogorski federalisti su se ipak sukobili oko isticanja Njegoševa identiteta. Zato je zastupnik druge struje, Milivoje Matović, pisao o Njegoševom nacionalizmu, stavljajući ga u kalup promotera crnogorskoga nacionalizma. Matović tvrdi da je malo onih ,,koji su iskreno i bez tendencija prikazali Njegoša u njegovim idejnim stremljenjima” i da su velikog pjesnika uglavnom prikazivali kao velikoga Srbina, dok su njegovo crnogorstvo prećutkivali i time ,,ovog velikog sina Crne Gore”, neopravdano otuđili od svoga naroda i otadžbine. U svojim feljtonima pozivaće se na stihove iz Gorskoga vijenca u kojima Petar II pokazuje crnogorski identitet. Na osnovu toga, Matović je utvrdio da Njegoš u svome djelu time Crnoj Gori i Crnogorstvu plete najljepši nacionalni vijenac; dok je posveta Prahu Oca Srbije – Karađorđu, ustvari težnja da se izmirie Crnogorstvo i Srpstvo, te ih je takve ,,kao nerazdvojne” ostavio budućim generacijama.

Iako može djelovati nevjerovatno, Njegoš je poslužio i za promovisanje nacionalsocijalizma. Mnogi velikosrpski, rasni propovjednici koji su promovisali nacizam ili Ljotićevsko-Nedićevske teze o srpskome narodu, pokušavali su istoriju Srba interpretirati u duhu ideologije koja ih je finansirala. Jedan od takvih bio je političar M. Spalajković, bivši ministar u kraljevini Karađorđevića, koji je Crnu Goru vidio kao srpsku Spartu i sveti alem – kamen srpstva, navodeći da ona kao takva ima i ,,izuzetnu nacističku vrijednost za Srpstvo”. (Dragutin Papović, Rani ratovi, 99).

Crna Gora je u njegovoj vizuri sačuvala onu moralnu čistinu i ,,rasne osobine srpskog roda, onakve kakve su bile još prije Nemanjića. Religija te Crne Gore je svetosavsko pravoslavlje, a arhetip takvog Crnogorca je, zaključuje Spalajković, Bajo Stanišić. Spalajković je tvrdio da je u kultu Kosova smisao postojanja Crne Gore, Crnogoraca i njihove vjekovne borbe, pa je u skladu sa tim tvrdio da bi ‘bez Crne Gore duša Srpstva bila nepotpuna. Samo se iza nacionalnog genija Crne Gore mogao roditi ispolonski rapsod srpski – Njegoš’.” (Papović, 99/100) Svoje nacističke teze ovaj srpski političar završio je konstatacijom da se nacionalni duh Srbije i Crne Gore sintetisao u kralju Aleksandru, pošto su u njemu pomiješani Karađorđe i Njegoš.

Nekoliko mjeseci pred kraj okupacije u Crnoj Gori, septembra 1944. godine, kvislinzi će pokrenuti novinu Lovćen. Predstavnik kvislinške vlasti (predśednik Narodne uprave), velikosrpski nacionalista Lj. Vuksanović pozivao je Crnogorce preko tog medija da ne pomažu komunistima. Apelovao je na njih, kako bi se spasio srpski rod, da se okrenu put Lovćena i Vračara i slušaju kako dva »velika i besmrtna prvosveštenika u zlatnim odorama«, Svetitelj Sava i Njegoš, služe bogu i blagosiljaju Srbe koji su ostali vjerni njihovu učenju a proklinju izdajnike i ,,odrode Srbinove misli i čine pomen poginulim za Vjeru i Otačastvo”. U prvome broju Lovćena na naslovnoj stranici nalazimo Njegošev portret i svečani tekst koji proslavlja devetnaest godina od izgradnje Njegoševe kapele na Lovćenu.

O odnosu okupatora prema Njegošu, zanimljiv je podatak koji donosi Mirko Banjević – Njegoševa Biljarda u kojoj je bila smještena Cetinjska bogoslovija, za vrijeme rata pretvorena je u konjušarnicu hitlerovske soldateske.

Boban BATRIĆEVIĆ

Komentari

nastavi čitati

PARALELE

Revolveri u naoružanju crnogorske vojske

Objavljeno prije

na

Objavio:

Iako je bajonet itekako bio popularan početkom XX vijeka u vježbama za blisku borbu, crnogorski vojnici nijesu voljeli da se puno oslanjaju na njega jer im je smetao pri ciljanju. Zbog toga je u vojnim krugovima crnogorske vojske odlučeno da je za blisku borbu najbolje koristiti revolver. Time se računalo da jedan dobar strijelac može da savlada pet do sedam neprijatelja u borbi prsa u prsa. Mnogi izvještaji, naročito oni iz Drugoga balkanskoga rata kazuju nam da su Crnogorci upravo zbog toga bili izuzetno opasni u jurišima kad se približe neprijatelju, što su dobro ośetili bugarski vojnici. (više…)

Komentari

nastavi čitati

PARALELE

Njegoš na ratištu devedesetih

Objavljeno prije

na

Objavio:

O upotrebi velikog pjesnika u različite svrhe do sada je puno napisano. No, posebno zanimljivom čini se njegova epizoda u toku „rata za mir”. Slijepo slijedeći instrukcije Slobodana Miloševića, crnogorska vlast uzela je aktivnog učešća u raspadu Jugoslavije. Ljeta 1991. godine sprovedena je mobilizacija rezervnoga sastava JNA u Crnoj Gori, koja je septembra mjeseca raspoređena po istočnoj Hercegovini i okolini Dubrovnika. (više…)

Komentari

nastavi čitati

PARALELE

Crnogorski internirci

Objavljeno prije

na

Objavio:

Nedavno je crnogorskoj javnosti prezentovana veoma zanimljiva knjiga istoričara Vukote Vukotića. Radi se o zborniku dokumenata Internacija stanovništva Crne Gore 1916 – 1918 u izdanju Državnoga arhiva Crne Gore koji predstavlja plod njegova višegodišnjeg studioznog i metodičnog istraživanja crnogorske ratne građe pohranjene u crnogorskoj riznici pamćenja. U njoj nalazimo pokušaj da se potomcima crnogorskih stradalnika, ali i čitavoj crnogorskoj javnosti prezentuju imena crnogorskih interniraca i okolnosti u kojima su proživljavali trenutke svoje povijesne drame. Spiskovi su sortirani prema izvještajima i heurističkoj bazi koja je ostala iza djelovanja Crnogorskoga Crvenoga krsta u Neiju, u Francuskoj, a koji je bio jedna od najznačajnijh naših institucija humanosti u toku Prvoga svjetskoga rata. Vukotić nastoji doći do konkretnih imena osoba koje su nasilno odvedene iz svoje domovine i rasute po tamnicama austrougarskoga okupatora. (više…)

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo