Ishod predsjedničkih izbora u Francuskoj je bolji nego što se očekivalo. Proevropski kandidat Emanuel Makron osvojio je 66 odsto glasova, a njegova krajnje desničarska protivnica Marin Le Pen 34. Sada je pred Makronom težak zadatak pomirenja Francuza.
Vremena za slavlje nema. Novoizabrani predsjednik Francuske prije svega mora da formira vladu, zatim da dođe do većine u parlamentu i krene s prvim projektima.
Narednog ponedjeljka Makron će predstaviti članove svoje vlade. Time će pokazati na koji način namjerava da upravlja zemljom. Sve će zavisiti od ličnosti premijera. Zna se da bi Makron volio da na toj funkciji bude žena. Prvi put u istoriji Francuske neki njen predsjednik planira da formira kabinet u kojem bi polovina ministara trebalo da budu žene.
Prije izbora za skupštinu koz nepune četiri sedmice, Makron namjerava da realizuje nekoliko važnih projekata. Uvođenjem novog kodeksa ponašanja za ljude na političkim funkcijama, on želi da onemogući skandale kao što su isplate državnog novca članovima porodice. Brzom reformom školstva trebalo bi da bude omogućeno da jedan razred pohađa 12 učenika, što bi značilo nova radna mjesta za hiljade učitelja i nastavnika. Takođe, Makron namjerava da dekretom reformiše okoštali i sporni Zakon o radu.
Mnogi iz političke stranke njegovog prethodnika socijaliste Fransoa Olanda rado će podržati Makrona, ali samo ukoliko budu ponovo izabrani u parlament.
Čini se ipak da konzervativci imaju bolje izglede za pobjedu. Oni, kako pokazuju prognoze, vode.
Prvi put će u francuskom parlamentu značajan broj glasova imati ekstremno-desničarski Nacionalni front sa Marin Le Pen na čelu. Oni bi mogli da osvoje 40 poslaničkih mjesta. Le Pen sebe već vidi kao šeficu opozicije. Ipak, tu titulu mogao bi da joj ospori radikalni ljevičar Žan-Lik Melanšon.
Ekstremna desnica će promijeniti ime, ali ima mišljenja u državama EU to će biti ,,novo vino u starim bačvama”. Ukoliko dobiju značajniji broj zastupnika, oni će novom predsjedniku jako otežavati život. Marin Le Pen i njeni stranački saborci će nastaviti huškati, propovijedati mržnju i širiti strah.
Opet, radikalni ljevičari su, poslije čestitki Makronu, odmah nastavili s oštrim kritikama koje su upućivali i u predizbornoj kampanji. S te strane Makronu nema podrške i pomoći.
Makron mora nadvladati socijalne antagonizme, inicirati programe pomoći seoskom stanovništvu, otvoriti radna mjesta na sjeveru Francuske, ekonomiju učiniti konkurentnijom – i sve to uprkos otporu ljevičarskih i desničarskih ekstremista. Novi predsjednik mora postići čudo, kako bi nezadovoljne Francuze koji stalno nešto prigovaraju, mogao dovesti do promjene raspoloženja i uliti im duh optimizma, naveo je komentator Dojče velea.
U međuvremenu se analitičari bave činjenicom da je plasmanom Marin Le Pen u drugi krug izbora NF pustio korijenje na političkoj sceni Francuske. Marin Le Pen je ušla u istoriju kao prva žena koja se plasirala u drugi krug predsjedničkih izbora u Francuskoj. To je ujedno drugi put da je kandidat Nacionalnog fronta toliko blizu Jelisejske palate.
Njeni sljedbenici tvrde: „Programi drugih nisu dobri. Mi moramo da zatvorimo granice. To je važno. Sa Evropom je gotovo. Euro je katastrofa”.
Dobar poznavalac NF Sesil Aldu podsjeća da je radnička klasa razočarana tradicionalnim strankama i da su optužbe Le Penove na račun elita naišle na plodno tlo kod onih koji osjećaju da ih je država zaboravila. „Nacionalni front uspio je da pusti korijenje tako što je zamijenio Komunističku partiju”, kaže Aldu.
Le Penova dijeli Francusku. Ona izjavljuje da se politička bitka današnjice vodi između patriota – onih koji vole Francusku – i mundijalista, odnosno proevropski nastrojenih globalista, kao što je njen suparnik Makron.
Politički analitičar Paskal Perinjo sa pariskog Instituta za političke nauke Saens Po, ocjenjuje da izbor između Makrona i Le Penove simbolizuje podjele 21. vijeka. „Postoje dvije Francuske: ona kosmpolitska kojoj ide dobro i ona druga, koju pogađa nezaposlenost i koja je zabrinuta za svoj identitet”, kaže Perinjo. „Te dvije strane simbolizuju radikalnu podjelu između otvorenog društva i onog zatvorenog, orijentisanog ka nacionalnom.”
Kristof Barbije, novinar lista Lekspres, smatra da je Makron posljednja šansa za Francusku. Ako stvari ne budu išle kako treba, ocjenjuje Barbije, Makron bi mogao da bude taj koji će uvesti Le Penovu u kabinet predsjednika. „Ako Makron propadne, sljedeći predsjednik biće Marin Le Pen – ili Marion Marešal Le Pen (njena sestričina). Ovo je posljednji trenutak da se stvari u Francuskoj poprave kako se ne bi uletjelo u smrtonosnu avanturu sa populizmom.”
Analitičari kažu da Francuska nije izolovan slučaj u muku ljevice. Izgleda da je egzistencijalna kriza u lijevom političkom spektru u mnogim zemljama dala krila populističkim snagama. „Zbog slabe opozicije i unutrašnjih razmirica, demokrate u Sjedinjenim Američkim Državama i britanski laburisti, pomogli su usponu desnih populista”, ocjenjuje Peter Grotian, profesor političkih nauka na Slobodnom univerzitetu u Berlinu.
„Ljevica ima problem”, kaže i publicistkinja Simone Roza Miler. „Najkasnije od izborne pobjede Trampa u SAD, postoji dijagnoza za njihov neuspjeh i doprinos porastu nove desnice na Zapadu”, piše ona u članku za njemački nedjeljnik Cajt.
Ironično je to što u mnogim zemljama desničari pobjeđuju ljevičare baš ljevičarskim argumentima. Svojim anti-establišment diskursom desničarski populisti poput Le Penove, Trampa i Aletrnative za Njemačku (AfD) nadovezuju se na strategiju stare ljevice iz pokreta ’68.
Politikolog Peter Grotijan smatra da između NF i socijalista u Francuskoj postoji djelimična podudarnost: „Mnogi birači, posebno u Francuskoj, spremni su za prelazak s lijeve na desnu stranu samo da bi moćnima podmetnuli nogu.
I dok su se socijalisti u Francuskoj smanjili toliko da su politički jedva vidljivi, Marin Le Pen postaje opasna jer miješa lijevu i desnu kritiku Evrope i ekonomske snage Njemačke. Zaključak glasi: „Birači stiču utisak da je ona svakako protiv establišmenta.”
Takođe, u Španiji, Irskoj, Poljskoj, Holandiji i Grčkoj, lijevi politički spektar našao se u tjesnacu. Na parlamentarnim izborima u Irskoj u februaru 2016. Laburistička stranka je sa 18 odsto pala na 6,6 procenata. U Španiji, od oktobra 2016. socijaldemokrate podržavaju konzervativnu manjinsku vlada i otada su u žestokim razmiricama. U Poljskoj, od parlamentarnih izbora u oktobru 2015, prvi put nema lijevih partija u parlamentu. I u Grčkoj, program štednje premijera Alekisa Ciprasa doveo je do pada popularnosti njegove Sirize.
No, debakl socijalističkih i socijaldemokratskih partija ne znači nužno i politički trijumf desnih populista. Najnoviji primjer tog razvoja jesu martovski parlamentarni izbori u Holandiji. Iako je Socijaldemokratska partija rada tamo doživjela gorak poraz, Džesi Klaver iz stranke Zelenih osvojila je 14 odsto glasova. Konzervativna partija premijera Mark Rutea pobijedila je daleko ispred desničarskog populiste Gerta Vildersa.
„Demistifikacija desnih populista već je počela”, kaže Grotijan. „Vrhunac AfD (njemačke desničarske populističke stranke) je prošao, jer pitanje izbjeglica više nije na vrhu dnevnog reda politike. Ljudi se više plaše Trampa nego nekih izbjeglica.”
Opasnost od desničarskih populista
Odmah poslije prvih rezultata, novom francuskom predsjedniku Makronu počele su da stižu čestitke. Ne samo od institucija i njegovih kolega u Evropi, nego mu je gotovo odmah čestitao i predsjednik SAD Tramp.
Naravno da su se od desničarskih konzervativnih snaga u Evropi čule izjave razočarenja što Marine Le Pen nije uspjela da postane francuska predsjednica.
Holandski populista Vilders je izjavio kako će ,,sljedeći put pobijediti, a i ja takođe.”
Predsjednica AfD Frauke Petri je izjavila kako je ,,Marine Le Pen usprkos masovnom iskazivanju neprijateljstva, ipak uspjela da postigne impozantan izborni rezultat na kojem joj srdačno čestitam, makar na kraju, na žalost, nije bilo dovoljno za pobjedu”.
I britanski neprijatelj EU i bivši predsjednik stranke UKIP Nigel Farage joj je poručio: ,,Ako se koncentriše, 2022. može pobijediti.”
Upravo to baca sjenku na pobjedu Makrona. Jer EU se, poslije Brexita uvijek iznova ,,izvlači” od prijetnje da će ekstremni nacionalisti negdje doći na vlast i njihova politička snaga sve više raste, upozorava čelnik njemačke ljevice Bernd Riksinger: ,,Opasnost od desničarsko populističkih stranaka raste u čitavoj Evropi i time nije uklonjena opasnost da na kraju prevladaju nacionalističke, reakcionarne i ideologije koje omalovažavaju ljudsko dostojanstvo.”
Janis Varufakis, raniji ministar finansija u prvoj vladi Sirize u Grčkoj, kaže da mu je lako da prihvati stav francuske ljevice da liberalne elite sa usponom Le Pen dobijaju ono što su zaslužile. No, on smatra da je opasna odluka držati ekvidistancu prema Makronu i Le Pen. ,,Imperativ da se suprotstavimo rasizmu preteže nad protivljenjem neoliberalnim mjerama,” kategoričan je Varufakis.
Varufakis se zalaže za uspostavljanje progresivnog internacionalizma, zasnovanog na solidarnosti velikih većina širom svijeta koje su spremne da rasplamsaju demokratske politike u globalnim razmjerama. Pri tome Varufakis ima u vidu ,,političku revoluciju Bernija Sandersa u SAD, rukovođenje Džeremi Korbina Laburističkom partijom u Velikoj Britaniji, pokret DiEM25 (Pokret Demokratija u Evropi) na kontinentu. Pomenuti su preteče međunarodnog progresivnog pokreta koji može da odredi intelektualni prostor koji demokratske politike moraju da stvore.
Utoliko je sada zadatak i Evropske unije da nešto nauči od tog zabrinjavajućeg trenda i da hitno treba reforme, mišljenje je mnogih političara, politologa, ali i ekonomista.
Milan BOŠKOVIĆ
INTERVJU4 sedmice
DRUŠTVO4 sedmice
Izdvojeno4 sedmice
FOKUS4 sedmice
DRUŠTVO4 sedmice
Izdvojeno4 sedmice
DRUŠTVO4 sedmice
Izdvojeno4 sedmice