Povežite se sa nama

OKO NAS

Susreti kultura

Objavljeno prije

na

iskopine

Posljednja senzacionalna arheološka otkrića na području Berana, Petnjice i Bijelog Polja pomjerila su dosadašnja naučna saznanja o smjenjivanju kultura na ovim prostorima.

 

Direktor Polimskog muzeja iz Berana Predrag Lutovac objašnjava za Monitor da se u dosadašnjoj literaturi smatralo da mlađe neolitske kulture smjenjuje takozvana nakovanjska kultura, koja se javlja u primorskoj zoni, od Dalmacije do Skadra.

„Rezultati dobijeni na lokalitetu Torine kod Petnjice, a zatim i u Bijelom Polju, ukazuju nesumnjivo i na jednu južnobalkansku kulturnu grupu koja zahvata prostor istočne Srbije i pruža se od Homoljskih planina, preko Kosova i naših prostora, do lokaliteta Malić u Albaniji. Pored nakovanjske kulture, koja dolazi sa primorja, naša istraživanja su pokazala da je Polimlje bilo i pod uticajem bubanjsko-humske kontinentalne kulturne grupe. Te dvije kulturne grupe se ovdje, na području Polimlja, susreću i prožimaju, formirajući posebnu kulturu”, kaže Lutovac.

Arheolozi Polimskog muzeja nedavno su otkrili na lokalitetu Trnje, u selu Bijedići, naselje iz doba neolita, staro osam i po hiljada godina, odnosno iz perioda od šest i po hiljada godina prije nove ere. Direktor Polimskog muzeja kaže da se za lokalitet Trnje, dvanaest kilometara od Bijelog Polja, prema Pešterskoj visoravni i granici sa Srbijom, na osnovu površinskih nalaza keramike, od ranije vjerovalo da datira iz vremena neolita.

„Mi smo imali zadatak da utvrdimo granice ovog naselja i hronološku pripadnost. I već sa prvim sondama otkrili smo fragmente takozvanog kućnog ‘lijepa’, odnosno ostataka nekadašnjih zidova pravljenih od zapečene zemlje, što je jasno ukazivalo na postojanje neolitskih kuća”, kaže Lutovac.

Poučeni iskustvom s istraživanja na Torinama arheolozi su otvorili ispitne sonde i na padini južno od lokaliteta Trnje, na formiranim ravnim platoima, locirali čitavo naselje na dubini od dva metra.

„Otkrili smo mnoštvo fragmenata sudova koji pripadaju mlađem i poznom neolitu, odnosno vinčanskoj kulturnoj grupi. Tu se izdvajaju karakteristični fragmenti sudova mrke boje, što je glavna krakteristika ove kulturne grupe, vinče, u periodu od šest hiljada do tri i po hiljade godina prije nove ere”, dodaje Lutovac.

Pored keramičkog materijala nađeno je i nekoliko fragmentovanih kamenih sjekira, oruđa od oklesanog kamena i mnoštvo koštanih alatki.

„Posebno treba istaći fragmente antropomorfnih figurina, od kojih se izdvaja glava trouganog oblika sa velikim nosem i polukružnim urezanim očima. Nekoliko fragmenata keramike koji su ukrašeni punktiranjem i urezivanjem, pripadaju mediteranskom kulturnom krugu”, kaže Lutovac.

On smatra da ovo nesumnjivo ukazuje da su primorski kulturni uticaji išli dalje od Beranske kotline, za koju se do sada vjerovalo da je duboko zaleđe primorskih kulturnih grupa.

„Sada sasvim sigurno možemo tvrditi da su primorski kulturni uticaji išli desnom obalom Lima, površinama duž visoravni Vlahova kod Rožaja i ispod Pešterske visoravni. Nalazi sa lokaliteta Trnje kod Bijelog Polja imaju posebnu vrijednost za definisanje kulturnih zbivanja u neolitu i eneolitu, odnosno bakarnom dobu. Oni se hronološki nadovezuju na ranije nalaze s lokaliteta Torine kod Petnjice. Najstariji nalazi sa Torina pripadaju takođe vinčanskoj kulturnoj grupi, i to vjerovatno njenom kraju i suživotu s kulturnom grupom bubanj-hum, koja predstavlja izrazito eneolitsko, tj. bakarno doba”, objašnjava Lutovac.

On kaže da je s ova dva arheološka lokaliteta dopunjena slika kulturnih prožimanja u periodu od šest hiljada do tri i po hiljade godina prije nove ere, i potvrđeno da je u Polimlju formirana posebna i karakteristična kulturna grupa.

„Pored toga što su ovi lokaliteti dali mnoštvo arheološkog materijala za Polimski muzej u Beranama i Zavičajni muzej u Bijelom Polju, ova dva otkrića su jako bitna za definisanje kulturnih grupa i zbivanja u praistoriji i sjevera i čitave Crne Gore, u periodu usvajanja nove tehnologije topljenja metala i metalurgije, koja će biti osnovna grana kasnijih perioda, bakarnog i bronzanog doba”, smatra Lutovac.

Arheološki tim Polimskog muzeja pronašao je ranije na lokalitetu Torine u Radmanskoj klisuri žensku figurinu, neprocjenjive vrijednosti, staru

Arhelog Lutovac rekao je još tada da se radi o reprezentativnom nalazu, koji u mnogome mijenja dosadašnja naučna saznanja o kulturnim uticajima iz toga vremena.

„Ova figurina iz Radmanaca karakteristične je petougaone glave. Torzo je vrlo relistično prikazan, sa svim ženskim atributima. Po svom obliku slična je onima koje su nađene na Kosovu, na arheološkim lokalitetima Fafos i Predionica, ali se ipak od njih razlikuje. Figurine koje su tamo pronađene su odjevene. Ova koju smo mi pronašli na Torinama je naga i nema urezanih motiva i ukrasa”, objašnjava Lutovac.

On podsjeća da su ranije na lokalitetu Berankrš u Beranama pronalažene fragmentovane figurine koje su takođe bile dosta stilizovane. „Ova s Torina je jedinstvena, jedina koja je realistički urađena i starija. Nesumnjivo je da ženska figurina s Torina potiče iz perioda Vinča-pločnik”.

Lutovac kaže da takozvana ukupna kulturna stratifikacija na arheološkom lokalitetu Torine pokazuje da je najdublji kulturni sloj upravo vinčanski.

„Istraživali smo po dubini od svega metar i dvadeset centimetara. Najdublji kulturni sloj je vinčanski iz faze Vinča-Pločnik. Potom se hronološki sedimenti ređaju sve do finalnog bronzanog doba, oko hiljadu petstote godine prije nove ere. Taj metar zemljanog kulturnog sloja je sačuvao podatke od oko dvije hiljade godina i na najbolji način dokumentovao kraj neolitske kulture i početak korišćenja metala bakra i bronze”, priča Lutovac.

On objašnjava da je lokalitet Radmanci, sa čuvenom zazidanom pećinom, odnosno utvrđenjem, nadomak Petnjice, 15 kilometara od Berana, najvrjedniji i najbogatiji u Crnoj Gori iz doba eneolita, odnosno mlađeg bronzanog doba, između trećeg i drugog milenijuma prije nove ere. Na tom lokalitetu već ranije su pronađeni ogrlica od vučjih zuba, bakarne igle, keramika i slično. Arheološki lokalitet se prostire na pola hektara, na nadmorskoj visini od hiljadu i dvjesta metara, a do sada je istraženo svega pedeset kvadrata.

Polimlje je, prema riječima Lutovca, u arheološkom pogledu izuzetno bogato. To je oduvijek bilo granično područje i prostor komunikacija, sa ko zna koliko gradina. On nabraja neke od utvrđenih gradova koji su do sada otkriveni: Tumbarice u Donjoj Ržanici, Gradac u Budimljiu, Pećina grad u Radmanskoj klisuri kod Petnjice, gradina Bihor, Samograd u selu Brzava kod Bijelog Polja, još arheološki nedirnuti Gradac iznad Godočelja kod Petnjice, Gradac u Crnči kod Bijelog Polja, Jerinin grad u Plavu, Gradina iznad sela Tucanja, i još dva u bjelopoljskoj opštini, Gradina u Koritima i Gradina iznad sela Muslića.

„Sve ove naseobine potiču uglavnom iz srednjeg bronzanog doba i korišćene su kao prirodna utvrđenja. Neke od njih su korišćene i u gvozdenom dobu, s dolaskom i dominacijom Rimljana. S obzirom na strategijski značaj, opasane su moćnim bedemima. Predstoji veliki posao njihovog otkopavanja i zaštite”, priča Lutovac.

On naglašava da je jedan od vrijednih eksponata koji je nađen u Polimlju i dio kalupa posebne vrste bronzanih bodeža, takozvanog mikenskog tipa.

„Vrlo je značajan podatak da je prije nekoliko godina u istraživanju koje sam ja radio u Momišićima kod Podgorice u jednoj praistorijskoj humci pronađen bodež koji je najvjerovatnije liven u ovom kalupu pronađenom sada na Torinama kod Berana”, priča Lutovac.

Arheolozi iz Berana su još prije godinu započeli sanaciju i zaštitu arheološkog lokaliteta Torine i na osnovu tih nalaza formirali višegodišnji projekat pod nazivom „Počeci metalurgije u praistoriji Crne Gore”. Nedavni arheloški poduhvat na lokalitetu Trnje kod Bijelog Polja predstavlja nastavak tog projekta.

Tufik SOFTIĆ

Komentari

OKO NAS

OČUVANJE TRADICIONALNE ARHITETURE: Kuće prilagođene čovjeku i prirodi

Objavljeno prije

na

Objavio:

Nekoliko projekata, koji se realizuju na sjeveru Crne Gore, imaju za cilj da stare kuće sačuvaju i od zaborava i od propadanja. Bogastvo tradicionalne arhitekture, pored toga što je važan dio kulturne baštine, tvrde u  Regionalnoj  razvojnoj  agenciji “Bjelasica, Komovi, Prokletije”  može biti i naša turistička prednost

 

„Kulturno pejzažiranje“ naziv je projekta, koji bi mogao značajno  doprinijeti  očuvanju tradicionalne arhitekture ruralnog dijela sjevera.  Realizujese  u prekograničnim oblastima Crne Gore i Albanije. Motiv je bio  činjenica da su  porodice koje  dočekuju turiste u starim seoskim kućama daleko uspješnije u seoskom turizmu od onih koje ih dočekuju u modernijim objektima.

Prošlog ljeta tim arhitekata  radio je na prepoznavaju  stilova tradicionalne gradnje na  sjeveru države,  pa su kako objašnjavaju iz Regionalne razvojne agencije “Bjelasica, Komovi, Prokletije” (RDA)  prepoznali veliku raznolikost,  u zavisnosti je li riječ o selima i katunima. Bogastvo su, kažu iz te organiazacije , koja, uz Polimski muzej realizuje projekat,  i osobenosti,  koje su u gradnju unijele pojedine etničke grupe.

Kako je u jednom od svojih radova objasnio inženjer pejzažne arhitekture i hortikulture Vaso Knežević, najčešći građevinski materijali za tradicionalne kuće sjevera Crne Gore su bili drvo i kamen. Na osnovu toga, piše on, izdvajaju se  tipovi kuća,  brvnara, kombinacija brvna i kamena, kombinacija kamena, brvna i čatme (kuće obložene prućem koje je popunjeno ilovačom ili blatom), kombinacija kamena, brvna i dizme.

„Čest tip kuća na sjeveru Crne Gore je ‘kuća na ćelici’ odnosno ‘kuća na magazi’, gdje je magaza izidana najčešće kamenom, a gornji dio kuće je od brvana ili od dizme (čatme). Takve kuće su pravljene u stranama, gdje je donji dio – magaza podzidana, najčešće jednim dijelom potkopana,  a drugim dijelom na slobodnoj površini. Kuću su činile najčešće dvije prostorije – kuća sa ognjištem u kojoj su se spremala jela i obitavalo se danju i soba, u kojoj se spavalo“-napisao je Knežević.

Krov tradicionalnih kuća na sjeveru, najčešće je bio pokriven drvenim lučevim daščicama – šindrom, sa velikim i strmim nagibom, radi što manjeg zadržavanja snijega i vlage. Takvih kuća je sve manje, ali kažu u RDA, postoji mogućnost gradnje novih , na način kako su to preci radili.

Namjera RDA je da porodice koje su sačuvale stare kuće budu prepoznate kao čuvari važne kulturne baštine naših krajeva. „Dugogodišnjim radom na  terenu uočili smo da ljudi ili ruše stare kuće, pa naprave novu ili puste staru da se sama uruši.  Primijetili smo, međutim,  da su porodice koje su stare kuće stavile u funkciju turizma, daleko uspješnije od onih koji goste dočekuju u modernijim objektima na selu. Željeli smo da skrenemo pažnju na značaj i raznovrsnost stare arhitekture“- kaže direktorica RDA Jelena Krivčević.

Starih,  tradicionalnih kuća je sve manje ali,  kažu u RDA, postoji mogućnost gradnje novih, na način kako su to preci radili. Urađena je stručna studija, ali i preporuke za one koji hoće da prave nove objekte na selu. Uz pomoć tih preporuka bolje će ih uklopiti u ambijent. Takođe, postoje preporuke i za one koji žele da adaptiraju stare objekte.

Krivčevićeva podsjeća da u nekim područjima, za koja je najavljen režim zaštite, nastaje urbanistički bum, gradnja vikend kuća, koje često nijesu uklopive u okolinu.

U RDA tvrde da je ohrabrujuće što je Ministarstvo održivog razvoja i turizma prepoznalo značaj ruralne arhitekture za razvoj turizma. Programom razvoja ruralnog turizma, kao jedna od mjera, kaže Krivčevićeva, planirana je podrška za očuvanje tradicionalnih seoskih kuća i pratećih objekata. RDA će, najavljuje ona, u narednom periodu raditi u četiri opštine izložbe fotografija, ali i davati predloge izgleda kuća koje treba da se grade na sjeveru.

Kako izgleda pokrivanje kuće  šindrom, ovih dana su mogli da se podsjete mještani Lubnica. U okviru projekta koji relizuje  RDA i Polimski muzej, Tatko Raičević, jedan od dva preostala majstora vična tom poslu u beranskom kraju, postavljao je šindru na objakat u dvorištu mjesne škole gdje će uskoro biti, takozvana,  etno soba.

Rijetki majstori koji izrađuju šindru na sjeveru kažu da se od tog posla može i sada lijepo živjeti.  Zahvaljujući turizmu, objašjavaju, taj materijal se „vraća u modu“. Šindra se pravi ručno, daska se cijepa,  sjekirom se na njoj prave posebni žljebovi, kako se voda ne bi zadržavala na krovu.

„Nekad to izgleda kao umjetnost. Naši preci su , pri građenju, mudro i vješto smišljali kako da svoje kuće  zaštite od raznoraznih vremenskih prilika. Uglavno, to su radili vrlo oskudnim alatom“- objašnjavaju u RDA.

Poznavaoci tradicionalne seoske arhitekture sjevera tvrde da je očigledno da su stari graditelji življeli u skladu sa prirodom i,  na osnovu toga,  birali najbolja rješenja i prilagođavali ih svom životu i radu.

„Tadašnji graditelji nijesu imali cilj da pokore prirodu, već da joj se prilagode. Gradili su od prirodnih materijala, iz svoje okoline, pa zato skoro nikada nijesu griješili, kao što se danas dešava u novijoj arhitekturi i urbanizmu. Kuća je uvijek bila na „ocjeditom“ mjestu, u stranama, čuvala se livada i plodna zemlja, ali i vodilo se računa da dom bude na što bezbjednijem mjestu, na suvoti, u zavjetrini, sa dobrim pregledom.“- napisao je Knežević u svom radu „Kuće koje pričaju o nama“.

Kao dobar primjer očuvanja, ali i turističke valorizacije  tradicionalne gradnje, on navodi primjer pljevaljskog sela Gajine, kao  i  zaseoka  Kalušići u selu Bobovo, iznad kanjona  Tare.

Takvih primjera, nadaju se u RDA, uskoro treba da bude još.  Smatraju da su očuvanju tradicionalne arhitekture i života u skladu s njom doprinijeli i štampanjem publikacije koja prikazuje istoriju, način života i običaje i tradiciju u katunima.

Posebnu arhitekturu tih  naselja  u planinama, kao i kulturu života u njima, tvrde u RDA, turisti sa zapada Evrope rijetko imaju priliku da vide negdje drugo. Raznolikost stilova i materijala, vidljiva je i u nomandskim naseljima na sjeveru.

„Katunske kolibe u različitim djelovima su se gradile od različitog materijala. U planinama kao što su Bjelasica i Komovi sa andrijevačke strane, gdje ima mnogo šume, napravljene su od drveta. Na Durmitoru, Sinjavini ili sa kučke strane Koma, gdje su predjeli krševiti i bez šuma, kolibe, svi prateći objekti, a često i torovi, građeni su od kamena”, piše između ostalog u publikaciji.

Istom cilju, očuvanja i valorizovanja tradicionalnog graditeljstva,  stremio je i projekat  “Kulturno pejzažiranje sela”. Uređuju se dva sela, koja su do sada pokazala rezultate u seoskom turizmu ili imaju planove u toj oblasti. Predviđena je i restauracija tri mlina, koji su, takođe, primjeri  naše autentične narodne arhitekture.

                                                                    Dragana ŠĆEPANOVIĆ

Komentari

nastavi čitati

OKO NAS

HIDROENERGIJA MONTENEGRO, BILANS: Ko je prevario opštine na sjeveru

Objavljeno prije

na

Objavio:

Hidroenergiji Montenegro u prvih 13 godina rada njenih pet malih hidroelektrana ostaće  preko 14 miliona eura gotovine.  I razmjere štete koju su pretrpjele i koju trpe  opštine Berane,  Andrijevica i Plav, do sada najviše Berane, su ogromne

 

Čitavu deceniju, i dvije godine preko toga, od kada je u Beranama formirano preduzeće Hidroenergija Montenegro, i nakon što su potekli milioni iz do sada izgrađenih malih elektrana, niko nije dao odgovor na pitanje kako su izigrane opštine  Berane,  Andrijevica i Plav, koje su trebale da imaju deset odsto akcija u toj firmi.

Nema akcija, nema dobiti.  Dobit Hidroenergije Montenegro je precizno izračunata. Vijesti su ovih dana otkrile da će vlasnicima beranske kompanije Hidroenergija Montenegro u prvih 13 godina rada njenih pet malih hidroelektrana (mHE), ostati preko 14 miliona eura čiste gotovine.

To je saopštila pravna savjetnica pri Nevladinoj organizaciji Akcija za socijalnu pravdu Ines Mrdović, koja je biznis plan Hidroenergije Montenegro dobila od Regulatorne agencije za energetiku (RAE), u skladu sa Zakonom o slobodnom pristupu informacija.

Biznis plan obuhvata rad pet mHE u Beranama. Prva od njih je u pogonu od 2014, a ostale od 2015. godine. Plan ne obuhvata i šestu mHE, koja radi od 2016. godine.

Razmjere štete koju su pretrpjele i koju će i dalje trpiti tri sjeverne opštine, do sada najviše Berane, su ogromne.

Preduzeće Hirdoenergija Montenegro osnovano je u Beranama u jesen 2007. godine. Tada je biznismen Oleg Obradović došao u  rodni grad i preko kompanije Hamera Capital napravio dogovor sa tri opštine na sjeveroistoku Crne Gore o davanju koncesija za izgradnju malih hidroelektrana na njihovim teritorijama, ponudivši im za uzvrat dio akcija u zajedničkoj firmi.

Odluka o upisu udjela Opštine Berane u doo „Hidroenergija Montenegro“ donijeta je u lokalnom parlamentu u Beranama krajem oktobra te godine.

Upravo u toj odluci je precizno definisano da će ova Opština kao svoj osnivački ulog unijeti „nenovčana sredstva u iznosu od 5.023 eura shodno procjeni ovlašćenog procjenjivača“ i na osnovu ovog uloga postati vlasnik 3,33 procenta kapitala novoosnovane firme.

Tom odlukom je definisano i da sjedište firme bude u Beranama, sa osnovnom djelatnošću „izgradnja objekata za proizvodnju i distribuciju električne energije“.

„Privrednim društvom upravljeće Odbor direktora od sedam članova, u čijem sastavu će biti i predsjednik opštine Berane. Raspodjela dobiti vršiće se po procentualnom učešću u vlasništvu. Opštine će svoj dio od deset procenata od opredijeljene dobiti za fiskalnu godinu za koju se odluka donosi, dijeliti među sobom u zavisnosti od količine proizvedene i prodate električne energije sa teritorije pojedinačne opštine“ – navodi se u ovoj odluci.

U odluci je decidno stajalo da se za njeno sprovođenje i potpisivanje potrebne dokumentacije ovlašćuje predsjednik opštine Berane koji je trebalo da bude i jedan od članova Odbora direktora. Tada je tu funkciju  obavljao  funkcioner DPS Vuka Golubović.

Dva mjeseca ranije potpisan je protokol o saradnji sa kompanijom Hamera Capital, kojim su definisane prava i obaveze potpisinika. Strane potpisnice su se saglasile da Hamera Capital sa svojim poslovnim partnerima investira u projekte na teritoriji ove tri opštine na sjeveru države i pruži neophodnu logistiku za privlačenje stranog i domaćeg kapitala.

Kao što je odlukom definisano vlasništvo, protokolom o saradnji određeno je da osnivački ulog iznosi stotinu deset hiljada eura i da taj kapital za zajedničku firmu obezbijedi Hamera Capital Olega Obradovića, čiji potpis stoji na kraju protokola, pored potpisa tadašnja tri predsjednika ovih opština.

No kasnije se  ispostavilo da prema pregledu u Centralnom registru privrednih subjekata, Opština Berane, kao ni druge dvije opštine, nikada nijesu upisane kao vlasnici  Hidroenergije Montenegro.

U junu 2007. godine prilikom registrovanja pod punim nazivom  doo Hidroenergija MontenegroBerane kao osnivači su upisani Hamera Capital sa sedamdeset odsto i izvjesna firma Fortis doo – Berane sa trideset procenata.

Sljedećih nekoliko promjena u Centralnom registru tiče se povećanja kapitala. Zabilježena je i promjena od 26. novembra 2008. godine gdje kao osnivač pristupa Miodrag Ivanović sa dvadeset pet procenata vlasništa.

Nepunu godinu kasnije, 8. juna 2009. Ivanović istupa iz vlasništva, ali se zato uvećava vlasništvo Hamera Capital, odnosno Olega Obradovića na 68,06 odsto.

Naredne dvije godine, odnosno do maja 2012., zabilježeno je da se vlasništvo Hamera Capitala smanjilo na četrdeset odsto, dok je većinski vlasnik sa 60 odsto postala kompanija Bemax, a izvršni direktor Ranko Radović iz Podgorice, dok su dva prethodna direktora bila iz Berana.

Mjesec kasnije kao ovlašćeni zastupnici Hidroenergije Montenegro upisani su Oleg Obradović i Veselin Kovačević.

Prema evidentiranoj promjeni iz septembra 2013. godine firmi su kao osnovači pristupili Aleksandar Mijajlović i Ranko Ubović sa po 25 procenata. Bemax-u je ostalo deset odsto, dok se udio Hamera Capital-a nije promijenio.

Prema evidenciji iz januara 2015. godine firma se i dalje zove doo Hidroenergija Montenegro – Berane.

Iz vlasništva je istupio Bemax, tako da su osnivači ostali Asleksandar Mijajlović i Ranko Ubović sa po trideset procenata i Hamera Capital sa 40 odsto vlasništva.

Kada je obavljen novi transfer vlasništva bila je sagrađena i šesta mHE, ali nije dio biznis plana prvobitno predatog RAE.

Finansijski izvještaji Hidroenergije pokazuju da je do kraja 2017. kapital kompanije porastao na 2,7 miliona, od čega je neraspoređena dobit bila 2,4 miliona.

Ubović i Mijajlović su svojih 60 odsto vlasništva prodali Ranku Radoviću za svega 300 hiljada eura, kojeg su imenovali za direktora kada je Bemax 2011. ušao u vlasništvo Hidroenergije.

“Hidroenergija Montenegro ima pravo na povlašćenu cijenu struje u prvih 12 godina rada njenih mHE. Tu cijenu su do sredine ove godine plaćali potrošači kao posebnu naknadu na računima za struju, a od tada je Vlada preuzela dio subvencija i plaća ih iz budžeta, odnosno državne kase svih građana. Ta kompanija ima koncesiju na 27 godina. Ipak, biznis plan je urađen samo za prvih 13 godina rada i u tom periodu je „novac slobodan za osnivače“, odnosno čista gotovina, procijenjen na 14,2 miliona eura” objasnila je Mrdović.

Investicija beranskog preduzeća će, prema biznis planu, biti otplaćena za devet godina.

“Osnovni pokazatelj isplativosti investicije je interna stopa rentabilnosti, a ona je izuzetno visoka – gotovo 20 odsto, pa i to ukazuje da je biznis gradnje mHE veoma profitabilan i da će vlasnicima tokom vraćanja kredita, a naročito nakon njegove otplate, ostajati velika zarada. Sve to otvara dilemu zašto je Vlada uopšte garantovala subvencije, jer je privatni investitor za 27 godina koncesionog perioda, i bez subvencija potrošača, mogao da vrati uloženo i istovremeno zaradi”, upitala je Mrdović.

Prema njenim riječima, od 2014. do sredine ove godine, potrošači su Hidroenergiji Montenegro kroz račune za struju platili više od sedam miliona eura subvencija.

“To su podaci Crnogorskog operatora tržišta električne energije, koji isplaćuje subvencije, a koje je dobila NVO Akcija za socijalnu pravdu. Uz to, od Investiciono-razvojnog fonda (IRF) je 2013. dobila subvencionirani kredit od pet miliona eura, sa rokom od 10 godina i povoljnom kamatnom stopom od 4,5 odsto godišnje. Kamate kod IRF su 2013. godine bile dvaput niže nego na tržištu” – kazala je Mrdović.

Mediji su renije prenijeli da je plan Hidroenergije Montenegro da  izgradi ukupno 13 mini hidroelektrana na području beranske opštine, a vrijednost investicija je 28 miliona eura. “Hidroenergija Montenegro” koncesije je dobila na 27 godina. Sve lokacije su u slivu Lima. Pet u području Šekularske rijeke, i čak osam na beranskoj Bistrici.

Tri male hidroelektrane planirano je da se izgrade na području plavske opštine, i još četiri u Andrijevici.

Za sada je izgrađeno šest malih elektrana na području beranske opštine i izračunata čista dobit Hidroenergije Montenegro. Dijela koji je trebalo da pripadne Opštini Berane, deset odsto, nema. Preko milion i četiristo hiljada. Gotovine. Malo li je?  Tužilaštvo ćuti, od osnovnog do specijalnog.

 

                                                  Tufik SOFTIĆ

Komentari

nastavi čitati

OKO NAS

OPŠTINA ULCINJ, PETI MJESEC U BLOKADI: Daleko je Nova godina

Objavljeno prije

na

Objavio:

Dok su sve primorske opštine u zemlji objavile bogate programe za doček Nove godine, Opština Ulcinj se već 135 dana grčevito bori da deblokira žiro-račun

 

Komisija Opštine Ulcinj, na čijem se čelu nalazi glavni administrator Pjeter Ljuljđuraj, objavila je da će početkom decembra biti održana aukcija za prodaju zemljišta površine 7.902 m2 koje se nalazi u Borovoj šumi. Zemljište  na pjeni od mora u neposrednom zaleđu čuvene Ženske plaže, prodaje se po početnoj cijeni od 3,552 miliona eura.

Upravo toliko je potrebno da bi Opština Ulcinj konačno izmirila dug od nešto preko šest miliona eura firmi Rekreaturs, koja je dio Atals grupe tajkuna sa potjernice Duška Kneževića. Radi se o sumi koja je dosuđena odlukom Vrhovnog suda Crne Gore kao naknada za srušene barake na Velikoj plaži početkom 80-ih godina prošloga vijeka, a koje su pripadale sindikalnoj organizaciji Kosova.

Gotovo tri miliona eura je prinudno naplaćeno od 14. jula, od kada je blokiran žiro-račun Opštine Ulcinj. U lokalnoj upravi nadaju se da će Vlada Crne Gore, koja je dala saglasnost za navedenu prodaju, realizovati ovaj zaključak sa sjednice održane 31. oktobra:  “Uprava za imovinu je zadužena da se, u svojstvu ponuđača, prijavi na javno nadmetanje za prodaju koje će objaviti Opština Ulcinj, sa ponudom za kupovinu imovine do iznosa od 3.552.000 eura”.

Nakon toga, konačno bi mogli da odahnu lokalni zvaničnici na čelu sa gradonačelnikom Ljorom Nrekićem, koji se već 135 dana bore da deblokiraju žiro-račun. Ne samo što se ogromna energija troši na pokušaje izlaska iz te pozicije, već je svakim danom sve teže kontrolisati nezadovoljstvo radnika u lokalnoj upravi i preduzećima čiji je ona osnivač. Poreska uprava je najavila da bi u nekoliko takvih firmi u Ulcinju, zbog duga prema toj instituciji, mogla uvesti stečaj.

Konstatujući da je praktično cijeli grad u blokadi, Sindikalna organizacija zapošljenih u Opštini najavila je da će biti održan generalni štrajk ukoliko se brzo ne nađe rješenje za ispatu zarada. Radnici tvrde da su neadekvatnim reagovanjem nadležnih opštinskih i državnih organa dovedeni u katastrofalnu situaciju. Plate nijesu primili od jula, a ne znaju kada će im biti isplaćene.

“Čim dođe do prodaje imovine i realizacije dogovora sa Vladom, žiro-račun će biti deblokiran, očekujemo do polovine decembra. Tada ćete primiti vaše zarade”, poručio je zapošljenima Nrekić.

U opoziciji ukazuju da se ni nakon toga stanje u lokalnoj kasi neće bitnije popraviti. “Imamo ogromna potraživanja i dugove, te nesposobnu vlast što najbolje pokazuje izvještaj Državne revizorske institucija koji je katastrofalan. Dobili smo duplu negativnu ocjenu: na finansijsku reviziju i na reviziju pravilnosti. Sa ovom vlašću Ulcinj se nalazi na istorijskom minimumu po svim pokazateljima”, kaže predsjednik Opštinskog odbora Građanskog pokreta URA i odbornik Omer Bajraktari.

Iz ekološke organizacije Zeleni korak saopšteno je da je prodaja prostora radi plaćanja dugova najtragičniji pokazatelj „uspješnosti“ vođenja ove opštine.

Ova situacija je neshvatljiva ukoliko se zna da je u ovoj Opštini na vlasti velika koalicija koju čine Demokratska partija socijalista, čiji je član i gradonačelnik Nrekić, i albanske nacionalne stranke. Sve one  u lokalnom parlamentu imaju čak 30 od ukupno 33 odbornika. Najjača opozicona stranka, URA, ima dva odbornika, a SDP jednog.

Sve je paradoksalnije ukoliko se ima u vidu činjenica da se Opštini samo po osnovu neplaćenog poreza na nepokretnosti duguje preko 10 miliona eura, te da je u ovoj godini, prvi put u istoriji ulcinjskog turizma, grad ostvario više od dva miliona noćenja.

Direktor Turističke organizacije Fatmir Đeka kaže da će do kraja 2019. biti realizovano oko 2,2 miliona noćenja, a do je do 1. novembra od naplate boravišne takse sakupljeno više od milion eura. „Procjena je da je bilo tek između 50 i 60 odsto ukupnog broja turista, što znači da možemo i moramo još bolje“, ocijenio je on.

Znači da prethodnog ljeta u Ulcinju nije evidentirano još dva miliona noćenja, te da Opština ne uspijeva da značajnije profitira od najvažnije privredne djelatnosti koja se u njoj odvija.

Dok radnici Opštine broje dane do aukcijske prodaje, iz lokalne uprave su saopštili da će budžet Ulcinja u 2020. godini iznositi 16.009.500 eura. Kako se navodi, više od polovine sredstava, odnosno 8,5 miliona eura, predviđeno je za kapitalne investicije.

Riječ je, prije svega, o izgradnji i sanaciji kanalizacione mreže za prigradska naselja. Zbog blokade žiro-računa Opštine,  projekat vrijedan oko 4,5 miliona eura, nije započeo u oktobru. Njegovom realizacijom će biti znatno poboljšano stanje u kanalu Port Milena, koji je decenijama “ekološka bomba” na samom početku Velike plaže..

Crnogorska Vlada je najavila da u Ulcinju u narednoj godini planira odraditi tri važna projekta u koje će biti uloženo oko sedam miliona eura. Najviše novca, pet miliona eura, odnosi se na nastavak izgradnje bulevara od Kružnog toka kod Opštine do bulevara Teuta. Za sanacione radove na Solani predviđeno je milion eura, a 80.000 manje za rekonstrukciju lokalne saobraćajnice Štoj-Ćurke-Zoganje, odnosno zaobilaznice od Ade i Velike plaže prema gradu.

Ako ne dođe do realizacije aranžmana sa Vladom oko prodaje zemljišta u Borovoj šumi, čemu su se usprotivili građani, Opština Ulcinj rizikuje mogućnost da tek na ljeto izađe iz finansijske blokade. Posljedice za ovu lokalnu samoupravu bile bi teške.

Nova godina, čiju su proslavu na gradskim trgovima svečano najavili iz svih primorskih opština, iz ulcinjske perspektive izgleda veoma daleko.

                                                                                                                      Mustafa CANKA

Komentari

nastavi čitati
Advertisement

Kolumne

Novi broj

Facebook

Izdvajamo