Povežite se sa nama

DRUŠTVO

VODOVODNE CIJEVI U CRNOJ GORI JOŠ SU OD OPASNOG MATERIJALA: Bez plana i roka za zamjenu azbesta

Objavljeno prije

6 godina

na

Odgovorni tvrde da azbestne vodovodne cijevi nijesu toliko štetne, ali se njihova zamjena pravda radi – zaštite zdravlja ljudi i životne sredine. Procjenjuje se da za tu investiciju treba najmanje 100 miliona eura, a država još nema ni 750 hiljada za projekat

 

Zdravstvena zaštita stanovništva i ogromni tehnički i ekonomski gubici, zvanično su razlozi zbog kojih Crna Gora mora da krene za Evropom i zamijeni oko 620 kilometara vodovodnih cijevi, napravljenih smješom azbestnih vlakana i cementa. 

Neizvjesno je kada će čitav posao započeti, jer je potrebno 100 miliona eura, a trenutno nema ni 750 hiljada eura za izradu kompletnog glavnog projekta – pokazalo je istraživanje Centra za istraživačko novinarstvo Crne Gore (CIN-CG) i nedjeljnika Monitor. 

Privilegiju da ne piju vodu iz azbestno-cementnih cijevi trenutno imaju samo stanovnici Plužina i Petnjice. Drugi mogu jedino da se tješe kako ne postoje pouzdani dokazi o štetnom uticaju unošenja azbestnih vlakana u organizam – ako se piju. Ako se ta vlakna udišu, dokazano su kancerogena.

U Crnoj Gori zabrana stavljanja u promet i upotreba azbestnih vlakana uvedena je tek Zakonom o životnoj sredini iz 2016. godine. Zbog mogućeg kancerogenog dejstva ovaj materijal je u Evropskoj uniji (EU) zabranjen još 2005. godine. Tom uredbom, upotreba proizvoda koji sadrže azbestna vlakna, a koji su instalirani ili bili u upotrebi prije 2005. dopuštena je u EU do njihovog zbrinjavanja, odnosno kraja upotrebnog vijeka, pa se sa istim problemom još nose i mnogi evropski gradovi.

Azbest je imao široku upotrebu u građevinarstvu između 1950. i sredine 80-ih godina prošlog vijeka, kada su cijevi od ovog materijala i cementa postavljene u vodovodne sisteme i u svim zemljama bivše Jugoslavije. 

UDISANJE VLAKANA DOKAZANO OPASNO: Specijalista higijene dr Ivana Joksimović iz Instituta za javno zdravlje (IJZCG), koji kontroliše higijensku ispravnost vode za piće objašnjava za CIN-CG/Monitor da je azbest kristalan i vlaknast sjajan mineral koji je po sastavu silikat, pretežno magnezijuma i gvožđa. Zbog svojih osobina, otpornosti na temperaturu, istezanje i hemikalije, tokom prošlog vijeka, korišten je za i izradu vodovodnih cijevi. 

Tako su ove cijevi još djelovi distributivnih mreža evropskih i svjetskih metropola. Procjenjuje se da ih beogradskom vodovodu ima više od 400 kilometara, a slično je u Budimpešti, Barseloni, Sofiji, Beču, Lisabonu, Varšavi, Roterdamu…

Štetni zdravstveni efekti udahnutih čestica azbesta, kako ističe dr Joksimović, posljedica su dokazanog kancerogenog dejstva.

„Još, međutim, nisu dovoljno razjašnjeni svi detalji u pogledu zdravstvenih efekata unošenja azbesta putem vode za piće koja prolazi kroz azbestno-cementne cevi. Ipak se smatra da je ovakav unos daleko manje značajan sa zdravstvenog aspekta od udisanja čestica azbesta”, navodi Joksimović.

Hidrolog Mihailo Burić za CIN-CG/Monitor kaže da usljed erozije ili fizičkih oštećenja cijevi postoji rizik da se azbestna vlakna nađu u vodi: „Taj rizik je svuda označen kao zdravstveni i azbestne cijevi se izbacuju iz sistema. Azbest se ne rastvara u vodi, pa opasnost po tom osnovu ne postoji“. Buriću nije poznato da je u našim vodama konstatovan azbest. 

On navodi i da hlorisanje vode nosi određene rizike po zdravlje, te da se u savremenim sistemima za prečišćavanje vode koriste UV zraci i ozonizacija. Ovi procesi su, međutim, za naše prilike još skupi. 

„Naše su vode po primarnom kvalitetu u svjetskom vrhu, postoji samo bakteriološki rizik”, kategoričan je Burić. 

NI SZO NEMA SMJERNICE: Upravo taj rizik svake godine konstatuje u svojim izvještajima Agencija za zaštitu prirode i životne sredine – najveći izvori zagađenja površinskih i podzemnih voda su komunalne otpadne vode. U posljednjem objavljenom izvještaju za 2018. godinu stoji: ,,U kontinentalnom dijelu prirodni kvalitet voda skoro na svim izvorištima podzemnih voda pogoršan je dominantno antropogenim uticajima i rezultat je neadekvatne sanitarne zaštite i neodgovarajuće sanitacije slivnog područija”. Podzemne vode u Crnoj Gori obezbjeđuju oko 92 odsto ukupnih količina voda za snabdijevanje naselja.

Svjetska zdravstvena organizacija do sada nije utvrdila kancerogenost azbesta unijetog gutanjem tečnosti, pa zbog toga i ne postoje smjernice o dozvoljenoj količini u vodi. Prepoznat je rizik za radnike koji rade na uklanjanju azbestnih cijevi, jer mogu udahnuti čestice ovog materijala.

„Izloženost azbestu događa se putem inhalacije vlakana prisutnih u zraku i to najčešće u radnom okolišu, u blizini tvornica gdje se koristi azbest, ili u zatvorenim prostorima koji sadrže materijale od azbesta u lošem stanju. Dugotrajna izloženost može izazvati rak pluća i druge plućne bolesti“, navodi se na sajtu Ministarstva zdravlja Hrvatske. 

Na česte medijske natpise u Srbiji, o tome da voda za piće koja protiče kroz azbestne cijevi izaziva rak, iz Instituta za javno zdravlje Batut u Beogradu su objasnili da su – epidemiološke studije na eksperimentalnim životinjama i humanoj populaciji pokazali da postoje štetni efekti na zdravlje ukoliko se azbest unosi u organizam inhalacijom, odnosno vazduhom, a da ih nema ukoliko se unosi vodom za piće.

I direktor Hrvatskog zavoda za toksikologiju dr Franjo Plavšić, kategorično tvrdi da nema štetnosti za zdravlje stanovništva, s obzirom na to da se azbestne čestice ne otapaju u vodi. On je u autorskom članku objavio da je ,,azbest opasan samo ako se udišu njegova vlakna, a progutati ta ista vlakna možete bez straha za svoje zdravlje i živote”.

GUBI SE DVIJE TREĆINE VODE: Cijevi u kojima ima azbesta, na drugoj strani pokazale su nedostatke zbog velikog gubitka vode koja protiče kroz njih. Burić navodi da su tehnički i ekonomski motivi zamjene ovih cijevi značajni, jer se gubi do dvije trećine vode. 

„Pitanje je koliko se realno prikazuju stalni gubici. Neko prikazuje da se gubi 50, neko 70 odsto. Sigurno je da dio gubitaka prouzrokuju azbestne cijevi, jer često pucaju, za razliku od novih plastičnih”, kaže Burić. 

Udruženje vodovoda Crne Gore (UVCG), koje okuplja sva crnogorska vodovodna preduzeća, u junu 2018. počelo je da priprema projekat „Zamjena azbestno-cementnih cijevi u vodovodnim mrežama Crne Gore“. Uprkos uvjeravanju stručnjaka o sigurnosti, i oni su u ciljeve projekta naznačili da se time „obezbjeđuje zdravstvena zaštita stanovništa“, zatim postiže smanjenje gubitaka vode, povećava sigurnost vodosnabdijevanja, enornmo povećava ekonomičnost poslovanja i ispunjavaju zahtjevi EU, što je u skladu sa pregovaračkim Poglavljem 27 o ekologiji. 

Iz Ministarstva održivog razvoja i turizma za CIN-CG/Monitor  su objasnili da zamjena ovih cijevi nije jedno od mjerila za zatvaranje Poglavlja 27, u pregovorima sa Evropskom unijom, ali da „naša država ide u pravcu zamjene zaostalih azbestno-cementnih vodovodnih cijevi, prvenstveno u svrhu zaštite zdravlja ljudi i životne sredine”. 

KOALICIJA 27 UPOZORAVA NA OTPAD: „Distributivnu vodovodnu mrežu u većini gradova čine azbestno-cementne cijevi. Odlaganje građevinskog otpada koji sadrži azbest nije regulisano na adekvatan način”, navodi se u Izvještaju iz sjenke Koalicije 27 (nevladinih organizacija koje se bave ekologijom). Oni su naveli i da je neophodno – podizati svijest javnosti o štetnosti hemikalija, rukovanju sa materijama koja sadrže azbestna vlakna i postupanju sa azbestnim otpadom.

Zahvaljujući podršci Programa Ujedinjenih nacija za razvoj (UNDP), tokom 2019. godine izrađeni su projektni zadaci za 21 opštinu, koji su neophodni za izradu glavnih projekata rekonstrukcije azbestno-cementnih cijevi. 

U okviru lokalnih samouprava posluje 21 gradsko preduzeće za vododvod i kanalizaciju sa ukupno 2.124 zaposlena. Najviše ih je u Podgorici – preko 600.

„Svaki vodovodni sistem u Crnoj Gori ima tehničke i komercijalne gubitke. Na tehničke gubitke utiču starost i kvalitet ugrađene vodovodne mreže i u razvijenim zemljama kreću se od 18 do 22 odsto”, objašnjava predsjednik Skupštine UVCG Bojan Lazović. 

Pored gubitaka koje bilježe i uređene zemlje, specifičnost Crne Gore su i takozvani komercijalni gubici, što je blaži opis nelegalnih priključaka i krađe. 

„Na bazi ispitivanja došli smo do podatka da na krađu vode otpada blizu 18 odsto ukupnih komercijalnih gubitaka, koja se najvećim dijelom dešava u prigradskim naseljima’’, objašnjava Filip Makrid, izvršni direktor podgoričkog Vodovoda i kanalizacije.

Kao najčešći razlog ove vrste gubitaka, on navodi nemogućnost pristupa mreži, jer veći dio prolazi kroz privatna imanja. Rješenje bi, prema Lazoviću i Makridu, bilo izmještanje cjevovoda ispod javne površine, što je dugotrajan proces koji zahtijeva mnogo novca. 

U Herceg Novom, na putu do potrošača, izgubi se blizu 60 odsto vode u ljetnjim i oko 70 odsto u zimskim mjesecima. Gubici su posljedica i toga što u Bijelom Polju, na primjer, vodovodna i  kanalizaciona mreža datira iz 1961. godine. U Nikšiću je prosječna starost cijevi 35 godina. Pojedini djelovi postavljeni su još 1931. godine.

Manje gubitke, po riječima Makrida, u poređenju sa ostalim opštinama ima Podgorica. Uspjeli su da ih sa 61,77 odsto, koliko su iznosili u 2010.godini, smanje na sadašnjih 48-49 odsto.

I pored smanjenja, samo u Podgorici se zbog gubitaka na mreži prospe godišnje vode u tržišnoj vrijednosti od oko sedam miliona eura. Ovu računicu je početkom godine iznio Zoran Mikić, odbornik URA u Skupštini Glavnog grada, ističući da je tako u posljednjih sedam godina prosuto više od 40 miliona eura vode. 

Makrid najavljuje da će u drugoj polovini godine biti završen pilot projekat za smanjenje gubitaka na mreži za područja Donje i Gornje Gorice, Donjih Kokota, kao i naselja Beri, Farmaci, Lekići i Grbavci. 

Azbestno-cementne cijevi su prije 15 godina bile dominantne u vodovodnom sistemu glavnog grada, kaže Makrid, ali su uspjeli da taj procenat sa 60 odsto, smanje na 18 procenata. U Podgorici još ima 136 kilometara ovih cijevi, a „veći pomaci nijesu mogući bez dodatnih sredstava, namjenski predviđenih za ovu vrstu radova”. 

„Zamjena dotrajalih azbestno-cementnih cijevi uslovljena je veličinom cjevovoda koji se mijenja. Cjevovodi manjih prečnika do 100 milimetara uglavnom se mijenjaju polietilenskim cijevima, a većeg prečnika cijevima duktilnog liva ili  čelika”, objašnjava Makrid. 

Procijenjena srednja vrijednost za gradnju jednog metra vodovodne cijevi, prilikom zamjene, iznosi između 80 i 200 eura. Makrid za Podgoricu „prema iskustvima, uzimajući u obzir urbane uslove gdje se i nalazi najveći broj“, procjenjuje da će koštati od 120 do 180 eura po metru.

Iz MORTA računaju da je za izradu samo prve faze glavnog projekta, kojim bi se planirala zamjena cijevi u dužini od 129 kilometara, neophodno 170 hiljada eura. 

„Navedena sredstva potrebno je planirati u okviru budžeta jedinica lokalnih samouprava, uz podršku kapitalnog budžeta. Rok za izradu glavnih projekata rekonstrukcije azbestno-cementnih cijevi biće definisan nakon obezbjeđivanja finansijskih sredstva, nakon čega će započeti rekontrukcija“, kazali su iz ovog ministarstva. 

Uz procjenu da je za izradu kompletnog glavnog projekta zamjene oko 620 kilometara cijevi, potrebno 750.000 eura, Lazović podsjeća da vodovodi nisu jedinstven sistem kao Elektroprivreda Crne Gore, već su osnivači i vlasnici opštine.

„Samim tim sve investicije, među kojim je i zamjena dotrajalih cjevovoda zavisi od finansijske situacije u kojoj se vodovodna preduzeća nalaze”, objašnjava Lazović.

 

Rizično u zgradama starijim od 20 godina

„Koliko danas u Crnoj Gori ima azbestno- cementnih cijevi kroz koje teče voda,“ pitao je poslanik DF- Branko Radulović, tadašnjeg ministra  održivog razvoja i turizma Pavla Radulovića, na skupštinskom zasjedanju u oktobru prošle godine. „Znajte da ima 3.000 ljudi koji zvanično obole od kancera. Hiljadu i pet stotina se izliječi, a hiljadu petsto umre. To su podaci IZJ“, rekao je poslanik Radulović.

„Odrasli smo ljudi, možemo da pričamo bajke, ali azbestne cijevi i dalje postoje, azbestni krovovi postoje, azbestne fasade i dalje postoje u određenim djelovima Crne Gore. Ti su građani upozoreni. Ja se nadam da država ima snage, da će se tamo gdje bude socijalnog programa, te stvari regulisati, jer građani ne mogu sami da izađu iz te priče. I nije samo priča o azbestu, čuli ste da 16 vodovodnih preduzeća ne mjeri zahvat (voda namijenjena za ljudsku potrošnju jeste voda koja se zahvata iz izvorišta i ima kvalitet propisan za sirovu vodu). Dakle, mi ne znamo šta oni crpe“, rekao je tada bivši ministar Pavle Radulović.

Agencija za zaštitu prirode i životne sredine je prije tri godine izdala Priručnik za rukovanje materijalima koja sadrže azbestna vlakna. U njemu se navodi da, ako je objekat izgrađen prije 2000. godine, može se, kao pretpostavka, uzeti da je u njemu azbest prisutan. Navodi se i gdje je sve azbest u domaćinstvima ugrađivan: u spoljašnjim ili pregradnim zidovima, starim salonit pločama na krovovima, kao izolator u rernama, bojlerima ili kotlovima za parno grijanje…

Mediji u okruženju prenose izjave stručnjaka, da je u bivšoj SFRJ, azbest korišten prilikom izgradnje fabrika, hala, ali i cijelih stambenih blokova, zdravstvenih i školskih objekata. 

Poznat je slučaj azbestnog naselja Bele Vode, u Beogradu, u kome su vlasnici stanova protestovali zbog učestalog obolijevanja od kancera. Nakon deset godina protesta, cijelo naselje je preseljeno, a rušenje starog koje je počelo 2006. završeno je krajem 2011. Sada su tamo nove zgrade.

 

Uzrok najtežih bolesti

Glavne bolesti koju uzrokuje udisanje azbestih vlakana su mezoteliom, rijetka vrsta kancera uvijek smrtonosan, rak pluća (visoka smrtnost), i druga oboljenja pluća: azbestoza (ne rezultira najčešće smrtnošću, ali se radi o progresivnoj bolesti) i difuzna zadebljanja pleure (nije smrtonosno), navodi se na sajtu Ministarstva zdravlja Hrvatske. Tu se citiraju i podaci Svjetske zdravstvene organizacije da je u svijetu 125 miliona ljudi izloženo azbestu na radnom mjestu: ,,Tokom 2004. godine rak pluća povezan s azbestom, mezoteliom i azbestoza zbog izloženosti azbestom na poslu, uzrokovali su smrt kod 107.000 ljudi, a kod 1.523.000 izloženost je rezultirala zdravstvenim posljedicama koje izazivaju prijevremenu smrt”.

Ne postoji poznati lijek za ove, često smrtne bolesti izazvane azbestom, navodi se na sajtu Vlade Slovenije: ,,Izloženost azbestu i dalje ostaje glavni problem u postupcima uklanjanja, rušenja i održavanja. Zbog dugog kašnjenja, bolest se može pojaviti čak 20 do 40 godina nakon izlaganja. Kako se upotreba azbesta u Evropi povećavala do kraja 1970-ih, godišnji broj zloćudnih bolesti nastavit će se povećavati čak i u onim zemljama koje su prve zabranile upotrebu. U nekim državama članicama godišnji broj bolesti zbog izloženosti azbestnim vlaknima će doseći vrhunac tek oko 2030. godine”. 

 

Malo hlora, mutno i ponekad slano

Specijalista higijene dr Ivana Joksimović kaže da se na osnovu rezultata analiza iz prethodnih godina može reći da je kvalitet vode za piće u Crnoj Gori zadovoljavajući, a da bi trebalo da se radi na njegovom očuvanju zaštitom izvorišta i unapređenjem sistema za snabdjevanje.

,,Ako analiziramo rezultate ispitivanja vode za piće iz gradskog vodovodnog sistema, možemo zaključiti da je uzrok neispravnosti u najvećem broju slučajeva bio nedostatak rezidualnog hlora i povećana mutnoća (u periodu obilnih padavina). Osim toga na pojedinim vodovodima, naročito u periodu malih voda, na primorju dolazi do zaslanjivanja”, kaže Joksimović. 

Prema rezultatima mikrobioloških ispitivanja IJZCG, tokom 2019, svega 2,95 odsto uzoraka hlorisanih voda nije zadovoljilo propisane norme zdravstvene ispravnosti, najčešće zbog povećanog ukupnog broja bakterija i identifikacije koliformnih bakterija. 

,,Značajno veći procenat neispravnih uzoraka je registrovan na mjernim mjestima u lokalnim, seoskim vodovodnim sistemima, što ukazuje na potrebu aktivnijeg praćenja u narednom periodu”, ističe Joksimović.

Predrag NIKOLIĆ

Komentari

POVEZANE VIJESTI:

DRUŠTVO

PRIMJENA NOVOG ZAKONA O BEZBJEDNOSTI SAOBRAĆAJA: Ljuti lijek na ljutu ranu

Objavljeno prije

3 dana

na

19 Septembra, 2026

Objavio:

Dio vozača negoduje da su kazne drakonske i da su uvedene naprečac.Saobraćajni vještaci podsjećaju da smo po broju saobraćajnih nesreća i nezgoda rekorderi u Evropi i da je jedini lijek drastično povećanje kazni

 

 

Nestvarni prizori u Podgorici krajem avgusta. Okolne i ulice u centru grada bez špalira nepropisno parkiranih autobobila svuda gdje postoji mjesto, od jedne trake kolovoza do trotoara.

Od početka primjene izmjena Zakona o bezbjednosti saobraćaja 7. avgusta pa do 1. septembra, Komunalna policija glavnog grada napisala je preko 4.500 kazni zbog nepropisnog parkiranja i zaustavljanja. Kazna iznosi 100 eura, smanjuje se na 50 ukoliko se plati u roku od osam dana. Iz Komunalne policije je, početkom ovog mjeseca, saopšteno da je do sada naplaćeno više od 40 odsto izdatih kazni.

Slična situacija i u drugim gradovima. Tako je u Nikšiću do sredine septembra kažnjeno preko 300 vozača zbog nepropisnog parkiranja.

I dok je parkiranje i zaustavljanje u Podgorici, koja odavno nema dovoljan broj parking mjesta, jedan od problema koji će se dugoročno rješavati, divljanje i ugrožavanje drugih i sebe na otvorenim putevima je problem koji je zahtjevao urgentno rješenje.

Crna Gora je na vrhu evropske crne liste po broju saobraćajnih nezgoda i stopi smrtnosti u saobraćaju. Tokom 2025. godine u Crnoj Gori registrovana je 6.831 saobraćajna nezgoda u kojima je poginulo 67 osoba, dok je više od 3.100 ljudi povrijeđeno, od čega 685 teško.

Smrtnost na crnogorskim putevima je trostruko veća od prosjeka u zemljama Evropske unije. Dok prosjek EU iznosi oko 44 poginula na milion stanovnika, Crna Gora bilježi više od 100 poginulih na milion stanovnika, čime se svrstava među zemlje sa najlošijim rezultatima u Evropi. Poređenja radi, Švedska ima oko 20 poginulih na milion stanovnika, Danska 24, dok su Rumunija i Bugarska, koje su godinama važile za najrizičnije zemlje EU, na oko 74, odnosno 78 poginulih na milion stanovnika.

Kao glavni uzrok ovolikog broja pogibija i nesreća smatra se ljudski faktor – nepoštovanje pravila, greške vozača, prekoračenje brzine, vožnja pod dejstvom alkohola, droga…

Novi Zakon o bezbjednosti saobraćaja donosi znatno strože kazne, posebna ograničenja za mlade vozače. Mlađi od 21 godinu ne smiju upravljati motornim vozilom od ponoći do pet časova, niti samostalno voziti automobil B kategorije čija snaga motora prelazi 80 kW. Za kršenje ovih zabrana propisana je novčana kazna od 300 do 600 eura, a zakon predviđa i zabranu upravljanja motornim vozilom u trajanju od 60 dana.

Krajem avgusta podnijeta je i inicijativa Ustavnom sudu za ocjenu ustavnosti odredbe koja mlađima od 21 godine ograničava samostalno upravljanje automobilima jačim od 80 kW.

Posebno su poštrene mjere prema vozačima koji ponavljaju najteže prekršaje. Policijski službenik može privremeno oduzeti vozilo osobi koja učini neki od zakonom određenih težih prekršaja, a koja je u prethodne dvije godine već pravosnažno osuđivana za takav prekršaj.

Kazne za prekoračenje brzine su povećane – za prekoračenje do 10 kilometara na čas, kazna je od 80 do 250 eura, od 10 do 20 kilometara na čas kazna je od 100 do 300 eura, pa sve do 60 do 70 kilometara na čas za šta je propisana kazna od 500 do 1.000 eura ili zatvor do 60 dana. Zakon predviđa da policijski službenik liši slobode vozača koji dozvoljenu brzinu prekorači za više od 50 kilometara na čas u naselju ili više od 70 kilometara na čas van naselja.

Za prolazak kroz crveno svjetlo propisana je kazna od 500 do 1.000 eura ili zatvor do 60 dana, uz tri kaznena boda i zabranu upravljanja motornim vozilom u trajanju od tri mjeseca.Ako vozač dva puta u roku od deset minuta prođe kroz crveno svjetlo, predviđena je kazna zatvora od 15 do 30 dana.

Ista novčana kazna, od 500 do 1.000 eura ili zatvor do 60 dana, propisana je za preticanje kojim se ugrožava saobraćaj iz suprotnog smjera, kao i za preticanje na prevoju, u nepreglednoj krivini ili tunelu.
Za preticanje preko pune linije, uz korišćenje trake namijenjene vozilima iz suprotnog smjera, kazna iznosi od 150 do 400 eura. Uz nju se određuje jedan kazneni bod, a može biti izrečena i zabrana upravljanja do dva mjeseca.

Iz Uprave policije su naglasili i da će rigorozno kažnjavati nekorišćenje pojasa za sve putnike u kolima, kao i korišćenje mobilnog telefona tokom vožnje. Kazne za ova dva prekršaja su od 150 do 400 eura.

Da bi se sve ovo sprovelo u djelo, Uprava policije je 26. avgusta 2026. objavila da se novi radarski uređaji stavljaju u upotrebu na različitim lokacijama širom zemlje. Prve kazne stigle su ove sedmice.

Dio vozača negoduje da su kazne drakonske i da su uvedene naprečac.Saobraćajni saobraćajni vještak Goran Čarapić je u junu ove godine za RTCG podsjetio da smo po broju saobraćajnih nesreća i nezgoda rekorderi u Evropi. On je izjavio da je jedini lijek drastično povećanje kazni.

Neke zemlje Evrope, tvrdi Čarapić, kaznenu politiku uredile su mnogo bolje. Tako onaj ko u Austriji prekrši zakon mogao bi iz novčanika dati i do 6.000 hiljada eura, a ukoliko bi počinio teži prestup mogućnost je i oduzimanje vozila i prodaja na aukciji.U Grčkoj je ta cifra malo manja i kreće se do 2.000 eura za onog ko vozi brže od propisa, kazao je Čarapić. .

O neophodnosti da se nešto uradi i smanji katastrofalna statistika saobraćajnih nesreća i pogibija priča se decenijama. Prvi projekat za uvođenje stacionarnih radara napravljen je još 2019. godine ali usljed propalih tendera, nemanja novca, a najviše manjka političke volje, čekalo se sve do sada na realizaciju.

Iz Uprave policije je najavljeno da će tokom ove godine biti postavljeni stacionarni radari na 88 lokacija.

Među javno navedenim lokacijama s na kojima su radari postavljeni ili će tek biti su putni pravci: Podgorica – Cetinje (Donja Gorica, Šteke, Barutana, Meterizi); Cetinje-Budva (Obzovica); više lokacija na dionicama Budva- Tivat, Bar-Ulcinj, Nikšić-Žabljak; Podgorica-Bar (područje Virpazara); Podgorica-Nikšić (Tunjevo, Drenoštica,,,).

Na brojne nedoumice i kritike nove kaznene politike iz policije odgovaraju da nijesu obavezni da unapred objavljuju lokacije radarskih kontrola. Iz Ministarstva unutrašnjih poslova su najavili da su inicirali formiranje radne grupe koja će analizirati i preispitati postojeće ograničenje brzine i saobraćajnu signalizaciju. ,,Posebna pažnja biće posvećena dionicama na kojima učestalost saobraćajnih nezgoda, konfiguracija puta, intenzitet saobraćaja, prisustvo pješaka ili drugi faktori ukazuju na povećan rizik. Cilj ove inicijative nije povećanje brzine po svaku cijenu, niti ublažavanje odgovornosti vozača. Cilj je da ograničenja budu realna, opravdana i zasnovana na procjeni rizika, kako bi ih vozači razumjeli i poštovali”, rekli su iz MUP-a.

Na panelu Bezbjednost saobraćaja koji je nedavno održan u Podgorici otvoreno je i pitanje bezbjednosti putne mreže. Upozoreno je da svega 36 odsto puteva u Crnoj Gori ispunjava minimalne bezbjednosne standarde. Uz to na takvim putevima se voze automobili prosječne starosti između 16 i 17 godina.

Podaci iz opsežne studije Procjena bezbjednosti na putevima u Crnoj Goriiz 2020. godine, u kojoj je analizirano 1.853 km magistralnih i regionalnih puteva,pokazuju izuzetno zabrinjavajuće stanje na cestama. Više od 80 odsto analiziranih puteva dobilo je samo jednu ili dvije  iRAP (International Road Assessment Programme – međunarodni program za procjenu bezbjednosti putne infrastrukture) zvjezdice od mogućih 5. Čak 37 odsto dionica označeno je kao dionice sa izuzetno visokom stopom rizika. Među njima prednjače ključni tranzitni pravci poput magistrale M-1 (duž cijele Primorske regije) i M-2 (Petrovac–Podgorica–Kolašin–Bijelo Polje).

Načelnik Odsjeka za bezbednost drumskog saobraćaja Ilija Janjušević kazao je da policija, za sada, neće sankcionisati vozače koji dozvoljenu brzinu prekorače za dva, pet ili desetak kilometara na sat. ,, A ono preko toga će ipak ići sa sankcijom”, kazao je Janjušević medijima.

Stručnjaci za bezbjednost saobraćaja godinama upozoravaju da je upravo izvjesnost kažnjavanja mnogo efikasnija od same visine kazni. Psihološki efekat prijetnje kaznama već se primjećuje na drumovima. Samo da ne bude kao do sada, da se ponekom progleda kroz radar.

Predrag NIKOLIĆ

Komentari

nastavi čitati

DRUŠTVO

SDT KUCA NA VRATA BUDVANSKE VLASTI: JRB pod istragom – montažne garaže na provjeri

Objavljeno prije

3 dana

na

19 Septembra, 2026

Objavio:

Kupovina zgrade Jugoslovenskog riječnog brodarstva  od 7.1 miliona eura prvi je posao aktulene lokalne uprave od promjene vlasti u prijestonici crnogorskog turizma koji istražuje Specijalno državno tužilaštvo. Istrage moguće korupcije u mnogobrojnim investicionim poduhvatima vlasti ponovo postaju realnost u Budvi u kojoj predsjednici Opštine kao po nekom nepisanom pravilu završavaju političku karijeru u Spužu

 

 

Specijalno državno tužilaštvo pokrenulo je istragu oko kupovine stare oronule zgrade Jugoslovenskog rječnog brodarstva u centru Budve, koju je Opština nedavno pazarila za sumu od 7,1 miliona eura. Predmet je u SDT formiran na osnovu krivične prijave koju je podnio lider Pokreta za grad i odbornik u budvanskom parlamentu, Đorđe Zenović.

Zenović je podnio krivičnu prijavu SDT-u protiv stečajnog sudije, stečajnog upravnika i odbora povjerilaca stečajnog dužnika Vektra Montenegro, procjenitelja tržišne vrijednosti nepokretnosti, kao i ostalih NN lica zbog prodaje zgrade JRB Opštini Budva za 7,1 milion eura. Time je, kako je naveo, stvorena direktna višemilionska šteta  budžetu grada.

Opština Budva kupila je samo propalu dvospratnu zgradu JRB od 815 kvadrata, ali ne i zemljište od 5. 500 metara kvadratnih koje okružuje zgradu, a koje je u državnom vlasništvu. Prema izvedenoj računici, Opština je kvadratni metar nefunkcionalne zgrade izgrađene prije 90 godina platila po nevjerovatnoj cijeni od 8.776 eura. To je, po ocjeni odbornika opozicije, višestruko više od realne tržišne procjene.

“Postoji osnov sumnje da je izvršeno krivično djelo zloupotrebe službenog položaja u sticaju sa krivičnim djelom falsifikovanja službene isprave, krivičnim djelom navođenja na ovjeravanje neistinitog sadržaja, krivičnim djelom nesavjesnog rada u službi, krivičnim djelom prevare u službi sa elementima organizovanosti”, piše u krivičnoj prijavi Zenovića.

U obrazloženju Zenović navodi da je stečajna uprava Vektre Montenegro u avgustu 2025. godine oglasila prodaju dijela imovine u Budvi, uključujući stambene zgrade, stanove i poslovne prostore, po početnoj cijeni od 6.902.789,20 eura.

“Opština Budva je učestvovala u postupku i dostavila pisanu ponudu za kupovinu nepokretnosti koje su ponuđene na prodaju, a na osnovu Odluke o davanju ovlašćenja predsjedniku Opštine koja je usvojena na sjednici SO Budva održanoj 25. avgusta 2025. ponudivši najnižu, početnu cijenu”, navodi u prijavi Zenović.

Međutim, oglas o prodaji nekretnine ubrzo je poništen, da bi u daljem postupku prodaje Stečajna uprava, odnosno Odbor povjerilaca stečajnog dužnika, prihvatila zahtjev Opštine za prodaju zgrade postupkom neposredne pogodbe. Nova ponuda Stečajne uprave koju je Opština Budva, odnosno predsjednik Nikola Jovanović prihvatio, glasila je na iznos od 7,1 miliona eura. Na osnovu čega je cijena narasla za 200.000 eura nije objašnjeno. Ali je odluka o kupovini po novoj cijeni dobila zeleno svjetlo u Skupštini grada, većinom glasova odbornika koalicije Budva naš grad (BNG) Jovanovića, DPS i Evropskog saveza, koji su ovlastili predsjednika Opštine da zaključi ugovor o kupovini.

Kupovina zgrade JRB od 7.1 miliona eura prvi je posao aktulene lokalne uprave od promjene vlasti u prijestonici crnogorskog turizma koji istražuje Specijalno državno tužilaštvo. Istrage moguće korupcije u mnogobrojnim investicionim poduhvatima vlasti ponovo postaju realnost u Budvi u kojoj predsjednici Opštine kao po nekom nepisanom pravilu završavaju političku karijeru u Spužu.

Milionski poslovi počeli su da se nižu ulaskom DPS-a u izvršnu vlast, preuzimanjem rukovodećih funkcija u opštinskoj administraciji, vodećim preduzećima i javnim ustanovama u gradu. Stvorena je klima slična onoj koja je postojala za vrijeme vladavine DPS Budvom, kada je zbog velikog broja afera, špekulativnih kupoprodaja ili investicija, otvorena istraga protiv budvanske vladajuće elite koja je rezultirala optužnicom za stvaranje OKG, za zloupotrebe službenog položaja i nanošenje štete budžetu grada za više desetina miliona eura.

Milioni postaju poslovni obrazac i sadašnje budvanske vlasti. U prvoj polovini 2026. predsjednik Jovanović pokrenuo je ili ugovorio veći broj višemilionskih poslova, a njihova zakonitost i opravdanost predmet  je  provjera državnih organa.

Drugi ugovoreni posao Opštine vrijedan 5,5 miliona eura, projekat izgradnje montažnih garaža u centru Budve, jedne na Trgu Republike i druge pored hotela Mogren, predmet je preispitivanja nadležnih službi Ministarstva prostornog planiranja, urbanizma i državne imovine. Ponovo na osnovu prijave odbornika Zenovića, zaposlenog u Sekretarijatu za imovinsko-pravne poslove, koji je zatražio da se izvrši nadzor u Opštini i spiječi nastavak postupka pribavljanja saglasnosti za gradnju, koji je, po njegovom mišljenju nezakonit.

Urbanistička inspekcija Ministarstva ispitaće da li je Opština Budva nezakonito izdala dokumentaciju za izgradnju dvije montažne garaže. O postupku zaključenja ugovora o izgradnji garaža sa kompanijom Gemmax iz Novog Sada, o kršenju zakona, planske dokumentacije i uzurpaciji tuđe imovine na kojoj treba da se realizuje investicija vrijedna više miliona eura, Monitor je pisao u prošlom broju.

Za odluke koje proizvode milionske finansijske obaveze Opštine predsjedniku Jovanoviću potrebna je podrška DPS-a, čiji odbornici su glasali za svaku od njih. Povratkom u budvansku vlast DPS je postala ključni parlamentarni oslonac politike aktuelne gradske uprave i preuzela političku odgovornost za enormni odliv novca. Pa i za slučajeve kupovine zgrade JRB ili postupaka u projektu izgradnje garaža, koji su trenutno pod istragom.

DPS-ova podrška Jovanoviću teška je oko 44 miliona eura. Toliko iznose planirane investicije nove vlasti i budžetska opredjeljenja u 2026. Samo poslovi koji su dodijeljeni Gemmaxu, firmi bliskoj vlastima u Srbiji, izgradnja saobraćajnice na koritu rijeke Grđevica, vrijedna 18 miliona i dvije garaže u centru grada, koštaće Opštinu 23 miliona eura. Zatim kupovina JRB novih 7,1 milion, pa utješni posao za Bemax od 7 miliona za rekonstrukciju gradskih saobraćajnica, kontroverzna kupovina neurbanizovanog placa u predgrađu Budve, navodno za potrebe dječjeg vrtića, po cijeni od 500 hiljada eura, planirana kupovina zgrade Jadranske straže u Starom gradu, 3,5 miliona, ničim izazvano poravnanje sa firmom Lovćen film za preuzimanje bioskopa, vrijedno 1,7 milion. Ovome treba dodati donaciju Mitropoliji crnogorsko-primorskoj opredijeljenu budžetom u iznosu od 1 milion eura, koja, doduše, još nije realizovana.

Zauzvrat, kadrovi partija koje su upravljale Budvom u vrijeme njene najveće finansijske pohare, ponovo su zauzeli pozicije svojih prethodnika. Ponovo drže gradske finansije, zaštitu opštinske imovine, Komunalno, Parking servis, Turističku organizaciju, Grad teatar, gradske muzeje i galerije… Uglavnom službe i ustanove koje su bile u središtu afera koje je proizvela vlast DPS.

Najnovija odluka predsjednika Jovanovića da advokata Mihaila Volkova, člana Glavnog odbora DPS, angažuje na poziciji pravnog zastupnika Opštine Budva, izazvala je burne reakcije opozicije. Advokat Volkov branio je pred sudovima nekadašnje ministre i funkcionere DPS, Predraga Boškovića, Veselina Veljovića i mnoge druge.

Odbornica Demokrata CG Dragana Kažanegra Stanišić kazala je na sjednici lokalnog parlamenta, da “gospodin Volkov zasita ima najbolju preporuku da bude novi pravni zastupnik Opštine. Kao član GO DPS ima puni partijski kredibilitet da nastavi tamo gdje su stali “heroji proljeća”, da pravno zaštiti, zapečati i opere sva nepočinstva partijskih kolega koji su naš grad doveli do ivice propasti”. Ona je kazala kako se “korak po korak DPS vraća na velika vrata u pravne poslove i zaštitu interesa Opštine”.

Da li angažman advokata Volkova ima veze sa pokretanjem istrage Specijalnog tužilaštva u slučaju kupoprodaje JRB i mogućim drugim postupcima, pokazaće događaji koji slijede.

Branka PLAMENAC

Komentari

nastavi čitati

DRUŠTVO

ŠTRAJK PRITVORENIKA: Štrajkača sve više, odgovora sve manje

Objavljeno prije

3 dana

na

19 Septembra, 2026

Objavio:

Zahtjevi štrajkača odnose se na primjenu alternativnih mjera pritvoru, dužinu trajanja pritvora, ali i na način na koji se u pojedinim postupcima tretiraju digitalni dokazi. Porodice pritvorenika okupile su 17. septembra ispred zgrade Višeg suda u Podgorici. Nadležni i dalje mahom ćute

 

 

U Istražnom zatvoru u Spužu 162 pritvorenika štrajkuje glađu, dok štrajkači, nezvanično, preko advokata poručuju da je taj broj mnogo veći.Prema podacima Uprave za izvršenje krivičnih sankcija, njihovo zdravstveno stanje je  stabilno, a zdravstveni se parametri kontinuirano prate.

Advokati upozoravaju da je štrajk samo posljedica mnogo dubljeg problema – dugog trajanja pritvora, prenatrpanosti i uslova u kojima pritvorena lica provode mjesece i godine. Advokat Marko Radović ocijenio je da su sudovi masovnim određivanjem pritvora doprinijeli prenatrpanosti Istražnog zatvora i pozvao nadležne da hitno reaguju.

Zahtjevi štrajkača odnose se na primjenu alternativnih mjera pritvoru, dužinu trajanja pritvora, ali i na način na koji se u pojedinim postupcima tretiraju digitalni dokazi. Porodice pritvorenika okupile su 17. septembra ispred zgrade Višeg suda u Podgorici.

Pritvorenici tvrde da ih do tada niko od nadležnih nije posjetio. Posebno ukazuju da ih nijesu posjetili  predsjednik Višeg suda u Podgorici Zoran Radović, ni ministar pravde Bojan Božović. Niti su im se javno obratili povodom njihovih zahtjeva.

Na uslove u Istražnom zatvoru upozoravali su i međunarodni mehanizmi za zaštitu ljudskih prava. Prema preliminarnom izvještaju Komiteta Savjeta Evrope za sprečavanje torture i nečovječnog ili ponižavajućeg postupanja ili kažnjavanja, ukazano je na loše uslove za pritvorenike u Spužu. Posebno je navedeno da pojedini pritvorenici provode čak 23 sata dnevno u ćelijama.

Advokati već duže upozoravaju da se problem ne može riješiti isključivo izgradnjom novih zatvorskih kapaciteta. Advokat Zdravko Begović je ranije ukazao da je u Crnoj Gori broj pritvorenika i zatvorenika u odnosu na broj stanovnika među najvišima u Evropi, te da se pritvor često određuje i produžava, dok se alternativne mjere nedovoljno koriste. Kazao je i da se u pojedinim prostorijama Istražnog zatvora nalazi veliki broj ljudi, uz veoma ograničene uslove za boravak.

Predsjednica Vrhovnog suda Valentina Pavličić i predsjednik Upravnog odbora Advokatske komore Danilo Mićović razgovarali su 11. septembra o pitanjima važnim za funkcionisanje pravosudnog sistema, sa posebnim osvrtom na postupanje u pritvorskim predmetima, primjenu alternativnih mjera i efikasnost sudskih postupaka.

Vrhovni sud je saopštio da je potrebno, u okviru institucionalne saradnje, sagledati obim i efikasnost primjene mjera nadzora u krivičnim postupcima, posebno u kontekstu međunarodnih standarda i preporuka CPT-a. Iz tog suda je naglašeno da odluku o određivanju pritvora ili primjeni alternativne mjere u svakom konkretnom slučaju donosi isključivo nadležni sudija, odnosno sudsko vijeće, u skladu sa Ustavom i zakonom.

Ta poruka je važna jer problem pritvora ne može biti riješen jednom opštom odlukom. Svaki predmet mora biti pojedinačno procijenjen, a razlozi za pritvor moraju biti vezani za konkretne okolnosti konkretnog okrivljenog.

Svetlana ĐOKIĆ

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo