Povežite se sa nama

Izdvojeno

ZABORAVLJENO ARHEOLOŠKO NALAZIŠTE TRNJE: Kamenolom ugrozio nasljeđe

Objavljeno prije

na

Rješenje Uprave za zaštitu kulturnih dobara početkom ove sedmice pokazalo je da su meštani bjelopoljskog sela Bijedići bili u pravu kad su tvrdili da su bageri koncesionara kamenoloma

 

Uprava za zaštitu kulturnih dobara prije tri godine dala je saglasnost za eksploataciju kamena u bjelopoljskom Oberu, uprkos tome što je u neposrednoj blizini arheološko nalazište iz neolita, staro 6.500 godina. Nakon reakcije mještana, ekologa i ahreologa iz Uprave je prije nekoliko dana stiglo i Rješenje o prethodnoj zaštiti tog lokaliteta, čime su, za sada, zaustavljene mašine koncesionara.

Rješenje Uprave za zaštitu kulturnih dobara početkom ove sedmice pokazalo je da su meštani bjelopoljskog sela Bijedići bili u pravu kad su tvrdili da su bageri koncesionara kamenoloma, firme Elas, ugrozili ostatke arheološkog nalazišta Trnje u tom selu. Uprava je, postupajući po službenoj dužnosti i nakon obilaska, donijela Rješenje o prethodnoj zaštiti „u cilju sprečavanja rizika od oštećenja, uništenja ili nestanka lokaliteta“. Bjelopljska firme već je započela radove u Oberu, na svega par desetina metara od arheološkog nalazišta. Uslijedili su protesti i peticija mještana, blokade puteva, apeli…

Iz Uprave za zaštitu kulturnih dobara objasnili su da Rješenje o prethodnoj zaštiti ne dozvoljava obavljanje „bilo kakve intervencije, kojima bi bile umanjene zatečene vrijednosti predmetnog dobra”. Preporučili su i sprovođenje „sondažnih arheoloških istraživanja, na osnovu čijih rezultata će se utvrditi eventualno prisustvo kulturnih slojeva i potreba za sprovođenjem sistematskih istraživanja“.

Arheolozi Polimskog muzeja iz Berana otkrili su na tom lokalitetu prije 11 godina naselje iz doba neolita. Kako je tada saopštio arheolog Predrag Lutovac „otkriće na Trnju, zajedno sa onim na lokalitetu Torine u selu Radmanci kod Berana, pomjera dosadašnja naučna saznanja o smjenjivanju kultura na ovim prostorima“. Nalazište je, ocijenila je struka, od izuzetnog značaja za cijelu Crnu Goru.

„Ta dva otkrića su jako bitna za definisanje kulturnih grupa i zbivanja u praistoriji i sjevera i čitave Crne Gore, u periodu usvajanja nove tehnologije topljenja metala i metalurgije”, saošteno je tada iz Polimskog muzeja. „Zadatak je da utvrdimo granice ovog naselja i hronološku pripadnost”.

Arheolozi su na lokalitetu pronašli djelove sudova koji pripadaju mlađem i poznom neolitu, odnosno, vinčanskoj kulturnoj grupi. Pored keramičkog materijala, nađeno je i nekoliko fragmentovanih kamenih sjekira, oruđa od oklesanog kamena i mnoštvo koštanih alatki. Takođe i fragmente antropomorfnih figurina i parčad keramike ukrašenu punktiranjem i urezivanjem, što pripada mediteranskom kulturnom krugu.

To je, zaključili su areheolozi, pokazalo da su „primorski kulturni uticaji išli dalje od Beranske kotline, za koju se vjerovalo da je duboko zaleđe primorskih kulturnih grupa“. Polimski muzej do sada je istražio svega pet odsto lokaliteta Trnje, tačnije 30 metara kvadratnih. U međuvremenu, iz te ustanove, od 2011. godine, nekoliko puta su pokušavali da kod Uprave pokrenu postupak zaštite. Upravi je dostavljena i kompletna dokumentacija o sprovedenim arheološkim istraživanjima.

I pored toga, u Koncesionom aktu „o nemetaličnoj mineralnoj sirovini tehničko-građevinskog kamena lokaliteta Ober”, koji je rađen prije dvije godine, piše da na tom području nema zakonom zaštićenih kulturnih dobara ni dobara sa potencijalnim kulturnim vrijednostima i arheoloških lokaliteta. To je citirano mišljenje Uprave za zaštitu kulturnih dobara, iz oktobra 2020. godine. Uprava je dala saglasnost da se može pristupiti istraživanju i eksploataciji tehničko-građevinskog kamena na toj lokaciji.

U Koncesionom aktu piše i da se daje maksimalni rok koncesije na period od 30 godina, sa minimalnom godišnjom proizvodnjom od 20.000 metara kubnih. Predviđeno je da se tokom prve godine obave detaljna geološka istraživanja, a potom, tokom druge godine, uradi rudarska dokumentacija, pribave odobrenja, saglasnosti i dozvola za izvođenje radova, pripremu lokaliteta za eksploataciju, instaliranje postrojenja i opreme potrebne za eksploataciju, kao i pribavljanje upotrebne dozvole za izgrađene objekte. Pripremni radovi obuhvataju čišćenje i ravnanje terena, kao i miniranja. Precizirano je da će se ta vrsta poslova obavljati  buldožderom snage 300 kW. Koncesionaru je ostavljeno 28 godina za eksploataciju, a i obaveza da, nakon završetka eksploatacionog perioda, rekultiviše zemljište.

Firma Elas dobila je koncesiju u aprilu prošle godine. Procijenjeno je da je tržišna vrijednost rezervi tehničko-građevinskog kamena koje se mogu otkopati prema minimalnom godišnjem kapacitetu za 28 godina oko 12,3 miliona eura, odnosno 439.200 godišnje. Minimalna koncesiona naknada za eksploataciju iznosi 860.832 za cijeli eksploatacioni period, odnosno, 30.744 godišnje. Budući kamenolom je, u početnoj fazi, predviđen na 17 hektara, od čega 10 hektara šume prve klase.

Kako je prije nekoliko dana saopštio savjetnik i arheolog u Polimskom muzeju Predrag Lutovac, izvođač radova ne može da priđe siparu, a da ne uništi arheološki lokalitet. Mještani kažu da su bageri već presjekli nalazište. U toku je i potpisivanje peticije kojom traže raskidanje koncesionog ugovora. Zahtijeva se i preispitivanje svih odluka koje su nadležne institucije dale, a na osnovu kojih je to preduzeće  dobilo koncesiju.

Peticija će, objašnjavaju u građanskoj incijativi Zaštitimo Bijediće biti poslata Ministarstvu kapitalnih investicija, premijeru Dritanu Abazoviću i na adrese drugih nadležnih institucija. U slučaju neispunjenja zahtjeva, najavljaju, krajem maja će blokirati magistralni put Bijelo Polje – Prijepolje.

„Zahtijevamo da se raskine ugovor o koncesiji i ispitaju sve, eventualne, nezakonitosti koje su dovele do potpisivanja ugovora. Tražimo da koncesionar popravi sve što je uništio i oštetio prilikom iskopa i prevoza kamena kamionima, počev od ograde na mostu preko Bistrice, most na Voljavačkoj rijeci, asfalt koji je oštetio na više mjesta kao i makadamski put do Bijedića, koji je nakon započetih radova u katastrofalnom stanju”, poručuju iz incijative Zaštitimo Bijediće, koju je podržalo više ekoloških organizacija.

Iz Bijedića su početkom maja podnijeli i krivičnu projavu, zbog, kako tvrde „nezakonitih radnji firme, koja izvodi građevinske radove za koje nema uredno izdatu dozvolu niti ima saglasnost mještana”. Podsjećaju da Elas ima dozolu samo za ispitivanja. Kamenolom, a ni trenutni radovi, nijesu po volji ni mještanima Voljavca, koji tvrde da se sve radi u blizini kuća, izvora, ali i vodovoda – kaptaža i bazena kojim se snabdijeva Mjesna zajednica (MZ) Gubavač. Objašnjavaju da je građevinskim mašinama ugrožena i putna infrastruktura – dva mosta i asfaltni put koji  su čekali godinama.

„Problematično je kako je koncesionar dobio saglasnost Uprave za vode, ako se uz parcelu nalaze kaptaže bjelopoljskog vodovoda koju koriste mještani MZ Gubavač, kojoj to selo pripada… U selu se nalaze stare kuće koje nemaju betonskih stubova niti betonskih ploča, pa bi u slučaju bilo kakvih miniranja došlo do urušavanja istih. Praktično radi se radovima koji će biti oko 200 metara od prvih kuća”, kažu Voljavcu.

Mještani skreću pažnju nadležnima da za radove koje trenutno Elas izvodi nema Elaborata o procjeni uticaja na životnu sredinu. Međutim, iz tog preduzeća tvrde i da im taj dokument nije potreban u prvoj godini, dok traju geološka istraživanja. Lokalni Sekretarijat za ruralni i održivi razvoj ranije je procijenio da je potrebno pokrenuti postupak izrade Elaborata za tu lokaciju.

U Koncesionom aktu piše da „detaljna geološka istraživanja u manjoj mjeri mogu imati uticaj na životnu sredinu”. S druge strane, piše u dokumentu „eksploatacija i obrada mineralne sirovine, a time i tehničko-građevinskog kamena, proces je, koji se, sa aspekta ekologije, smatra rizičnim”. Za svakoga ponešto.

                                                                                                Dragana ŠĆEPANOVIĆ

Komentari

FOKUS

BESKONAČNO TRAJANJE SUDSKIH PROCESA: Dok nas smrt ne rastavi

Objavljeno prije

na

Objavio:

Neke istine odavno su jasne. Samo pravosuđe nije u stanju da ih saopšti. Usled beskonačnih istraga i sudskih procesa koji se pokatkad okončaju smrću okrivljenih ili zastarom

 

Objavljeno je ove sedmice – preminuo je Željko Vuković, optuženi za saučesništvo u ubistvu Srđana Vojičića i pokušaj ubistva književnika Jevrema Brkovića 2006. godine. To je na suđenju zakazanom za ovu sedmicu saopštila njegova advokatica Aleksandra Rogošić.  Sada se čeka od Ministarstva unutrašnjih poslova da po zahtjevu Višeg suda u Podgorici potvrdi ovu informaciju. Ukoliko ona bude tačna proces se obustavlja. U prevodu, nakon skoro 20 godina od ubistva Vojičića i napada na Brkovića, proces će se okončati ne presudom i rasvijetljenim slučajem, već smrću jedinog osumnjičenog. U međuvremenu je preminuo i književnik Jevrem Brković.

Na ovonedjeljnom  ročištu advokatica  Rogošić je saopštila da je od Vukovićeve majke dobila informaciju da je preminuo: “Dobila sam informaciju od majke okrivljenog da je preminuo 1. aprila. Istu informaciju je dobio sud od policije. Do narednog pretresa, sud će tu informaciju da potvrdi, kako bi se postupak obustavio”, kazala je Rogošić.

Puniša Vojičić, stric ubijenog Srđana,  saopštio je da sumnja da je Vuković “ubijen ili sklonjen u inostranstvo”. On je sudu predložio da zatraži ispitivanje da li je tijelo koje se nalazi u grobnici zaista Vukovićevo.  Vojićić smatra da je Vuković bio prijetnja nalogodavcima zločina.

Vijesti su u februaru ove godine objavile  transkript razgovora odbjeglog policajca Ljuba Milovića i šefa kavačkog kriminalnog klana Radoja Zvicera o tome “da je jedan podgorički biznismen” organizovao napad na književnika, kada je ubijen  Vojičić. Brković je više puta tvrdio da je motiv napada i likvidacije njegov roman Ljubavnik Duklje, u kojem je pisao o vezama bivše crnogorske vladajuće političke i poslovne klase s organizovanim  kriminalom.

Vuković je uhapšen u oktobru 2019., a suđenje je počelo naredne godine – četrnaest godina nakon ubistva. I istrage koja je tapkala u mjestu. A onda je nastavljeno tapkanje u sudnicama.

Viši sud je Vukovića u novembru 2022.godine proglasio krivim za saizvršilaštvo u pokušaju ubistva i osudio na tri i po godine zatvora. Međutim u aprilu prošle godine Apelacioni sud je  predmet vratio na ponovno suđenje. Vuković je pušten da se brani sa slobode.

Milena PEROVIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od petka 12. aprila ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvojeno

EKONOMIJA VLASTI: Državna preduzeća – partijsko vlasništvo

Objavljeno prije

na

Objavio:

Službena saopštenja iz državnih kompanija, nerijetko, otkrivaju i najnovija pomjeranja na ovdašnjoj političkoj mapi. Neke ljubavi se gase, neke razbuktavaju. A neke traju

 

Još ne postoji zvaničan podatak o broju preduzeća koja su u većinskom vlasništvu države Crne Gore ili neke od ovdašnjih 25 opština. Iz Instituta alternativa potrudili su se i napravili svoju listu. Ona, u stvarnosti, ne može biti kraća. Samo duža. Prema njihovim podacima, imamo 55 državnih i 123 lokalna preduzeća sa, makar, 20.515 zapošljenih. Čiji broj u kontinuitetu raste.

Makar neki od donosioca odluka u prebrojanim državnim  preduzećima ne osjećaju se kao dio tog sistema. Odnosno, ne prihvataju pripadajuće obaveze o javnosti rada. Tako su iz pljevaljskog Rudnika uglja (dio sisetama EPCG) odbili da NVO MANS dostave podatke o zapošljavanju i poslovnim aranžanima vezanim za prodaju uglja kompanijama iz Srbije. Poslovna tajna, objasnili su.

„Kada smo tražili kopiju pravilnika o poslovnoj tajni, odgovoreno nam je da ova kompanija nije obveznik Zakona o slobodnom pristupu informacijama (SPI), jer Rudnik nije u vlasništvu države“, objasnili su iz MANS-a novinarima Vijesti. I predočili dokument – odgovor koji su dobili iz Rudnika uglja. Tamo stoji: „U smislu citirane zakonske odredbe (dio Zakona o SPI, primjedba Monitora), a imajući u vidu činjenicu da je Rudnik uglja, kao jednočlano akcionarsko društvo u 100 odsto vlasništvu EPCG, a ne države Crne Gore, smatramo da ne postoji zakonska obaveza Rudnika uglja za postupanje“.

To što je EPCG skoro pa u sto postotnom vlasništvu države – nema veze. Da je važno, valjda bi neko od nadležnih iz izvršne vlasti ili regulatornih i nadzornih agencija reagovao na objavljene tvrdnje. Ovako, stvari su sada postavljene na sledeći način: Rudnik uglja nije državno nego vlasništvo Elektroprivrede, pa se na njega ne odnosi Zakon o slobodnom pristupu informacijama. Pride, pošto im je resorni ministar Saša Mujović to završio, ubuduće će „sva nabavka uglja EPS-a od RUP-a ići na osnovu bilateralne saradnje dvije kompanije“. Tako će se, pojasnili su iz Ministarstva energetike dogovor Mujovića i izvršnog direktora EP Srbije Dušana Živkovića, „izbjegnuti nepotrebni troškovi trećih lica, posrednika u trgovini, smanjiti mogućnost manipulacija i postigli maksimalni benefiti za kompanije“. Možda. Ali će se tako takođe izbjeći i javno oglašavanje prodaje, nadmetanje potencijalnih kupaca koje bi moglo donijeti bolju cijenu prodavcu (iz perspektive Crne Gore to nam je u interesu) i bilo kakva kontrola poslova ugovorenih bilateralnom saradnjom. Čija se tajnost, vrlo je vjerovatno, podrazumijeva.

Zoran RADULOVIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od petka 12. aprila ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvojeno

NOVO VRIJEME, STARI NAČIN: Posao sa malim HE cvjeta

Objavljeno prije

na

Objavio:

Vlasnici  33 mHE koje su sagrađene po osnovu šeme podsticaja koju plaćaju građani ubiraju milionske profite. Oni kojima je spriječena gradnja traže od države milionski odštetu. Nacrtom zakona o obnovljivim izvorima predviđaju se brojne olakšice, pa se prekaljeni biznismeni već  organizuju da prigrabe nove subvencije

 

 

Deset firmi koje gazduju sa 22 male hidroelektrane (mHE), od biznisa prodaje struje u prethodnim godinama, pa do kraja prošle godine, prikazalo je dobit od preko 21,5 miliona eura, saopštili su iz Akcije za socijalnu pravdu (ASP).

Iz ove organizacije podsjećaju da su biznis mHE razvile vlade Demokratske partije socijalista. Do poslova su došli uglavnom bliski vrhu te partije po političkom, rodbinskom, kumovskom-prijateljskom ključu.

Podsticaj za mHe, kao obnovljive izvore energije, plaćaju građani. Prema zvaničnim podacima na terenu imamo 33 mHE koje su sagrađene po osnovu šeme podsticaja. Biznis šema je obuhvatala dodjelu koncesija za proizvodnju struje iz mHE na period od 27 do 30 godina, a koncesionar dobija pravo na subvencije u prvih 12 godina, koje plaćaju potrošači kroz račune na struju, a dio se izdvaja iz državne kase, naveli su iz ASP.

Male HE uglavnom se nalaze na nerazvijenom sjeveru, gdje mještani godinama ukazuju da su im uništile rijeke. Ilustrativan je primjer Andijevice na čijoj teritoriji se nalazi deset malih HE, devet privatnih i samo jedna opštinska. Godišnje vlasnici mHE sa područja ove opštine od njih zarade oko četiri miliona eura, a budžet Andijevice je 2,5 miliona. No u ovoj opštini su donekle zadovoljni jer su se izborili za procenat od šest odsto koje naplaćuju malim HE za koncesuju na vode. U drugim opštinama taj je procenat svega 0,5 odsto. Koncesije se naplaćuju preko Ministarstva finansija, a 70 odsto pripada lokalnim samoupravama, dok 30 odsto ide u državni budžet. Prema projekcijama mHE će u tri decenije, koliko će biti u privatnom vlasništvu, zaraditi oko 120 miliona eura. Opštini Andijevica će u tom periodu pripasti samo devet miliona eura.

U susjednim Beranama Hidroenergija Montenegro je razgranala posao sa  malim hidroelektranama. ,,Hidroenergija Montenegro, koja gazduje sa osam mHE, a do kraja prošle godine je nagomilala dobiti oko devet miliona eura“, navode iz ASP-a.

Ova kompanija je u vlasništvu Olega Obradovića i Ranka Radovića, kome su vlasništvo ustupili Ranko Ubović i Aleksandar Mijajlović, nezvanični vlasnici kompanije Bemaks.

Predrag NIKOLIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od petka 12. aprila ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo