U Zatonu je planirana izgradnja Regionalnog centra za upravljanje otpadom koji bi pokrivao sjever Crne Gore, ali je ideja odmah otvorila prostor za podijeljena mišljenja. Dok nadležni projekat predstavljaju kao savremen sistem, mještani se oštro protive jer strahuju „da bi mogao narušiti životnu sredinu, poljoprivredu i svakodnevni život u okolnim naseljima“

Još jedan projekat, koji je u samom povoju, na sjeveru države mogao bi u budućnosti biti blokiran masovnim nezadovoljstvom mještana. Riječ je o Regionalnom centru za upravljanje otpadom, koji je predviđen Državnim planom upravljanja otpadom za period 2025–2029. godine. Već tokom javne rasprave o Nacrtu odluke o utvrđivanju potencijalne lokacije za izgradnju, mještani su poručili da neće dozvoliti realizaciju projekta.

Iz Opštine Bijelo Polje kažu da je Nacrt značajan korak, koji ima za cilj rješavanje pitanja upravljanja otpadom u sjevernoj regiji Crne Gore, u skladu sa Državnim planom. Lokacija na kojoj je potencijalno planirana izgradnja obuhvata pet parcela u katastarskoj opštini (KO) Crnča–Laholo, koje su u svojini države.

„Lokacija je odabrana na osnovu sveobuhvatne analize koja je uključivala prostorne uslove, konfiguraciju terena, saobraćajnu dostupnost, udaljenost od naseljenih zona, postojeću komunalnu infrastrukturu u blizini, te osnovne ekološke i hidrološke kriterijume. Predlog je proizašao iz rada Komisije formirane od strane Opštine Bijelo Polje, u saradnji sa nadležnim državnim organima, posebno Ministarstvom nadležnim za poslove ekologije i zaštite životne sredine“, kazali su u bjelopoljskoj opštini.

Kako je obrazloženo u Nacrtu odluke, Regionalni centar za upravljanje otpadom planiran je kao savremeni, zatvoreni sistem za selekciju i reciklažu komunalnog otpada. Njegova svrha je i privremeno skladištenje recikliranih materijala, obrada, prerada, stvaranje novih proizvoda i njihova dalja prodaja. Iz Opštine podsjećaju da se centar planira „bez uspostavljanja klasične deponije, u potpunosti u skladu sa standardima Evropske unije”.

Takav pristup, obećavaju, „promoviše razvoj cirkularne ekonomije, reciklažu u većem obimu, otvaranje novih radnih mjesta i zaštitu prirodnih resursa za buduće generacije, sve u cilju smanjenja količine otpada i bez formiranja deponija u sjevernoj regiji“. Realizacija projekta uslovljena je, podsjećaju,  izradom potrebnih analiza i studija, elaborata procjene uticaja na životnu sredinu, sprovođenjem javne rasprave, pribavljanjem urbanističko-tehničkih uslova, svih saglasnosti i dozvola nadležnih organa, kao i usklađenošću sa važećom planskom dokumentacijom. Opština Bijelo Polje, kako je najavljeno, na daljim aktivnostima radiće u saradnji sa Vladom i jedinicama lokalne samouprave sjeverne regije.

„Garantujemo potpunu zaštitu životne sredine. Izgradnja neće započeti bez detaljnog elaborata o procjeni uticaja na životnu sredinu i svih neophodnih urbanističko-tehničkih dozvola. Naš prioritet je očuvanje prirodnih i vodnih resursa ovog kraja, koji će ostati apsolutno zaštićeni“, saopštili  su  iz Opštine.

Mještane Zatona, Brzave, Femića Krša i okolnih naselja to nije umirilo, pa su se skoro jednoglasno usprotivili namjerama da se Regionalni centar gradi u njihovom kraju.Između ostalog, tvrde da se lokacija za taj projekat nalazi u zoni predviđenoj za Natura 2000 ekološku mrežu, “što znači da je prepoznata po jedinstvenom biodiverzitetu i staništima od evropskog značaja, i u samom podnožju Bjelasice, koja je planirana kao turistička destinacija”.

„Na dijelu planirane lokacije nalazi se muslimansko groblje. Lokacija je geografski smještena tačno između četiri velika i gusto naseljena sela: Brestovik, Brzava, Femića Krš i Pašića Polje, podložna je plavljenju usljed visokih vodostaja Lima, posebno tokom obilnih padavina. Pojedine kuće u Brestoviku i Brzavi udaljene su svega 200–300 metara. Iako se blizina magistrale navodi kao prednost za lakši pristup, to u praksi znači da bi stotine teških kamiona sa otpadom iz svih sjevernih opština svakodnevno gravitirale ka toj lokaciji“, neki su od argumenata mještana protiv izgradnje Regionalnog centra.

Pored toga, podsjećaju da je područje predviđeno za taj projekat jedno od najplodnijih, pa bi „postavljanje regionalnog centra u srce poljoprivrednog kraja direktno ugrozilo proizvodnju zdrave hrane“. Mještani tvrde da, uprkos primjeni najstrožih mjera, „vjetar i dalje raznosi sitni otpad, prašinu i mikroplastiku po okolnim njivama“. Samo postojanje takvog objekta, upozoravaju, nepovratno narušava brend i reputaciju lokalnih poljoprivrednih proizvoda.

„Izgradnjom ovakvog objekta vrijednost kuća i imanja u okolini bi drastično pala. Postavljanje regionalnog reciklažnog centra tik uz glavni magistralni put stvara izuzetno lošu vizuelnu sliku za sve putnike, turiste i investitore koji prolaze kroz Bijelo Polje… Lokacija je primarno odabrana zbog infrastrukturnog komoditeta (državno zemljište, blizina puta, lak pristup), ali potpuno zanemaruje ekološke i socijalne parametre“, poručili su mještani tokom javne rasprave.

Među primjedbama se našla i konstatacija da je lokacija ne samo ekološki upitna, već i prirodno neodrživa. Navodno, da bi se na toj lokaciji bilo šta gradilo, nivo zemljišta bi morao biti vještački podignut.

Državnim planom upravljanja otpadom za period 2025–2029. godine planirana je izgradnja regionalnih centara u četiri opštine: Podgorici, Baru, Nikšiću i Bijelom Polju. Regionalni centar za upravljanje otpadom u Bijelom Polju bio bi operativan za Mojkovac, Kolašin, Berane, Rožaje, Plav, Petnjicu, Gusinje, Bijelo Polje, Pljevlja i Andrijevicu. Prije više od 18 godina, među deset ponuđenih lokacija, Vasove vode u Beranama bile su određene kao mjesto za izgradnju regionalne sanitarne deponije i reciklažnog centra. Ipak, ovaj projekat nikada nije sproveden, iako je urađena projektna dokumentacija i uloženo više od milion i po eura. Protiv realizacije bili su mještani Beransela, kao i brojni ekološki aktivisti. Nakon dugotrajnih protesta i promjene lokalne vlasti u Beranama, 2014. godine zvanično je saopšteno da se od projekta odustaje.

U preporukama Evropske unije iz oblasti zaštite životne sredine naglašava se potreba napuštanja dosadašnjeg načina odlaganja otpada u Crnoj Gori, jer postojeće deponije značajno narušavaju prirodnu ravnotežu. Takođe se ističe obaveza izgradnje regionalnih centara sa reciklažnim sistemima, u kojima bi se vršila selekcija otpada i proizvodila korisna energija za različite namjene.

Crna Gora bi do 2030. godine trebalo da dostigne nivo od 50 posto reciklaže prikupljenog otpada. To je obaveza koja proističe iz direktiva Evropske unije o pravilnom upravljanju otpadom.

                                                            Dragana ŠĆEPANOVIĆ

Projekat novog hotela „Durmitor“ na Žabljaku ponovo je predstavljen kao velika investicija i budući simbol luksuznog planinskog turizma. Međutim, iza novih najava krije se gotovo deceniju stara priča o nezavršenoj gradnji, probijenim rokovima i kontroverznoj privatizaciji jednog od najpoznatijih hotela u Crnoj Gori

„Žabljak dobija najmoderniji i najluksuzniji planinski hotel u Evropi“, objavili su minule sedmice  mediji u vlasništvu kompanija Petrosa Statisa. Ne radi se o novom projektu i novom investitoru. Najava se odnosi na prije više godina započetu i još nezavršenu građevinu na mjestu nekadašnjeg, srušenog hotela „Durmitor“. Započeti objekat i 37.000 kvadratnih metara zemljišta oko njega vlasništvo su Statisove kompanije „Adriatic Properties“, a biznismen ih je kupio prije 10 godina za svega 650.000 eura.

Hotel „Durmitor“, u blizini Crnog jezera, bio je među pionirima crnogorskog hotelijerstva. Sagrađen je 1939. godine, tokom Drugog svjetskog rata zapaljen, a po oslobođenju ponovo izgrađen.Tokom rata u njemu je bila I partizanska bolnica. Jedinstvena arhitektura motivisala je mnoge organizacije i pojedince da pred državnim institucijama iniciraju postupak proglašenja ovog zdanja spomenikom kulture. Iz NVO Expeditio godinama su upozoravali da se objekat ne smije rušiti, već samo rekonstruisati, a 2013. godine podnijet je i zvaničan zahtjev Upravi za zaštitu kulturnih dobara da se „Durmitor“ zaštiti kao kulturno dobro. Uprava je iste godine prihvatila tu inicijativu.

No, pet godina kasnije Uprava za zaštitu kulturnih dobara obustavila je taj postupak.  Razlog je, kako je tada saopšteno, bio nalaz sudskih vještaka koji su procijenili da je objekat zbog lošeg stanja opasan i predložili njegovo potpuno rušenje, pozivajući se na zakon koji dozvoljava uklanjanje dotrajalih i nestabilnih objekata. Ponos Žabljaka  srušen je u proljeće 2018. godine.

Prema onome što su prije nekoliko dana prenijeli mediji, novo idejno rješenje predviđa i novi hotel „Durmitor“, koji će „spojiti autentični izgled nekadašnjeg hotela sa najsavremenijim standardima luksuznog turizma, što će ga učiniti najluksuznijim i najmodernijim planinskim hotelom u Evropi“. Navodno će „uz potpuno očuvanje spoljašnjeg identiteta starog zdanja, kompleks sa 12 luksuznih vila i bungalova koji okružuju hotel biti projektovan tako da se gotovo neprimjetno uklopi u prirodni ambijent Durmitora“.

Trenutno, kako su objavili mediji u vlasništvu Statisovih kompanija, arhitektonski timovi zajedno sa Amanom rade dodatnu reviziju projekta. Navodno su „pojedina tehnička rješenja predviđena prvobitnim planovima u međuvremenu zastarjela zbog višegodišnje arbitraže i pauze u realizaciji“. Na projektu, navodi se, rade neki od najpoznatijih i najskupljih arhitektonskih biroa na svijetu. Za hotelskog operatera ponovo je predviđen prestižni brend Aman, „koji upravlja najekskluzivnijim hotelima na svijetu, uključujući veliki broj objekata smještenih u UNESCO-om zaštićenim zonama“.

„Radovi nijesu zaustavljeni odmah nakon političkih promjena 2020. godine. Gradnja je nastavljena sve do izbijanja incidenta na Svetom Stefanu, kada je grupa građana, predvođena tadašnjim predsjednikom Opštine Budva Markom Carevićem, nasilno uklonila ogradu i ušla na hotelsku plažu. Nakon toga Aman je odlučio da zatvori hotel „Sveti Stefan“, navodeći da više ne može garantovati bezbjednost i privatnost gostima. Radovi na „Durmitoru“ trajali su još određeno vrijeme i nakon zatvaranja Svetog Stefana, sve dok kompanija „Sveti Stefan hoteli“ AD nije pokrenula arbitražni postupak protiv „Adriatic Propertiesa“ i Amana, nakon čega je projekat privremeno zaustavljen“, prenijeli su mediji.

Do sada je, navodno, realizovan veći dio grubih građevinskih radova, u koje je već investirano oko pet miliona eura. Da je priča o „novom“ hotelu stara više godina i po više osnova problematična, podsjeća za Monitor građanski aktivista Aleksandar Dragićević. Ukazuje da je ugovorom sa Statisom bilo predviđeno da, ukoliko investitor u roku od tri godine ne uloži 10 miliona eura i ne završi projekat, zemljište i hotel budu vraćeni u državno vlasništvo.

„To se nije desilo. Građevinskom dozvolom planirano je da se hotel završi do 2022. godine. Lično ovaj proces pratim od 2016. godine. Prisustvovao sam svim javnim raspravama 2017. i 2018. godine, a bio sam i jedini aktivista koji je bio prisutan kada je srušen hotel „Durmitor“, objekat koji godinama nije mogao biti proglašen spomenikom kulture, iako je to zasluživao“, podsjeća Dragićević.

Na posljednjoj licitaciji, prije 10 godina, na oglas za prodaju imovine Ski-centra „Durmitor“ stiglo je šest ponuda, od kojih se čak pet odnosilo na hotel „Durmitor“. Tadašnji vlasnik Lutrije Crne Gore Sava Grbović, koji je ponudu dostavio kao fizičko lice, ponudio je za cjelokupnu imovinu ski-centra 760.246 eura, odnosno početnu cijenu definisanu oglasom. Za treći dio imovine, koji obuhvata hotel „Durmitor“, njegova ponuda iznosila je 643.739 eura. Grbović je uz to najavio investicije vrijedne čak 30 miliona eura, uključujući izgradnju hotela sa pet zvjezdica.

Značajno veću ponudu dostavila je kompanija „Nemeses“, čiji je vlasnik Nikola Perović, poznat po hotelu „Hemera“ i lokalu „Astorija“. Ukupna vrijednost njihove ponude za sva tri dijela imovine iznosila je 817.210 eura. Za hotel „Durmitor“ ponuđeno je 700,1 hiljada eura, uz investicioni plan vrijedan 4,5 miliona eura.

Za hotel su interesovanje pokazale i druge kompanije. „Komp komerc“ iz Nikšića ponudio je 701 hiljadu eura i investicije od tri miliona eura, dok je „Top fors sistem“ dostavio ponudu od 680 hiljada eura uz plan ulaganja od 9,9 miliona eura u naredne tri godine. Kompanija „Adriatic Properties“, zakupac hotela „Sveti Stefan“, „Miločer“ i Kraljičine plaže, ponudila je 650.000 eura i investicije vrijedne deset miliona eura.

Kompanija „Adriatic Properties“ ipak je  postala vlasnik vrijedne imovine.

„Pored ponuđenog iznosa, kupac je obavezan i da u rekonstrukciju hotela, u naredne tri godine, uloži 10 miliona eura. Nadamo se da je hotel prodat uspješno i da će se konačno valorizovati na dobro cijele turističke privrede, države, Žabljaka i njegovog stanovništva. Uz hotel, predmet kupovine je 37.000 kvadrata pripadajućeg zemljišta i 14 bungalova“, kazala je tada stečajna upravnica u Ski-centru „Durmitor“ Snežana Jović.

Dragićević kaže da je „posebno važno to što ovaj oglas stečajne uprave nikada nije bio međunarodni“. On podsjeća da je „Statis zemljište uz hotel dobio po cijeni od 17 eura po kvadratu, u vrijeme kada se zemlja na Žabljaku prodavala po 200 eura po kvadratu“.

„Praktično, hotel i zemlja su mu poklonjeni. Ono što do sada nisam javno govorio jeste da su nakon kupovine hotela 2016. godine sa objekta uklonjeni prozori i vrata, kako bi voda i snijeg godinama uništavali unutrašnjost. Tako je hotel sistematski doveden u stanje u kojem je rušenje postalo jedina opcija, umjesto rekonstrukcije. I tako je nestao još jedan simbol Žabljaka i još jedan spomenik jednog vremena… Deset godina nakon potpisivanja ugovora, Žabljak i dalje nema hotel, iako su stari porušili“, kaže Dragićević.

Da je državi zaista bilo stalo da ozbiljan investitor dođe na Žabljak, uloži novac i izgradi hotel, raspisala bi međunarodni tender i postigla mnogo veću cijenu, kao i boljeg i odgovornijeg investitora, poručuje on, Žabljak bi do danas već imao moderan hotel. On tvrdi da su radovi na hotelu „od izbora 2020. godine stali, u iščekivanju da Statis ponovo uspostavi dobre odnose sa novom vlašću, što je, kaže Dragićević, i učinio.

                                                                                Dragana ŠĆEPANOVIĆ

Planirana rekonstrukcija saobraćajnice od Kolašina do skijališta na Bjelasici odgođena je zbog spora oko vlasništva nad dijelom puta. Preduzeće Ski centar Bjelasica u stečaju traži nadoknadu, dok Opština čeka sudsku odluku kako bi započela radove za koje je već obezbijeđen novac. U međuvremenu, jedna od ključnih  turističkih  ruta ostaje u lošem stanju

Projektna dokumentacija je spremna, novac obezbijeđen, volje i potrebe ne fali, ali rekonstrukcija puta od Kolašina do skijališta na Bjelasici, odnosno tunela Klisura, ne može uskoro početi. Razlog: sudski postupak kojim preduzeće Ski centar Bjelasica u stečaju nastoji da dobije nadoknadu za put, jer je „na papiru“ u vlasništvu tog kolašinskog preduzeća.

Vrlo su nejasne okolnosti pod kojima je ta, formalno lokalna saobraćajnica, skoro dvije decenije ostala u vlasništvu nekadašnje kolašinske firme, čija je ostala imovina prodata u bescjenje Zoranu Ćoću Bećiroviću.  Kako je Monitoru kazao potpredsjednik Opštine Kolašin Vasilije Ivanović, Opština Kolašin „više od dvije godine intenzivno radi na rješavanju višedecenijskog problema puta od Kolašina do Bjelasice“.

„Sticajem okolnosti, dio te saobraćajnice od restorana Savardak do skijališta, je dio stečajne mase nekadašnjeg kolašinskog preduzeća. U međuvremenu su stigle tužbe od punomoćnika stečajnog upravnika, koji traži da se isplate sredstva za eksproprijaciju tog puta, uprkos činjenici da to preduzeće nema više dugova. Tako, ukoliko sud odluči da im se isplate određena sredstva, ona neće imati svoju namjenu“, objašnjava Ivanović.

Iz Opštine Kolašin, koja je preko Ministarstva javnih radova obezbijedila 16 miliona eura za kompletnu rekonstrukciju puta, očekivali su da sudski spor bude završen do maja. Međutim, kaže potpredsjednik, za sada je neizvjesno kada bi spor mogao da se završi. Da je put njihovo vlasništvo, te da je logično da im se plati njegova vrijednost prije rekonstrukcije, tvrde u kolašinskom Ski centru Bjelasica u stečaju. Kako za Monitor kaže stečajni upravnik Ski centra Bjelasica d.o.o. Nenad Amidžić, naredno ročište pred Osnovnim sudom u Kolašinu zakazano je za kraj juna.

„Tada bi trebalo da se vještak geodetske struke izjasni o vrijednosti puta. Neophodno je bilo da tražimo eksproprijaciju i nadoknadu vrijednosti. Vidjećemo na koji način će vještak procijeniti“, kaže on.

Tužba je uslijedila nakon vijesti da će put, koji je već duže vrijeme crna tačka kolašinskog turizma, biti saniran, a zatim rekonstruisan. Amidžić objašnjava da zemljište koje je korišćeno za taj put obuhvata parcele ukupne površine od 35.156 metara kvadratnih, u katastarskim opštinama Mušovića Rijeka i Drpe, koje su vlasništvo kolašinskog preduzeća u stečaju. U tužbi iz Ski centra Bjelasica navodi se da je imovina tog preduzeća oduzeta bez naknade, zbog čega traže 210.000 eura „po osnovu faktičke eksproprijacije, odnosno faktičke deposedacije (izuzimanje zemlje iz posjeda vlasnika i dodjeljivanje drugom na korišćenje), na nepokretnoj imovini“.

„Pravni osnov našeg zahtjeva je jasan. Zakon o državnoj imovini propisuje da su putevi i prateći objekti dobro u opštoj upotrebi, kojim mogu raspolagati isključivo država i opštine, a ne privatna ili pravna lica. Naša imovina je faktički oduzeta bez naknade, što je protivno Ustavu i zakonu“, poručuju iz Ski centra Bjelasica u stečaju.

Tvrde da Opština Kolašin i država, prilikom izuzimanja zemlje iz posjeda vlasnika i dodjeljivanja drugom na korišćenje, nijesu sproveli zakonom propisanu proceduru eksproprijacije. Put je već duže vrijeme, i pored sporadičnih manjih intervencija na dotrajalom asfaltu, u vrlo lošem stanju, a zimi ga čisti preduzeće „Crnagoraput“. Stanje na kolovozu dodatno je pogoršano frekventnim saobraćajem nakon otvaranja tunela Klisura, ali i teretnim saobraćajem, s obzirom na veliki broj gradilišta na Bjelasici.

Zimsko održavanje puta do sada je takođe finansirala država, iako u ugovoru o prodaji imovine Ski centra Bjelasica iz 2007. godine piše da je obaveza održavanja na kupcu imovine stečajnog dužnika, odnosno vlasniku sadašnjeg Ski-centra „Kolašin 1450“.

Prema kopiji ugovora, između ostalih obaveza, kompanija „Beppler Jacobson“, koja je kupila imovinu nekadašnjeg kolašinskog preduzeća, uključujući i skijalište, preuzela je i obavezu da u periodu od 20 godina održava put Kolašin–Jezerine. Nema zvanično dostupnih podataka o tome da je, eventualno, tokom minulih 19 godina sadašnji vlasnik skijališta na bilo koji način oslobođen te obaveze. Kompanija „Beppler Jacobson“ je 2007. godine za pola miliona eura od Ski centra Bjelasica kupila 147.654 metara kvadratnih zemljišta, žičaru, restoran i ski-liftove na Jezerinama.

Odluku o hitnoj sanaciji puta od Kolašina do skijališta, privatnog „Kolašin 1450“ i državnog „Kolašin 1600“ , Vlada je donijela lani. To je  zatražilo Ministarstvo turizma, kako bi se „osigurali optimalni uslovi za predstojeću zimsku sezonu i u potpunosti iskoristili turistički kapaciteti dva skijališta na Bjelasici“. Sanacija je pokazala samo kratkoročne rezultate, pa je put tokom minule zimske sezone bio koliko-toliko u boljem stanju nego ranije. Međutim, već s prvim proljećnim danima jasno je bilo da je rekonstrukcija puta neophodna što prije. Opština, pored rekonstrukcije kolovoza, planira da u trup puta ugradi i kanalizacione cijevi od turističkih objekata na Bjelasici do budućeg postrojenja za prečišćavanje otpadnih voda (PPOV).

„U međuvremenu je Opština pripremila tehničku dokumentaciju za rekonstrukciju saobraćajnice. Takođe je, nakon konsultacija sa stručnjacima, zaključeno da je poželjno projektovati u trupu puta fekalnu kanalizaciju od Bjelasice do tačke spajanja na budući PPOV, kao i zamjenu dotrajalih cijevi koje idu trasom saobraćajnice od gradskog vodovodnog izvorišta do grada“, piše u prošlogodišnjem izvještaju o radu predsjednika Opštine Petka Bakića.

Prema nezvaničnim informacijama, put je dospio u vlasništvo Ski centra Bjelasica kako bi se uvećala stečajna masa, ali zvaničnih dokaza o tome nema. Navodno, dogovor je bio da se put nakon toga vrati u vlasništvo opštine. Pored svega, već skoro dvije decenije država i opština su tolerisale činjenicu da je formalni vlasnik važne saobraćajnice preduzeće koje odavno ne postoji. Sada je na sudu da odredi da li će i koliko Opštinu koštati da kupi ono što joj je nekada pripadalo.Pod sličnim okolnostima, u vlasništvu te firme je i put koji nema nikakve veze sa skijalištima, a vodi vrhom sela Mušovića Rijeka do istoimene državne hidrocentrale.

                                                                      Dragana ŠĆEPANOVIĆ