Povežite se sa nama

DRUŠTVO

ANKETA: Dobro za Srbiju, dobro za region

Objavljeno prije

na

Kako će se na region reflektovati potpisivanje sporazuma između Srbije i Kosova i izvinjenje Tomislava Nikolića BiH.

 

AZEM VLASI, ADVOKAT I POLITIČKI ANALITIČAR, PRIŠTINA

Najveći iskorak

– Sporazum između Kosova i Srbije postignut posredstvom EU višestruko će pozitivno uticati na stanje u odnosima između naših dviju država, ali i u regiji. Za Kosovo je dobro što se ovime prekida stanje ,,zamrznutog konflikta” i ovaj dio teritorije reintegrira u njezin ustavni sistem. Za Srbiju je dobro što predstavlja najveći korak do sada u stvarnoj normalizaciji međudržavnih odnosa sa Kosovom, iako se u Beogradu još za neko vrijeme neće odustati od stare retorike po pitanju Kosova. Srbija ovime skida jedan teret sa sebe i brže će ići ka evropskim integracijama.

Za stabilnost u regiji je dobro, jer popuštanje tenzija između Kosova i Srbije relaksira odnose i u samoj regiji.

Ovaj Sporazum pomaže da dvije zemlje paralelno brže koračaju ka evropskim integracijama i ne prave smetnje jedna drugoj na tom putu.

Srbija ovim ,,de facto” prihvata realnost da je Kosovo njoj susjedna država te da nema koristi ostati na starim pozicijama negiranja te realnosti. Žalosno je što je Srbija do sada izgubila dragocjeno vrijeme u prihvatanju te činjenice i brzoj normalizaciji odnosa sa Kosovom.

Ovaj će Sporazum biti od koristi i za srpsku zajednicu na Kosovu. Srbi će na Kosovu uspješnije pronaći svoje mjesto u ustavnom sistemu Kosova i nesmetano ostvarivati svoja prava koja im se garantuju i neće nastaviti život u neizvjesnosti, u procjepu između lažnih nada koje im je davala Srbija i realnosti u kojoj žive. Kosovsku vlast i Albance čini odgovornijim za položaj srpske zajednice na Kosovu. Dobri odnosi između Srbije i Kosova čine ugodnijim i život Srba na Kosovu.

Naravno da će biti i problema u implementaciji ovoga Sporazuma. Otpora će biti od nekih grupa Srba sa sjevera koji su se za ovih godina dobro okoristili od šverca, kriminala i bezakonja. Ali, ukoliko je vlast u Beogradu iskreno posvećena implementaciji Sporazuma, ti će otpori relativno brzo splasnuti.

Ovo je dobar početak, najveći iskorak do sada u normalizaciji međudržavnih odnosa između Kosova i Srbije, ali na tom putu ima još mnogo posla.

GOJKO BERIĆ, KOLUMNISTA OSLOBOĐENJA, SARAJEVO
Tri dežurne etničke istine

– Sporazum koji su u Briselu postigli premijeri Ivica Dačić i Hašim Tači predstavlja nešto najbolje što se u ovom trenutku moglo dogoditi u našem politički trusnom regionu. To bi trebalo da važi i za izvinjenje predsjednika Tomislava Nikolića, pod uslovom da računamo na razumnu, objektivnu percepciju ovih događaja. Ali, u BiH ni o čemu ne postoji saglasnost, čak ni o činjenici da je u proljeće lišće na granama zeleno. Poznato je da BiH, zbog opstrukcije srpskog člana državnog Predsjedništva, nije priznala nezavisnost Kosova. Bošnjačka i hrvatska javnost pozdravile su sporazum Beograda i Prištine, ali je u udruženjima Majke Srebrenice i Žene Srebrenice Nikolićevo izvinjenje primljeno hladno, čak s podozrenjem. Ove paćenice, od kojih su gotovo sve izgubile cijele porodice, ne zaboravljaju šta je Nikolić govorio proteklih godina, uključujući i njegov nedavni istup na Generalnoj skupštini UN u Njujorku, kada je Haški tribunal uporedio sa inkvizicijom.

Na loš prijem naišla je i izjava premijera Dačića kako kosovski Srbi nisu najvažnija briga za Srbiju, te da Srbija i prema Dejtonskom sporazumu „ima obavezu da brine o više od milion Srba u Republici Srpskoj”. Vodu je dodatno zamutio srpski član državnog vrha Nebojša Radmanović. On je odnekud izvukao nekakvu deklaraciju, navodno izglasanu u Narodnoj skupštini RS, koja „u slučaju da više od polovine članica UN prizna nezavisnost Kosova, omogućuje ovom entitetu da se otcijepi od BiH”. Dovođenje Kosova i RS u ovakvu vezu izazvalo je u Sarajevu frustrirajuće reakcije. Početkom ove sedmice oglasio se i kontroverzni vladika zahumsko-hercegovački i primorski Grigorije. On je u intervjuu B92 oštro zamjerio Nikoliću na izvinjenju i traženju pomilovanja za Srbiju zbog zločina u Srebrenici, tvrdeći da „Srbija nije imala veze s tim”.

Tri dežurne etničke istine o ratu i ratnim zločinima svakodnevno se sudaraju u medijima i na raznim tribinama, pa sami zaključite kako glasi odgovor na Monitorovo anketno pitanje.

DR FILIP KOVAČEVIĆ, PROFESOR UNIVERZITETA CRNE GORE Crne Gore
Đukanovićev značaj na Zapadu rapidno opada

– Jasno je, naravno, da je mnogo bolje kada se političari u regionu izvinjavaju nego kada prijete i kada potpisuju sporazume nego kada ih raskidaju. Međutim, treba imati u vidu i to ,,ko, kada, gdje i zašto” da bi se u jednom dužem roku mogli sagledati stvarni efekti tih poteza i odluka. Skeptičan sam da politička elita koja se sada izvinjava i sporazumijeva ima demokratski kapacitet da omogući da to izvinjavanje i ti dogovori imaju suštinski demokratski značaj za obične građane. Ista ta elita je bila dio ratničkih projekata, pa bi jedini demokratski odgovor koji podrazumijeva suočavanje sa ratnom prošlošću bila njihova lustracija, a ne učvršćivanje na političkoj sceni. Ovako ostaje sumnja da je sve što rade Tomislav Nikolić, Ivica Dačić i Hašim Tači politički oportunizam u funkciji pranja sopstvenih biografija pred Evropskom unijom.

U isto vrijeme, međutim, ovakvi potezi donose i jednu možda ne toliko

primijećenu, ali vrlo značajnu korist za demokratsku smjenu vlasti u Crnoj Gori. Naime, Milo Đukanović već godinama pokušava da zasluži podršku međunarodnih aktera tako što se samopromoviše kao figura od uticaja na određene političare u regionu. Sada kada ti političari ne samo direktno razgovaraju nego se i dogovaraju, Đukanovićev značaj za zapadne sile rapidno opada i one sa mnogo više simpatija gledaju na napore da se represivna mašinerija crnogorskog sistema dekonstruiše, da se država dekriminalizuje i da se stvore demokratski uslovi za fer izore. Jedan od nedavnih dokaza za to je i odnos zvaničnika Evropske unije prema aferi Snimak.

RADIVOJ CVETIĆANIN, DIREKTOR DANASA, BEOGRAD
Uvertira za novo povjerenje

– Dobro za Srbiju, dobro za region. I obrnuto: dobro za region, dobro za Srbiju. Priznaćemo – ove se dve rečenice ne mogu često čuti ni u Srbiji, ni u regionu. Na prostoru jugoistoka Evrope – ispunjenom inače svakovrsnim bliskostima – taj nedostatak poverenja je hronični socijalni i politički ideogram. Opšte mesto. Nakon Briselskog sporazuma i Nikolićevog izvinjenja za Srebrenicu, upravo nam se promena na tom ideogramu učinila kapitalnim učinkom ta dva gesta koja su okosnica vaše ankete. Promena koja označava zaokret – od nepoverenja ka poverenju.

Uzmimo samo poslednje decenije – Region i Srbija prošli su turobno uskustvo. Ispisaćemo samo srpske hipoteke: Milošević je doživljavan kao čudovište, Koštunica kao Milošević u fraku, Tadić kao Koštuničina bleda maska. Nikad lepe reči. I garnitura koja je danas na vlasti u Srbiji, bila je u regionu – sem, možda, u Crnoj Gori – dočekana kao strašilo kad je prošle godine pobedila na izborima. Rekli bismo, sa dosta razloga. Ništa ih nije preporučivalo za saveznike, ništa za prijatelje. Politička šok-terapija kojom su se neumoljivo odrekli nekadašnjih svojih politika (kad su uvideli da se sa njima ne može rešiti nijedan gorući srpski problem), te formulisanje i praktikovanje novih političkih koncepata, dramatično je, međutim, u susedstvu izmenilo poziciju nekadašnjih loših srpskih momaka. Brisel i srebreničko pokajanje dolaze kao klimaks.

Sad, dakle, šegrti najgoreg sa onog gornjeg spiska javljaju se u ulogama dobrih duhova Srbije, da pokažu jedno njeno drugačije, bolje lice. Paradoks jeste, i ironija istorije, ali to što gledate svojim očima, a možda im i ne verujete, jeste ipak to: uvertira za novo poverenje.

Poverenje kojem smo u ovoj izjavi dali centralno značenje suštinska je odrednica svake dobrosusedske politike. Bez nje nema mirnog Balkana, dinamike ekonomija, komunikacije i dijaloga ljudi. Eto, tu i cele filozofije onih rečenica sa početka teksta: ništa što je dobro za Srbiju nije loše za region. I obrnuto. Fenomen koji opisujemo imaće, međutim, vrednost samo ako postane nepovratan.

Ima li realnih izgleda da, kad se skine patetika sa ovih iskaza, ta i takva politika uspe? Ima. Usuđujemo se reći da ima, najpre stoga što se realizam – u skoro nezamislivim količinama – naselio u srpsku politiku. Za današnju realnu srpsku politiku Kosovo je srpska prošlost, a zločini činjeni u srpsko ime u poslednjim ratovima zločini su koje nema smisla gurati pod tepih. Tako treba pročitati Dačićev paraf u Briselu i Nikolićevu izjavu o Srebrenici. Region, u tome smislu, nije bez svojih obaveza i odgovornosti prema Srbiji koja je letvicu digla visoko. Očekivati realizam i sa te strane – ništa više, i ništa manje – bilo bi verovatno dovoljno da proces koji je upravo otvoren ostane živ.

Veseljko KOPRIVICA

Komentari

DRUŠTVO

HOTELI SVETI STEFAN I MILOČER I DALJE ZATVORENI: Statis optužuje premijera za prijetnje sudijama

Objavljeno prije

na

Objavio:

Javni poziv kompanije Adriatic properties na saradnju pretvorio se u niz neprimjerenih optužbi i kvalifikacija na račun Vlade i premijera Zdravka Krivokapića, kojeg potpisnici optužuju da utiče na rad crnogorskog pravosuđa na način da lično prijeti pojedinim sudijama u sporovima koje zakupac vodi protiv države Crne Gore i Opštine Budva

 

Prepiska između predstavnika Vlade i zakupca hotelskog kompleksa Sveti Stefan i Miločer, kompanije Adriatic properties povodom zatvaranja/otvaranja hotela za ovu turističku sezonu, dostigla je krajem jula kulminaciju. Više se ne  biraju riječi i uvrede koje jedna strana upućuje drugoj.

U posljednjem u nizu javnih saopštenja kompanije Adriatic properties i Aman resorts pozvale su predstavnike Vlade na saradnju u rješavanju nezavidne trenutne situacije. Najpoznatije ljetovalište na Crnogorskom primorju i dalje je zatvoreno, uprkos poodmakloj turističkoj sezoni.

Ponovljen je zahtjev  u kojem tvrde da jedino  traže uvjerenje da mogu nastaviti da upravljaju luksuznim risortom u skladu sa međunarodnim standardima. ,,Bez upada, uznemiravanja, zastrašivanja ili oštećenja rizorta”.

Međutim, ovaj javni poziv  na saradnju pretvorio se u niz neprimjerenih kvalifikacija na račun Vlade i premijera Zdravka Krivokapića. Njega  potpisnici optužuju da utiče na rad crnogorskog pravosuđa na način da lično prijeti pojedinim sudijama u sporovima koje zakupac vodi protiv države Crne Gore i Opštine Budva.

,,U lokalnim medijima čitamo šokantne izvještaje da premijer prijeti lokalnom sudiji da će, ukoliko odluči u našu korist, zahtijevati da se protiv njega podnese krivična prijava tvrdeći da je institucija radila protiv interesa države”, navodi se u saopštenju koje su objavile Vijesti.

Da bi se zabrinuto upitali kakva se poruka ovakvim aktivnostima premijera šalje aktuelnim i potencijalnim investitorima u smislu demokratije i političke stabilnosti u Crnoj Gori.

Petros Statis nije potpisan ispod teksta saopštenja za javnost. Ali  prepoznatljiva je retorika predsjednika Odbora direktora kompanije Adriatic properties, čiji je osnivač of-šor kompanija Aidway investments Ltd, registrovana na Britanskim Djevičanskim Ostrvima.

I pored detaljne pretrage nije bilo moguće naći niti jedan tekst u medijima na temu u kojoj se pominju prijetnje premijera Krivokapića nekom od sudija. Ko je, gdje i kada objavio  takvu informaciju, Statis nije podijelio sa čitaocima. Teško je povjerovati da bi informacija o direktnom miješanju premijera Crne Gore u nadležnost pravosuđa ostala na marginama medijske scene u Crnoj Gori. Naprotiv, takva skandalozna vijest, našla bi se na naslovnicima vodećih medija i bila važna  vijest na svim TV stanicama i portalima. Ne bi bila ekskluziva tamo nekog lokalnog medija, ili onih medija koje Statis kontroliše.

Problematičan je i drugi dio neutemeljenog javnog opanjkavanja premijera, po kojem je u pitanju prijetnja lokalnom sudiji nekog lokalnog suda.

Od nižih sudova u Budvi radi samo Sud za prekršaje, dok se sporovi građana i privrednih subjekata sa teritorije opštine Budva uglavnom vode pred Osnovnim sudovima u Kotoru ili na Cetinju. U slučaju spora o kome govore u Adriatic propertiesu, navedeni sudovi nisu nadležni, pa ne može biti riječi o lokalnom sudu ni o lokalnom sudiji.

Podsjećamo, početkom jula kompanija Adriatic properties preko svojih advokata predala je Privrednom sudu u Podgorici predlog za određivanje privremene mjere kojom se državi Crnoj Gori zabranjuje da preduzima mjere i radnje koje mogu  nanijeti štetu ovoj kompaniji kao i zabranu da se vrše promjene na imovini koja je predmet Ugovora o zakupu hotela Sveti Stefan i Miločer kao i ugovora o zakupu hotela Kraljičina plaža.

Branka PLAMENAC
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 30. jula ili na www.novinarnica.net

Komentari

nastavi čitati

DRUŠTVO

VIŠE STANOVNIKA UMIRE NEGO ŠTO SE RAĐA: Epidemija Bijele kuge u Crnoj Gori

Objavljeno prije

na

Objavio:

Korona, siromaštvo, iseljavanje, besperspektivnost neki su od razloga što je u Crnoj Gori prošle godine, prvi put od Drugog svjetskog rata, zabilježen negativni prirodni priraštaj. Negativan trend se ove godine pogoršava

 

Prirodni priraštaj u Crnoj Gori na kraju aprila bio je čak minus 1.218, a bijela kuga je prisutna u 21 od 24 opštine, pokazali su, početkom ovog mjeseca prezentovani, podaci Monstata. Od početka godine do kraja aprila rođeno je 2.178 beba, a preminulo je 3.396 građana. Pozitivan prirodni priraštaj bilježi se u Budvi gdje je broj rođenih za sedam veći od umrlih, Rožajama 13, a u Podgorici, koja je grad koji ima najviše rođenih, svega dva.

Crna Gora je prošlu godinu završila sa negativnim prirodnim priraštajem, jer je broj preminulih za 1 odsto veći od broja rođenih. To je prvi put od Drugog svjetskog rata, da je priraštaj negativan. Na kraju 2020. prirodni priraštaj je bio negativan u 17 opština, a tokom ove došlo je do povećanja negativnih trendova u još četiri grada, najviše na sjeveru zemlje. U pljevaljskoj opštini natalitet je u konstantnom padu, za šest mjeseci 2021. godine rođene su 62 bebe. U maju je rođeno 17, a u junu 10 beba. Statitički podaci govore da se posljednjih godina u Pljevljima na godišnjem nivo rađa do 200 beba, a prije dvadeset godina rađalo se i do 1.300 djece. Ove godine se prvi razred upisuje 160 đaka prvaka, a prije 30 godina upisivalo se 450.

Sa prosječnom platom od 300 eura na sjeveru ne može se planirati porodica, pa se mladi iz ovih krajeva stalno sele u inostranstvo i prema jugu države. Nezvanični, pošto zvaničnih nema, podaci govore da je Crnu Goru u posljednje tri decenije napustilo oko 150.000 građana. Nezaposlenost, male plate a ogromne cijena stanova, razlog su što se mladi u Crnoj Gori, najkasnije u Evropi, odvajaju od porodice, tek sa 32 godine.

Poslovna politika većine preduzeća je da se žene još uvijek prilikom intervjua pitaju da li planiraju zasnivanje porodice, što im se ubraja u otežavajuću okolnost. A majke su prve koje, kada nastupi kriza, ostaju bez posla.

Na sve ovo tokom prošle i ove godine nadodala se i korona kriza. ,,Kada je pandemija počela već smo imali najavu negativnih trendova kada je u pitanju priraštaj. Ta priča o koroni je bila iznenađujuća i razarajuća za društvo. Tako da su se pored svih društvenih faktora sada umiješali i biološko medicinski faktori koji su doveli do pada prirodnog priraštaja”, ocjenio je nedavno za Radio Slobodnu Evropu demograf Miroslav Doderović.

U Crnoj Gori je, do sada, od korona virusa umrlo 1624 osoba. Prema analizi Vijesti u periodu od jula 2020. do aprila 2021. svaka peta smrt bila je povezana s koronavirusom.

Prema podacima Uprave za statistiku Monstat i Instituta za javno zdravlje porast mortaliteta ne ogleda se samo u preminulima od posljedica virusa. Od jula (2020) do aprila (2021), izuzevši zvanične žrtve korone, umrlo je 535 osoba više u odnosu na petogodišnji prosjek. Kada se uporedi sa istim mjesecima 2020. i 2019. godine, umrlo je 598 osoba više.

,,Dodatan broj smrtnih slučajeva može biti indirektno vezan za koronavirus ili može biti posljedica oslabljenog pristupa zdravstvenoj zaštiti tokom kovid krize”, izjavio je za Vijesti direktor Instituta za javno zdravlje Igor Galić.

U prvim mjesecima pandemije sami pacijenti su izbjegavali odlaziti u bolnice zbog rizika od COVID19, a tokom prošle godine  imali smo zatvaranje ambulanti na sekundarnom i tercijarnom nivou, podsjeća za Monitor epidemiološkinja iz Instituta za javno zdravlje Milena Popović Samardžić: ,,Kad se tome pridruže dugoročne posljedice COVID-19 infekcije može se postaviti sumnja da konačan broj umrlih od COVIDa nije definitivan i da može biti značajno veći”.

Ona kaže da porast broja smrtnih slučajeva daje potpuniju sliku uticaja pandemije na mortalitet, što se samo iz prijavljenih smrtnih slučajeva od COVID 19 ne može zaključiti. ,,Da bismo izmjerili stvarni uticaj pandemije na moratalit pored registrovanih umrlih od COVID 19 potrebno je analizirati i excess deaths, tj. promjenu u broju umrlih u poređenju sa prosjekom za isti period prethodne godine”, kaže.

Podaci govore da je tokom 2020. umrlo 430 muškaraca i 268 žena više u poređenju sa 2019. Najveći porast u broju smrtnih slučajeva u odnosu na 2019. godinu zabilježen je starosnoj strukturi iznad 65 godina. ,,Trend rasta mortaliteta tokom 2021 nastavio je da raste. Tokom januara broj preminulih je veći za preko 200 u odnosu na isti period prethodne godine. Taj trend rasta mortaliteta se nastavio i u narednim mjesecima što samo govori o ozbiljnosti ove pandemije. Kada se uz to uzmu u obzir i dugoročne posljedice COVIDa ili nešto što je već u literaturi poznato kao long COVID a što je čest uzrok vraćanja pacijenata u bolnicu u periodu od tri do šest mjeseci nakon inicijalne pojave simptoma, ponovno zauzimanje hospitalnih kapaciteta, pa i povećan rizik od smrti u prvih šest mjeseci od inicijalne infekcije, jasno je da će konačna slika ove pandemije što se tiče broja žrtava biti mnogo ozbiljnija”, zaključuje Popović-Samardžić.

Usljed kovid krize, tokom prošle godine, jedna od preporuka Nacionalnog koordinacionog tijela za borbu protiv zaraznih bolesti bila je da parovi odgode planove za proširenje porodice.

Kovid je dodatno ogolio negativne trendove koji odavno traju, a koje država do sada nije preduprjeđivala. Nakon što su početkom ovog mjeseca  objavljeni alarmanti podaci o padu nataliteta, reagovala je jedino Socijalistička narodna partija koja je poručila da nova vlast rješavanju problema negativne stope prirodnog priraštaja mora pristupiti krajnje ozbiljno, jer se radi o trendovima koji bi upalili „crveni alarm“ i kod država sa neuporedivo većim brojem stanovnika. U većini ostalih partija alarm se pali samo na priče iz davnina.

Sredinom aprila je objavljeno da će se pitanjima koja se tiču nataliteta baviti skupštinski odbor za Rodnu ravnopravnost.

Dugoročne prognoze, koje su još 2017. godine objavile Ujedinjene nacije govore da će u 2100. Broj stanovnika u Crnoj Gori biti za 200.000 manji nego danas i iznositi 437.000 ljudi. Polovinu stanovništva će činiti stariji od 60 godina.

Predrag NIKOLIĆ

Komentari

nastavi čitati

DRUŠTVO

ZNACI: Vakcinacija zakočila

Objavljeno prije

na

Objavio:

U grupi od 20 do 29 godina u procesu vakcinacije je oko 18 odsto mladih ljudi. Tokom zimskih mjeseci jedan od važnijih oslonaca pored vakcinacije biće poštovanje propisanih mjera, nošenje maske u zatvorenom prostoru, najavljuje epidemiološkinja Milena Popović-Samardžić

 

U Crnoj Gori je do srijede prvu dozu vakcine primilo 165.022 građanina (36,1 odsto punoljetnog stanovništva), a dvije doze 147.184 (32,2 odsto). Od 4. maja, kada je počela masovna vakcinacija protiv korona virusa, ukupno je dato 312.206 doza vakcina.

Vakcinacija ne teče brzinom kojom bismo željeli, kaže za Monitor epidemiološkinja Instituta za javno zdravlje Milena Popović – Samardžić. ,,Građani odlažu vakcinaciju za septembar. Moramo ih upozoriti da je za kompletiranje vakcinacije i konsolidaciju imunog odgovora potrebno dva mjeseca od primanja prve doze. Sada se vakcinišemo da bismo bili bezbjedni u oktobru”.

Ona ponavlja apel Instituta na građane da ne oklijevaju i ne odlažu vakcinaciju. ,,Vakcine protiv COVID-19 su bezbjedne i učinkovite u domenu prevencije teških formi bolesti i fatalnih ishoda. Efikasnost vakcina u prevenciji simptomatske infekcije izazvane delta sojem je niža nego što je bila u odnosu na alfa soj. Svaka nova mutacija virusu daje veću otpornost na vakcinu. To je upravo jedan od razloga zašto vakcinacija mora biti brža i obuhvat mora biti veći jer virus mutira u osjetljivom domaćinu”, kaže Popović-Samardžić.

Predviđa se da nas očekuje teška zima, ako se globalni proces vakcinacije nastavi ovom dinamikom i virus nastavi da mutira ovom brzinom.

,,Podsjetiću da je u Jugoslaviji tokom 1972. za mjesec dana vakcinisano 18 miliona ljudi od variole vere. U epidemiji najvažniji je brz odgovor. Vakcinacija je dobrovoljna i umnogome zavisimo od solidarnosti. Mladi ljudi koji upravljaju pandemijom vakcinisani su u veoma malom procentu. U grupi od 20 do 29 godina u procesu vakcinacije je oko 18 odsto mladih ljudi. To je  bolje nego prije mjesec dana ali i dalje nedovoljno. Tokom zimskih mjeseci jedan od važnijih oslonaca pored vakcinacije biće nam poštovanje propisanih mjera, nošenje maske u zatvorenom prostoru”, zaključuje Popović-Samardžić.

P.NIKOLIĆ

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo