Povežite se sa nama

OKO NAS

BRANISLAV JEKNIĆ, VLASNIK ZBIRKE STARIH FOTOGRAFIJA KOLAŠINA: Čuvar istorije

Objavljeno prije

na

Nedavnom izložbom fotografija, posvećenoj junacima Kolašinske brigade u Mojkovačkoj bitki, čiji je autor direktor Centra za kulturu Branislav Jeknić zajedno s istoričarkom umjetnosti Draginjom Kujović, još jednom je pokazao da je najažurniji lokalni hroničar. Jeknić istoriju Kolašina čuva u impozantnoj zbirci od preko 4.000 starih fotografija koja svjedoči o ljudima, razvoju i na kraju laganom umiranju nekada zantske i trgovačke varoši. Najstarija fotografija Kolašina napravljena je 1891. godine. Zajedno s ostalima iz Jeknićeve vrijedne zbirke, na mnogo zanimljivih načina govori o varoši, koja je u prve tri decenije minulog vijeka imala bogat kulturni, društveni i privredni život.

,,Fotografija panorame Kolašina iz 1891. godine, na primjer, veoma je bitna iz više razloga. Na njoj se vidi strogi centar Kolašina i nove kuće koje su pravljene 1886. godine. Te godine trgovci i zanatlije (Marići, Boškovići, Čurovići, Lisičići, Đurbabići, Stanići i ostali imućniji Kolašinci) obraćaju se Senatu na Cetinju i traže dozvolu da poruše većinu starih kuća kako bi napravili nove od čvrste građe. U tom periodu imamo jedan uređen i urbanizovan grad sa dva trga povezana paralelno ulicama, što je očuvano i do danas”, ističe Jeknić.

Kad se govori o Kolašinu, često se zaboravlja da je ta varoš još krajem 19. vijeka imala urbanistička obilježja, kao malo koja u Crnoj Gori. U dopisu Okružnog suda iz oktobra 1896. godine navodi se da je varoš imala osam ferala (fenjera) i poslužitelja koji ih je opsluživao i ujeno bio zadužen za čistoću. Ta godina stoga se smatra i početkom komunalnog uređenja grada.

U dokumentima i fotografijama iz Jeknićeve zbirke može se vidjeti i da je prije 127 godina za paljenje fenjera u Kolašinu bio zadužen Ivo Lović. Njegov posao je bio da „pali fenjere da osvijetle ono nekoliko kolašinskih ulica i sokaka, da se u mraku ko ne izgubi i spotakne”.

Ferali su bili postavljeni na drvenim stubovima. Imali su, kako objašnjava Jeknić, posudicu, u koju se sipalo ulje. Količina ulja određivana je shodno vremenu tokom kojeg je varoš trabalo da bude osvijetljena. Grad je duže bio osvijetljen tokom svečanosti, narodnih okupljanja i vjerskih praznika.

Nagli razvoj Kolašina počeo je poslije Prvog svjetskog rata kada u gradu cvjetaju zanatstvo i trgovina. Trgovci iz porodice Marić izvozili su drvnu građu i stoku u Francusku.

Daleke 1929. godine Kolašin je imao i urbanistički plan, koji je dobio odmah nakon Cetinja. Veliki broj ugostiteljskih objekata, dva hotela u koji su dolazili gosti iz Albanije i Grčke, gradski orkestar, pozorište, bioskop, organizovana zdravstvena zaštita, čak školska poliklinika… U gradskom urbanom smislu Kolašin je bio više grad nego sada. Taj period karakteriše izuzetno bogat kulturni život, znatno sadržajniji nego danas.

Jeknić u zbirci ima i nekoliko fotografija iz perioda Kraljevine i Knjaževine Crne Gore, a najupečatljivije su one čiji je autor Rudolf Mosinger. Taj fotograf, kaže Jeknić, snimio je i proglašenje Nikole I za kralja i Crne Gore za kraljevinu. Po nalogu kralja Nikole, tada je slikao i Mateševo, crkvu u Kolašinu i na Crkvinama, trgove, panoramu Kolašina, most na rijeci Tari, kao i Manastir Moraču.

Objektivom je, kaže sagovornik Monitora, zabilježena i Električna centrala iz 1927. godine, koja je proizvodila struju od drvnog otpada s mnogobrojnih pilana. Vrlo upečatljive su fotografije koje svjedoče o Kolašinu i neposredno nakon Drugog svjetskog rata.

Stare fotografije iz Jeknićeve zbirke pokazuju da je Kolašin između dva svjetska rata imao pozorišni život i da se znatan broj Kolašinaca tada amaterski bavio glumom. Fotoaparatom je zabilježena osamdeset godina duga istorija KUD-a Mijat Mašković, čiji članovi i danas predstavljaju svoj grad. Jeknićeva zbirka svjedoči da je tridesetih godina minulog vijeka, u kući, odnosno gostionici Pera Gajova Šćepanovića postojao prvi kolašinski bioskop. Gostionica se zvala Mojkovac, a to ime dobila je u znak sjećanja na junake Mojkovačke bitke iz Kolašinske brigade. Bioskopske publike tada, kaže Jeknić, nije falilo.

Tokom deset godina istraživanja kolašinske istorije, Jeknić je sa saradnicima skupio dovoljno podataka za knjigu Varoš Kolašin kroz sliku i dokumenta. U saradnji Centra za kulturu s Arhivom Crne Gore već je realizovan projekat Kolašin u doba Knjaževine i Kraljevine Crne Gore.

Bez fotografa, naravno, ne bi bilo ni fotografija, pa Jeknić, mnogo zna i o svojim kolegama iz prošlosti. Prema njegovim riječima, jedan od najstarijih kolašinskih fotografa je Uroš Vlahović iz sela Radigojno. Prema kazivanjima njegovih srodnika, fotografski zanat je naučio u svom selu tokom austro-ugarske okupacije gdje je postojala fotografska radionica za potrebe austro-ugarske komande.

Fotografijom se takođe bavio Miraš Đukić, varoški trgovac. Pečat njegovog ateljea utisnut je na jednoj fotografiji iz 1937. godine. Blažo Božović iz Podgorice je od 1920. imao fotografsku radnju u Kolašinu u kući Miraša Đukića na centralnom gradskom trgu. Pretpostavlja se da je Miraš Đukić bio njegov đak. Jeknić kaže da je, ipak, najpoznatiji kolašinski fotograf i umjetnik fotografije i istovremeno hroničar grada Ljubo Medenica (1910-1996) koji je zanat naučio od Uroša Vlahovića.

,,Pored toga što su odličan izvor istorijskih podataka, skupljanje starih fotografija mi je i zadovoljstvo, ali i način za upoređivanje prošlosti i sadašnjosti. Uvjeren sam da u toj zbirci ima mnogo korisnih ‘savjeta’ za budućnost. Najbitnije mi je da pokazuju dugu tradiciju gradskog života u ovoj nepravedno zapostavljanoj varoši. Svaki Kolašinac trebalo bi da bude ponosan onim što su na ovim prostorima gradili preci, ali, nadam se, i dovoljan svjesan da to obavezuje”, kaže vlasnik najbrojnije zbirke starih fotografija Kolašina.

Dragana ŠĆEPANOVIĆ

Komentari

Izdvojeno

TRI DECENIJE OD PROGLAŠENJA EKOLOŠKE DRŽAVA: Građani prinuđeni da protestima brane prirodu

Objavljeno prije

na

Objavio:

Dan uoči obilježavanja 30. godina od proglašenja ekološke države, ekolozi su najavili protest. Smatraju da se nema što slaviti. I pored silnih obećanja nove vlasti, mještani su i dalje prinuđeni da protestima brane svoju životnu sredinu

 

U ponedjeljak 20. septembra obilježiće se 30 godina od proglašenja Crne Gore za ekološku državu. Biće svečano. A na terenu i nema mjesta za pretjerano slavlje. Veliki zagađivači Termoelektrana Pljevlja, Kombinat aluminijuma, Željezara, i dalje nesmetano truju vazduh i prirodu. A kao i prije promjene vlasti građani su prinuđeni da protestima brane životnu sredinu u kojoj žive.

Desetak mještana potkomovskih sela u Andrijevici su prošlog četvrtka uhapšeni nakon što su blokirali prolaz kamiona preduzeća Bojkomerc. Mještani su poručili da je dosta bilo pljačke njihovog bogatstva i traže od Vlade da što hitnije preispitaju koncesione ugovore i da zaustave svaku dalju sječu šume na tom prostoru.

,,Posebno tražimo da se zaustavi izvođenje bilo kakvih radnji u dijelu Bradavca gdje se nalaze izvori pitke vode s kojih se nekoliko sela napaja vodom. To je naš ultimatum, jer ako dozvolimo da se nastavi dalja sječa šume, onda će naša sela zbog pokretanja strmog terena nestati s lica zemlje”, poručio je mještanin Strado Babović.

I prije i poslije hapšenja, mještani zahtijevaju da se što prije, u cilju sprečavanja daljeg uništavanja šuma, vodoizvorišta i putne infraksture od strane koncesionara, iniciraju izmjene zakona o upravljanju državnim resursima.

Vladi se ne žuri, a važeći zakon je na strani koncesionara. Nakaradni zakoni i ugovori iselili su narod sa ovih prostora, kazao je na protestnom skupu održanom u nedjelju u Konjuhu Rašid Marković, koji je govorio u ime drvoprerađivača. ,,Evidentno je da je šumaska mafija potpomognuta svim institucijama i kapacitetima države. S prirodnim resursima nestaje narod sa sjevera i to je državni udar”, istakao je Marković.

Na protestu je drvoprerađivač iz Plava Edin Šarkinović objasnio: ,,Jedan kamion koncesionara preveze u prosjeku oko 40 kubika balvana. Ta drvena masa se prodaje za oko 4.000 eura i ta sirovina ide preko granice. Kada bi taj jedan kamion građe lokalni drvoprerađivači pretvorili u neku uglačanu dasku, imali bi prihod od 12.000 eura, a ako bi od tog drveta uradili patos imali bi 20.000 eura. Takođe, država bi preradom tog drveta uzela četiri puta veći prihod po osnovu PDV-a, u odnosu na ono što daje koncesionar. Uz to, određenim vidom poluprerade zaposlio bi se značajan broj radnika. Sve zajedno ukazuje da je po srijedi velika pljačka naroda i države”.

Predrag NIKOLIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od petka 17. septembra ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvojeno

KAKO SE FABRIKA PEŠKIRA NAŠLA U STEČAJNOJ MASI AUTOPREVOZNOG PREDUZEĆA SIMON VOJAŽ: Gume, kočnice, peškiri, dizalice

Objavljeno prije

na

Objavio:

Ispostavilo se da  fabriku peškira u bihorskom selu Savin bor nije gradio ni  turski bisnismen Ismail Arslan, kako se mislilo, niti predsjednik Opštinskog odbora DPS u Petnjici Mehmed Adrović, suvlasnik “Simon vojaža”, prije uvođenja stečaja.

 

Kada je nedavno objavljen oglas za prodaju beranske autoprevozne kompanije “Simon vojaž” kroz stečaj, saznalo se da je u stečajnu masu ušla, i da je zajedno sa cjelokupnom imovinom , na prodaju data i imovina u selu Savin Bor. Tada se i otkrilo da se radi o nesuđenoj fabrici peškira u tom bihorskom selu.

Tako se ispostavilo da ovu fabriku niti je gradio turski bisnismen Ismail Arslan, kako se mislilo, niti predsjednik Opštinskog odbora DPS u Petnjici Mehmed Adrović, koji je bio suvlasnik “Simon vojaža”, prije uvođenja stečaja.

Kada su stupili u štrajk polovinom 2020. godine, radnici “Simon vojaža” su javno pitali zašto je Adrović njihovim novcem pravio fabriku u svom rodnom selu. Tada to niko nije demantovao, a sada se ispostavilo da fabrikazaista  jeste građena novcem “Simon vojaža” i ušla je u stečajnu masu koja će se polovinom oktobra naći na javnoj licitaciji.

Kakvi su samo hvalospjevi ispjevani Ismailu Arslaniju, kome sada nama ni traga, i Mehmedu Adroviću te 2017. godine, neposredno pred lokalne izbore u Petnjici. Četrdesetdvogodišnji Arslani je predstavljen kao suvlasnik kompanije “Euro Bor” u okviru koje je trebalo da radi fabrika peškira i partner Mehmeda Adrovića.

Navodno je tih dana dopremio iz Turske prve metre sirovine za izradu bihorskog peškira koji će, kako je tvrdio „pokoriti“ region.

Arslanov partner u poslu, Mehmed Adrović tada je govorio da je optimizam turskog tekstilca opravdan, a da je njegov portfolio više nego impresivan.

Lokalni mediji pod kontrolom DPS-a potrudili su se i da objave po nešto iz njegove biografije, kao na primjer, da je rođen u Denizliju, turskom gradu poznatom po razvijenoj tekstilnoj industriji. Da je dvadeset godina u poslu sa tekstilom, kao i da je oženjen i da ima troje djece, “koja ga gledaju samo tokom praznika”.

“Moj put je manje-više sličan mnogim biznismenima. Počeo sam kao običan radnik, pekao sam zanat i znao sam svoje sposobnosti. Vrlo brzo sam otvorio fabriku u Denizliju gdje sam zapošljavao 200 radnika” – pričao je Arslani za portal Radio Petnjica.

Ostalo je zapisano i da su njegovi počeci vezani za ogromno tursko tržiše ali je, kako je ispričao, brzo uvidio mogućnosti internacionalnog poslovanja, pa je počeo da osvaja tržišta Francuske, Njemačke, Austrije, SAD, Balkana.

“Već dvije godine radim i za UN. Ne mogu reći o kojim konkretno instituciojama se radi jer je ugovorima to zabranjeno ali mogu reći da je riječ o veoma ozbiljnim poslovima” – tvrdio je Arslani.

Ovaj turski biznismen je ispričao da je sa prijateljem iz Izmira obišao Balkan. Rekao je da zna za Balkan sa istorijskog aspekta kao bitan “ali i to da je sada bitan i kao poželjno tržište”.

“Obišli smo sjever Crne Gore, imali smo puno sastanaka, od kojih su neki bili potpuni promašaji, a neki pun pogodak. Tako sam otkrio i Petnjicu kroz lik i djelo ozbiljnog privrednika Mehmeda Adrovića” – kazao je tada Arslani.

Mehmed mu je navodno u tri sata ujutru, kada su se sastali, rekao da “želi da učini nešto za ovaj narod i da vjeruje u uspjeh”.

“Njegove potrebe i ozbiljnost su se poklopile sa mojim razmišljanjem. Tako je sve krenulo” – pričao je Arslan.

 

Tufik SOFTIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od petka 17. septembra ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvojeno

NOVO OBEĆANJE O BOLJEM GAZDOVANJU SPORTSKOM INFRASTRUKUROM KOLAŠINA: Država opet najavljuje pomoć  

Objavljeno prije

na

Objavio:

Najvažniji  objekti kolašinske sportske  infrastrukture  primjer su nebrige i neuspješnih pokušaja Opštine da brine o njima. Ovih dana iz Vlade opet stižu  obećanja o drugačijem  gazdovanju Domom mladih i sportskom halom

 

Sportska hala i Dom mladih u Kolašinu izgrađeni su prije 20 godina, a nijedan od ta dva objekta nije potpuno stavljen u funkciju. Štaviše,  Dom mladih je već deceniju bez ikave namjene i skoro je ruina.  Prema onome što je nedavno, prilikom posjete Kolašinu,  izjavio ministar ekonomskog razvoja Jakov Milatović, slijedi obiman posao rješavanja i pravnih i infrastrukturnih problema.

Oba objekta se nalaze u tzv. Sportskoj zoni i oba su dio premabicioznih višedecenijskih planova o Kolašinu kao centru za pripreme vrhunskih sportista. Zajedničko im je i to što ni posle dvije decenije od kako su izgrađeni,  nemaju upotrebne dozvole. Dom mladih, prema podacima,  Uprave za katastar i državnu imovinu Crne Gore,   ni građevinsku.

Taj turistički objekat radio je  svega nekoliko godina i bio je dat na upravljanje privatniku, odnosno Košarkaškom klubu (KK) Gorštak.  Nakon toga, Opština,  čije tada bio vlasništvo, prepustila ga je vandalima i zubu vremena.  Iz objekta je   ukraden namještaj, električni aprati,  polomljena vrata i prozori, fasada uništena…

Gradnja sportske hale u neposrednoj blizini, počela je u  maju 1996. godine. Bio je to  kapitalni projekat podrške  ekonomskom i turističkom razvoju Kolašina. Stavljena je u funkciju 13. jula 2001. godine, a već deceniju kasnije započela je njena kompletna rekonstrukcija. Izgradnju tog objekta, preko tadašnje Direkcije javnih radova, finansirala je Vlada.  Opština je samo ustupila zemljište.   Iz državnog budžeta izdvojen je novac i za rekonstrukciju, koja je podrazumijevala zamjenu  parketa, grijanje na plin i modernizovane svlačionice. Međutim, sve do sada nije završena fasada. Za rekonstrukciju je potrošeno  više od million eura.

Oba objekta su sada vlasništvo države. Dio  imovine u Sportskoj zoni,  prije nekoliko godina,   Opština  je ustupila državi i tako kompenzovala dio pozamašnog poreskog duga.

U više navrata propali su pokušaji kolašinske lokalne vlasti da halom i Domom mladih  gazduje domaćinski.  Formirano je bilo i preduzeće koje je trebalo da  upravlja tiim objektima i ostalom sportskom infrastrukturom.  Međutim, jedinu korist od njega je imao direktor Srećko Medenica.  On je, tokom 2011.  godine bio direktor JP Sportski centar i za to primao zaradu, a u preduzeću niti je bilo više  zaposlenih niti je poznata čime se bavilo.

Hala je Opštini postala prevelik teret i zbog tuga za utrošenu struju od skoro 200.000 eura.   Nekoliko godina  tom objektu je bila isključena električna energija. Sportisti trenirali uz svjetlost šterika, a prostorije su zagrijavali ložeći peći na drva.

U međuvremenu je država navila formiranje novog preduzeća Centar  za pripreme sportista. Te planove sugrađanima je 2014. godine prenio tadašnji predsjednik Opštine Darko Brajušković.

„Imam uvjeravanja sa državnih adresa i da će smještajni kapaciteti u Domu mladih biti preuređeni i podignuti na veći nivo, daleko uslovniji za boravak. Sve to, računajući i nadavno završeni fudbalski teren i još neke infrastrukturne investicije, omogućiće Kolašinu da postane konkurentno mjesto za pripreme sportista, za šta je klimatski idealan”, saopštio je tada  Brajušković.

Projektom, kako je najvaljivano, trebalo je da bude  biće obuhvaćena pored dva objekta i zemljište od 30.000 matara kvadratnih.  Planovi se nikad nijesu obistinili, pa su i Opština i država još jednom pokazale da nijesu imale  volje da brine o vrijednom dijelu sportske infrastrukture.  U Kolašinu sada opet imaju velika očekivanja od države.

Dragana ŠĆEPANOVIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od petka 17. septembra ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo