Povežite se sa nama

INTERVJU

Brendiraćemo se koliko smo se ćerali

Objavljeno prije

na

„Osvajanje” nezavisnosti sudske vlasti, jedan je od najvažnijih procesa tranzicionih zemalja. Sem „brendiranja”, nije se otišlo dalje u tom pravcu, pokazuje nam argumentacija dr Vesne Rakić- Vodinelić, profesorke Građansko-procesnog i Arbitražnog prava na Pravnom fakultetu Univerziteta Union u Beogradu. Profesorka Rakić -Vodinelić ima u tome veliko i „nezavidno” iskustvo. Nakon što je u vreme građanskih protesta 1996-97, dokazala međunarodnoj javnosti da Milošević jeste falsifikovao izborne rezultate, morala je da 1998. napusti Beogradski univerzitet zbog osvete dvojca Milošević-Šešelj. U međuvremenu bila je direktorka Instituta za uporedno pravo, a u periodu 1999-2001. i na čelu ekspertske grupe za pravnu reformu u Crnoj Gori. MONITOR: U ogledu u najnovijoj Republici tvrdite da u Srbiji i većini zemalja okruženja nije obavljena ni tzv. tranziciona pravda kao stepenik od „jedinstva vlasti” za vreme SFRJ do pravne države modernog tipa? Šta su glavne prepreke?

RAKIĆ-VODINELIĆ: Prepreke su političkog i istorijskog, a ne pravnog karaktera. Učvršćivanje autokratske Miloševićeve vlasti u Srbiji i ratovi koji su usledili trebalo je da uspostave dobar politički osnov za lustraciju i ostale vidove tranzicione pravde. Ali, ova pravda je samo delimice i na marginama pokušavana (a sasvim retko uspevala) i zbog toga što je Miloševićev režim, naročito u prvoj polovini njegovog vladalačkog perioda imao brojne pristalice, a ratovi za teritorije inicirani iz Srbije kao i iz Crne Gore, veliki broj privrženika, naročito u političkoj oligarhiji i njenim pratećim krugovima. Te pristalice autokratije i rata su posle rušenja Miloševićeve administracije našle nove političke zaštitnike, najpre u liku Vojislava Koštunice i njegove političke stranke, a potom, naročito posle Deklaracije o pomirenju DS i (samo donekle preobučene) SPS i u strankama danas vladajuće političke koalicije, kao i među većinom opozicionih partija. Zakon o ekstra-profitu nikad nije bio primenjen na sve slučajeve na koje se odnosio i to je bitno doprinelo stvaranju amalgama koji se može sresti i u drugim tranzicionim državama – između tzv. političke elite, nezavisno da li je trenutno na vlasti ili u opoziciji, moćnih finansijskih centara i sive zone između politike i organizovane korupcije. Ta amalgamska struktura danas vlada formalno ili neformalno i tu nema mesta tranzicionoj pravdi.

Jedini oblici tranzicione pravde za koje se može ustvrditi da su donekle uspeli bili su rezultat pritiska međunarodne zajednice. To je slučaj sa Međunarodnim krivičnim tribunalom u Hagu, kad je reč o individualnom krivičnom progonu zbog počinjenih ratnih zločina. Jedan drugi vid tranzicione pravde koji u Srbiji izvitopereno funkcioniše jeste rehabilitacija političkih osuđenika, a on „uspeva” samo kao farsa: umesto da se rehabilitacija ostvari na području pravosuđa, zbog kršenja principa nepristrasnosti i nezavisnosti sudova i suđenja, ona se preobrazila u ideološku rehabilitaciju, naročito pripadnika četničkog pokreta.

MONITOR: Umjesto lustracije koja je predviđena posebnim zakonom, imamo danas u Srbiji tzv. reformu pravosuđa i reizbor sudija sa nizom nezakonitosti , koja je neka vrsta „tajne lustracije” po volji izvršne vlasti. Jeste li tim ipak iznenađeni?

RAKIĆ-VODINELIĆ: Iznenađena sam neskrivenom bahatošću koja je bitna odlika celokupne procedure. Samovoljom, koja se ne krije, nego se njeni akteri njome ponose. Zavereničkim ponašanjem jedne male grupe ljudi koja očigledno drži da je država sila i moć, a ne odgovorna vlast. Nisam iznenađena osvetničkim karakterom operacije koja ima za cilj da zaplaši sudije. Nisam iznenađena metodom ustavnog proglašenja svih sudova novim sudovima u koje se moraju birati neke nove sudije, naročito one koje su još u Miloševićevom vremenu pokazale naviknutost na pokornost i podaništvo. Iznenađena sam time što je sve tako laički zamišljeno i sprovedeno. Nisam iznenađena što to čini upravo aktuelna vlast, jer je opet pokazala da ne ume da se zaustavi na normalnoj civilizacijskoj crti: ako teškom mukom sastavi koaliciju za izbor Vlade, ne mora svakom koalicionom partneru padati u zagrljaj; ako izabere sudije po svojoj meri, ne mora svakom negirati pravo da zbog toga koristi pravna sredstva koja Ustav predviđa.

MONITOR:Politička klasa ovdašnje tranzicije očigledno grabi sve što može – pored vlasti i vaninstitucionalni uticaj i moć, novac, privilegije i nikako najmanje važno – zaštitu od pravde.Vidite li, ipak, i u ovom slučaju reizbora sudija, neke instance koje su spremne da se suprotstave?

RAKIĆ-VODINELIĆ: Ne moram iznositi nikakvo svoje mišljenje, dovoljna su fakta. Najnovijem reizboru sudija u Srbiji javno su se suprotstavile tri nevladine organizacije, od kojih su dve strukovna udruženja sudija i tužilaca i nekoliko pojedinaca, uglavnom teoretičara prava. Teško je prema tome uopšte govoriti o „instancionom” suprotstavljanju. Radi se zapravo o personalnom, pojedinačnom suprotstavljanju. A to je bedno za jedno moderno društvo, ma u kako dugoj i teškoj tranziciji ono bilo.

MONITOR: Da li je ta nevidljiva „vlast” ona koja vlada i ko joj je to i kako omogućio?

RAKIĆ-VODINELIĆ:Ono što je važno jeste razotkrivanje korena instaliranja „četvrte državne vlasti” u Srbiji. Verujem da je njeno ustoličenje, makar u pravnom pogledu, najpre omogućeno ustavnim i celokupnim pravnim kontinuitetom sa pravnim poretkom iz doba autoritarne vlasti. Taj kontinuitet je, po svemu sudeći, dogovoren odmah posle 5. oktobra – od strane jednih kao ustupak za mirno držanje vojske i policije, od strane drugih, kao uverenje da je takva vlast dobra za Srbiju, jedino možda glavni rodonačelnik nije sasvim odgovorio potrebama.

MONITOR: Da li su političke elite i nekadašnje opozicije i nekadašnje vlasti koja nije odgovarala ni za kršenje ljudskih prava, pa je danas ili deo vlasti ili je „ante portas”, pokazale suviše sličnosti da bi se tek smjenjivale. Mogu li građani i kako da traže promjene ili ćemo još dugo živjeti u „brendiranim” državama?

RAKIĆ-VODINELIĆ: Ako se ostane samo na razini fakata nedavne istorije i aktuelnog stanja, teško je nazreti centre društvene energije koje bi bilo koju vlast mogle staviti pod ozbiljan društveni pritisak, tako da se mane himera, te definiše osnovne političke i ekonomske prioritete i oko njih se ozbiljno potrudi. Tome ne pogoduje ni ukupna slika javnog mišljenja, kao i stanje medija. Bitno je, međutim, da se stvarni društveni procesi jasno razlikuju od slike koju o njima vlast nastoji da stvori. Retko je koja nacija u istoriji dopustila sebi da ne razlikuje životni proces od proizvedene imitacije tog procesa. Čak i kad je imala veštije političare nego što su ovi naši današnji. Čak i kad je imala manje društvenog bogatstva i energije. Pitanje koje mora ostati otvoreno jeste pitanje generacije koja će to dobro razumeti i cene koja će morati da se plati za zakasnelo razumevanje. Tj. brendiraćemo se dugo. Bar onoliko koliko smo se ćerali.

 

Prazan brend

 

MONITOR: Govorite o „brendiranoj”, operetskoj državi, ako izostane rezultat „tranzicione pravde”. Ne samo Srbija već i većina zemalja iz njenog okruženja su veoma „brendirane”, ne samo kao „pravne” već i države koje gaje tzv. evropske vrijednosti. O čemu se tu, u stvari, radi?

RAKIĆ-VODINELIĆ: Naša politička elita donekle osnovano veruje da je dovoljno da izgledate i da se ponašate relativno civilizovano, da bi vam se, gledajući sa strane, odista poverovalo da ste se promenili. Ako, gledano sa stanovišta evropske administracije, donosite zakone koji sadrže dobro zvučeće odredbe, ako se neke od njih tu i tamo primene, ako se pokazujete kooperativnim u tačkama koje su bitne za tu administraciju, naš politički vrh veruje da će ostaviti utisak proevropske političke elite. Taj utisak je moguće održavati neko vreme u nekim oblastima društvenih odnosa, jer evropska i svetska politika nemaju dovoljno vremena da se bave svim političkim pitanjima u svim tranzicijskim državama u kontinuiranom procesu. Ali taj utisak se ne može održavati sve vreme u svim bitnim oblastima. Ne možete sve vreme kod svih vaših građana, čak ni kod većine, održavati uverenje da ste „na evropskom putu” iako nemate snage da, na primer „zločin u Srebrenici” nazovete pravim imenom – genocid, iako nemate snage da priznate da ste zabrljali sa tzv. reformom pravosuđa, tako da ono daje gori rezultat nego pređašnje, nereformisano; ako nemate snage da ne izaberete bar jednog državnog funkcionera za kojeg je dokazano da je kršio ljudska prava kad je bio na državnoj funkciji u prošlosti; ako nemate kuraži da saopštite državne prioritete tako da zvuče ostvarivo. Tada ostajete brendirani, ali bez proizvoda koji nameravate da plasirate. To za rezultat može imati kontinuirano odlaganje prijema u EU, ili dolazak na vlast za mene neprihvatljive političke opcije, ili – ako bude velike sreće i društvene energije – promovisanje i negovanje osnovnih demokratskih vrednosti, umesto praznog brenda, tj. himere tih vrednosti.

 

Pogodbe

MONITOR: Nevjerovatno da su za sudije ponovo izabrane i one koje su bile akteri velike krađe glasova 1996-97. kada ste vi pripremili dokumentaciju o krađi za Felipea Gonzalesa. I zašto su nakon oktobra 2000, ostale na sudijskim funkcijama?

RAKIĆ-VODINELIĆ: Na sudijskim funkcijama su ostali zato što čak ni Đinđićeva administracija nije imala dovoljno političke snage da uspostavi pravni osnov za lustraciju. Tek kada je izvršen atentat na premijera Đinđića, donesen je Zakon o lustraciji koji nije imao uslova da bude primenjen ni u kratkom vremenu Živkovićeve administracije, a u Koštuničinoj i svakoj kasnijoj, nikakvih šansi čak ni za formalan zakonski život. I opet, odgovor na ovo pitanje nalazim u nedostojnim formalnim ili neformalnim pogodbama zaključenim neposredno posle 5. oktobra. Da li su takve pogodbe morale biti zaključene i ispunjene, može odgovoriti samo ozbiljan istoričar.

 

Nastasja RADOVIĆ

Komentari

nastavi čitati

INTERVJU

DR ESAD BAJTAL, AKADEMIK IZ SARAJEVA: Ubica se vraća na mjesto zločina

Objavljeno prije

na

Objavio:

U cijeloj priči oko Rezolucije o Srebrenici nepobitno je  jasno da se istina konačno i formalno – vratila u Srebrenicu. Sada je tu, kod kuće. I nezaustavljivo kreće na put oko Svijeta. U škole i udžbenike širom planete. Krv Aušvica, Jasenovca i Srebrenice ne da se saprati nikakvim ideologemima, naručenim quasi-akademskim konferencijama i debelo plaćenim piskaranjima

 

 

MONITOR: Imate li uvida, da li je Rezolucija o Srebrenici počela da se primjenjuje jer se odnosi na 11. jul koji je proglašen Međunarodnim danom promišljanja i sjećanja na genocid u Srebrenici?

BAJTAL: Nemam uvida da li je Rezolucija počela da se primjenjuje, ali da iritira  počinioce genocida, to je sasvim očigledno. Pokušaj da se priglupim matematičkim akrobacijama rezultata glasanja, njeno usvajanje minimizira i „pobednički“ interpretira, pokazuje velikosrpske ideologe smiješnim  i politički pregrijanim akterima. Ali, u cijeloj priči oko Rezolucije je nepobitno jasno, da se istina konačno i formalno – vratila u Srebrenicu. Sada je tu, kod kuće. I nezaustavljivo kreće na put oko Svijeta. U škole i udžbenike širom planete. Ukratko i ljudski govoreći, krv Auschwitza, Jasenovca i Srebrenice ne da se saprati nikakvim ideologemima, naručenim quasi-akademskim konferencijama i debelo plaćenim piskaranjima.

MONITOR: Nekoliko dana pred 11. jul, održan je u Prijedoru defile kadeta i vojnih predstavnika Vojske Srbije koji je izazvao burna reagovanja i neslaganja. Zašto se Prijedor bira, dvije godine za redom, za mjesto gdje će se demonstrirati „srpsko jedinstvo“ ako se dobro zna za oko tri hiljade ubijenih Bošnjaka iz Prijedora?

BAJTAL: Upravo zato. Ubica se vraća na mjesto zločina. Prijedor je simbolički važno mjesto te genocidne politike, s koga nam, upravo tim vojnim paradiranjem, njeni nosioci prešutno, ali jasno poručuju: Učinili smo strašni zločin. Pa, šta? Na to morate da se naviknete, ili da se kupite odavde. Konačno, i tome dosljedno, nekažnjeni stadionski transparenti „Nož, žica, Srebrenica“; i horska javna pjevanja: „Oj, Pazaru novi Vukovaru, a Sjenice nova Srebrenice“, nedvosmisleno poručuju da Oni od ideje „Srbija do Tokija“, ne odustaju. Ta dotokijska Srbija, je suština klero-militarističke nakane koja eufemistički progovara iz doktrine o „srpskom svetu“.

Nastasja RADOVIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od petka 12. jula ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

INTERVJU

RADOSAV RAKO NIKČEVIĆ, ZELENI CRNE GORE: Žedni i siromašni, pored obilja vode

Objavljeno prije

na

Objavio:

Realizacijom ideja iz studije Rječni slivovi Crne Gore – integralna projekcija razvoja, država bi mogla imala novi prihod od 20 milijardi godišnje od voda, agrokompleksa, šumskog ekosistema i visokoplaninskog turizma

 

 

U zgradi Rektorata Univerziteta Crne Gore u petak će biti održan okrugli sto Rječni slivovi Crne Gore – integralna projekcija razvoja. Istoimeno istraživanje je polazna tačka diskusije. Na ovom obimnom, preko 600 stranica, naučnom projektu radili su: Husein Vuković dipl. ing.. građevine, hidrotehnika; Predrag Bulajić dipl. ing. elektrotehnike; Selman Murić, dipl. ing, arhitekture; Dr Ranko Milović, dipl. ing. mašinstva; prof. dr Mihailo Burić, dipl. ing. geologije; prof. dr Ratko Ristić, dipl. ing. šumarstva, erozija i bujice; Željko Vidaković dipl. ing. agronomije; Sladjana Jaćimović dipl. ing. zaštite životne sredine; Mr Mijat Nikčević dipl. ing. arhitekture; Milivoje Miško Vujačič, dipl. pravnik; mr Demir Redžić, dipl. ing. arhitekture; mr Omer Markišić dipl. ekonomista; mr Milena Franeta dipl. ekonomista.

O projektu razgovaramo sa vođom multidisciplinarnog projektnog tima Radosavom Rakom Nikčevićem, dipl. ing. šumarstva, iz Zelenih Crne Gore.

,,U ovom stručno-naučnom radu su sabrani rječni slivovi Crne Gore.  Voda je osnovni resurs a njena valorizacija ima karakter generatora razvoja prostora. Naime, multifunkcije vode – voda kao roba, za vodosnabdijevanje, za navodnavanje, kao potpuno novi eko sistem, voda kao ljepota i ukras u prostoru, voda kao energija sa najprofitabilnijom hidroelektro energijom čiji se profit kreće oko 70 odsto na ukupan prihod.

Ova ekipa koja je uradila projekat uradila je i detaljne planove za hidroakumulacije na Morači, Komarici, gornjem toku Lima, Cijevni. Samo preko površinskih tokova kroz Crnu Goru prelazi 25 milijardi kubika vode. Od te količine vode u energetskom smislu mi koristimo u jednom protoku manje od 12 odsto, a u reverzibilnoj instalisanosti manje od tri odsto. Praktično nijesmo ni počeli. Ta voda brzo prođe kao bujični tok, a mi ostajemo i žedni i siromašni i nekoristimo taj krucijalni resurs”, kaže Nikčević na početku razgovora.

MONITOR: Kada bi se vaš plan realzovao, kako bi izgledala Crna Gora?

 NIKČEVIĆ: Sada od hidroenergije koristimo nešto više od milijardu  kilovata, tada bi imali novih 52 milijarde kilvata. Gledajući u tržišnom izrazu to bi bio prihod od preko 10 milijardi eura, a profit od oko sedam milijardi eura godišnje, samo od energije.

A u paketu kada bi se pored vode realizovao i agro kompleks, šumski eko sistem i visokoplaninsko dobro, to bi bilo oko 20 milijardi svake godine. Sada imamo kao pet, a nemamo ni toliko. To bi bio skokoviti rast koji bi mogao da se desi za pet godina, i od jednog siromaštva, kakvo je danas, mogli bi doseći bogatstvo i ljepotu.

Ponavljam, država bi imala novi prihod od 20 milijardi godišnje od voda, agrokompleksa, šumskog ekosistema i visokoplaninskog turizma. Crna Gori je najbonitetniji planinsko-turistički prostor Evrope  južno od Alpi. U izradi ovog rada, koji definišemo kao stručno -naučnu istinu i patriotski čin, puno toga što nijesmo dovoljno znali naučili smo od onih koji znaju a to su u prvom redu iskustva sa Alpi kao sistem od koje može učiti cijeli svijet pa i mi i preporučujemo da to primijenimo u praksi.  Izdvojili smo te punktove visokoplaninskog turizma, đe još nijesu neuki i zlonamjerni došli.

Predrag NIKOLIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od petka 12. jula ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

INTERVJU

DRAGAN KOPRIVICA, IZVRŠNI DIREKTOR CENTRA ZA DEMOKRATSKU TRANZICIJU: Korak naprijed, nazad dva

Objavljeno prije

na

Objavio:

Donosioci odluka treba da stalno imaju na umu loše iskustvo iz prethodnog perioda kada su, nakon sporadičnih uspjeha, antireformske snage ovjenčane slavom “lidera evropske integracije” uspijevale da zaustave reformske procese i udalje nas od EU

 

 

MONITOR: CDT je saopštio da je IBAR razlog za slavlje, ali da posao tek slijedi. Kako vidite prve dane nakon dobijanja IBAR-a – Rezolucija o Jasenovcu, otkazivanje premijerskog sata, ponovno odlaganje nakon reakcije opozicije, nedolazak Šarla Mišela…?

KOPRIVICA: Nevjerovatno je kako je ovo društvo sposobno da poništi sopstveni uspjeh. Ovo što je uradila Skupština zapravo jeste dio onog stereotipa koji nam je sjajno prikazao Živko Nikolić: “…koja radi više protiv sebe, do tebe”.

Jednako je nevjerovatno negiranje štete koju je ova gnusna politička trgovina nanijela pozitivnoj atmosferi i kreiranoj dobroj energiji samo dan nakon dobijanja IBAR-a, a i moguće stvarne štete čije smo prve manifestacije vidjeli otkazivanjem Mišelove posjete i reakcijama iz Hrvatske.

Nekad je zaista teško razumijeti tu neizmjernu i fatalnu ljubav prema vlasti. Ostaje samo da se nadamo da je PES naučio ovu političku lekciju i da je u stanju da razumije gdje bi nas ovakvi ili slični potezi mogli odvesti ukoliko budu ponovljeni.

MONITOR: Očekujete li, nakon svega, da će se krenuti u pravom smjeru?

KOPRIVICA: Crna Gora je poznata po tome da ima “sposobnost” da nakon pozitivnog koraka uradi jednako ubjedljiva dva koraka nazad.

Donosioci odluka treba da stalno imaju na umu loše iskustvo iz prethodnog perioda kada su, nakon sporadičnih uspjeha, antireformske snage ovjenčane slavom “lidera evropske integracije” uspijevale da zaustave reformske procese i udalje nas od EU.

Mi smo u prethodnih 12 godina od otvaranja pregovora propustili brojne šanse birajući strategiju fingiranja reformi, prepisivanja, kozmetičkih prepravki i zataškavanja problema i suštinskog skretanja sa EU puta.

Nadamo se da aktuelna vlast neće koristiti isti model ponašanja već da će pokazati istinsku reformsku snagu i prestati sa dvoličnim ponašanjem – da se sa jedne strane “kune” u ovaj proces, a sa druge strane da grubo trguje sa njegovim ključnim vrijednostima.

Odgovor na Vaše pitanje svodi se na to da li će PES imati snage da (p)ostane zaista reformska snaga ili će se pogubiti u političkim trgovinama.

MONITOR:Odbor za izbornu reformu nastavio je sa radom. Očekujete li da se ovaj posao koji odavno čeka Crnu Goru pomjeri sa mrtve tačke?

KOPRIVICA: Odbor za sveobuhvatnu izbornu reformu u prvih šest mjeseci svog postojanja i rada, nije uspio da usvoji čak ni plan i dinamiku rada. Za izradu konkretnih zakonskih tekstova potrebni su posvećenost, naporan rad i vrijeme provedeno na ovom poslu, sve ono što do sada nije postojalo.

Nažalost, nastavljena je praksa uslovljavanja rada na jednoj od najvažnijih reformi manje bitnim razlozima. Nakon što je tokom ranijih pokušaja izborne reforme, tadašnja opozicija rad ovog Odbora  zaustavljala nazivom školskog predmeta u okviru koga se izučava maternji jezik, usvajanjem Zakona o slobodi vjeroispovijesti i dugim temama, sadašnja opozicija je razlog za gotovo tromjesečnu pauzu pronašla u donošenju odluke o uvođenju prinudne uprave u opštini Šavnik.

Pauza zbog pregovora o povlačenju ove odluke je trajala gotovo tri mjeseca, a  podsjetiću vas da su mnogo komplikovanije odluke i pregovori završavani u kraćem roku. Npr. Dejtonski mirovni sporazum, koji je prekinuo rad u BIH, u završnoj fazi je pregovaran 20 dana.

Ukoliko se partije nastave ponašati po ovom obrascu teško je očekivati uspješan završetak rada i ovog saziva Odbora. Teško je u dužem roku kvalitetno odglumiti “posvećenost  jednoj od najvažnijih društvenih reformi” pa ćemo vrlo brzo moći precizno znati ko je taj ko je u procesu radi sticanja političkih poena na unutrašnjem i međunarodnom polju, a ko je spreman da se “žrtvuje” za tu najvažniju reformu.

MONITOR: Šta je neophodno uraditi?

KOPRIVICA: Izbore sprovodi izrazito politizovana izborna administracija. Formalan balans zastupljenost vlasti i opozicije u organima za sprovođenje izbora nije doveo do profesionalnosti i neutralnosti. Naprotiv, obilježje partijski kontrolisane izborne administracije od samog početka su kontroverzne i politički motivisane odluke, naročito u osjetljivim političkim situacijama u kojima bi nezavisna institucija trebalo da gradi svoj javni kredibilitet. Sve to potvrđuje neophodnost profesionalizacije i depolitizacije izborne administracije.

Prioritet mora biti i unapređenje tačnosti i ažurnosti biračkog spiska. Ključni razlog nepovjerenja u birački spisak je to da veliki broj iseljenika i dalje ima fiktivno prebivalište u Crnoj Gori i na osnovu toga koristi pravo glasa. Drugim riječima, glavna mana našeg biračkog spiska zapravo se sastoji u neažurnosti registara i evidencija iz kojih se on izvodi, i tu se nalazi prostor za pokretanje reforme i sređivanje biračkog spiska.

Netransparentno finansiranje partija je problem koji decenijama unazad postoji u našim izbornim ciklusima. Takođe, brojni su javno izneseni dokazi o postojanju neprijavljenog novca sumnjivog porijekla u kampanjama, korišćenju institucionalne prednosti vlasti, postojanje funkcionerskih kampanja, partijskog zapošljavanja…  To znači da bismo morali da uvedemo nova pravila i bolje mehanizame nadzora nad finansiranjem partija, ali i da uvedemo odvraćajuće sankcije kako se partijama ne bi više “isplatilo” da krše zakon. Ovo je i “IBAR zakon” koji smo nekako uspjeli staviti na stand by i ostaje da vjerujemo da nikome ne pada ne pamet da ignoriše ovu našu jako važnu obavezu.

U eri digitalizacije medija i prebacivanja kampanja u online prostor posebno je došla do izražaja slaba ili nikakva regulacija novih medija i nepostojanje mehanizama za borbu protiv uticaja dezinformacija na kreiranje javnog mišljenja i upliva lažnih vijesti u izborne procese.

Jedan od važnijih zadataka naše izborne reforme i stavljanje na dnevni red pitanje uvođenja preferencijalnog glasanja tj, otvorenih lista. To je praksa demokratskih društava i sredstvo za suprotstavljanje partitokratiji.

Dalje, ambijent za učešće žena u politici se u posljednjih nekoliko godina od nepovoljnog pretvorio u neprijateljski, što demotiviše žene da se politički angažuju. Podsjetiću da su  da su političke partije bezobzirno gazile zakonske odredbe koje uređuju procenat žena na pojedinim listama i nijhov ulazak u parlament. To više ne smije biti slučaj.

Ne smijemo zaboraviti  da je zaštita izbornih prava presudna za uspostavljanje pravnog okvira koji doprinosi sprovođenju demokratskih izbora. Stoga, ne samo da se moraju uspostaviti efikasni mehanizmi za efikasne pravne ljekove za zaštitu izbornih prava, već bi trebalo da postoji dovoljno krivičnih ili administrativnih kazni za sprečavanje kršenja zakona i sprečavanje povrede prava glasa.

MONITOR: Ocijenili ste da je predstojeća izborna reforma jedinstvena prilika za početak uvođenja mehanizama zaštite izbornih procesa od dezinformacija. Hoće li ta prilika biti iskoriščena?

KOPRIVICA: Ako ova vlast bude iskreno reformska i ako EU bude dosljedno insistirala na sprovođenju svojih politika u Crnoj Gori – onda će morati!

Nedavno usvojeni medijski zakoni samo površno adresiraju ove probleme. Prepisane rečenice iz evropskih regulativa nemaju stvarni uticaj bez temeljite reforme cijelog sistema zakona. U ovoj oblasti, nema nikakve sumnje da nova rješenja neće donijeti mjerljive rezultate.

Takođe, usklađivanje sa savremenim politikama EU,  Zakonom o digitalnim uslugama, Zakonom o digitalnim tržištima , nije bilo ni na dnevnom redu.

Trasa kojom se izborna reforma treba kretati je definisana ovim EU politikama.

Prioritet ne treba da bude propisivanje kazni za dezinformacije, već uvođenje reda i transparentnosti u izborne kampanje, uključujući regulaciju medijske kampanje, digitalnih platformi i društvenih mreža, uz povećane obaveze transparentnosti za političke partije, naročito u digitalnom mikrotargetiranju, u skladu sa standardima zaštite ličnih podataka.

Potrebno je razmotriti i ukidanje ili preciziranje odredbi o izbornoj ćutnji i skraćenje perioda zabrane objavljivanja rezultata istraživanja javnog mnjenja radi suzbijanja lažnih istraživanja. Moguće je i podstaći uvođenje internih redakcijskih pravila za urednički nadzor i verifikaciju sadržaja u medijima tokom izbornih kampanja.

Ovdje je važno i unaprijediti kapacitete postojećih institucija za primjenu novih odredbi i definisati nadležnu instituciju za nadzor nad medijima u izborima. Po uzoru na dobra uporedna iskustva treba uvesti mehanizme monitoringa informacionog okruženja u izbornim kampanjama, uključujući dezinformacije, strane uticaje i govor mržnje.

Ovdje treba dodati da su Evropska služba za spoljne poslove i američki State Department pokrenuli  krajem maja zajednički Koordinacioni mehanizam za Zapadni Balkan, fokusiran isključivo na manipulacije informacijama i miješanje iz inostranstva uključujući dezinformacije i propagandu. Apsurdno je da su ključni vanjski partneri Crne Gore više posvećeni rješavanju ovog problema nego crnogorske političke elite.

Nadamo se da su politički subjekti, a naročito oni iz vlasti, svjesni koliko nas napornog posla čeka, te da ležanje na lovorikama IBAR-a, donošenje rezolucija, te ignorisanje potrebnih reformi znače poguban scenario za Crnu Goru.

MONITOR: Kako vidite zahtjeve dijela parlamentarne većine za uvođenje dvojnog državljanstva sa Srbijom?

KOPRIVICA: CDT smatra da sve što je saopšteno o uvođenju dvojnog državljanstva, u ovoj fazi ne zavrjeđuje nikakav detaljniji komentar. Smatramo da nam nije mjesto u “javnoj raspravi” o neustavnom predlogu i ne želimo biti “korisni idioti” koji testiraju nebulozne probne balone vlasti.

Kada vidimo predlog na papiru, javnost neće ostati uskraćena za analizu svakog njegovog detalja od strane naše organizacije, ali ni za  jasan stav o tome gdje ovakvi predlozi i ovakvo “pomirenje” mogu da povedu našu državu i društvo.

Milena PEROVIĆ

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo