Povežite se sa nama

FELJTON

DR IRENA RADOVIĆ: MOBING U CRNOJ GORI (IV): Vatrogasac Miodrag Đukanović protiv Službe zaštite Glavnog grada

Objavljeno prije

na

Monitor prenosi slučajeve mobinga u Crnoj Gori, priče o žrtvama, o nasilnicima i njihovim moćnim zaštitnicima

 

U slučaju tužioca M.Đ. (Miodrag Đukanović) protiv Glavnog grada Podgorica – Službe zaštite Glavnog grada presudom Osnovnog suda u Podgorici je presuđen mobing u junu 2020. godine. Ovaj radni spor pred prvostepenim sudom trajao je skoro 4 godine i pravosnažno je okončan u septembru 2020.

Protiv istog tuženog i istog odgovornog lica u svojstvu izvršioca mobinga pred Osnovnim sudom u Podgorici, pokrenut je 2017. godine još jedan sudski postupak za mobing od strane tužiteljice S.S. (Snežana Spajić), koji je u međuvremenu takođe pravosnažno okončan utvrđenjem mobinga nad tužiteljicom od strane komandira Službe zaštite glavnog grada A.Č. (Andrija Čađenović), kao izvršioca mobinga.

A.Č, označen kao izvršilac mobinga u oba postupka, u predmetnom periodu član je je Glavnog odbora vladajuće Demokratske partije socijalista (DPS), te potpredsjednik Odbora DPS Glavnog grada Podgorica. Dvostruki pravosnažno potvrđen izvršilac mobinga nastavlja s radom kod tuženog. Nakon pet godina na prethodnoj rukovodećoj poziciji komandira Službe zaštite Glavnog grada, od sredine juna 2019. godine unaprijeđen je na poziciju izvršnog direktora jednog od javnih preduzeća Glavnog grada Podgorica.

Tužilac M.Đ. živi i radi u Podgorici. U radnom odnosu kod tuženog je od januara 2006. Radni odnos na neodređeno vrijeme kao vatrogasac u Službi zaštite Glavnog grada Podgorica zasnovao je 2009. godine, gdje je radio sve do oktobra 2016, kada mu je uručeno rješenje o prestanku radnog odnosa.

Tokom desetogodišnjeg perioda na radu kod tuženog tužilac M.Đ. je više puta nagrađivan, proglašavan jednim od četiri najbolja službenika u 2011. Visoko stručan, pohađao je brojne kurseve i obuke za vatrogasno-spasilačke poslove, spasioca iz seizmičkih hazarda, kurs za vođu tima u akcijama spašavanja iz ruševina, napredni nivo spašavanja na brzim vodama, te kurseve pružanja prve pomoći. Takođe je kao spasilac učestvovao u međunarodnoj vježbi NATO 2010, dok je 2014. bio komandni oficir na međunarodnoj vježbi kojoj je Crna Gora bila domaćin. Rukovodio je na pet lokacija, koordinirao devet nacionalnih timova na vježbi u kojoj je učestvovalo ukupno 250 spasilaca iz zemalja okruženja, te uspješno učestvovao na više međunarodnih radionica. Tokom svog radnog angažmana tužilac nije imao nijedan propust u radu, niti je bilo primjedbi na njegov rad, disciplinu, posvećenost i predanost poslu.

Tužilac M.Đ. je 2011. unaprijeđen u vođu grupe od strane tuženog.

Nakon lokalnih izbora 2014. na mjesto komandira Službe zaštite Glavnog grada Podgorica imenovan je A.Č, nakon čega, prema navodima tužioca, počinje učestalo sistematsko zlostavljanje na poslu, bazirano na diskriminaciji oličenoj u neposrednom pravljenju razlike i nejednakom postupanju, kao i propuštanju postupanja prema tužiocu u odnosu na druga lica, isključivanju, ograničavanju i davanju prvenstva ostalim u odnosu na tužioca, na koji način je stavljen u nejednak položaj i to zbog drugačijeg političkog opredjeljenja.

Jedna od izdvojenih radnji je selektivno pozivanje službenika na svečanost povodom Dana zaštite, u martu 2016, u KIC-u, kojom prilikom tužilac M.Đ. nije pozvan od strane starješine A.Č. da prisustvuje događaju, kojom prilikom je prikazan film o aktivnostima i rezultatima Službe, gdje je učešće uzeo i tužilac.

Prema tužilačkim navodima, nadređeni A.Č. sprovodio je otvoreni progon u odnosu na tužioca, javno u okviru službenih prostorija saopštavao da „zna kako će sa M.Đ, da ga ne prepoznaje kao čovjeka koji bi trebalo da bude u njegovom timu, da će mu pokazati posao”. Tužiocu je neposredni rukovodilac saopštio da je komandir A.Č. naredio hitan preraspored tužioca na punkt koji se nalazi u krugu fabrike „Radoje Dakić”, a ovo je bilo jedino premještanje u službi koja broji oko 100 zaposlenih. Tužilac je prethodno cijenio kao omalovažavajuću represivnu mjeru poslodavca.

Jedan od načina zlostavljanja tužioca je predstavljalo i tajenje informacija od žrtve mobinga s obzirom da tužilac nije bio u saznanju da postoji naredba o korišćenju nove radio veze sa kojih razloga je tužilac u avgustu 2015. morao pisati prvi put u svojoj karijeri i pisanu izjavu o postupanju.

U decembru 2015. tužilac po instrukciji A.Č. biva u kratkom roku prebačen u treće odjeljenje kod jedinog od svih kolega sa kojim tužilac nije imao dobru komunikaciju, koji je bio u prijateljskim odnosima sa komandirom A.Č. Već prvog dana u prostorijama Službe u novom odjeljenju kolega je verbalno napao tužioca uz fizičko nasrtanje, nakon čega je tužilac zatražio zaštitu i pokretanje postupka utvrđivanja disciplinske odgovornosti kolege bliskog A.Č.

Komandir A.Č. je u martu 2016. donio novo rješenje o rasporedu tužioca, kojim je preraspoređen na mjesto vatrogasac-spasilac bez navođenja razloga, nakon čega je drugostepeni organ predmetno rješenje poništio. Ni pored upornog obraćanja tužioca komandiru da ga uputi na poslove koje treba da obavlja nakon poništavanja rješenja, on nije dobio nijedan odgovor niti instrukciju, te bio bez radnih zadataka. Jedino tužiocu nisu refundirani troškovi za polaganje stručnog ispita. U maju 2016. donijeto je novo rješenje o obračunu zarade tužiocu koje rješenje mu nije uručeno, ali mu se po istom zarada obračunavala za niže radno mjesto koje nije pokrivao, nakon čega je prilikom redovne aktivnosti godišnjeg ocjenjivanja službenika i namještenika učinjeno niz štetnih radnji na ime tužioca, a koje su rezultirale podnošenjem krivične prijave od strane tužioca nadležnom tužilaštvu.

Nakon brojnih zdravstvenih smetnji, tužiocu je određeno bolovanje u maju 2016. Zahtjevom za zaštitu od mobinga M.Đ. se 20.07.2016. godine obratio imenovanom posredniku, nakon čega je u odnosu na tužioca uslijedilo još intenzivnije protivzakonito djelovanje, tako što je samo sedam dana nakon podnošenja ovog zahtjeva tužiocu otkazan radni odnos. Navedeno rješenje donijeto je za vrijeme dok je tužilac bio na bolovanju. Pred nadležnim Upravnim sudom pokrenut je spor i tužilac vraćen na posao, a mobing nastavljen novim fizičkim nasrtajima na tužioca od grupe za podršku moberu. Tužena je donijela dva nezakonita rješenja o zasnivanju radnog odnosa na određeno vrijeme.

Tužiocu M.Đ. je od strane tuženog bilo zabranjeno da obavlja poslove koji su mu propisani aktom o sistematizaciji. Uprkos rasporednom rješenju na radno mjesto vođe grupe, bio je primoran da obavlja niže poslove, izopšten je iz svakog oblika usavršavanja u zemlji i inostranstvu, bilo mu je zabranjeno da učestvuje u obukama u službi, te je kao izolovan slučaj bio upućivan na poslove sređivanja prostorija, cijepanje i pripremanje ogrijevnog drveta, dok su ostali spasioci radili razne obuke i usavršavali se.

Predloženo je da sud usvoji tužbeni zahtjev na način da se utvrdi da je M.Đ. trpio zlostavljanje na radu – mobing, u periodu od 16.03.2016. do 26.11.2018, da se zabrani tuženom ponavljanje ponašanja prema tužiocu koje predstavlja zlostavljanje a naročito: stavljanje u nejednak položaj u odnosu na ostale zaposlene sa istim radnim referencama raspoređenih na istim radnim mjestima – degradiranje i davanje radnih zadataka koji nijesu u skladu sa njegovom školskom spremom i radnim mjestom vođe grupe, kontinuirano pogoršavanje uslova rada, neopravdana fizička izolacija iz radne okoline i omogućavanje zlostavljanja na radnom mjestu od strane zaposlenog S.Đ. bez zakonite i blagovremene zaštite na radnom mjestu, omogućavanje omalovažavanja tužioca na način da isti bude ocjenjivan od strane, po sistemazaciji, sebi podređenih, neopravdano onemogućavanje pohađanja redovnih obuka, seminara i ostalih aktivnosti koje su u potpunosti dostupne svim zaposlenim, te ostalim postupanjem usmjerenim na omalovažavanje i izolaciju tužioca kako pismenim tako i usmenim putem, kojim se tužilac stavlja u potpuno nejednak položaj u odnosu na ostale zaposlene, potom da se obaveže tuženi da tužiocu isplati na osnovu naknade nematerijalne štete na ime pretrpljenih duševnih bolova i patnji zbog povrede dostojanstva, ugleda, ličnog i profesionalnog integriteta iznos od 6.000 eura, pretrpljenog straha iznos od 3.000 eura; uz zahtjev da se obaveže tuženi da o sopstvenom trošku objavi presudu u dnevnim listovima Vijesti i Dan.

Postupanje crnogorskog pravosuđa: Tužilac je tužbu nadležnom sudu podnio u januaru 2017. godine.

Osnovni sud u Podgorici, kao prvostepeni je u decembru 2018. godine izrekao presudu na štetu tužioca.

Rješenjem Višeg suda u Podgorici iz aprila 2019. godine ukinuta je prvostepena presuda, kojom je kao neosnovan odbijen tužbeni zahtjev tužioca i predmet vraćen na ponovno suđenje.

U ponovljenom postupku u pravnoj stvari tužioca M.Đ. protiv Glavnog grada Podgorica – Službe zaštite Glavnog grada, Osnovni sud u Podgorici u junu 2020. godine donio je presudu u korist tužioca. Istom je odlučeno da se: „1) djelimično usvaja tužbeni zahtjev, utvrđuje da je tužilac trpio mobing – zlostavljanje na radu kod tuženog u periodu od 16.03.2016. do 26.11.2018, te obavezuje tuženi da tužiocu na ime naknade nematerijalne štete za pretrpljene duševne bolove zbog povrede dostojanstva, ugleda, ličnog i profesionalnog integriteta isplati iznos od 3.000 eura, te iznos od 1.000 eura za pretrpljeni strah, kao i da integralno objavi presudu u dnevnim listovima Vijesti i Dan.  2) Odbija se tužbeni zahtjev u dijelu kojim je traženo da se obaveže tuženi da tužiocu mimo dosuđenog na ime naknade nematerijalne štete za pretrpljene duševne bolove zbog povrede dostojanstva, ugleda, ličnog i profesionalnog integriteta isplati iznos od još 3.000 eura, te na ime pretrpljenog straha iznos od još 2.000 eura, kao neosnovan. 3) Obavezuje se tuženi da tužiocu M.Đ. na ime naknade troškova postupka isplati iznos od 1.894 eura.”

Viši sud u Podgorici, kao drugostepeni, odlučujući po žalbama parničnih stranaka odbacio je iste i septembra 2020. potvrdio prvostepenu presudu.

(Nastavlja se)

Komentari

FELJTON

DR TATJANA KOPRIVICA: SPOMENICI U CRNOJ GORI 2006-2022. (V): Istorijski revizionizam

Objavljeno prije

na

Objavio:

Monitor prenosi publikaciju Centra za demokratsku tranziciju (CDT) koja se bavi spomeničkom problematikom u periodu od sticanja nezavisnosti do prošle godine, a koju je sačinila dr Tatjana Koprivica

 

Spomenici i hodonimi su jedan od najpopularnijih medija za istorijski revizionizam. Na više lokacija u Crnoj Gori, supotno zakonskim odredbama prema kojim nije moguće podići spomenik „licu koje je bilo saradnik okupatora, njegovog saveznika ili pomagača, licu koje je zastupalo fašističke, šovinističke ili nacističke ideje ili ideologije, licu koje je osuđeno za krivično djelo protiv čovječnosti ili drugih dobara zaštićenih međunarodnim pravom ili je proglašeno ratnim zločincem, lice koje je u istoriji Crne Gore ili u istoriji čovječanstva imalo negativnu ulogu“, to je realizovano.

Spomenik Jusufu Čeliću (Isuf Kamer Celaj), saradniku okupatora u II svjetskom ratu, postavljen je u Vusanju 2013. (Sadik Spahia). U julu 2013. Inspektor za kulturnu baštinu je, s obzirom na to da je spomen-obilježje podignuto suprotno Zakonu o spomen-obilježjima, naložio organima opštine Plav da uklone spomenik, ali to nije učinjeno. Krivična prijava koja je bila pokrenuta protiv Arifa Čeljaja finansijera spomenika, zastarjela je.  CDT se obratio za dokumentaciju svim nadležnim organima koji su bili uključeni u ovaj proces, ali je nije dobio.

U selu Slatini, u opštini Andrijevica, Udruženje bratstva Račića i Slatine, bez prethodne saglasnosti nadležnih organa, inicirali su podizanje spomenika osuđenom ratnom zločincu Puniši Račiću, u dvorištu njegove porodične kuće. Podizanje spomenika izazvalo je i oštre reakcije Hrvatske, koja je uputila protestnu notu Crnoj Gori. Uprava za inspekcijske poslove je naložila uklanjanje spomenika, što je i urađeno. Odgovorno lice, M. D, koji je potpisao Sporazumno rješenje o priznanju krivice sa Osnovnim državnim tužilaštvom u Beranama, kažnjen je šest mjeseci zatvora, uslovno na dvije godine.

U 2017. bilo je najavljeno i podizanje spomenika Pavlu Đurišiću u selu Zaostro kod Berana, iako je 2003, nakon intervencije Ministarstva kulture, uklonjen postament za spomenik.

U opštini Tuzi je u avgustu 2019. podignut spomenik Ded Đon Ljuljiju (Dedë Gjó Luli), autora Pjerina Kolnikaja, u dvorištu njegove kuće u Brlaju. Sudskim Rješenjem odbijen je zahtjev predsjednika Opštine Tuzi za davanje saglasnosti na predlog programa podizanja spomen-obilježja u opštini Tuzi za 2019., kojim je predviđeno podizanje spomen-obilježja postavljanjem spomenika Ded Đon Ljulji i naređeno je uklanjanje u roku od 15 dana, koje nije realizovano. Komisija za spomen-obilježja Ministarstva kulture utvrdila je da predlog Programa za podizanje spomen-obilježja ne ispunjava uslove propisane Zakonom o spomen-obilježjima, da Komisija za spomen-obilježja Ministarstva kulture, „na osnovu relevantnih istorijskih izvora, nalazi da je tokom Prvog svjetskog rata D. Đ. L. koegzistirao sa predstavnicima austrougarskih vlasti i djelovao protiv savezničkih snaga (Antante) među kojima se nalazila i Crna Gora“. Ljuljiju je spomenik istog autora postavljen i ispred crkve Sv. Antuna u Tuzima.

Spomenik „šehidima genocida“ 1912-1913. ispred džamije Sultanije u Plavu, arhitekte Armina Redžepagića, postavljen je u julu 2020. Komisija za spomen-obilježja Ministarstva kulture 2018. nije dala saglasnost za podizanje spomenika, jer je bio sporan natpis …,,preko 12 000 nasilno pokrštenih i ubijenih marta mjeseca 1913. prilikom ulaska crnogorske vojske“. Tekst nije utemeljen na istorijskim činjenicama, a nepreciznošću iskaza ostavlja se mogućnost njegovog pogrešnog tumačenja. Nije poznato da li je naknadno dobijeno odobrenje za postavljanje spomenika, na kome nema ploče sa natpisom.

Spomenik Baca Kurti Gjokaju (c. 1807-1881.), autora Tal Istrefija, svečano je otvoren u selu Milješ 23. 08. 2022. Opština Tuzi nije odgovorila CDT-u na zahtjev da li je za postavljenje ovog spomenika sprovedena zakonska procedura.

Spomenici postavljeni bez saglasnosti: Bez saglasnosti Glavnog grada, postavljeni su: spomenik Svetom Simenu Mirotočivom (2018, Miodrag Živković) u dvorištu objekta SPC-a u Staroj varoši, spomenik Nikoli Tesli (2016, Dragan Radenović), spomenik posvećen 1700 godišnjici Milanskog edikta (2013) u ulici Džordža Vašingtona, kod hrama SPC-a. Posljednja dva spomenika nalaze se u Evidenciji bespravno podignutih objekata kao spomen-obilježja. Za spomenik Simeonu Mirotočivom u Podgorici Sekretarijat za kulturu i sport Podgorice je u martu 2020. uputio prijavu Upravi za inspekcijske poslove. Kako još nije okončan postupak, nije donešeno Rješenje o uklanjanju spomenika. Ispred hrama SPC-a u Baru podignut je spomenik Nikoli I Petroviću Njegošu (2018, Miodrag Živković).

 

PREPORUKE

Analiza pokazuje da su problemi kada su u pitanju procedure za postavljanje spomen-obilježja bili slični u svim crnogorskim opštinama. Problemi koji su se javljali su sistematski i moguće ih je riješiti kroz unapređenje strateških politika, zakonodavstva i praksi.

Proširenje krivičnopravne zaštite: S obzirom na mali broj krivičnih prijava i zanemarljiv broj pravosnažnih osuđujućih presuda, neophodno je preispitati u unaprijediti krivično-pravnu zaštitu spomen-obilježja kroz izmjene Krivičnog zakonika Crne Gore. Neophodno je i sankcionisati neizvršavanje odluka sudskih organa kada su u pitanju uklanjanja nezakonito podignutih spomen-obilježja na teritoriji Crne Gore.

Preporuke za institucije koje su odgovorne za spomen-obilježja na teritoriji Crne Gore

Ministarstvo kulture i medija Crne Gore: Učiniti dostupnim u elektronskoj formi Centralni registar spomen-obilježja na teritoriji Crne Gore sa dosijeima spomen-obilježja; Pravilnikom definisati kriterijume za odabir i broj članova Komisije Ministarstva kulture i medija Crne Gore; Definisati Poslovnik o radu Komisije Ministarstva kulture i medija Crne Gore; Izvršiti analizu stanja i dati preporuke za izmjenu pojedinih članova Zakona o spomen-obilježjima; Definisati staranje o spomen-obilježju nakon prestanka rokova koji su navedeni u dokumentaciji; Posebno definisati pitanje spomenika koji su pokloni i ne prolaze zakonske procedure;  Pokrenuti procedure za kontrolu i uklanjanje spomenika koji su u javnom prostoru postavljeni bez važeće zakonske procedure; Formirati stručno tijelo koje će se starati o sprovođenju konkursa na državnom nivou a koje može biti sastavljeno od članova Udruženja arhitekata Crne Gore, Udruženja likovnih umjetnika Crne Gore, Udruženja istoričara umjetnosti i dr. Formirati bazu stručnjaka i stručnjakinja koji mogu biti članovi komisija za odabir idejnih rješenja.

Uprava za zaštitu kulturnih dobara: Učiniti javnim Registar spomen-obilježja koja su kao zaštićena kao kulturna dobra; Postaviti oznake na spomen-obilježjima koji su zaštićena kulturna dobra.

Glavni grad Podgorica, Prijestonica Cetinje, opštine: Izraditi i učiniti javnim Registre spomen-obilježja na teritoriji Glavnog grada, Prijestonice Cetinje i opština; Izraditi i učiniti javnim Evidenciju objekata bespravno podignutih kao spomen-obilježja; Donijeti Programe podizanja spomen-obilježja za narednu godinu do decembra tekuće godine;  Ograničiti zakonski vrijeme za završetak postupka postavljanja spomenika, jer pojedini procesi traju i više godina, a u nekim slučajevima se odustaje od realizacije;  Organizovati javne rasprave sa stanovnicima mjesnih zajednica kako bi se sa njima razgovaralo o značajnim događajima, ličnostima, kojima se želi odati počast u javnom prostoru i oko kojih građanke i građani imaju konsenzus; Pokrenuti procedure za uklanjanje spomen-obilježja koja su postavljena bez sprovedene zakonske procedure; Precizirati zakonski sve elemente koji su važni za uspješnu realizaciju konkursa; Promijeniti način raspisivanja tendera za spomen-obilježja, s obzirom na to da je neadekvatan za umjetnička djela; Obavezati sve naručioce i finansijere spomenika da sklope ugovore sa umjetnicima/umjetnicama, kako bi se zaštitila autorska prava.

Udruženje Likovnih umjetnika Crne Gore: Definisati Pravilnike/smjernice o autorskim honorarima; Inicirati pokretanje procedure za precizno zakonsko regulisanje postavljanja skulptura u javnom prostoru.

(Kraj)

Komentari

nastavi čitati

FELJTON

DR TATJANA KOPRIVICA: SPOMENICI U CRNOJ GORI 2006–2022. (IV): Uništavanje, prepravke i krađa

Objavljeno prije

na

Objavio:

Monitor prenosi publikaciju Centra za demokratsku tranziciju (CDT) koja se bavi spomeničkom problematikom u periodu od sticanja nezavisnosti od prošle godine, a koju je sačinila dr Tatjana Koprivica

 

Uništavanje spomenika: Na više spomenika u periodu 2006–2022. izvršena su ozbiljna oštećenja.

Spomenik Tuđemilskoj bici, čiji se dan slavi kao Dan Vojske Crne Gore, postavljen 7. oktobra 2008, srušili su nepoznati počinioci u noći 22/23. februara 2011. Stakleni dio spomenika civilnim žrtvama ratova na prostoru Jugoslavije 1991-2001. u Podgorici je, zbog čestih oštećenja, uz saglasnost autora, 2015. zamijenjen mermernim. U decembru 2007, po bisti Grgura Barskog, iscrtani su kukasti krstovi. I spomenik crnogorskim komitama 1916–1929. u Nikšiću oštećen je odmah nakon postavljanja. Za oštećenja biste Nikole Kovačevića u Nikšiću, koja je sa postamentom oborena, počinioci nijesu identifikovani i nijesu odgovarali. Spomenik Ljubu Čupiću je grubo povrijedio uriniranjem 12. 6. 2021. počinilac M. I. Ovo je dovelo do protesta građana u više crnogorskih gradova. Počinilac je osuđen na kaznu zatvora od 10 mjeseci. Skulpture „Moji ljudi”, Dubravke Duletić u Podgorici oštećene su 3. 11. 2022.

Prepravljanje spomenika: Spomeniku na Bojnoj njivi u opštini Mojkovac (1996), na inicijativu Srpskog nacionalnog savjeta Crne Gore, bez odobrenja, 2015. dodat je krst i natpis „Mi smo pali da bi Crna Gora i Srbija živjele“. Osnovni sud u Bijelom Polju je odgovorno lice, M. V, osudio uslovno na kaznu zatvora od jedne godine, ali se kazna „neće izvršiti ukoliko u okviru tri godine ne izvrši novo krivično djelo“.

U spomen kompleksu u Dolima (1977, Luka Tomanović) u opštini Plužine, SPC je 2006. dodala kapelu koja je sagrađena bez saglasnosti nadležnih institucija.

Krađa spomen-obilježja: U više slučajeva zabilježena je krađa spomen-obilježja, posebno bisti istaknutih narodnih heroja i boraca, koji su postavljene prije 2006: Vlada Milića, Špira Mugoše, Đoka Prelevića, Marka Miljanova, Boška Boža Radulovića, Sava Kažića. Zbog nedostatka finansijskih sredstava, neke od njih su zamijenjene neadekvatnim rješenjima.

Nerealizovani spomenici: Iako su donesene odluke o podizanju spomen-obilježja, neka od njih nijesu realizovana. Knjaz Danilo Petrović Njegoš nije dobio spomenik na Cetinju, iako je odluka o tome donešena 2009. Spomenik Đerđu Kastriotu Skenderbegu u Ulcinju koji je trebalo podigne po uzoru na monumentalnu konjaničku skulpturu Skenderbega iz Tirane, nije realizovan.

Finansiranje spomenika: U dokumentaciji koji je CDT dobio od opština, nijesu dostupni precizni finansijski izvori finansiranja i ugovori za izradu spomenika.

Nacrtom Programa investicija za 2018, za „izgradnju“ spomenika Krstu Ivanoviću, opština Budva je predvidjela 20.000 eura. Uklonjena bista Čedomira Ljuba Čupića koštala je opštinu Danilovgrad 4.500 eura.  Donacijama građana i građanki Crne Gore i dijaspore obezbijeđen je iznos od oko 25.000 eura, za podizanje spomenika komitama u Nikšiću. Opština Bijelo Polje sklopila je ugovor o pružanju usluga sa Zlatkom Glamočakom, za izradu spomenika žrtvama otmice u Štrpcima na iznos od 16.100 eura.

Inicijative inostranih ambasada: Više spomenika postavljeno je na inicijativu i uz finansiranje predstavnika inostranih ambasada u Crnoj Gori. Spomenik spašavanju 1000 ranjenih partizana i posada savezničkih aviona (2009) u Breznima, podignut na inicijativu Kevin Lyne, tadašnjeg ambasadora Velike Britanije. Biste grofa Save Vladislavića (2013, Đorđe Lazić) u Herceg Novom i Žukova u Beranama (2020), donacije su ambasade Ruske Federacije u Crnoj Gori. Postavljenje biste Huseina Džavida (2013) U Podgorici inicirala je i finansirala Republika Azerbejdžan. Bista Tarasa Ševčenka (2011) u u Podgorici podignuta je u saradnji sa ambasadom Ukrajine.

(Nastaviće se)

Komentari

nastavi čitati

FELJTON

DR TATJANA KOPRIVICA: SPOMENICI U CRNOJ GORI 2006–2022. (III): Spomenici kao „privremeni ili pomoćni objekti”

Objavljeno prije

na

Objavio:

Monitor prenosi publikaciju Centra za demokratsku tranziciju (CDT) koja se bavi spomeničkom problematikom u periodu od sticanja nezavisnosti od prošle godine, a koju je sačinila dr Tatjana Koprivica

 

Umjetnička rješenja spomenika: Najveći broj spomen-obilježja su monumentalne figuralne predstave od bronze, mermerni obelisci i biste od bronze. Mali je broj spomenika koji korespondiraju sa savremenim umjetničkim tendencijama u skulpturi. Rijetke su moderne forme, kao što je spomenik Prešernu u Podgorici, rad slovenačkog arhitekte Roka Žnidaršiča. Među umjetnički najuspjelije monumentalne figuralne predstave spada spomenik Josipu Brozu Titu Antuna Augustinčića. U više navrata rađeni su odlivci bista ranijih autora: Draga Đurovića, Petra II Petrovića Njegoša na Cetinju i Ota Loga Veljka Vlahovića u Podgorici.

Najzastupljeniji autori spomenika i autorska prava umjetnika i umjetnica: Najzastupljeniji autori čiji su spomenici i skulpture postavljene u javnim prostorima su Zlatko Glamočak, Pavle Pejović, Nenad Šoškić, Dimitrije Popović, Mitar Živković, Risto Radmilović, Sreten Milatović, Marko Petrović Njegoš, Adina Rastoder i dr. Dimitrije Popović je najzastupljeniji u Cetinju, a Mitar Živković u Podgorici. Mlađa generacija crnogorskih umjetnika i umjetnica je jako malo zastupljena u spomenicima u javnom prostoru Crne Gore.

U više slučajeva, umjetnici su došli u sukob sa naručiocima i finansijerima spomenika, koji im nijesu isplatili dogovorene autorske honorare.

Konkursi, tenderi i komisije za odabir idejnih rješenja spomenika: Konkurse su najčešće sprovodili naručioci spomenika, što se u velikom broju slučajeva pokazalo neadekvatno. Konkursi nijesu bili dovoljno transparentni. Kod objavljivanja nekih konkursa se čini da su raspisani kako bi se „legalizovalo“ već postojeće rješenje i favorizovao određeni umjetnik. Ni konkursi „po pozivu“ nijesu bili dovoljno transparentni.

Za realizaciju spomenika najčešće su dati kratki rokovi, što dovodi do značajnog probijanja istih. Procedura za podizanje spomenika Aleksandru Lesu Ivanoviću, započeta 2017, realizovana je tek 2022. Opština Plužine je Konkurs za idejno rješenje spomenika Baju Pivljaninu, u periodu 2019–2022, raspisala čak tri puta. Građani i građanke Ulcinja tražili su poništavanje konkursa za postavljanje spomenika Servantesu.

Tenderske procedure za izradu idejnog rješenja nijesu podesne za ovu djelatnost, što se vidi iz nekoliko slučajeva sprovedenih tenderskih procedura, koje nijesu rezultirale izborom uspješnog idejnog rješenja.

U najvećem broju odgovora koji je CDT dobio u istraživanju, sastavi komisija i žirija za idejna rješenja spomenika nijesu bili poznati. Rad ovih komisija je, prema odlukama lokalnih organa, bio plaćen ili volonterski. Analiza pokazuje da su neadekvatna idejna rješenja birana i kada su u sastavu ovih komisija bili članovi i članice iz akademske zajednice, umjetnici i umjetnice koji formalno zadovoljavaju potrebne kriterijume.

Svečana otvaranja i „osveštavanja“ spomenika: Inaugurisanje spomenika u javnim prostorima iskorišćeno je za promociju političkih lidera i državnih funkcionera. Najveći broj spomenika svečano su otvorili predsjednik Crne Gore Milo Đukanović, gradonačelnik Glavnog grada Podgorice Ivan Vuković, gradonačelnik Prijestonice Cetinje Aleksandar Bogdanović, predsjednik Crne Gore Filip Vujanović i dr. Spomenici su otvarani na značajne datume iz crnogorske istorije, 13. jul, 21. maj, 19. decembar, 13. novembar i dr. Vrlo rijetko su autori skulptura učestvovali u svečanostima povodom njihovog postavljanja – Dimitrije Popović, Veljo Stanišić.

Kod spomenika koje je, bez zvanične zakonske procedure, podigla SPC, u blizini vjerskih objekata, kojih je najviše u Podgorici, svečana otvaranja pratila su i osveštavanja spomenika i bila su dio proslave vjerskih praznika.

Vlada Crne Gore i politika postavljanja spomenika: Vlada Crne Gore je inicirala i finansirala podizanje više monumentalnih spomenika: spomenik bici na Fundini, spomenik bici na Tuđemilima, spomenik herojima Božićnog ustanka na Cetinju, čiji je autor Pavle Pejović.

Vlada je, shodno čl. 9 Zakona o spomen obilježjima, rukovodeći se značajem postavljanja spomen-obilježja, donijela odluku o odobravanju njihovih postavljanja prije isteka 20 godina od preminule osobe, kako je definisano zakonskim aktima u slučajevima podizanja spomen-obilježja Miodragu Dadu Đuriću, Janu Karskom u Kotoru, Vidoju Žarkoviću u Nedajnom i Urošu Toškoviću u Baru.

Dislokacija spomenika: U više navrata, u navedenom periodu, izvršena je dislokacija spomenika koji su nastali u periodu prije 2006. Razlozi dislokacije bili su najčešće izgradnja novih stambenih i poslovnih cjelina i prenamjene objekata čija imena su nosili. Takav je slučaj sa spomenikom poginulim radnicima Monopola duvana Svetlane Kane Radević, bistom Stanka Dragojevića u Podgorici, bistama Lenke Jurišević i Špira Dacića u Bijelom Polju, spomenikom borcima i civilnim žrtvama (fudbalerima i sportskim radnicima) poginulim za slobodu NOB-a u 1941–1945. i dr.

Spomenici kao privremeni/pomoćni objekti: U pojedinim slučajevima, skulpture su u opštinskoj dokumentaciji kategorisane kao privremeni i pomoćni objekti. Skulptura u obliku ćiriličnog slova Lj, autora Velja Stanišića i Radomana Čvorovića, postavljena u Nikšiću, definisana je kao „pomoćni objekat-kapija-tiposkulpture-tip 5“. „Crnogorsko oro“ vajara Mitra Živkovića u Podgorici je kategorisano kao „privremeni objekat montažnog karaktera-skulptura“. Skulpture Dubravke Dude Duletić „Moji ljudi” postavljene su u Podgorici 2022. Kategorisanje spomenika kao „privremeni ili pomoćni objekti” je neprimjereno za umjetnička djela.

Uklanjanje spomenika: Bista Čedomira Ljuba Čupića, rad Mitra Živkovića, postavljena na trgu u Danilovgradu u maju 2022, pa je, nakon reakcije javnosti, zbog neadekvatnog rješenja, uklonjena samo nekoliko dana kasnije.

Spomenici u podrumu: Spomenik Krstu Ivanoviću, rad Zlatka Glamočaka, još uvijek nije postavljen, iako je autor, još 2008, nakon dogovora sa opštinom Budva, izradio spomenik. Poprsje kralja Bodina (2018, Zlatko Glamočak), koje je finansiralo Ministarstvo kulture Crne Gore, nije postavljeno u Baru, kako je bilo predviđeno.

Spomenici na smetlištima: Bista Save Kovačevića je 2011. pronađena na smetlištu u Grahovu. Na inicijativu stanovnika Grahova i CK JKPCG, prenešena je u porodičnu kuću Kovačevića u Nudolu. Nakon prijetnji da će završiti u moru, bista Veljka Vlahovića (1976, Luka Tomanović), čije je ime nosilo brodogradilište u Bijeloj od 1976. do 1992. godine, sklonjena je i odložena ispred radničke menze, a postament je u jednom od magacina brodogradilišta. Bista je poklonjena rodnoj kući Veljka Vlahovića.

(Nastaviće se)

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo