Povežite se sa nama

INTERVJU

Dr MARIJA OBRADOVIĆ, POLITIKOLOŠKINJA: Surova eksploatacija radnika periferije

Objavljeno prije

na

Dr Marija Obradović, sa beogradskog Insituta za noviju istoriju Srbije, godinama istražuje procese privatizacije u Srbiji. Sa njom smo razgovarali i o široj slici ove pojave, o svjetskom sistemskom problemu odnosa centar-periferija. MONITOR: Kako da razlikujemo ono što je neminovno i dobro za život ljudi na čitavoj planeti od onoga što je naličje procesa globalizacije ?
OBRADOVIĆ: Globalizacija u osnovi predstavlja savremeni društveno-istorijski oblik dugotrajnog istorijskog procesa koncentracije i centralizacije kapitala na globalnom nivou koja prati razvoj kapitalizma od njegovih početaka u 16. veku do danas. Radi se o koncentraciji i centralizaciji svojinskih prava. Bitna karakteristika procesa globalizacije je jačanje i usložnjavanje finansisko-ekonomskih veza između zemalja centra i periferije svetskog kapitalističkog sistema. U međunarodnoj podeli rada, zemlje periferije poprimaju sve više funkciju proizvodnih platformi za produkciju roba finansiranu investicijama multinacionalnih kompanija, banaka, preduzeća i drugih privrednih subjekata centra. Bitna karakteristika procesa globalizacije je i širenje dvostrukog tržišta rada na globalnom nivou, eliminisanje gotovo u potpunosti svake konkurencije na tržištu finansiskog kapitala, uz zaoštravanje konkurencije na tržištu rada.

Iako proces globalizacije vodi procentualnom smanjenu učešća nadnica u svetskom bruto nacionalnom dohotku, širenje dvostrukog tržišta rada dovodi do znatno brže pauperizacije radničke klase periferije.

MONITOR: A kada se radi o Evropi?
OBRADOVIĆ: Prema podacima Instituta iz Kelna u periodu između 1980 i 2001. došlo je do znatnog porasta realnih nadnica u zemljama Evropske unije. U zemljama Istočne Evrope u vreme privatizacije društvenog kapitala koja predstavlja kjlučni proces globalizacije, došlo je do dramatičnog pada realnih nadnica. Od 1989. do 1995. godine nadnice su u zemljama centralne Evrope padale u proseku 22 odsto godišnje, a u zemljama jugoistočne Evrope čak za 52,2 odsto. U istom periodu stopa siromaštva porasla je u zemljama centralne Evrope za 18 odsto, a u zemljama jugoistočne Evrope za 40,7 odsto.

Prema podacima Evropske fondacije za unapređenje životnih i radnih uslova, radno vreme u zemljama Istočne Evrope u proseku iznosi 44,4 časova nedeljno i znatno je duže od radnog vremena u zemljama Zapadne Evrope gde u proseku iznosi 38,3 časova nedeljno.

Očigledno je da je stopa eksploatacije radničke klase u Istočnoj Evropi znatno veća od one u Zapadnoj, što je i poenta dvostrukog tržišta rada kao bitne odrednice procesa globalizacije.

MONITOR: Kao da gledamo dokumentarne filmove o velikoj depresiji u SAD 1929-33, lako uočavamo sličnosti, čak i „podjelu uloga”?
OBRADOVIĆ: Pravljenje paralele između Velike depresije u SAD i zemljama Zapadne Evrope sa početka 30-tih godina i socijalno-ekonomske situacije nastale u Istočnoj Evropi nakon pada komunističkog sistema krajem 80-ih godina 20.veka nije retko u naučnoj literaturi. Sličnost se obično traži u masovnoj nezaposlenosti i masovnim samoubistvima pripadnika radničke klase koji su ostali bez posla i izvora egzistencije. Između 1989. I 1995. godine stopa samoubistava porasla je u centralnoj Evropi za 78 odsto, a u zemljama jugoistočne Evrope za 5,85.

Ukupna vrednost roba i usluga proizvedena u tranzicionim ekonomijama Istočne Europe opala je od 1989. do 1995. godine za četvrtinu realne vrednosti. Posle velike ekonomske krize iz 1929-33, taj pad predstavlja najveću mirnodopsku kontrakciju u svetskom proizvodu. U isto vreme, siromaštvo se značajno proširilo u regionu. Procenjen broj siromašnih u periodu 1993-95 iznosio je 15,6 miliona ljudi. Prosečan prihod siromašne osobe iznosio je oko 2,8 dolara dnevno. Sistem ranije garantovanih socijalnih davanja, besplatne zdravstvene zaštite i besplatnog obrazovanja počeo je značajno da se narušava. Smrtnost stanovništva je mnogo porasla, bez mirnodopskog presedana.

Društveni proizvod u Istočnoj Europi‚ 1996. godine aproksimativno je iznosio 80 odsto njenog društvenog proizvoda iz 1987.

MONITOR: Vaša istraživanja pokazuju pravi debakl privatizacije u zemljama Istočne Evrope. Šta su glavni pokazatelji takvog stanja?
OBRADOVIĆ: Prema Izveštaju o tranziciji Evropske banke za rekonstrukciju i razvoj za 2010. godinu stope rasta u Istočnoj Evropi nakon 2007. godine značajno opadaju.

Od 2000-08. u većini zemalja Istočne Evrope nakon sprovedene masovne privatizacije društvenog kapitala rast se zasnivao na fluktuirajućem dotoku kapitala i domaćoj tražnji. Rezultat toga je bio da izvoz nije išao u korak sa uvozom, što je dovelo do velikog spoljnotrgovinskog deficita u većini istično-evropskih zemalja.

U datom Izveštaju kao glavne karakteristike poslovnog okruženja u zemljama tranzicije iznose se: niska obrazovna i kvalifikaciona struktra preduzetnika, korupcija, neuređena poreska politika, nerazvijena infrastruktura i visoka stopa kriminala.

Razvojni tranzicioni model očito sadrži značajne protivurečnosti koje su se oštro ispoljile u periodu svetske ekonomske krize.

MONITOR: Zanimljivo je da je na slom berze i trgovine nekretninama među prvima upozorio jedan od najboljih poznavalaca ovih poslova, Džordž Soros?
OBRADOVIĆ: Soroševo „predviđanje”, sasvim je shvatljivo pošto on pripada svetskim poslovnim krugovima i ima pristup relevantnim informacijama. Drugo je pitanje ko je platio cenu krize svetske kapitalističke ekonomije. Očito je da su to zemlje periferije, a prvenstveno radnička klasa ovih zemalja.

MONITOR: Neki naši ekonomisti smatraju da je Rusija uspješnije vodila svoju privatizaciju, naročito kada je Putin pod svoju kontrolu stavio ruske tajkune?
OBRADOVIĆ: O privatizaciji u Rusiji teško je govoriti jer ne postoji relevatna literatura koja bi se bazirala na empirijskim ekonomsko-istorijskim istraživanjima. Pad komunističkih sistema krajem 80-tih je neistražen proces. Otvoreno je pitanje o istorijskoj ulozi komunističke nomenklature u tom procesu, imajući u vidu da je ova društvena mreža realni „dobitnik tranzicije”, jer je kroz proces privatizacije uspostavila svoje privatno vlasništvo nad društvenim kapitalom. Ja mislim da je izazovnije pitanje zašto je radnička klasa realsocijalističkih zemalja dozvolila pripadnicima nomenklature da se domognu vlasništva nad društvenim kapitalom.

Danas je široko prihvaćeno stanovište da su komunistički režimi u Istočnoj Europi pali zbog nekonkurentnosti privreda tih zemalja na međunarodnom tržištu i relativne ekonomske nerazvijenosti.

Tokom sedamdesetih godina 20. veka istočno-evropske zemlje dosta su se zadužile kod MMF i Svetske banke. Sedamdesete su bile decenija jeftinih kredita. Zemlje Istočne Evrope su tada pokušavale da razviju industrijske grane koje su zahtevale velika kapitalna ulaganja u tzv. ,,velike projekte” za koje nisu imale dovoljna finansijska sredstva.

Zaduženost Istočne Evrope je iznosilo je 67 milijardi dolara 1981. godine. U isto vreme Svetska banka je izvršila reevaluaciju rizika za davanje kredita zemljama Istočne Evrope, što je za posledicu imalo teže odobravanje kredita tim državama. Ranih osamdesetih godina 20. veka zemlje komunističkog bloka bile su primorane da redukuju uvoz po osnovu konvertibilnih valuta. Na kraju 1989. godine Poljska, Mađarska, Bugarska, a takođe i Jugoslavija suočile su se sa problemima spoljne nelikvidnosti zbog neefikasnosti svojih ekonomija.

MONITOR: Šta je bio glavni instrument promjena?
OBRADOVIĆ: Spoljni faktori, masovni revolt ili pokreti odozdo nisu porazili komunizam. Karen Henderson i Neil Robinson u knjizi Post-Communist Politics, An Introduction, na sledeći način opisuju ulogu komunističkih elita u urušavanju komunističkih režima u Evropi:

,,Možemo tvrditi da je kolaps komunizma bio uzrokovan ne-sistemskim varijablama isto onoliko koliko i međunarodnom konkurencijom. Od posebnog značaja ovde bi bila odluka da se pristupi reformi doneta od strane Mihaila Gorbačova i sovjetskog rukovodstva. Komunistička rukovodstva u većini slučajeva nisu bila svrgnuta već su predala vlast kroz pregovore”. Komunističke nomenklature kao i opozicione grupe u zemljama Istočne Evrope, iskoristile su ideologiju nacionalizma (,,svete” simbole) za uspostavljanje kontrole nad masama. Verovatno je tačno reći da je nacionalizam moćna ideologija jer budi nadu mnogih da će i oni učestvovati u podeli kolača.

MONITOR: Nekoliko država članica EU je pred bankrotom?
OBRADOVIĆ: Periodične krize svetskog kapitalističkog sistema uvek su najoštrije oblike imale na periferiji. Tako i se i danas socio-ekonomski efekti svetske krize mnogo jače i očiglednije ispoljavaju u poluperifernim zemljama EU, kao što su Grčka, Portugalija, Irska, Španija ali i istočno-evropske zemlje, članice EU, nego u zemljama jezgra.

Antikapitalistički pokret

MONITOR: Kao reakcija na ekonomske aspekte globalizacije i seljenje velikih zapadnih industrija za istočna tržišta jeftine radne snage, javio se prilično snažan antiglobalistički pokret,ali i alterglobalizam. Kakav je vaš stav prema ovim pojavama?
OBRADOVIĆ: Antiglobalistički pokret je u osnovi antikapitalistički pokret. Njegova ideologija se bazira na posmatranju svetskog kapitalističkog sistema kroz dihotomiju centar-periferija.Vitalnost kapitalističkog sistema vidi se u eksploataciji periferije od strane zemalja centra raznim metodama od kojih je značajna neravnopravna međunarodna trgovina. Stoga je delatnost STO čest predmet napada aktivista antiglobalističkog pokreta. Međutim, treba naglasiti da ovaj antiimperijalistički pokret ima najaču organizaciju i najveći broj članova u zemljama centra, pre svega SAD i zemljama Zapadne Evrope.

Tajanstvena uloga komunističke nomenklature

MONITOR: Neki od ruskih tajkuna, kao Oleg Deripaska,kupovali su dosta i po Crnoj Gori. Koliko su nacionalni tajkuni, samostalni i koliko su uopšte sposobni za konkurentnu poslovnu aktivnost bez državne pomoći i pritiska?
OBRADOVIĆ: Već smo istakli da su istraživanja uloge komunističke nomenklature u rušenju komunističkih sistema retka u Istočnoj Evropi , pa time i na prostoru bivše Jugoslavije. U slučaju SFRJ od velikog društvenog interesa je istraživanje istorijske uloge nacionalnih partijskih rukovodstava u rušenju Jugoslavije ali i njihovog kasnijeg ,,snalaženja” u tranziciji i privatizaciji. Evidentna je istorijska veza između razbijanja SFRJ putem građanskog rata i privatizacije društvenog kapitala. Malo je verovatno da bi kapital društvenih preduzeća ostao potpuno van kontrole radničkih saveta, na milost i nemilost poslovodstvu preduzeća koja su sa nacionalnim partijskim rukovodstvima sačinjavali društvenu mrežu komunističke nomenklature, bez istorijske situacije raspada zemlje. O tome ubedljivo svedoči klijentelistička partijska struktura postkomunističkih nacionalnih političkih sistema u svim bivšim jugoslovenskim republikama. Nasuprot dezorjentisanoj i do krajnjih granica pauperizovanoj radničkoj klasi bivše Jugoslavije nalaze se klijentelisički organizovani delovi nacionalnih nomenklatura koje se kroz kvazi parlamentaran sistem bore za što veći deo društvenog kapitala.

Nastasja RADOVIĆ

Komentari

INTERVJU

GORAN ĐUROVIĆ, DIREKTOR MEDIA CENTRA: Neophodna veća odgovornost

Objavljeno prije

na

Objavio:

Početak procesa profesionalizacije institucija ne obećava jer se na većinu rukovodnih pozicija dovode osobe koje nemaju neophodna znanja, vještine, iskustvo a kojima je jedina preporuka bliskost partijama na vlasti

 

MONITOR: Skupština Crne Gore imenovala je devet novih članova Savjeta RTCG. Može li novi sastav Savjeta donijeti promjene RTCG bez sistemskih promjena?

ĐUROVIĆ: Koliko će novi Savjet RTCG biti efikasan i da li će imati integritet, pokazaće prvi mjeseci njihovog mandata. Pošteno je dati priliku novom Savjetu da svojim djelima pokažu koliko znaju i koliko mogu. Promjene u RTCG su moguće i isključivo zavise od ključnog upravljačkog tijela a to je Savjet. Ukoliko i ovaj Savjet počne da traži opravdanja i izgovore da nemaju nadležnosti, kao što su to pojašnjavali članovi prethodnog Savjeta, građani mogu odmah da znaju da od suštinskih promjena nema ništa. Naravno, i novom Savjetu biće lakše da izvrši neophodne promjene ukoliko sve institucije u Crnoj Gori budu krenule u proces profesionalizacije koji podrazumijeva veću odgovornost za rezultate rada i promjene rukovodilaca koji ne isporučuju rezultate. Početak procesa profesionalizacije institucija ne obećava jer se na većinu rukovodnih pozicija dovode osobe koje nemaju neophodna znanja, vještine, iskustvo a kojima je jedina preporuka bliskost partijama na vlasti.

MONITOR: Šta je u ovoj situaciji potrebno da bi se transformacija RTCG u javni servis omogućila?

ĐUROVIĆ: Da bi počeo proces transformacije RTCG, neophodno je da Savjet izabere za generalnog direktora osobu koja ima menadžersko iskustvo, poznavanje rada medija i koja nije pod uticajem političkih partija ili bilo kojih drugih interesnih grupa. Savjet prema zakonu ima uticaj i kontrolu nad radom generalnog direktora ali ne i nižih nivoa menadžmenta. Savjet može zahtijevati i usloviti ugovorom novog generalnog direktora da svoj radni odnos veže za ostvarene rezultate. Jedan od ključnih rezultata čije ostvarenje može biti predviđeno ugovorom sa generalnom direktrom je rok do kojeg će TVCG biti prva po povjerenju građana. Prema godišnjim istraživanjima koje sprovodi sama RTCG, povjerenje građana danas je na nivou iz 2012. i dramatično je pogoršano od juna 2018. kada je generalni direktor postao Božidar Šundić (umjesto nezakonito smijenjene Andrijane Kadije).

Takođe, neophodno je da bude promijenjen kompletan menadžment i svi rukovodioci organizacionih jedinica a na njihova mjesta imenovani najsposobniji iz RTCG, a ako je potrebno, ne treba izbjeći i dovođenje neophodnih kadrova koji nisu do sada radili u javnom servisu. Neophodna je promjena Stauta i drugih opštih akata kako bi se dodatno precizirala i povećala transparanetnost procesa zapošljavanja u RTCG. Neophhodna je izrada strateškog plana razvoja RTCG… Novi Savjet RTCG, za razliku od prethodnog, mora natjerati generalnog direktora da sprovodi Odluku Savjeta o normama novinara a da one koji ne ispunjavaju normu proglasi tehnološkim viškom ili ih angažuje u eventulanim novim kanalima.

Milena PEROVIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 18. juna ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

INTERVJU

EMIR HABUL, NOVINAR IZ SARAJEVA: Šta učiniti s prošlošću

Objavljeno prije

na

Objavio:

Haški tribunal je u suštini ispunio svoju misiju. Brojne kritičare na rad Tribunala iz nevladinog sektora i među Bošnjacima pitam: šta bi bilo da nije  osnovan Međunarodni sud za ratne zločine? Ko bi sudio ratnim zločincima? I da li bi se istina o zločinima počinjenim u BiH ikada nepristrasno utvrdila

 

MONITOR: Ratku Mladiću je potvrđena prvostepena presuda iz 2017. godine. Odbijene su sve žalbe, i Tužilaštva i Mladićeve odbrane. Kako ocjenjujete ovaj događaj?

HABUL: Ovim povodom mogao bih varirati rečenicu koju je CNN plasirao povodom Mladićevog hapšenja u maju 2011, samo što je riječ hapšenje zamijenjena pojmom presuda: „Žrtvama rata u Bosni presuda je pružila izvjestan osjećaj da je ta knjiga najzad zatvorena“. Potvrđivanje prvostepene presude i doživotne robije pokazuje da je pravda stigla do vrha komandnog lanca.

Gledajući ovog generala kojem je sudski potvrđen epitet ratni zločinac,  pitam se gdje nestade sva ona arogancija. Mladića sam imao prilike sresti uživo na jednoj pres konferenciji na sarajevskom aerodromu u proljeće 1994. Svaka njegova riječ i gesta bila je nabijena arogancijom, a izgovorena riječ tvrda i prijeka. Pucao je od samopuzdanja, kao i prilikom zauzimanja Srebrenice 11. jula 1995, kada je „srpskom narodu poklonio oslobođenu Srebrenicu“. I gledam ga 8. juna u vrijeme izricanja presude i njegovih suznih očiju. To su potpuno dva čovjeka. On vjerovatno još nije svjestan šta ga snašlo, uvjeren da je prav-zdrav. Slavenka Drakulić u eseju u Jutarnjem listu piše da je pogrešno nazivati Mladića monstrumom ili pridavati mu neke psihijatrijske kvalifikacije. Referirajući se na Hanu Arent i njenu čuvenu knjigu „Banalnost zla“, Drakulić zaključuje da je i Mladić još uvijek uvjeren da je „samo radio svoj posao“. Biće korisno pročitati cijelu presudu i šta je vojska kojom je komandovao Mladić uradila ne samo u Srebrenici već i u Prijedoru (tri logora), Kotor Varoši, Vlasenici, Foči, Višegradu…

MONITOR: Dok je potvrda prvostepene presude Mladiću očekivana, iznenađenje je da je predsjednica Žalbenog vijeća iz Zambije Priska Matimba Njambe, ne samo izdvojila svoje mišljenje i tražila ponovno suđenje već se suprotstavila i kvalifikacijama o genocidu.

HABUL: Ponašanje predsjedavajuće Žalbenog vijeća ocijenjeno je kao skandalozno. Ona je bila u kontri u devet od deset tačaka. Saglasila se samo sa inkriminacijom uzimanja talaca i njihovog vezivanja za stubove dalekovoda čime je Mladić ponizio vojnike UN-a, što mu Francuzi a posebno predsjednik Širak, nikada nisu oprostili. Sličan stav sudija Njamba je pokazala i prilikom izricanja presude u suđenjima za Srebrenicu u kojima je presuđen genocid. U Sarajevu se među predstavnicima raznih udruženja  strahovalo – pošto se u danima pred izricanje presude na web portalima pojavio tekst američkog novinara – da bi vraćanje procesa Mladiću na ponovno suđenje imalo efekat aboliranja. To bi značilo da se sve vraća iz početka, ponovo izvođenje dokaznog postupka, dovođenje svjedoka, mjeseci i godine sudskih dana… Prognozu takvog ishoda lako je zamisliti: proces se ne bi okončao, presuda bi izostala što bi bila nagrada za počinjenje zločine. Srećom, stavovi ostalih sudija u Vijeću su spriječili takav rasplet. Presuda je donešena. Koliko je ona pravična, uvijek je otvoreno pitanje. Međutim, jako je važno da je donešena uprkos onoj čuvenoj rečenici iz Maestra i Margarite: „Nema pravde, vladaju samo zakoni“.

Nastasja RADOVIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 18. juna ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

INTERVJU

DRAGIŠA JANJUŠEVIĆ, ANALITIČAR:  Nema promjena uz iste matrice

Objavljeno prije

na

Objavio:

Ako nagrade i nagrađeni budu projektovani po ideološkoj ili partijskoj matrici, a ne strukovnoj , onda smo jako malo ili gotovo ništa uradili sa očekivanim promjenama nakon 30. avgusta prošle godine

 

MONITOR: Ove sedmice najavljeno je da postoji većina za usvajanje budžeta, sa kojim se kasni više mjeseci. Iako je od početka bilo jasno da nova Vlada neće biti stabilna, odavno se govori o njenoj rekonstruciji, a sada i o novim izborima. Šta to sve znači za crnogorsko društvo i kako vidite dalji ishod ovih procesa?   

JANJUŠEVIĆ: Sva ova dešavanja oko usvajanja budžeta, trvenja unutar parlamentarne većine i Vlade, priča oko rekonstrukcije Vlade poslije šest mjeseci njenog formiranja, govori samo o činjenici da mi prolazimo porođajne bolove demokratije poslije 30 godina simuliranja višestranačja i demokratičnosti. To svakako znači da kao građansko društvo izuzetno sporo sazrijevamo, da je taj plemenski korijen veoma dubok i da su ostaci te svijesti jako prisutni i vidljivi. Sigurno će biti potrebna minimum dva izborna ciklusa da se ustabilimo i konsolidujemo kao demokratija koja će biti servis građana a ne partija.

MONITOR: Prethodne sedmice izabran je novi mitropolit MPC.  Kako vidite događaje koji su prethodili tom izboru, kao i sam doček mitropolita? Da li je dio nove parlamentarne većine, ali i Vlade, u neprimjerenom odnosu sa  SPC u Crnoj Gori, ali i Beogradom,  i šta su posljedice toga?

JANJUŠEVIĆ: Crkva se već duži vremenski period, gotovo 30 godina, svojevoljno ili ne, nalazi u političkom kontekstu, a pogotovo od usvajanja Zakona o slobodi vjeroispovijesti, krajem 2019. Crkva je takođe imala presudan uticaj u parlamentarnim izborima avgusta 2020. Sve to govori da je ona i dalje akter političkih odnosa Vlade i parlamentarne većine, opet možda ne toliko svojim voljom koliko političkom i partijskom inercijom, pogotovo onih subjekata koje je doživljavaju kao nesporan autoritet i čiju bi naklonost željeli da imaju ubuduće. Sve to pomalo baca sjenku na ustavni koncept našeg društva kao građanskog, prije svega. Iskreno vjerujem da će demokratski procesi u Crnoj Gori posložiti sve subjekte u društvu onako kako je Ustav definisao, a to je da su crkva i država odvojeni i da građanski koncept ove države ne smije biti upitan nijednog trenutka.

MONITOR: Da li je crnogorsko društvo od avgusta prošle godine i pada DPS-a, dodatno podijeljeno i zašto? 

JANJUŠEVIĆ: Crna Gora je i dalje podijeljeno društvo iz razloga što se podjele doživljavaju kao odličan instrument za homogenizaciju biračkog tijela, pogotovo u situaciji kada nova vlast otežano funkcioniše i usporenom dinamikom demontira prethodni sistem.

U tom prostoru prethodna vlast, a sadašnja opozicija vidi šansu da se  očuva i homogenizuje kroz identitetska pitanja i produbljivanje podjela kao neko ko ima monopol nad suverenitetom države i tekovinama 21. maja. Nova vlast mora da shvati da je ona generator svih procesa koji su aktuelni u društvu između ostalih i onoga što se zove nacionalno pomirenje. Kako je prethodna vlast radila na produbljavanju podjela, tako bi ova vlast trebala da radi na njihovom prevazilaženju.

MONITOR: Kako vidite neka nova imenovanja, poput izbora Bećira Vukovića za predsjednika Žirija    Trinaestojulske nagrade, ali i kadrovanja nove vasti po dubini? 

JANJUŠEVIĆ: Ako nagrade i nagrađeni budu projektvani po ideološkoj ili partijskoj matrici, a ne strukovnoj , onda smo jako malo iili gotovo ništa uradili sa očekivanim promjenama nakon 30. avgusta prošle godine. Sva kadrovanja od izglasavanja Vlade početkom decembra prošle godine, govore o tome koliko je svako različito vidio koncept rada nove Vlade, od mandatara, parlamentarne većine, nevladinih organizacija, crkve, analitičara medija isl. To samo govori o velikim očekivanjima nakon parlamentarnih izbora, koja se manifestuju kroz razočarenja u kadrovskom pogledu kad je dinamika reformi znatno usporenija od očekivane.

 MONITOR: U posljednjem dokumentu Evropske komisije u kom se mjeri napredak Crne Gore na poljima organizovanog kriminala i korupcije, nijesu konstatovani pomaci, a između ostalog nova vlast kritikovana je jer nije postavila ni šefove i članove radih tijela za ta poglavlja.  Da li je nova vlast na tim poljima mogla uraditi više, bez obzira na zarobljenost institucija te tridesedogodišnje nasljeđe DPS-a?

JANJUŠEVIĆ: Novoj vlasti su definitivno bile svezane ruke u borbi sa korupcijom i organizovanim kriminalom, što govori o trideset godina vladavine jedne iste dominantne strukture u kojoj je kriminal i korupcija srastao sa državom i gotovo progutao sve institucije sistema. E, sad je pitanje koliko se moglo i da li se moglo više i bolje. Prvo je politički pristup i koncept tom problemu, jer  sve tri grupacije iz vladajuće koalicije nijesu jednako vidjele kako treba prići tom problemu, drugo je pitanje da li smo imali stručne i profesionalne ljude koji su mogli da odgovore tim zadacima koji su izuzetno kompleksni. Mislim da su se u ovom polju morala tražiti i konsultovati pozitivna međunarodna iskustva i prakse od Italije, Amerike, Hong Konga, Singapura, itd.

MONITOR: A na drugim poljima? Vaša organizacija uključena je u proces  izbornih reformi. Kako taj proces teče u parlamentu koji je u nekoj vrsti konstantne političke krize?

JANJUŠEVIĆ: Mi kao organizacija u prethodnom periodu  nikada se nijesmo kandidovali za učešće u radu skupštinskih tijela koja su dosad pokazala jednu lošu praksu, a to je da poslije rada svih stručnih tijela na izmjenama izbornog zakonodavstva, naš izborni proces je bio gori od onog kojeg smo željeli da mijenjamo i unapređujemo. Što će reći da smo imali jednu simulaciju reformi i unapređenja izbornog zakonodavstva, od strane prethodne vlasti. Sada kada je vlast promijenjena prvi put na izborima, želimo da damo svoj doprinos, vjerujući da će postojati istinski politički konsenzus svih parlamentarnih  subjekata o neophodnosti unapređenja izbornog zakonodavstva, kojeg nije bilo u proteklih 30 godina. Isto tako vidimo bojazan da se takva praksa nastavi jer većinski dio opozicije bojkotuje rad parlamenta kao i skupštinskih radnih tijela.

MONITOR: Kako vidite procese unutar opozicije? Može li se očekivati reforma najveće opozicione partije, nekadašnje vlasti, dok je na njenom čelu predsjednik Milo Đukanović, i koliko je ta reforma važna za ozdravljenje cjelokupnog društva?

JANJUŠEVIĆ: Tu je situacija jako interesantna. Kada govorimo o DPS-u imamo jednu konstantu da DPS svoju monolitnost i homogenost postiže zahvaljujući predsjedniku partije i države. Sa druge strane taj pristup dobrim dijelom koči unutarstranačke reforme za koje su svjesni da moraju otpočeti, kao i slabi koalicioni potencijal ove partije, upravo zbog takve pozicije. Ove okolnosti  me podsjećaju na nekadašnji SNP koji je gradio svoju snagu i homogenost zahvaljujući lojalnosti prema Slobodanu Miloševiću, a što mu je značajno slabilo koalicioni kapacitet. Kad su napravili otklon od Slobodana Miloševića značajno su podigli koalicioni potencijal ali i otvorili frakcije i „struje“ u stranci. Isto to očekuje i DPS u susret narednim parlamentarnim izborima. Da li će ući u suštinske reforme bez gospodina Đukanovića i otvoriti koalicioni kapacitet prema partijama iz vlasti kojima se  obraćaju od izbora u Nikšiću i Herceg Novom, ili će ostati na simuliranim reformama i autokratskom modelu vođenja partije, ostaje da se vidi.

Milena PEROVIĆ

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo