Povežite se sa nama

DRUŠTVO

DRAMATIČNI PODACI O PADU NATALITETA: Crna Gora, zemlja starih

Objavljeno prije

na

Posvećenost Crne Gore politici održivog razvoja je neupitna, prva je rečenica u Nacionalnoj strategiji održivog razvoja do 2030. godine (NSOR). Iz Ministarstva održivog razvoja i turizma tvrde da je riječ o najvažnijem strateškom dokumentu u Crnoj Gori kojim se planira gdje ćemo, šta ćemo i kako ćemo kao država i društvo.

Na Strategiji, koja ima blizu 400 stranica, je par godina radio tim eksperata na čelu sa prof. dr Gordanom Đurović. Ministar održivog razvoja i turizma Branimir Gvozdenović na okruglim stolovima na kojima je Strategija prezentovana ponavlja da je osnovni princip strategije ,,unaprijeđenje ukupnog blagostanja svake generacije koje zahtijeva četiri osnovna resursa – ljudske, društvene, prirodne i ekonomske”.

Strategija pokazuje međutim da ka tom blagostanju krećemo sa oslabljenim resursima. Najcrnje je stanje sa osnovnim – ljudskim resursima: ,,Prirodni priraštaj se smanjio sa 5.636, koliko je iznosio 1991. godine, na 1.368 u 2011. godini. U 2011. godini prirodni priraštaj je bio i najmanji u posljednjih dvadeset godina. Dok su stope prirodnog priraštaja 1951. i 1961. godine iznosile 20,8‰ i 20,4‰ (respektivno), na posljednja dva popisa stanovništva brojke su bile značajno drugačije – 4,3‰ u 2003. godini, odnosno svega 2,2‰ u 2011. godini”.

Primjetan je trend starenja stanovništva, kao i rast broja umrlih: broj umrlih se u periodu od 1991. do 2011. godine povećao sa 3.975 na 5.847.

Najveći demografski pad zabilježen je na sjeveru Crne Gore: ukupno 47,3% stanovništva Crne Gore je 1948. godine živjelo u sjevernom regionu, da bi u 2011. godini ta brojka iznosila 28,7%. Više od 50 odsto državne teritorije naseljava manje od trećine ukupnog broja stanovništva.

Da dugoročno neće biti bolje, govore podaci iz projekcija Ujedinjenih nacija, koji se citiraju u Strategiji. Prema njima negativni demografski trendovi do 2050. godine usloviće smanjene broja stanovnika u Crnoj Gori od oko 8,2 odsto, pa će 2050. godine u našoj zemlji živjeti 574.000 stanovnika, što približno odgovara populaciji s kraja 1970-ih godina. Ujedinjene nacije predviđaju da će do 2100. godine u Crnoj Gori biti još manje stanovnika, odnosno svega 437.000, što približno odgovara populaciji iz 1950-ih godina.

Konstatuje se da bi ,,pri sadašnjim stopama fertiliteta i mortaliteta i nultim migracionim saldom, Crna Gora bi već nakon 2015. godine mogla da započne proces depopulizacije”. Zato je potrebno preduzeti mjere: spriječiti i ublažiti efekte starenja stanovništva, spriječiti i ublažiti efekte migracija.

Strategija preporučuje da će biti neophodno da se poveća radna aktivnost da bi se ostvario sadašnji nivo ekonomskog razvoja. Prvenstveno stanovništva od 15 do 67 godina. Predlaže se i da se nedostatak radne snage nadoknadi radnicima iz inostranstva, kao i radnim angažovanjem starije populacije – preko 67 godina starosti! Sve to da bi se dostigao sadašnji nivo.

Citiraju se i predviđanja MONSTAT-a da se do 2030. može očekivati povećanje broja doseljenih odnosu na broj odseljenih lica. Po toj projekciji obrazovani mladi će iz Crne Gore odlaziti u države EU, a kod nas će dolaziti niskokvalifikovani radnici iz regiona, zatim imigranti starije životne dobi (zbog klimatskih pogodnosti), kao i imigranti iz Afrike i Azije. Pa se preporučuje da Crna Gora, kao zemlja sa malim brojem stanovnika, ,,uloži dodatne napore u okviru kulturnih politika u očuvanju samobitnosti i izvornog identiteta crnogorskih građana”.

U Strategiji je predstavljeno obilje mjera kako bi Crna Gora doprinijela ostvarivanju globalnih ciljeva održivog razvoja. Neke od preporuka su: afirmacija tolerantne i savremene porodice i ostvarivanje preduslova za zdrav razvoj pojedinca u okviru porodice; eliminacija rodne, nacionalne, vjerske, seksualne i diskriminacije po pitanju godina ili zdravstvenog stanja; mjere protiv siromaštva, a za uspostavljanje veće zapošljivosti radne snage i eliminaciju socijalne isključenosti; predloženo je i da se stimuliše društvena solidarnost, da se jača povjerenje građana u demokratski politički sistem i njegove institucije, da se obezbijede uslovi za eliminaciju korupcije, organizovanog kriminala, kriminala i terorizma, kao i da se zaustavi degradacija vrijednosti obnovljivih prirodnih resursa: biodiverziteta, vode, vazduha, zemljišta…

U Akcionom planu NSOR prva stavka je Unapređenje stanja ljudskih resursa. U cilju sprečavanja i ublažavanja starenja stanovništva predložene su mjere: razmotriti mogućnost stimulacije rađanja; obezbijediti adekvatan nivo socijalnih davanja za djecu; jačanje porodičnih vrijednosti; obezbijediti održivost penzionog sistema…

Najavljeno je da će NSOR do 2030. godine u julu biti predstavljena na zasijedanju Političkog foruma na visokom nivou u okviru Savjeta UN-a za socijalna i ekonomska pitanja.

Prošle nedjelje je Nacionalni savjet za održivi razvoj razmatrao Strategiju. Na čelu Savjeta, koji bi trebao da bude u prvim redovima borbe da se ublaže sumorna predviđanja iz Strategije, je Filip Vujanović. Nacionalni savjet je inače pun ministara i drugih DPS djelatnika koji su mjesecima unazad kojevitezali da je jedan od najvećih udara na budžet Crne Gore naknada za majke sa troje djece. A u Strategiji fino piše da treba – razmotriti mogućnost stimulacije rađanja, jer je depopulizacija Crne Gore već otpočela. Razmotriće. Kao i do sada.

STATISTIKA O OBRAZOVANJU, ZDRAVSTVU I EKONOMSKIM RESURSIMA: Siromaštvo i dalje problem

U Strategiji se nakon mračnih demografskih činjenica i projekcija prezentuje stanje u zdravstvu i obrazovanju. ,,Budžet koji se u Crnoj Gori izdvaja za zdravstvo iznosi 461 dolar , odnosno 926 dolara po stanovniku, kada se u obzir uzme kupovna moć. Ova izdvajanja su viša u odnosu na Albaniju (240$, tj. 539 PPP $) i Makedoniju (312$, tj. 759 PPP $), u nivou Bosne i Hercegovine (449$, tj. 928 PPP $) i Srbije (475$, tj. 987 PPP $), ali značajno niža u odnosu na Hrvatsku (982$, tj. 1517 PPP $) i Sloveniju (2085$, tj. 2595 PPP $). S aspekta nejednakosti, analiza plaćanja usluga iz džepa građana pokazuje da i dalje siromašni daju više novca za liječenje i lijekove”.

Obrazovanje se definiše kao ključni strateški interes Crne Gore, koji zahtjeva pristup sa najvećom mogućom odgovornošću i to na svim nivoima obrazovanja. U Strategiji se konstatuje da je: smanjena vaspitna uloga škola (o čemu svjedoči porast nasilja među djecom i mladima) i oslabljena etička dimenzija (plagijarizam) na nivou visokog obrazovanja. Oslabljena je veza između škole i tržišta rada, odnosno šire društvene zajednice.

Navodi se i da Univerzitet Crne Gore do sada nije uspio da se plasira ni na jednu od tri najuglednije rang liste najboljih univerziteta na svijetu, za razliku od vodećih univerziteta u regionu. Citirani su i rezultati istraživanja po kojima ,,kvalitet obrazovanja u Crnoj Gori polovina ispitanika ocijenila je kao loš, a gotovo četvrtina kao izuzetno loš. Čak 40% ispitanika smatra da naše obrazovanje nije konkurentno u odnosu na obrazovanje iz regiona”.

Zanimljivo je da se o siromaštvu citiraju zbunjujući podaci MONSTAT-a: ,,Došlo je do izvesnog poboljšanja, s tim što se siromaštvo i dalje problem stanovništva u Crnoj Gori. Udio stanovništva koji živi ispod linije siromaštva smanjio se za više od 30 %, od 11.2 % u 2005. na 8.6% u 2013”.

U poglavlju Stanje ekonomskih resursa objašnjava se: ,,25 godina crnogorske tranzicije obilježila je dekada tranzicione recesije (1990-1999), period postepenog oporavka do obnove crnogorske nezavisnosti, zatim trogodišnji period investicionog buma sa prosječnom stopom rasta BDP od 9%, te šestogodišnji period duboke ekonomske krize i sporog oporavka privredne aktivnosti. Realni BDP iz 1990. godine, dostignut je tek 2007. godine”. Prošla, ova i sljedeća godina su označeni kao – Povratak na putanju rasta! U isto vrijeme državni dug će se 59,4 u prošloj, ove godine dostići 65 odsto BDP-a, a 2017. čak 67 odsto. Ne zvuči dobro ni previđanje u Strategiji da će ,,kako bi se uredno izmirile visoke obaveze preuzete otplate duga, Crna Gora će se morati dalje zaduživati, kako bi obezbijedila izvore za servisiranje ovih obaveza”.

Predrag NIKOLIĆ

Komentari

DRUŠTVO

VIŠE STANOVNIKA UMIRE NEGO ŠTO SE RAĐA: Epidemija Bijele kuge u Crnoj Gori

Objavljeno prije

na

Objavio:

Korona, siromaštvo, iseljavanje, besperspektivnost neki su od razloga što je u Crnoj Gori prošle godine, prvi put od Drugog svjetskog rata, zabilježen negativni prirodni priraštaj. Negativan trend se ove godine pogoršava

 

Prirodni priraštaj u Crnoj Gori na kraju aprila bio je čak minus 1.218, a bijela kuga je prisutna u 21 od 24 opštine, pokazali su, početkom ovog mjeseca prezentovani, podaci Monstata. Od početka godine do kraja aprila rođeno je 2.178 beba, a preminulo je 3.396 građana. Pozitivan prirodni priraštaj bilježi se u Budvi gdje je broj rođenih za sedam veći od umrlih, Rožajama 13, a u Podgorici, koja je grad koji ima najviše rođenih, svega dva.

Crna Gora je prošlu godinu završila sa negativnim prirodnim priraštajem, jer je broj preminulih za 1 odsto veći od broja rođenih. To je prvi put od Drugog svjetskog rata, da je priraštaj negativan. Na kraju 2020. prirodni priraštaj je bio negativan u 17 opština, a tokom ove došlo je do povećanja negativnih trendova u još četiri grada, najviše na sjeveru zemlje. U pljevaljskoj opštini natalitet je u konstantnom padu, za šest mjeseci 2021. godine rođene su 62 bebe. U maju je rođeno 17, a u junu 10 beba. Statitički podaci govore da se posljednjih godina u Pljevljima na godišnjem nivo rađa do 200 beba, a prije dvadeset godina rađalo se i do 1.300 djece. Ove godine se prvi razred upisuje 160 đaka prvaka, a prije 30 godina upisivalo se 450.

Sa prosječnom platom od 300 eura na sjeveru ne može se planirati porodica, pa se mladi iz ovih krajeva stalno sele u inostranstvo i prema jugu države. Nezvanični, pošto zvaničnih nema, podaci govore da je Crnu Goru u posljednje tri decenije napustilo oko 150.000 građana. Nezaposlenost, male plate a ogromne cijena stanova, razlog su što se mladi u Crnoj Gori, najkasnije u Evropi, odvajaju od porodice, tek sa 32 godine.

Poslovna politika većine preduzeća je da se žene još uvijek prilikom intervjua pitaju da li planiraju zasnivanje porodice, što im se ubraja u otežavajuću okolnost. A majke su prve koje, kada nastupi kriza, ostaju bez posla.

Na sve ovo tokom prošle i ove godine nadodala se i korona kriza. ,,Kada je pandemija počela već smo imali najavu negativnih trendova kada je u pitanju priraštaj. Ta priča o koroni je bila iznenađujuća i razarajuća za društvo. Tako da su se pored svih društvenih faktora sada umiješali i biološko medicinski faktori koji su doveli do pada prirodnog priraštaja”, ocjenio je nedavno za Radio Slobodnu Evropu demograf Miroslav Doderović.

U Crnoj Gori je, do sada, od korona virusa umrlo 1624 osoba. Prema analizi Vijesti u periodu od jula 2020. do aprila 2021. svaka peta smrt bila je povezana s koronavirusom.

Prema podacima Uprave za statistiku Monstat i Instituta za javno zdravlje porast mortaliteta ne ogleda se samo u preminulima od posljedica virusa. Od jula (2020) do aprila (2021), izuzevši zvanične žrtve korone, umrlo je 535 osoba više u odnosu na petogodišnji prosjek. Kada se uporedi sa istim mjesecima 2020. i 2019. godine, umrlo je 598 osoba više.

Predrag NIKOLIĆ
Pročitajte više u ptampanom izdanju Monitora od 23. jula ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

DRUŠTVO

ZNACI: Vakcinacija zakočila

Objavljeno prije

na

Objavio:

U grupi od 20 do 29 godina u procesu vakcinacije je oko 18 odsto mladih ljudi. Tokom zimskih mjeseci jedan od važnijih oslonaca pored vakcinacije biće poštovanje propisanih mjera, nošenje maske u zatvorenom prostoru, najavljuje epidemiološkinja Milena Popović-Samardžić

 

TXT: U Crnoj Gori je do srijede prvu dozu vakcine primilo 165.022 građanina (36,1 odsto punoljetnog stanovništva), a dvije doze 147.184 (32,2 odsto). Od 4. maja, kada je počela masovna vakcinacija protiv korona virusa, ukupno je dato 312.206 doza vakcina.

Vakcinacija ne teče brzinom kojom bismo željeli, kaže za Monitor epidemiološkinja Instituta za javno zdravlje Milena Popović – Samardžić. ,,Građani odlažu vakcinaciju za septembar. Moramo ih upozoriti da je za kompletiranje vakcinacije i konsolidaciju imunog odgovora potrebno dva mjeseca od primanja prve doze. Sada se vakcinišemo da bismo bili bezbjedni u oktobru”.

Ona ponavlja apel Instituta na građane da ne oklijevaju i ne odlažu vakcinaciju. ,,Vakcine protiv COVID-19 su bezbjedne i učinkovite u domenu prevencije teških formi bolesti i fatalnih ishoda. Efikasnost vakcina u prevenciji simptomatske infekcije izazvane delta sojem je niža nego što je bila u odnosu na alfa soj. Svaka nova mutacija virusu daje veću otpornost na vakcinu. To je upravo jedan od razloga zašto vakcinacija mora biti brža i obuhvat mora biti veći jer virus mutira u osjetljivom domaćinu”, kaže Popović-Samardžić.

Predviđa se da nas očekuje teška zima, ako se globalni proces vakcinacije nastavi ovom dinamikom i virus nastavi da mutira ovom brzinom.

Predrag NIKOLIĆ
Pročitajte više u ptampanom izdanju Monitora od 23. jula ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

DRUŠTVO

BUDVA UOČI GODIŠNJICE IZBORA BEZ KOALICIONOG DOGOVORA: Carević samo Demokratama nudi savez

Objavljeno prije

na

Objavio:

Nije baš jasno zašto je Marko – Bato Carević izašao sa ovakvom ponudom iako je znao da ona neće biti prihvaćena. U ranijim izjavama prvi čovjek budvanskih Demokrata, Mijomir Pejović kazao je, kako među potpisnicima koalicionog sporazuma o formiranju vlasti moraju da se nađu svi oni koji čine vladajuću većinu na državnom nivou. Uključujući i GP URA koja do sada nije učestvovala u pregovorima

 

Uskoro se navršava godina od izborne pobjede Demokratskog fronta i Demokratske Crne Gore na lokalnim izborima u Budvi, ali taj jubilej, po svemu sudeći, neće biti obilježen sklapanjem postizbornog koaliconog sporazuma o formiranju vlasti u najvećoj turističkoj opštini. Tokom proteklog desetomjesečnog perioda vlast u Budvi funkcionisala je, sa neznatnim izmjenama, na podjeli resora između DF-a i Demokrata ustanovljenoj na osnovu rezultata  prethodnih lokalnih izbora održanih 2016. godine. Kako se odnos snaga na avgustovskim izborima promijenio u korist stranaka koje čine Demokratski front, one očekuju i novu raspodjelu i veći udio u vlasti u opštini Budva.

Nakon izbora izostao je ozbiljan  dijalog među strankama kojima su Budvani iskazali povjerenje. Zamijenjen je međusobnim optužbama i žestokim kritikama čak i u okviru izbornih koalicija. Postkoalicioni dogovor nije postignut, ali je u međuvremenu došlo do preraspodjele mandata među strankama.

Lider lokalnog DF-a i predsjednik  Opštine Budva Marko – Bato Carević  nedavno je sa pobjedničke liste DF-a koja je osvojila 14 odborničkih mandata, isključio dvije partije, SNP i Pravu Crnu Goru. U odmazdi prema dojučerašnjim partnerima koji nisu glasali za njegov godišnji izvještaj, odlučio je i da im oduzme i sve funkcije koje su njihovi kadrovi zauzeli. Time se budvanski DF sveo  na 11 odborničkih mjesta. Desetak dana kasnije Carević ponovo intrigira političku scenu u Budvi miroljubivom ponudom Demokratama, o podjeli vlasti na novim osnovama.

Predsjednik Carević poslao je mejl Demokratskoj CG sa predlogom sporazuma o postizbornoj koalicionoj saradnji, konstituisanju, organizaciji i vršenju vlasti u Opštini. Ponuda se odnosi na zajedničko formiranje gradske uprave u punom trajanju mandata, do 2024. godine. Nova koalicija imala bi ukupno 17 mandata, odnosno tijesnu većinu od 33 odbornička mjesta u SO Budva.

Sporazum predviđa da se budvanska vlast uspostavi na sljedećim osnovama- Demokratski front sa 11 mandata ostvario bi učešće u vlasti sa 64,7 odsto a Demokratama sa 6 odbornika preostaje 35,3 odsto. Kolač vlasti u Budvi bio bi precizno podijeljen na dvije političke opcije.

„Potpisnici sporazuma konstatuju da se vlast konstituiše uz postojanje potpunog legitimmiteta i legaliteta koje su članice koalicije ostvarile na istorijskim izborima održanim 30. avgusta 2020. za šta postoji nesporno utvrđena volja većine građana Budve. Vlast u Opštini Budva uspostavlja se na osnovu temeljnih načela demokratije, Ustava CG, Zakona o izboru odbornika i poslanika, Zakona o lokalnoj samoupravi, Statuta Opštine Budva…. uz poštovanje principa izborne volje građana i proporcionalno broju osvojenih glasova odborničkih mandata“, navodi se u predlogu sporazuma.

Predlog za formiranje vlasti potpisale su tri partije članice DF-a,  Nova srpska demokratija, Demokratska narodna partija i Pokret za promjene. Njime je jasno stavljeno do znanja da se ne odnosi na isključene SNP i Pravu CG.

„Vlast u Opštini Budva uspostavlja se na period punog trajanja mandata, odnosno na period od četiri godine od dana posljednjih izbora za izbor odbornika u SO Budva. Potpisnici sporazuma ostaju otvoreni za participaciju drugih političkih subjekata u vlasti koji dijele iste ili slične stavove i principe političkog djelovanja bez ucjena u bilo kom segmentu i pravcu djelovanja. Potpisnici sporazuma se obavezuju da u skupštinskom radu koordiniraju rad klubova odbornika radi postizanja što većeg stepena saglasnosti po svim pitanjima koje spadaju u djelokrug rada Skupštine opštine Budva kao i izvršne vlasti. Obavezuju se da poštuju princip jedinstvenog djelovanja i glasanja u SO Budva za odluke koje  je zakonom i Statutom Opštine predviđeno da se odlučuje većinom glasova od ukupnog broja odbornika“, navedeno je u tekstu.

Branka PLAMENAC
Pročitajte više u ptampanom izdanju Monitora od 23. jula ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo