Povežite se sa nama

DRUŠTVO

DRAMATIČNI PODACI O PADU NATALITETA: Crna Gora, zemlja starih

Objavljeno prije

na

Posvećenost Crne Gore politici održivog razvoja je neupitna, prva je rečenica u Nacionalnoj strategiji održivog razvoja do 2030. godine (NSOR). Iz Ministarstva održivog razvoja i turizma tvrde da je riječ o najvažnijem strateškom dokumentu u Crnoj Gori kojim se planira gdje ćemo, šta ćemo i kako ćemo kao država i društvo.

Na Strategiji, koja ima blizu 400 stranica, je par godina radio tim eksperata na čelu sa prof. dr Gordanom Đurović. Ministar održivog razvoja i turizma Branimir Gvozdenović na okruglim stolovima na kojima je Strategija prezentovana ponavlja da je osnovni princip strategije ,,unaprijeđenje ukupnog blagostanja svake generacije koje zahtijeva četiri osnovna resursa – ljudske, društvene, prirodne i ekonomske”.

Strategija pokazuje međutim da ka tom blagostanju krećemo sa oslabljenim resursima. Najcrnje je stanje sa osnovnim – ljudskim resursima: ,,Prirodni priraštaj se smanjio sa 5.636, koliko je iznosio 1991. godine, na 1.368 u 2011. godini. U 2011. godini prirodni priraštaj je bio i najmanji u posljednjih dvadeset godina. Dok su stope prirodnog priraštaja 1951. i 1961. godine iznosile 20,8‰ i 20,4‰ (respektivno), na posljednja dva popisa stanovništva brojke su bile značajno drugačije – 4,3‰ u 2003. godini, odnosno svega 2,2‰ u 2011. godini”.

Primjetan je trend starenja stanovništva, kao i rast broja umrlih: broj umrlih se u periodu od 1991. do 2011. godine povećao sa 3.975 na 5.847.

Najveći demografski pad zabilježen je na sjeveru Crne Gore: ukupno 47,3% stanovništva Crne Gore je 1948. godine živjelo u sjevernom regionu, da bi u 2011. godini ta brojka iznosila 28,7%. Više od 50 odsto državne teritorije naseljava manje od trećine ukupnog broja stanovništva.

Da dugoročno neće biti bolje, govore podaci iz projekcija Ujedinjenih nacija, koji se citiraju u Strategiji. Prema njima negativni demografski trendovi do 2050. godine usloviće smanjene broja stanovnika u Crnoj Gori od oko 8,2 odsto, pa će 2050. godine u našoj zemlji živjeti 574.000 stanovnika, što približno odgovara populaciji s kraja 1970-ih godina. Ujedinjene nacije predviđaju da će do 2100. godine u Crnoj Gori biti još manje stanovnika, odnosno svega 437.000, što približno odgovara populaciji iz 1950-ih godina.

Konstatuje se da bi ,,pri sadašnjim stopama fertiliteta i mortaliteta i nultim migracionim saldom, Crna Gora bi već nakon 2015. godine mogla da započne proces depopulizacije”. Zato je potrebno preduzeti mjere: spriječiti i ublažiti efekte starenja stanovništva, spriječiti i ublažiti efekte migracija.

Strategija preporučuje da će biti neophodno da se poveća radna aktivnost da bi se ostvario sadašnji nivo ekonomskog razvoja. Prvenstveno stanovništva od 15 do 67 godina. Predlaže se i da se nedostatak radne snage nadoknadi radnicima iz inostranstva, kao i radnim angažovanjem starije populacije – preko 67 godina starosti! Sve to da bi se dostigao sadašnji nivo.

Citiraju se i predviđanja MONSTAT-a da se do 2030. može očekivati povećanje broja doseljenih odnosu na broj odseljenih lica. Po toj projekciji obrazovani mladi će iz Crne Gore odlaziti u države EU, a kod nas će dolaziti niskokvalifikovani radnici iz regiona, zatim imigranti starije životne dobi (zbog klimatskih pogodnosti), kao i imigranti iz Afrike i Azije. Pa se preporučuje da Crna Gora, kao zemlja sa malim brojem stanovnika, ,,uloži dodatne napore u okviru kulturnih politika u očuvanju samobitnosti i izvornog identiteta crnogorskih građana”.

U Strategiji je predstavljeno obilje mjera kako bi Crna Gora doprinijela ostvarivanju globalnih ciljeva održivog razvoja. Neke od preporuka su: afirmacija tolerantne i savremene porodice i ostvarivanje preduslova za zdrav razvoj pojedinca u okviru porodice; eliminacija rodne, nacionalne, vjerske, seksualne i diskriminacije po pitanju godina ili zdravstvenog stanja; mjere protiv siromaštva, a za uspostavljanje veće zapošljivosti radne snage i eliminaciju socijalne isključenosti; predloženo je i da se stimuliše društvena solidarnost, da se jača povjerenje građana u demokratski politički sistem i njegove institucije, da se obezbijede uslovi za eliminaciju korupcije, organizovanog kriminala, kriminala i terorizma, kao i da se zaustavi degradacija vrijednosti obnovljivih prirodnih resursa: biodiverziteta, vode, vazduha, zemljišta…

U Akcionom planu NSOR prva stavka je Unapređenje stanja ljudskih resursa. U cilju sprečavanja i ublažavanja starenja stanovništva predložene su mjere: razmotriti mogućnost stimulacije rađanja; obezbijediti adekvatan nivo socijalnih davanja za djecu; jačanje porodičnih vrijednosti; obezbijediti održivost penzionog sistema…

Najavljeno je da će NSOR do 2030. godine u julu biti predstavljena na zasijedanju Političkog foruma na visokom nivou u okviru Savjeta UN-a za socijalna i ekonomska pitanja.

Prošle nedjelje je Nacionalni savjet za održivi razvoj razmatrao Strategiju. Na čelu Savjeta, koji bi trebao da bude u prvim redovima borbe da se ublaže sumorna predviđanja iz Strategije, je Filip Vujanović. Nacionalni savjet je inače pun ministara i drugih DPS djelatnika koji su mjesecima unazad kojevitezali da je jedan od najvećih udara na budžet Crne Gore naknada za majke sa troje djece. A u Strategiji fino piše da treba – razmotriti mogućnost stimulacije rađanja, jer je depopulizacija Crne Gore već otpočela. Razmotriće. Kao i do sada.

STATISTIKA O OBRAZOVANJU, ZDRAVSTVU I EKONOMSKIM RESURSIMA: Siromaštvo i dalje problem

U Strategiji se nakon mračnih demografskih činjenica i projekcija prezentuje stanje u zdravstvu i obrazovanju. ,,Budžet koji se u Crnoj Gori izdvaja za zdravstvo iznosi 461 dolar , odnosno 926 dolara po stanovniku, kada se u obzir uzme kupovna moć. Ova izdvajanja su viša u odnosu na Albaniju (240$, tj. 539 PPP $) i Makedoniju (312$, tj. 759 PPP $), u nivou Bosne i Hercegovine (449$, tj. 928 PPP $) i Srbije (475$, tj. 987 PPP $), ali značajno niža u odnosu na Hrvatsku (982$, tj. 1517 PPP $) i Sloveniju (2085$, tj. 2595 PPP $). S aspekta nejednakosti, analiza plaćanja usluga iz džepa građana pokazuje da i dalje siromašni daju više novca za liječenje i lijekove”.

Obrazovanje se definiše kao ključni strateški interes Crne Gore, koji zahtjeva pristup sa najvećom mogućom odgovornošću i to na svim nivoima obrazovanja. U Strategiji se konstatuje da je: smanjena vaspitna uloga škola (o čemu svjedoči porast nasilja među djecom i mladima) i oslabljena etička dimenzija (plagijarizam) na nivou visokog obrazovanja. Oslabljena je veza između škole i tržišta rada, odnosno šire društvene zajednice.

Navodi se i da Univerzitet Crne Gore do sada nije uspio da se plasira ni na jednu od tri najuglednije rang liste najboljih univerziteta na svijetu, za razliku od vodećih univerziteta u regionu. Citirani su i rezultati istraživanja po kojima ,,kvalitet obrazovanja u Crnoj Gori polovina ispitanika ocijenila je kao loš, a gotovo četvrtina kao izuzetno loš. Čak 40% ispitanika smatra da naše obrazovanje nije konkurentno u odnosu na obrazovanje iz regiona”.

Zanimljivo je da se o siromaštvu citiraju zbunjujući podaci MONSTAT-a: ,,Došlo je do izvesnog poboljšanja, s tim što se siromaštvo i dalje problem stanovništva u Crnoj Gori. Udio stanovništva koji živi ispod linije siromaštva smanjio se za više od 30 %, od 11.2 % u 2005. na 8.6% u 2013”.

U poglavlju Stanje ekonomskih resursa objašnjava se: ,,25 godina crnogorske tranzicije obilježila je dekada tranzicione recesije (1990-1999), period postepenog oporavka do obnove crnogorske nezavisnosti, zatim trogodišnji period investicionog buma sa prosječnom stopom rasta BDP od 9%, te šestogodišnji period duboke ekonomske krize i sporog oporavka privredne aktivnosti. Realni BDP iz 1990. godine, dostignut je tek 2007. godine”. Prošla, ova i sljedeća godina su označeni kao – Povratak na putanju rasta! U isto vrijeme državni dug će se 59,4 u prošloj, ove godine dostići 65 odsto BDP-a, a 2017. čak 67 odsto. Ne zvuči dobro ni previđanje u Strategiji da će ,,kako bi se uredno izmirile visoke obaveze preuzete otplate duga, Crna Gora će se morati dalje zaduživati, kako bi obezbijedila izvore za servisiranje ovih obaveza”.

Predrag NIKOLIĆ

Komentari

DRUŠTVO

POLITIKA ISPRED TURIZMA: Sezona pod prinudnom upravom

Objavljeno prije

na

Objavio:

Sa nivoa Nacionalne turističke organizacije nema validnih procjena o uspješnosti ovogodišnje turističke sezone. Procjene su se pravile na osnovu unaprijed ugovorenih hotelskih kapaciteta i potražnje na tržištu. U crnogorskom turizmu nema više ugovorenih kapaciteta, nema velikih turoperatora i čarter linija. NTO najavljuje dobar buking iz Velike Britanije iako nijedan turoperator iz te zemlje ne radi organizovano Crnu Goru

 

Turizam je glavna privredna grana u Crnoj Gori. Budva je  centar crnogorskog turizma u kojem se ostvaruje oko 50 odsto ukupnog prihoda. Ta opštepoznata činjnica nije bila presudna za  određivanje datuma održavanja lokalnih izbora u Opštini u kojoj je raspušten lokalni parlament i uvedena prinudna uprava.

Izbori su bili zakazani za 5 jun. kako bi se uzavrela politička situacija u gradu stabilizovala i sva pažnja novoizabrane vlasti usmjerila na djelatnost od čijih prihoda se puni gradska kasa i od koje zavisi ukupan razvoj grada. Međutim, politički interesi stranaka nove parlamentarne većine kojima izbori početkom juna nisu odgovarali, stavljeni su iznad  turizma i ekonomije.

Lokalni izbori u Budvi pomjereni su za 23. oktobar, što znači da će tokom čitave turističke sezone najvažniju turističku opštinu voditi pet Vladinih povjerenika sa svim ovlašćenjima koja po zakonu imaju i legalno birani odbornici.

Kako će Budva u predstojećoj sezoni funkcionisati bez potpune vlasti i učešća predstavnika građana, teško je prognozirati. Turistička sezona 2022. jedna je od najneizvjesnijih jer počinje u jeku rata koji bukti usred Evrope, u Ukrajini, i velike ekonomske krize koja je uslijedila. Crnogorski turizam ovoga ljeta ne može da računa na najbrojnije turiste iz Ukrajine i Rusije koji su u ukupnom turističkom prometu naše zemlje učestvovali i do 30 procenata.

Zbog rata u Ukrajini, kome se ne nazire kraj, i obostranih ekonomskih sankcija koje su Crna Gora i Rusija jedna drugoj uvele, suspendovan je avio-prevoz sa ovih destinacija za aerodrom Tivat. Za ljetovanje u Crnoj Gori opredijeliće se uglavnom oni Rusi koji imaju nekretnine u Crnoj Gori. Dolazak na Crnogorsko primorje postao je za Ruse preskup, putuje se preko Beograda i Istanbula sa kartom koja staje više od 1.000 eura.

Hotelijeri i vlasnici privatnog smještaja nadaju se da će gubitak istočnog tržišta biti nadoknađen pronalaskom novih emitivnih destinacija i uvođenjem sezonskih avio- linija ka Sjevernoj i Zapadnoj Evropi. Ipak nisu preveliki optimisti da će se nakon  pandemije koja je obilježila prošlogodišnju sezonu i novih okolnosti rata i ekonomske krize koja trese veliki broj zemalja, dostići nivo turističkog prometa iz 2019. godine.

Branka PLAMENAC
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od petka 13. maja ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

DRUŠTVO

IZBORNI GALIMATIJAS: Po volji vladajuće većine

Objavljeno prije

na

Objavio:

Već zakazani lokalni izbori u jeku turističke sezone, objedinjeni su i odloženi za oktobar. Iz nove vladajuće većine objasnili su da društvo treba relaksirati neprestane izborne trke, dok opozicija tvrdi da se radi o bježanju od izvora. Iz dijela nevladinog sektora, kao i ranije, upozoravaju na nezakonitost

 

 I pored toga što je predsjednik Crne Gore Milo Đukanović raspisao lokalne izbore u više crnogorskih opština koji su trebali da se održe u jeku turističke sezone, bar turisti mogu da odahnu – do njih neće doći. Nova parlamentarna većina se potrudila da izbore objedini i odloži za oktobar, sve slijedeći DPS praksu nedržanja zakona kao pijan plota. Nova opozicija upozorava na hajdučiju i pravni haos i poentiraju da je odluka politička jer novoj većini u ovom trenutku ne odgovaraju izbori.

Krenimo redom. Skupština Crne Gore je 5. maja usvojila dopune Zakona o lokalnoj samoupravi kojima je predviđeno da se izbori u 14 gradova objedine i odgode do 30. oktobra. Dopune, za koje je glasalo 45 poslanika, protiv je bilo 16, su predložili članovi nove parlamentarne većine iz SNP-a, URA-e, DPS-a, Bošnjačke stranke i SDP-a.

Predlagači zakona iz redova nove parlamentarne većine pozvali su se na javni interes da građani na lokalnim izborima glasaju istog dana, te na potrebu građana i društva da se ne bude non-stop u izbornoj kampanji. Upozorili su i da iza objedinjavanja izbora u jednom danu stoje Evropska komisija, OEBS i ODIR, te da je to jedna od preporuka iz posljednjeg izvještaja Evropske komisije.

Da je ovo zakon o bježaniji od izbora, tvrde sada opozicione Demokrate. Oni tvrde da je ovo akt bez presedana kojim se uvodi pravni haos u izborni sistem. Demokratski front (DF) je napustio sjednicu Skupštine zbog, kako su kazali, pravnog nasilja vladajuće većine, uz najavu vaninstitucionalne borbe.

Predsjednik Đukanović, koji je već raspisao izbore za Bijelo Polje i Šavnik za 12. jun, za 5. jun vanredne u Budvi, Tivtu, a redovne u Plužinama i Žabljaku, vratio je Skupštini dopune zakona. On je upozorio da bi odluka vladajuće većine, u kojoj je sada i njegov DPS, mogla ,,otvoriti više bitnih pravnih pitanja, odnosno nedoumica, koje nastaju u karakterističnim političkim situacijama, uz pretpostavljenu refleksiju na polje crnogorskog ustavnog sistema i postulata ustavnog prava uopšte”.

Novi premijer Dritan Abazović je na ovu odluku Đukanovića odgovorio da će skupštinska većina ponovo izglasati dopune i da će Đukanović morati da ih potpiše.

,,Ukoliko Skupština ponovo usvoji isti zakon, predsjednik je dužan da ga proglasi”, kazao je u izjavi Pobjedi Đorđije Blažić, dekan Fakulteta za državne i evropske studije.

Nakon što su poslanici Skupštine Crne Gore i drugi put usvojili dopune Zakona o lokalnoj samoupravi, Đukanović ih je, poštujući zakonsku proceduru, potpisao.

Blažić je upozorio na pravni galimatijas koji može izazvati pravne i institucionalne probleme u funkcionisanju pojedinih državnih organa, ali i lokalne samouprave: ,,Pravni sistem se ne prilagođava interesima partija već građanima i sa takvom praksom se mora prekinuti”.

Saga oko lokalnih izbora je upravo pokazatelj kako se sve podređuje partijskim interesima. Dopune Zakona o lokalnoj samoupravi prvi put su povučene iz skupštinske procedure u novembru, iako su njegovi potpisnici bili svi predstavnici tadašnje vlasti. To se desilo nakon što koalicija Crno na bijelo nije prihvatila amandmane SNP-a koji je trebalo da garantuju da će odluka predsjednika države o raspisivanju izbora na Cetinju, Petnjici i Mojkovcu prestati da važi.

Predrag NIKOLIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od petka 13. maja ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

DRUŠTVO

IMPROVIZACIJA VLASTI U TURISTIČKOJ METROPOLI: Budva u rukama povjerenika

Objavljeno prije

na

Objavio:

Odlaganje izbora za oktobar posebno pogađa primorske opštine Budvu i Tivat u kojima je raspušten lokalni parlament i uvedena prinudna uprava. Predsjednik Milo Đukanović raspisao je izbore u ovim opštinama za 05. jun. Političke partije već su započele izbornu kampanju. U obavezi su da izborne liste za odbornike u lokalnim parlamentima predaju najkasnije do 11. maja

 

Da od lošeg može biti gore pokazuje politička situacija u Budvi u kojoj je na snazi prinudna uprava, koja se dodatno usložnjava ukoliko Skupština Crne Gore usvoji predlog za odlaganje lokalnih izbora u većini crnogorskih opština za 30. oktobar.

Odbor za politički sistem, u srijedu 4. maja, predložio je usvajanje Predloga zakona o dopuni  Zakona o lokalnoj samoupravi kojim bi se omogućilo odlaganje održavanja izbora u Podgorici i 13 opština u kojima su oni zakazani ili se očekuje njihovo zakazivanje u redovnom zakonskom roku, sa obrazloženjem stvaranja normativnog okvira za održavanje svih lokalnih izbora u jednom danu. Predlog su podržali poslanici partija nove parlamentarne većine, DPS, SDP, URA i SNP.

Pomjeranje lokalnih izbora preko utvrđenog zakonskog roka za njihovo održavanje i određivanje datuma koji odgovaraju partijama koje kroje aktuelnu većinu u parlamentu, predstavlja grubo kršenje izbornog zakonodavstva i pravila fer i poštene izborne utakmice. To je akt samovolje i straha od raspoloženja birača koje pokazuju najnovija istraživanja javnog mnjenja,  ocjenjuju predstavnici stranaka koji se tome protive.

Odlaganje izbora za oktobar posebno pogađa primorske opštine Budvu i Tivat u kojima je raspušten lokalni parlament i uvedena prinudna uprava. Predsjednik Milo Đukanović raspisao je vanredne izbore u ovim opštinama za 5. jun. Političke partije već su započele izbornu kampanju. U obavezi su da izborne liste za odbornike u lokalnim parlamentima predaju najkasnije do 11. maja. Očekivalo se da će Odbor za politički sistem napraviti izuzetak za ove dvije opštine i potvrditi zakazani termin izlaska građana na birališta, kako bi u predstojeću turističku sezonu startovale sa novom lokalnom upravom, ali to u predlogu nisu učinili.

Ukoliko se izbori ne održe u zakazanom terminu, dvije turističke opštine ne mogu ostati u rukama povjerenika Vlade duže nego što je Zakonom o izboru odbornika i poslanika predviđeno. A to je najduže do 100 dana od dana raspisivanja izbora. Đukanović je izbore u Tivtu raspisao 12. marta a u Budvi 02. aprila ove godine.

Nakon isteka maksimalnih 100 dana prinudne uprave, opštine Budva i Tivat našle bi se u zoni bezvlašća ili nezakonite i neustavne improvizacije vlasti sa povjerenicima kojima je istekao mandat, tokom trajanja čitave turističke sezone, odnosno punih šest mjeseci.

Solomonsko rješenje za vakum koji bi nastupio u Budvi i Tivtu odlaganjem izbora bez preciziranja datuma održavanja, odnosno najkasnije do 30. oktobra, po ispravljenom predlogu predlagača izmjene Zakona, riješio bi se produženjem mandata povjerenika do konstituisanja nove skupštine, kad god to bilo.

Skupštinu Budve vodi Odbor povjerenika od 5 članova koji trenutno predstavljaju zakonodavnu vlast u najvećoj turističkoj opštini u zemlji. To su pojedinci izabrani na konkursu Ministarstva javne uprave, digitalnog društva i medija, iza kojih ne stoji volja građana. Konkurs je raspisan po kriterijumima koje je odredilo Ministarstvo javne uprave jer Zakon o lokalnoj samoupravi nije propisao način i kriterijume za izbor kandidata za ovo Vladino tijelo kome su data ogromna ovlašćenja.

U fotelji predsjednika Skupštine opštine Budva tako se, putem konkursa, našla Sonja Vukićević, mašinska inženjerka iz Budve, kao predsjednica Odbora povjerenika. Nije ispoštovan uslov konkursa po kome su „prioritet stručne reference iz oblasti prava, ekonomije ili sistema lokalne samouprave“. Odbor povjerenika ima sve nadležnosti lokalnog parlamenta propisane čl 38. Zakona o lokalnoj samoupravi. To u praksi znači da tih pet lica, dva člana iz reda zaposlenih u ministarstvima i tri iz Budve, upravljaju Opštinom čiji je budžet težak oko 40 miliona eura.

Scene iz budvanske skupštinske sale  postale su nadrealne. Dok su 33 odbornika budvanskog parlamenta kao predstavnici izborne volje građana Budve izražene na izborima 30. avgusta 2020. raspuštanjem Skupštine poslati kućama, petoro ljudi izabrani putem javnog konkursa sjede u odborničkim klupama i vode grad. Ako im se „rok važnosti“ produži do oktobra, opština Budva ulazi u stanje bezakonja.

Odbor povjerenika može donositi sve pravne akte Opštine, stratešeke planove razvoja, programe uređenja prostora, budžet i završni račun budžeta…Odbor raspolaže nepokretnom imovinom Opštine, odlučuje o finansijskom zaduživanju i davanju garancija, potvrđuje mandate odbornicima, bira i razrješava predsjednika Skupštine i predsjednika Opštine Budva i razmatra i usvaja izvještaj o radu predsjednika. Mogu odlučivati o zaradama lokalnih funkcionera i službenika… Otvorene su im sve mogućnosti, pa i za eventualne zloupotrebe.

Prinudna uprava  u Skupštini rezultat je političke nesposobnosti Demokratskog fronta i Demokrata u Budvi. Sa ukupno osvojenih 20 odborničkih mandata imali su lagodnu većinu za formiranje vlasti i podizanje Budve iz pepela koji je ostao iza trodecenijske vlasti DPS-a i njenih satelita. Sada DPS ponovo odlučuje i produžava agoniju lokalne samouprave u Budvi odgađanjem izbora na duži rok.

Bogata turistička metropola nije zaslužila ovakav krah avgustovske izborne pobjede. Lične sujete i pogrešna predstave o sopstvenoj moći pojedinih stranačkih prvaka, bile su preče od poštovanja birača. Nisu bili u stanju da formiraju funkcionalnu vlast u gradu koji raspolaže godišnjim prihodima  od nekoliko desetina miliona eura. Duže od godinu i po dana turistički grad je blokiran,  bez uticaja javnosti na razvojne, kulturne i društvene procese. Kao da su stanovnici Budve i lokalna uprava dva odvojena svijeta, bez dodirnih tačaka i zajedničkih interesa. Vlast, oličena isključivo u jednoj osobi, predsjedniku Opštine Marku Batu Careviću, postala je dovoljna sama sebi.

Uprkos drugačijim očekivanjima, prinudna uprava nije ugrozila fotelju predsjednika  Carevića. Čini se da je njegova pozicija sa povjerenicima jača nego što je bila ranije, sa legitimnim predstavnicima građana, izabranim odbornicima političkih partija. Sada i formalno sam upravlja najvećom turističkom opštinom na Crnogorskom primorju.

Branka PLAMENAC

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo