Povežite se sa nama

OKO NAS

DRUŠTVO I MORSKI OTPAD: Katastrofa koja predstoji

Objavljeno prije

na

,,Prevelika opterećenost Bokokotorskog zaliva otpadom koji je najvećim dijelom posljedica aktivnosti na kopnu, neriješen problem kanalizacionih ispusta, ali i sve intenzivniji kruzing turizam o čijem uticaju još uvijek nemamo podataka, jer ne postoji zainteresovanost nadležnih institucija da se isti procijeni, sa sigurnošću će dugoročno dovesti do katastrofalnih posljedica po biodiverzitet vrsta, smanjenja biomase ekonomski važnih organizama podmorja i vjerovatno trajnog onečišćenja zaliva”, upozorava za Monitor dr Milica Mandić , šefica Razvojnog centra i marikulture iz kotorskog Instituta za biologiju mora.

Otpad u moru i svaki proizveden ili prerađen čvrsti materijal odbačen u more ili obalno područje ,i sa ekonomskog, bezbjednosnog, zdravstvenog i kulturološkog aspekta, predstavlja, po riječima naučnika, jednu od najvećih prijetnji morskom ekosistemu Sredozemlja. Evropska Komisija (MSFD – Marine Strategy Framework Directive) i Sekretarijat Barselonske konvencije (Konvencija o zaštiti morske sredine i priobalnog područja Sredozemlja) su konstatovali da je jedna od značajnijih prepreka u rješavanju problema otpada kod nas nedostatak naučnih podataka o otpadu u Jadranskom moru.

Ono što takođe nedostaje u rješavanju ovog problema, prema riječima Milice Mandić je međuinstitucionalna saradnja, odnosno uvažavanje naučnih istraživanja i mišljenja od strane resornih ministarstava i institucija, koji su na nivou države odgovorni za rješavanje problematike.

,,Date su indicije da se započne sa sinhronizovanom regionalnom procjenom koja će poslužiti kao baza za efikasan menadžment program. Jedan od glavnih rezultata projekta će biti izrada Strategije smanjenja otpada u Jadranskom moru uključivanjem različitih korisnika – ribarstvenog sektora, naučnika, predstavnika opština, agencija i ministarstava, nevladinih organizacija i industrije reciklaže. Iako smo od Ministarstva poljoprivrede i ruralnog razvoja odmah dobili podršku pri realizaciji projekta, podrška je izostala iz Ministarstva održivog razvoja i turizma, koje je još tokom pripreme projektne aplikacije (početak 2013. godine) pozvano kao pridruženi partner”, kaže dr Milica Mandić uz napomenu da naučna saznanja i preporuke bez podrške donosioca odluka i konkretnih aktivnosti ostaju samo slovo na papiru.

Naučnici iz kotorskog Instituta upozoravaju da, osim čvrstog otpada koji negativno utiče na živi svijet u moru, veliki negativni uticaj ima i izlivanje neprečišćenih otpadnih voda:

,,Još imamo veliki broj legalnih i još veći broj ilegalnih ispusta kojima se uglavnom komunalne otpadne vode bez ikakvog prečišćavanja izlivaju u more. Da stvar bude gora veliki broj ilegalnih ispusta se nalazi veoma blizu obale i na maloj dubini. Nekada je to svega nekoliko metara ili u boljem slučaju nekoliko desetina metara od obale gdje se završava ispust, dok je dubina ispusta od svega nekoliko do par desetina metara”, konstatuje naučna saradnica koja rukovodi Laboratorijom za opštu biologiju i zaštitu mora, dr Vesna Mačić.

Ona upozorava da još ne postoji popis svih kanalizacionih ispusta u more, a da su čak i podaci za legalne ispuste nepotpuni.

,,Na primorju ima desetak legalnih ispusta koji se završavaju na 350 m do 3.600 m od obale. Međutim, nedavna istraživanja koja je Institut za biologiju mora sprovodio zajedno sa Institutom za hidro-meteorologiju i seizmologiju i partnerima iz Hrvatske pokazala su da je ispust u zalivu Trašte veoma havarisan na sredini cjevovoda, 1.700m od obale, pa se otpadne vode izlivaju znatno bliže obali i na znatno manjoj dubini od projektovanog i očekivanog. Logično je da se postavlja pitanje kada su zadnji put kontrolisani svi ostali ispusti i u kakvom se stanju nalaze? Da li neko o tome uopšte vodi računa ili treba da se desi neka havarija u toku turističke sezone pa da počnemo da razmišljamo i o tome?”, pita se dr Mačić.

Istraživanjem ispusta Trašte osim toga što je konstatovan prekid cjevovoda, došlo se i do zaključka da pozicija cjevovoda ne odgovara poziciji na nautičkoj karti.

,,To ukazuje na još jednu od sistemskih propusta nadležnih institucija, tj. investitori dostave koordinate koje se ucrtaju na nautičkoj karti, a izgleda da se niko ne zapita da li je izvođač odradio posao prema planiranim projektima i da li je to stručno lice provjerilo, te na nautičku kartu ucrtalo tačne podatke. Drugim riječima, može se desiti da neki manji cjevovod bude oštećen npr. sidrenjem i da pri tome vlasnik broda uopšte nije kriv, jer on prema nautičkoj karti ne čini prekršaj. Ko onda snosi štetu, naravno svi mi, građani Crne Gore”, upozorava dr Vesna Mačić.

Ona ukazuje kakve sve direktne posljedice u morskoj životnoj sredini izaziva neadekvatno ispuštanje otpadnih voda.

,,U Bokokotorskom zalivu se praktično uz cijelu obalu u ljetnjim mjesecima ljudi kupaju, pa nelegalno izlivanje otpadnih voda može da ima direktnog uticaja na zdravlje ljudi koji se bave sportovima u vodi ili koriste hranu iz takvog mora”, kaže naša sagovornica. „Uz to izlivanje otpadne vode izaziva zamućenje morske vode i priliv značajne količine organskih i neogranskih materija. Hranljive soli pogoduju razvoju planktonskih organizama, pa nerijetko dolazi do tzv. cvjetanja mora, tj. prenamnoženosti nekih planktonskih organizama. U ovakvim slučajevima nekada se razvijaju vrste koje mogu sadržati toksine pa izazivaju stomačne i druge probleme kod osoba koje se kupaju u moru ili koriste nedovoljno prokuvanu hranu iz mora”, upozorava dr Mačić.

Međutim, ne samo direktan uticaj na ljudsko zdravlje, nagli rast i odumiranje kratkoživućih planktonskih vrsta pravi problem i morskoj flori:

,,Na morskom dnu dolazi do razgradnje te organske materije, pri čemu se troši kiseonik, kao i u razgradnji organske materije koja direktno dolazi iz komunalnih otpadnih materija, pa dolazi do manjka kiseonika u pridnenim slojevima. Sesilni organizmi te uslove mogu da preživljavaju neki kraći period, ali s obzirom na to da takvi procesi kod nas traju već decenijama, to izaziva povlačenje pokretnih i odumiranje sesilnih organizama, te kompletno mijenjanje sastava morskog dna”, kaže Mačić i navodi da je Crna Gora, iako deklarativno ekološka država, jedina zemlja u Sredozemlju koja nema zaštićeno područje u moru, što takođe pokazuje koliko su nadležne institucije zainteresovane za zaštitu mora.

Istraživanja pokazuju da je u Kotorsko-risanskom zalivu, koji je pod zaštitom UNESCO-a kao prirodno i kulturno dobro, u posljednjih 35 godina nestalo više od 2/3 naselja morske trave Cymodocea nodosa. ,,Ova morska trava je zaštićena vrsta prema domaćem zakonodavstvu i Barselonskoj konvenciji o zaštiti Sredozemlja, Bernskoj konvenciji o zaštiti evropske flore i faune, EU direktivi o staništima. Ipak, kod nas domaći zakoni, ratifikovane međunarodne konvencije i upozorenja naučnika izgleda da nemaju mnogo efekta na nadležne institucije”, zaključuje Mačić.

Naše sagovornice upozoravaju da je problem posebno opasan za Bokokotorski zaliv koji je polu-zatvoren i duboko uvučen u kopno sa slabim strujanjima morske vode i dugim zadržavanjem vodenih masa, a time i veoma osjetljivim na uporna zagađenja.

,,U takvoj sredini neće biti moguće govoriti o razvoju elitnog turizma, uzgoju zdrave hrane iz mora. Kompletan uzgoj školjki i ribe u Crnoj Gori je koncentrisan na području Bokokotorskog zaliva. Neće se moći govoriti ni o očuvanju malog obalnog ribolova kao jedne od najznačajnijih tradicionalnih aktivnosti starosjedilaca Boke”, poručuju naučnice iz kotorskog Instituta za biologiju mora.

Nebojša MANDIĆ

Komentari

Izdvojeno

PODRŠKA ŽENSKOM PREDUZETNIŠTVU NA SJEVERU: Mrvice iz opštinskih kasa

Objavljeno prije

na

Objavio:

Većina opština ispoštovala je formalnu obavezu, pa su i ove godine opredijelili sredstva za podršku sugrađankama koje bi da pokrenu ili unaprijede svoje biznise. Međutim, prema broju i vrsti projekata kojima su konkurisale, jasno je da se žene na sjeveru još sa strahom upuštaju u preduzetništvo

 

Prema ocjeni Privredne komore Crne Gore (PKCG) žensko preduzetništvo je najbrže rastuća kategorija u preduzetničkom svijetu. Podrška s lokalnog nivoa tom vidu ženskih poslovnih incijativa, ipak, na sjeveru, stagnira već tri godine. U većini opština, bez obzira na visnu budžeta, sredstva koja se godišnje izdvaju da osnaže žene preduzetnice ne prelazi 10.000 eura. Tako je, na primjer, u Brenama, čija je opštinska kasa ove godine „teška“ više od devet miliona eura, ali i u Kolašinu i Mojkovcu čiji su dvanaestomjesečni prihodi polovinu tog iznosa.

Odluku da pomažu sugrađankama, koje bi da se oprobaju ili unaprijede svoje biznise, opštine u Crnoj Gori nijesu donijele same. Ženska politička mreža (ŽPM) uspjela je 2018. godine da se izbori da se u lokalnim budžetima opredijele posebna sredstva namijena podsticaju razvoja ženskog preduzetništva. Naredne godine, oko 15 opština uvelo je posebnu budžetsku liniju za podršku preduzetništvu  svojih sugrađanki.

No, od tada do danas, sredstva koja se izdvaju za tu namjenu ostaju ista, s izuzetkom rijetkih opština koje su ih povećale. Na primjer, nakon što je dvije godine zaredom u budžetu Opštine Bijelo Polje za žensko preduzetništvo izdvajano po 10.000 eura, ove godine su taj iznos udvostručili. Očekivano, s obzirom na to da su bjelopljski prihodi i rashodi planirani na skoro 12,5 milona eura.

Berane ne slijedi taj primjer. Iz budžeta će ove, kao i prethodne dvije  godine,  izdvojiti  samo 10.000 eura za sufinasiranje biznis planova žena u tom gradu.

Iz Opštine su najavili da će podržati projekte koji podstiču ekonomski razvoj opštine, predviđaju otvaranje novih radnih mjesta, podstiču razvoj poljoprivrede i ruralnog područja… Prednost će imati i projekti koji podstiču razvoj organske poljoprivredne proizvodnje, turizam, doprinose afirmaciji i valorizaciji kulturnog potencijala…

Dragana ŠĆEPANOVIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 30. jula ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvojeno

BOGATSVO LJEKOVITOG I AROMATIČNOG BILJA U CRNOJ GORI: OD KANTARIONA DO BRĐANKE: Zaboravljeni rasadnik mogućnosti

Objavljeno prije

na

Objavio:

Crna Gora je, sa svojih četiri hiljade vrsta biljaka koje žive na njenoj teritoriji, u odnosu na svoju veličinu, centar raznovrsnosti i velikog broja endema. Šanse za njihovu eksploataciju su brojne, ali uz mjere zaštite i očuvanja prirode, kao i podrške malobrojnim uzgajivačima i proizvođačima

 

Sakupljanje ljekovitog i aromatičnog bilja može biti veoma isplativa  djelatnost u Crnoj Gori. Oko četiri hiljade vrsta bilja živi na njenoj teritoriji. Od toga, preko 700 vrsta ljekovitog bilja je u upotrebi. Flora Evrope broji oko 11 hiljada različitih biljaka, a Balkansko poluostrvo oko devet.  Crna Gora je, u odnosu na veličinu, centar raznovrsnosti i velikog broja endema. Mogućnosti za njihovu eksploataciju su brojne, ali uz mjere zaštite i očuvanja prirode, kao i podrške malobrojnim uzgajivačima i proizvođačima.

,,Prepoznavanje i poznavanje biljaka je velika vještina koja se stiče godinama”, objašnjava za Monitor biološkinja Dragana Saveljić. Pravilno sakupljanje ljekovitog bilja podrazumijeva posjedovanje osnovnog botaničkog znanja – sposobnost poznavanja vrste i njene biologije i ekologije, gdje raste, kako se razmnožava, u kojoj fazi je najbolje brati i slično. ,,Iako naizgled veoma slične, biljke se među sobom veoma razlikuju po sastavu i kvalitetu biljne droge. Ako se sakupi biljka koja nema upotrebnu vrijednost, sve mora da se baci, trud propada. Još je gore da  ljekovitu biljku zamijenite sa potencijalno ili stvarno otrovnom, odnosno štetnom vrstom.  Bilo je trovanja ljudi, i sa fatalnim ishodom, zbog nepoznavanja ljekovite flore”, kaže Saveljićeva.

Andrea JELIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 30. jula ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvojeno

ŠUME I POHARE: Ima li kraja

Objavljeno prije

na

Objavio:

Drvoprerađivači sa sjevera Crne Gore upozoravaju da država i lokalne zajednice gube ogromne prihode, zbog toga što se ne obavlja finalna obrada drveta.  Ovih su dana u Plavu dogovorili da formiraju delegaciju koja će zatražiti hitan sastanak sa premijerom Zdravkom Krivokapićem kako bi se hitno zaustavila  nezakonita eksploatacija državnih šuma od privilegovanih koncesionara, tajkuna

 

Drvoprerađivači sa sjevera Crne Gore poručili su da se hitno mora zaustaviti dalja nezakonita eksploatacija državnih šuma od, kako kažu, privilegovanih koncesionara. Preciznije – tajkuna.

Oni su se ovih dana u Plavu dogovorili da formiraju delegaciju koja će zatražiti hitan sastanak sa premijerom Zdravkom Krivokapićem i njegovim saradnicima. Cilj je definisanje daljih koraka oko gazdovanja državnim šumama.

Koliko štete trpe drvoprerađivači, građani, lokalne samouprave i država od gazdovanja neki od njih su stavili i na papir.

Plavljanin Edin Šarkinović kaže da država i lokalne zajednice gube ogromne prihode, zbog toga što se ne obavlja finalna obrada drveta. Prema njegovim riječima, koncesionari dobijaju drvnu masu po cijeni sedamnaest eura za kubik.

„Bilo koji od njih, koji se mogu na prste ruke prebrojati, za neku za njih smiješnu količinu od 5.000 kubika dobije za 85.000 eura, a PDV na tu sumu iznosi 17.500 eura. Ako bi tu količinu sirovine izrezali, osušili i uglačili na standardnu debljinu, dobili bi vrijednost od 1.550.000 eura, a PDV bi bio 325.000 eura” – kaže Šarkinović.

On napominje da bi složenije obrade, poput izrade vrata, dostizale trostruko veće iznose. „Ovo dovoljno govori koliko se gubi što nema finalne obrade i što se izvozi oblovina” – objašnjava Šarkinović. Da ovakav način gazdovanja šumama nije pošten i ne donosi nikakvu dodatnu vrijednost Crnoj Gori, prošle sedmice saopštio je i premijer Krivokapić. On je najavio suzbijanje mnogih problema koji su, kako je rekao, prerasli  čak i u organizovani kriminal. „Došlo je vrijeme da se stane na put svima koji bjesomučno koriste šume, uništavaju puteve, a ne daju nikakve dodatne vrijednosti Crnoj Gori” – izjavio je premijer prilikom posjete Beranama.

Ta izjava premijera Krivokapića je ohrabrila drvoprerađivače da se okupe u Plavu. Saglasili su se da se samo zajedničkim djelovanjem svih drvoprerađivača i nevladinih organizacija koje se bave zaštitom prirodnih i drugih vrijednosti, može zaustaviti pohara i uništavanje državnih šuma.

„Ovaj skup su podržale 62 nevladine organizacije iz čitave Crne Gore. Konačno se mora stati na kraj nezakonitim radnjama. Zadatak radnog tijela kojeg smo formirali biće da se u razgovoru sa premijerom Kivokapićem i njegovim saradnicima iznađe najbolji model za upravljanje državnim šumama. Tu se, prije svega, moraju zaštititi interesi lokalnog stanovništva i dati šansa drvoprerađivačima da, baveći se finalnom preradom drveta, lako dolaze do sirovine, što do sada nije bio slučaj” – kaže Esko Barjaktarović, drvoprerađivač iz Plava. Sa tog skupa je poručeno da se više ne smije dozvoliti da koncesionari sa strane raubuju državne šume, a da pritom lokalno stanovnioštvo ne može da obzbijedi ni ogrjevno drvo.

Tufik SOFTIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 30. jula ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo