Povežite se sa nama

OKO NAS

DRUŠTVO I MORSKI OTPAD: Katastrofa koja predstoji

Objavljeno prije

na

,,Prevelika opterećenost Bokokotorskog zaliva otpadom koji je najvećim dijelom posljedica aktivnosti na kopnu, neriješen problem kanalizacionih ispusta, ali i sve intenzivniji kruzing turizam o čijem uticaju još uvijek nemamo podataka, jer ne postoji zainteresovanost nadležnih institucija da se isti procijeni, sa sigurnošću će dugoročno dovesti do katastrofalnih posljedica po biodiverzitet vrsta, smanjenja biomase ekonomski važnih organizama podmorja i vjerovatno trajnog onečišćenja zaliva”, upozorava za Monitor dr Milica Mandić , šefica Razvojnog centra i marikulture iz kotorskog Instituta za biologiju mora.

Otpad u moru i svaki proizveden ili prerađen čvrsti materijal odbačen u more ili obalno područje ,i sa ekonomskog, bezbjednosnog, zdravstvenog i kulturološkog aspekta, predstavlja, po riječima naučnika, jednu od najvećih prijetnji morskom ekosistemu Sredozemlja. Evropska Komisija (MSFD – Marine Strategy Framework Directive) i Sekretarijat Barselonske konvencije (Konvencija o zaštiti morske sredine i priobalnog područja Sredozemlja) su konstatovali da je jedna od značajnijih prepreka u rješavanju problema otpada kod nas nedostatak naučnih podataka o otpadu u Jadranskom moru.

Ono što takođe nedostaje u rješavanju ovog problema, prema riječima Milice Mandić je međuinstitucionalna saradnja, odnosno uvažavanje naučnih istraživanja i mišljenja od strane resornih ministarstava i institucija, koji su na nivou države odgovorni za rješavanje problematike.

,,Date su indicije da se započne sa sinhronizovanom regionalnom procjenom koja će poslužiti kao baza za efikasan menadžment program. Jedan od glavnih rezultata projekta će biti izrada Strategije smanjenja otpada u Jadranskom moru uključivanjem različitih korisnika – ribarstvenog sektora, naučnika, predstavnika opština, agencija i ministarstava, nevladinih organizacija i industrije reciklaže. Iako smo od Ministarstva poljoprivrede i ruralnog razvoja odmah dobili podršku pri realizaciji projekta, podrška je izostala iz Ministarstva održivog razvoja i turizma, koje je još tokom pripreme projektne aplikacije (početak 2013. godine) pozvano kao pridruženi partner”, kaže dr Milica Mandić uz napomenu da naučna saznanja i preporuke bez podrške donosioca odluka i konkretnih aktivnosti ostaju samo slovo na papiru.

Naučnici iz kotorskog Instituta upozoravaju da, osim čvrstog otpada koji negativno utiče na živi svijet u moru, veliki negativni uticaj ima i izlivanje neprečišćenih otpadnih voda:

,,Još imamo veliki broj legalnih i još veći broj ilegalnih ispusta kojima se uglavnom komunalne otpadne vode bez ikakvog prečišćavanja izlivaju u more. Da stvar bude gora veliki broj ilegalnih ispusta se nalazi veoma blizu obale i na maloj dubini. Nekada je to svega nekoliko metara ili u boljem slučaju nekoliko desetina metara od obale gdje se završava ispust, dok je dubina ispusta od svega nekoliko do par desetina metara”, konstatuje naučna saradnica koja rukovodi Laboratorijom za opštu biologiju i zaštitu mora, dr Vesna Mačić.

Ona upozorava da još ne postoji popis svih kanalizacionih ispusta u more, a da su čak i podaci za legalne ispuste nepotpuni.

,,Na primorju ima desetak legalnih ispusta koji se završavaju na 350 m do 3.600 m od obale. Međutim, nedavna istraživanja koja je Institut za biologiju mora sprovodio zajedno sa Institutom za hidro-meteorologiju i seizmologiju i partnerima iz Hrvatske pokazala su da je ispust u zalivu Trašte veoma havarisan na sredini cjevovoda, 1.700m od obale, pa se otpadne vode izlivaju znatno bliže obali i na znatno manjoj dubini od projektovanog i očekivanog. Logično je da se postavlja pitanje kada su zadnji put kontrolisani svi ostali ispusti i u kakvom se stanju nalaze? Da li neko o tome uopšte vodi računa ili treba da se desi neka havarija u toku turističke sezone pa da počnemo da razmišljamo i o tome?”, pita se dr Mačić.

Istraživanjem ispusta Trašte osim toga što je konstatovan prekid cjevovoda, došlo se i do zaključka da pozicija cjevovoda ne odgovara poziciji na nautičkoj karti.

,,To ukazuje na još jednu od sistemskih propusta nadležnih institucija, tj. investitori dostave koordinate koje se ucrtaju na nautičkoj karti, a izgleda da se niko ne zapita da li je izvođač odradio posao prema planiranim projektima i da li je to stručno lice provjerilo, te na nautičku kartu ucrtalo tačne podatke. Drugim riječima, može se desiti da neki manji cjevovod bude oštećen npr. sidrenjem i da pri tome vlasnik broda uopšte nije kriv, jer on prema nautičkoj karti ne čini prekršaj. Ko onda snosi štetu, naravno svi mi, građani Crne Gore”, upozorava dr Vesna Mačić.

Ona ukazuje kakve sve direktne posljedice u morskoj životnoj sredini izaziva neadekvatno ispuštanje otpadnih voda.

,,U Bokokotorskom zalivu se praktično uz cijelu obalu u ljetnjim mjesecima ljudi kupaju, pa nelegalno izlivanje otpadnih voda može da ima direktnog uticaja na zdravlje ljudi koji se bave sportovima u vodi ili koriste hranu iz takvog mora”, kaže naša sagovornica. „Uz to izlivanje otpadne vode izaziva zamućenje morske vode i priliv značajne količine organskih i neogranskih materija. Hranljive soli pogoduju razvoju planktonskih organizama, pa nerijetko dolazi do tzv. cvjetanja mora, tj. prenamnoženosti nekih planktonskih organizama. U ovakvim slučajevima nekada se razvijaju vrste koje mogu sadržati toksine pa izazivaju stomačne i druge probleme kod osoba koje se kupaju u moru ili koriste nedovoljno prokuvanu hranu iz mora”, upozorava dr Mačić.

Međutim, ne samo direktan uticaj na ljudsko zdravlje, nagli rast i odumiranje kratkoživućih planktonskih vrsta pravi problem i morskoj flori:

,,Na morskom dnu dolazi do razgradnje te organske materije, pri čemu se troši kiseonik, kao i u razgradnji organske materije koja direktno dolazi iz komunalnih otpadnih materija, pa dolazi do manjka kiseonika u pridnenim slojevima. Sesilni organizmi te uslove mogu da preživljavaju neki kraći period, ali s obzirom na to da takvi procesi kod nas traju već decenijama, to izaziva povlačenje pokretnih i odumiranje sesilnih organizama, te kompletno mijenjanje sastava morskog dna”, kaže Mačić i navodi da je Crna Gora, iako deklarativno ekološka država, jedina zemlja u Sredozemlju koja nema zaštićeno područje u moru, što takođe pokazuje koliko su nadležne institucije zainteresovane za zaštitu mora.

Istraživanja pokazuju da je u Kotorsko-risanskom zalivu, koji je pod zaštitom UNESCO-a kao prirodno i kulturno dobro, u posljednjih 35 godina nestalo više od 2/3 naselja morske trave Cymodocea nodosa. ,,Ova morska trava je zaštićena vrsta prema domaćem zakonodavstvu i Barselonskoj konvenciji o zaštiti Sredozemlja, Bernskoj konvenciji o zaštiti evropske flore i faune, EU direktivi o staništima. Ipak, kod nas domaći zakoni, ratifikovane međunarodne konvencije i upozorenja naučnika izgleda da nemaju mnogo efekta na nadležne institucije”, zaključuje Mačić.

Naše sagovornice upozoravaju da je problem posebno opasan za Bokokotorski zaliv koji je polu-zatvoren i duboko uvučen u kopno sa slabim strujanjima morske vode i dugim zadržavanjem vodenih masa, a time i veoma osjetljivim na uporna zagađenja.

,,U takvoj sredini neće biti moguće govoriti o razvoju elitnog turizma, uzgoju zdrave hrane iz mora. Kompletan uzgoj školjki i ribe u Crnoj Gori je koncentrisan na području Bokokotorskog zaliva. Neće se moći govoriti ni o očuvanju malog obalnog ribolova kao jedne od najznačajnijih tradicionalnih aktivnosti starosjedilaca Boke”, poručuju naučnice iz kotorskog Instituta za biologiju mora.

Nebojša MANDIĆ

Komentari

Izdvojeno

RADIKALIZACIJA USPORILA TREND PRIHVATANJA LGBT OSOBA U CRNOJ GORI: Kornjačinim korakom do prava i zaštite

Objavljeno prije

na

Objavio:

Prema nedavnoj analizi Centra za građansko obrazovanje, smanjuje se broj onih koji misle da su osobe drugačije seksualne orijentacije opasne za društvo. Ipak, radikalizacija društva i učestaliji govor mržnje uticali su na stagnaciju, pa čak i unazađivanje u pojedinim oblastima koje se tiču prava i zaštite LGBT osoba

 

Nedavno istraživanje Centra za građansko obrazovanje (CGO) pokazalo je – u Crnoj Gori se smanjuje broj onih koji smatraju da su osobe različite seksualne orijentacije štetne i opasne. Ipak, blizu polovine građana smatra da te osobe nijesu ugrožene. Na stagnaciju, pa čak i unazađivanje u pojedinim oblastima uticale su radikalizacija i klerikalizacija društva u posljednjih par godina.

„Skoro polovina ispitanika vjeruje da je u javnom diskursu korisno čuti naučno objašnjenje različite seksualne orijentacije radi boljeg razumijevanja ove pojave. No, u odnosu na 2019, osjetan je porast onih koji misle da su te priče u javnom prostoru nepotrebne i da ne bi pomogle, kao i da, uprkos naučnom tumačenju, ta pojava ostaje izuzetno štetna za svako društvo“, saopštila je na prezentaciji rezultata istraživanja javnog mnjenja koordinatorka pri CGO-u Željka Ćetković.

U posljednje tri godine, prema riječima izvršnog direktora NVO Spektra Jovana Džolija Ulićevića, naše se društvo radikalizovalo i svjedočimo pojačanom govoru mržnje. ,,Uglavnom se targetiraju žene, osobe sa invaliditetom i LGBTI osobe. Uprkos povećanju podrške unutar opšte populacije prema LGBTI osobama, važno je imati na umu radikalizaciju mladih, koja je posljedica neadekvatnog obrazovnog sistema i opšte klerikalizacije društva. U obrazovnom sistemu izostaje volja da se predmeti kao što su građansko obrazovanje, zdravi stilovi života ili medijska pismenost učine obaveznim, ali se nedovoljno pažnje daje i adresiranju pitanja roda, pola i seksualnosti i kroz prirodne nauke, recimo biologiju“.

Kako je istakao, zaštititi prava marginalizovanih grupa, a naročito LGBT osoba, je i dalje hrabrost i avangardna politika, ali samo onda kada je autentična i iskrena, a ne instrument u pristupnom procesu Evropskoj uniji.

Andrea JELIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od petka prvog jula ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvojeno

PRIVREDNI SUD KUBURI SA KADROVIMA: Sudije na granici izdržljivosti

Objavljeno prije

na

Objavio:

Nakon hapšenja predsjednika Privrednog suda Blaža Jovanića ta institucija radi samo sa četvoro sudija od sistematizovanih 16. Da će se u Privrednom sudu pojaviti ozbiljne kadrovske nevolje, znalo se još polovinom prošle godine

 

Poslije hapšenja bivše predsjednice Vrhovnog suda i predsjednika Privrednog, sudska grana vlasti u Crnoj Gori je dotakla dno. Sudije sada pored sprovođenja pravde  imaju i obavezu da speru ljagu sa institucije i svoje profesije. To će biti vrlo teško, jer se mnogi sudovi odavno bore sa nedostatkom kadrova. Takav je slučaj bio sa Privrednim sudom. Nakon hapšenja predsjednika Blaža Jovanića i sa četiri puta manje sudija nego što je to predviđeno Pravilnikom o unutrašnjoj sistematizaciji, ovaj organ nalazi se pred kolapsom, zatrpan brojnim, neriješenim predmetima i bez mogućnosti da mjesecima organizuje makar jedno sudsko vijeće za postupanje u izvršnim predmetima.

U sudu trenutno rade samo vršiteljka dužnosti predsjednika Privrednog suda Dijana Raičković i sudije Dragan VučevićRadmila Perović i Zoran Ašanin, koji postupaju u 1.376 parnica, 451 stečaj i 414 izvršnih predmeta, za koje postoji veliko interesovanje stranaka u postupcima, ali i javnosti jer je riječ i o najznačajnijim privrednim predmetima sa velikom imovinom.

Novom raspodjelom predmeta, četvoro sudija nedavno je dobilo u rad i predmete koji su morali preuzeti kao nezavršene od penzionisanih sudija, kolega koji su na bolovanju, ali i od osumnjičenog Jovanića – zbog čega se ročišta često odlažu.

Prema pisanju Vijesti, Raičkovićeva tvrdi da se Privredni sud, stranke i učesnici u postupcima nalaze u nezavidnoj situaciji. Privredni sud Crne Gore ima sistematizovanih 16 sudijskih mjesta sa predsjednikom suda, a taj broj predstavlja minimum neophodnog broja sudija. Činjenica je da se i ovaj broj sudija, imajući u vidu nadležnost i složenost predmeta koje ovaj sud ima u radu, pokazuje nedovoljnim za potpuno efikasno i ažurno postupanje.

„Već se u 2021. godini pokazalo da sudu nedostaju sudije, odnosno da je sud sistemski nepopunjen sa pet sudija (zbog odlaska u penziju), te da je određen broj sudija bio na bolovanju. Još uvijek ova mjesta nijesu popunjena, skoro godinu, jer su na ta mjesta u međuvremenu primljena lica koja su u statusu sudijskih kandidata, koja na funkciju sudije mogu stupiti tek nakon uspješno završenih obuka, dakle najranije u septembru, odnosno oktobru. Jedno sudijsko mjesto je u međuvremenu ostalo upražnjeno zbog izbora jednog sudije u Apelacioni sud, a u međuvremenu je došlo do suspenzije predsjednika suda. Sada je od sistematizovanih sudijskih mjesta upražnjeno šest, bez mjesta predsjednika suda. U odnosu na bolovanja sudija, jedna sutkinja je na porodiljskom bolovanju, dok je četvoro sudija na bolovanju zbog ozbiljnih zdravstvenih problema”, kaže Raičković.

Ivan ČAĐENOVIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od petka prvog jula ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

OKO NAS

BROJ NAPUŠTENIH ŽIVOTINJA NA SJEVERU RASTE: Strategije na papiru, lutalice na ulicama

Objavljeno prije

na

Objavio:

Iako skoro svaka opština „na papiru“ ima strategiju kako kontrolisati populaciju napuštenih životinja, u praksi broj pasa se povećava, sve je više građana koje povrijede, troškovi  za naknade po tom osnovu u opštinskim budžetima rastu, malobrojna privremena prihvatilišta i azili gotovo su  bez slobodnog mjesta

 

Pred sam početak ljetnje turističke sezone,  na ulicama Kolašina je na desetine napuštenih pasa. Tokom minulih dva mjeseca,  nekoliko Kolašinaca su napali, a višestruke povrede nenijeli i jednoj srednjoškolki, na samom izlazu iz školskog dvorišta. Od nasrtaja gladnih pasa nekad se brane i turisti. Da je to jedan od većih problema Kolašina pred turističko ljeto primijetila je i novoizabrana predsjednica Marta Šćepanović. Ona je u svom prvom obraćanju građanima, kao jednu od svojih prioritenih aktivnosti sa te funkcije, najavila efikasno i brzo sklanjanje napuštenih životinja sa ulica. Tek prije  nekoliko sedmica, u nadležnim opštinskim službama tvrdili su da nemaju rješenje, jer su azili u Podgorici i Beranama bez slobodnog mjesta.

Program populacije pasa na teritoriji kolašinske opštine usvojen je prije dvije godine, ali  gotovo nijedan cilj zacrtan tim dokumentom do sada nije ispunjen.  Program se odnosi na period do 2025. godine, a ukoliko se potpuno realizuje, trebalo bi da populacija napuštenih životinja bude smanjena za 50 odsto. Predviđeno je i građenje  azila.  No, novac za to nije ni ove godine planiran opštinskim budžetom.

U Kolašinu  postoji samo privatno prihvatilište za napuštene životinje, koje funkcioniše s mnogo problema. Vlasnica tog azila Danijela Vuksanović više puta je upozoravala da životinjama  koje je ona sklonila s ulice nedostaje hrana i stručna veterinarska njega. Pomoć koju je dobila sa državnog i lokalnog nivoa, kaže ona, nije dovoljna.

U kolašinskom Sekreterijatu za zaštitu životne sredine kažu da je jedan od načina rješavanja problema izgradnja azila. Planirani cilj je da uskoro na kolašinskim ulicama ne bude pasa lutalica, ali i da podignemo svijest o odgovornom vlasništvu. Podsjećaju da je  Opština opredijelila sredstva za identifikaciju, vakcinaciju i sterilizaciju vlasničkih i nevlasničkih pasa. Identične izjave iz tog resora stizale su i minulih  godina.

Sugrađanima poručuju da ,,ukoliko se ne planira registrovati uzgoj pasa, sterilizacija ljubimca dio je odgovornog vlasništva”. U opštini Kolašin do sada je čipovano tek  600 vlasničkih pasa, a ukupna populacija se procjenjuje na oko 1.800.

,,Prema slobodnim procjenama, na teritoriji opštine Kolašin postoji oko 50 napuštenih pasa na seoskom području i oko 100 u gradu i prigradskim naseljima, dok ih je u privatnom skloništu oko 170. Veliki broj napuštenih životinja na ulicama grada, okolnih naseljenih mjesta i polja, rezultat je napuštanja životinja usljed loših navika i teške ekonomske situacije građana”, piše u Programu za sprovođenje kontrole populacije pasa.

Pored lutalica vlasnički psi su jedna od prepreka kvalitetu kolašinske turističke ponude, kažu izdavaoci smještaja.  Iz Udruženja vlasnika privatnog smještaja tvrde da lavež iz dvorišta privatnih kuća uzmerava tokom noći goste u njihovim objektima. Povodom toga, objašnjavaju, opštinske službe do sada ništa nijesu radile.

Budžet opštine iz godine u godinu opterećuju i  odštetni zahtjevi građana, koji su, usljed napada pasa lutalica, pretrpjeli fizički i duševni bol. Za četiri godine iz opštinske kase, na ime te vrste odštete, isplaćeno je oko 10.000 eura Kolašincima koji su tvrdili da su ih napali psi na ulici.

Neke veće sjeverne opštine izdvajaju i značajno više  sredstava iz budžeta po tom osnovu.  Iz opštinske kase Bijelog Polja, na primjer,  za naknadu štete za povrede nastale ujedom napuštenih pasa, za dvije minule godine,  isplaćeno je  116. 204 eura za 126 odštenih zahtjeva.  Za odvođenje pasa lutalica u azil u Beranama ta opština godišnje izdvoji od 30.000 do 40.000  eura. U  azil u Beranama bjelopoljsko Komunalno preduzeće uhvati i isporuči oko 200 pasa, a za svakog psa Opština plaća 120 eura.  No, sav taj novac ne doprinosi utisku da je na ulicama manje napuštenih životinja.  Bjelopoljci kažu da se psi kreću u čoporima po prigradskim naseljima, a na magistrali ometaju saobraćaj  i velika su opasnost za sve učesnike u saobraćaju. Po selima napadaju  ovce i sitniju stoku. Slični problemi su i u Rožajama, gdje se godinama najavljuje gradnja azila, ali su čopori pasa dio „razglednice“ i najužeg centra grada. Više  uspjeha u kontroli broja napuštenih životinja ne postižu  ni u Plavu, Gusinju, Žabljaku …

U  opštinama na sjeveru uglavnom  procjenjuju da je pravljenje  pojedinačnih azila  preskupo. Zbog toga, objašnjavaju, rješenje je regionalni azil, kakav postoji u Beranama, ali koji je trenutno pretrpan. Nažalost, nikad nije zaživjela ideja da se sličan napravi i u Bijelom Polju. U tu svrhu, još prije deceniju, Opština je kupila 4,5 hektra zemljišta za 42.000 eura između  Ribarevina i Ramčine.

Istraživanje, rađeno za potrebe nacionalnog Programa kontrole populacije pasa pokazalo je da na nivou lokalne samouprave nema razvijene infrastrukture za sistemsko rješavanje problema napuštenih životnja.  Takođe, opštine su, kao prepreke navodile, nedostatak novca, kao i nedovljno znanja i obučenog osoblja.

Vlasnica privatnog prihvatilištu u Kolašinu za Monitor podsjeća da je sistem identifikacije i registracije pasa u Crnoj Gori  uspostavljen tek prije tri godine.  Do tada, objašnjava, nije bilo nikavih zvaničnih podataka o broju vlasničkih ili napuštenh pasa. To, kaže ona, dovoljno govori „u prilog  činjenici da je briga o životinjama uvijek bila na kraju spiska prioriteta“. Sada se, tvrdi Vuksanovićeva, time intenzivnije bavimo „samo forme radi, jer nam se žuri u Evropu“.

„Kada se to kombinuje sa našom preovlađujućom sviješću, onda dođemo u situaciju da se na pse gleda samo kao na problem i opasnost. To i jesu, ali zbog nebrige.  Taj problem mjerimo novcem izdvojenim za saniranje posljedica, a ne ulažemo u rješavanje onoga što je dovelo do posljedica. Donošenje  planova ne znači da se išta promijenilo. Naprotiv, stanje je mnogo gore kad je riječ o nedostatku brige i broju napuštenih životinja“, tvrdi ona.

U  privremnom prihvatilištu  koje je Vuksanovićeva  osnovala više nema mjesta ni za jednu napuštenu životinju. Upros tome, svakodnevno, kako kaže,  zatekne novu mlandučad pasa ili mačaka  ostavljenu na kapiji tog objekta.  Vuksanovićeva objašnjava da je ključno odgovorno vlasništvo, kojem bi prethodila edukacija. Sankcije moraju postati praksa, ocjenjuje ona, za neodgovorne vlasnike ili nehumano postupanje prema životinjama.  Upozorava na desetine otrovanih pasa u Kolašinu, ali i  činjenicu „da su samo prije nekoliko godina na taj način problem lutalica „rješavale“ i nedležne opštinske službe u više gradova“.

Svjetska organizacija za zaštitu životinja (OIE), procjenom urađenom u regionu Zapadnog Balkana u periodu od 2015. do 2018.,  identifikovano je da je ogroman  broj pasa na ulicama posljedica neodgovornog vlasništva. Evropska platforma za dobrobit životinja pokrenuta je, zbog toga,  kampanja Be his hero, čiji je cilj podizanje svijesti djece školskog uzrasta na Balkanskom poluostrvu o odgovornom vlasništvu.

U nacionalnom programu koji se odnosi na tu oblast  konstatovali su da je, dugoročno, edukacija je jedan od najbitnijih elemenata sveobuhvatnog pristupa upravljanju populacijom pasa.

                                                                                      Dragana ŠĆEPANOVIĆ

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo