Povežite se sa nama

INTERVJU

DUŠAN RELJIĆ, NJEMAČKI INSTITUT ZA MEĐUNARODNU POLITIKU I BEZBJEDNOST, BERLIN: Dug put u Evropu

Objavljeno prije

na

Dinamika rješavanja velikih problema eurozone mogla bi znatno uticati na dinamiku pristupanja zemalja Zapadnog Balkana Evropskoj uniji. Kako se još uvijek ne vidi rješenje EU problema kao ni njegove političke implikacije, nije jasna ni sudbina balkanskih integracija u zajednički evropski politički i ekonomski prostor. Tek, dosta je jasno da je uloga Njemačke u ovoj fazi EU krize izuzetno važna, pa onda i njen uticaj u EU institucijama kada je riječ o procjeni dostignuća zemalja Zapadnog Balkana u usklađivanju njihovih unutrašnjih poredaka s onim prihvatljivim za EU. Za razgovor o tim temama, Monitor je dobio odličnog sagovornika, Dušana Reljića s Njemačkog instituta za međunarodnu politiku i bezbjednost u Berlinu. Reljić se bavio i za nas takođe važnim uticajem Rusije na Balkanu i o tome objavio studiju Rusija i Zapadni Balkan. MONITOR: Kako se među analitičarima balkanske politike, njemačkim privrednicima i političarima koji nijesu često citirani a imaju uticaja na odnose Njemačke i Srbije, gleda na promjenu vlasti u Srbiji koja je zahvatila gotovo sve nivoe izvršne i zakonodavne vlasti?
RELJIĆ: Vrhovi nove vlasti u Srbiji nisu nepoznati zapadnim partnerima, oni su sastavni deo političke scene u toj zemlji već dve decenije. Tokom proteklih nekoliko godina vođe Srpske napredne stranke (SNS) i Socijalističke partije Srbije (SPS) promenile su svoje političke ciljeve i retoriku i sada podržavaju dalje privredne i unutrašnje političke reforme u Srbiji i njeno pristupanje Evropskoj uniji. Zapadni partneri odrediće svoj odnos prema novoj vlasti u Srbiji u skladu s tim koliko se ona bude pridržavala svojih deklarisanih opredeljenja, zakonskog okvira i prihvaćenih evropskih obrazaca u političkoj kulturi.

Stranim ulagačima su najbitniji postojanost pravnih i ekonomskih uslova poslovanja. U to spada i izbegavanje potresa u privrednom i finansijskom sistemu koji, međutim, neminovno nastaju kada se menjaju čelni ljudi i činovnici visokog ranga u ministarstvima i drugim ustanovama javne uprave.

MONITOR: Rusija je prilično ambiciozno nastupala u Crnoj Gori, i sa svojim tajkunima ali i s onim građanima kojima je porasla kupovna moć da su mogli kupovati skupe nekretnine na Crnogorskom primorju. To je stalo. Koliko je bila ozbiljna borba SAD i Rusije za dominaciju u zemljama Zapadnog Balkana?
RELJIĆ: Kad je riječ o mogućnostima projekcije vojnog uticaja na prostor bivše Jugoslavije, odluka je pala u korist SAD onog trenutka kada je od Baltičkog do Crnog mora nastao lanac država učlanjenih u Severnoatlantski pakt (NATO). Time je ruski vojni uticaj najvećim delom onemogućen. Sada i većina država-naslednica nesvrstane Jugoslavije ili pripada NATO ili teži članstvu. Često naglašavan cilj SAD je da cela Evropa bude u evroatlantskim integracijama.

Neznatna je, međutim, mogućnost da će Srbija, a verovatno i Bosna i Hercegovina, ući u NATO dokle god je otvoreno kosovsko pitanje. Samim tim ostaje neostvarena namera SAD da i ceo region bivše Jugoslavije bude u evrotlantskoj sferi uticaja. Automatski, dokle god u Ujedinjenim nacijama nije određen međunarodno-pravni status Kosova, Rusija, a i Kina, ostaju, zbog svog prava na veto u Savetu bezbednosti svetske organizacije, za Srbiju partneri od presudnog značaja.

Uz to, energetska sigurnost regiona zavisi u najvećoj meri od isporuka nafte i prirodnog gasa iz Rusije. Zavisnost će još da poraste ako bude izgrađen gasovod Južni tok. Preko isporuka energetskih sirovina, ulaganja i trgovine jača i politički uticaj Moskve, posebno u trenutku kada je sve neizglednije kada će naredne zemlje regiona moći da pristupe Evropskoj uniji.

Konačno, Rusija je već vekovima u politici, kulturi i religiji bitan činilac u jugoistočnoj Evropi, sećanja na stara savezništva ne blede tek tako. Uticaj Rusije u tim oblastima neće nestati zato što je propao Sovjetski Savez niti zato što je proteklih dvadestak godina izgledalo kao da su SAD jedina preostala supersila.

MONITOR: Da li očekujete da njemački glas bude odlučujuće uticajan u opredjeljivanju zemalja EU, kada se radi o dobijanju datuma otpočinjanja pregovora za Srbiju?
RELJIĆ: Nemačka je zbog svoje ekonomske snage, koja je uprkos finansijske krize u eurozoni proteklih godina očuvana i ojačana, među najuticajnim članicama Evropske unije. No, upravo zbog strahovanja da bi euro, pa samim time i EU, mogli da zapadnu u još dublju krizu, samo oko 20 odsto nemačkog stanovništva podržava, prema najnovijim ispitivanjima javnog mnjenja, dalje širenje Evropske unije. O tim strahovanjima svaka nemačka vlada mora da vodi računa.

Zbog različitih negativnih političkih i ekonomskih kriznih pojava u južnoevropskim članicama EU, pre svega Mađarskoj, Rumuniji, Bugarskoj i Grčkoj, u zapadnoevropskim delovima EU opada poverenje u stabilnost Zajednice. Posredno, i u sposobnost novih kandidata za članstvo s prostora jugoistočne Evrope, da ispune neophodne demokratske i ekonomske standarde.

Uz to, nemački kontigent od oko 1600 vojnika je najbrojniji među pripadnicima međunarodnih mirovnih snaga KFOR-a na Kosovu. Ako se naredne godine obistini da će se NATO povući iz Avganistana, učešće u KFOR-u biće najveći nemački vojni angažman u inostranstvu. Samim tim, pažnja nemačkog parlamenta i javnosti ponovo se u većoj meri usmerava na Srbiju i Kosovo.

MONITOR: U nekim pitanjima važnim za budućnost Evrope kao zajednice naroda, stigle su oštre kritike na račun kancelarke Merkel od njemačke opozicije. Koliko je to znak mogućnosti za promjenu njemačke politike kada se radi o krizi eurozone i politike EU, ali i u vezi s EU proširenjem?
RELJIĆ: Među partijama u saveznom parlamentu u Berlinu postoji saglasnost da je za njemačke privredne i političke interese od presudnog značaja da se produbi integracija u sklopu EU. Da li je, međutim, prepuštanje nacionalnog suverenitata u oblasti državnih finansija ustanovama EU pravi put za to? Kako osigurati demokratsku ustanovljenost tih organa EU? Da li Nemačka i druge ekonomski snažne države, time što bi preuzele garancije za državne dugove slabijih partnera u EU, sebe takođe bacaju u duboku krizu? Na ta i mnoga druga izuzetno složena pitanja još nema odgovora ni u stručnoj javnosti a ni među političkim partijama ni u Nemačkoj niti bilo gde drugde. Samim tim manje važna pitanja, kao što je buduće proširenje EU, dodatno gube na značaju.

MONITOR: Kako vi gledate na izjavu Angele Merkel da je u Njemačkoj propao multikulturalizam? Da li bi vrijednost zaštite multikulturalnosti koja se često završavala u getoizaciji i postepenoj samoizolaciji pridošlica u zapadnu Evropu, trebalo zamijeniti drugim, interkulturnim modelom?
RELJIĆ: Kulturno homogene države više ne postoje u najvećem delu Evrope, multikulturalizam je sada među osnovnim obeležijima kontinenta. Očigledan dokaz za to nisu samo „šarena” imena i izgled sportista koji su zastupali evropske države na londonskoj Olimpijadi. U Nemačkoj, dovoljno je otići u bilo koju osnovu školu da bi se videlo koliko je sada stanovništvo izmešano. Važno je razlikovati: getoizacija i samoizolacija nisu automatski proizvod doseljavanja, to su pre svega odrazi ekonomskih i socijalnih problema i pogađaju kako „staro” stanovništvo tako i doseljenike. Siromašni ljudi, bez obzira na etničko poreklo ili versku pripadnost, imaju manje mogućnosti „kretanja” u društvu – počevši od izbora mesta stanovanja pa do obrazovanja dece i njihovog izlaska iz nemaštine. Pristojna primanja što većeg broja ljudi najbolje su sredstvo integracije.

MONITOR: Neki evropski glasovi tvrde kako finansijski lobiji u SAD žele, ni manje ni više, nego propast eura, kao prvu stepenicu ka kraju evropske nezavisnosti. Koliko takve pretpostavke imaju veze s predsjedničkim izborima u SAD na kojima je jedan od favorita bogati republikanac Mit Romni?
RELJIĆ: O teorijama zavere, držim, svrsishodnije je da govore psiholozi.

Crna Gora i „hrvatski scenario”

MONITOR: Prije nekoliko mjeseci rekli ste da će Crna Gora napredovati k EU utoliko prije ukoliko se ugleda na Hrvatsku, gdje su, kako ste rekli „stožeri vlasti izgubili svoju nedodirljivost”. Da li „hrvatski scenario” u procesu pregovaranja čeka Crnu Goru?
RELJIĆ: Crna Gora biće prva među kandidatima za članstvo u Evropskoj uniji s kojim Evropska komisija (EK) započinje sa 23. i 24. poglavljem pregovora. Oba poglavlja se odnose na vladavinu prava i, kako je najavila EK, biće otvorena sve dok se ne završe pregovori o svim drugim poglavljima kojih ukupno ima 35. Pregovori sa Crnom Gorom verovatno neće trajati kraće nego što su trajali s Hrvatskom, a to je bilo približno osam godina. Predstoji dovoljno vremena tokom kojeg u svakom trenutku EK može da preispita stanje vladavine prava u Crnoj Gori i, ako zatreba, zaustavi ceo postupak. Valja imati na umu da je prelomni trenutak u pregovorima EK s Hrvatskom bio kada je hrvatsko pravosuđe skinulo oreol nedodirljivosti i za najviše predstavnike vlasti. Tek tada se Hrvatskoj otvorio put do članstva.

Nastasja RADOVIĆ

Komentari

nastavi čitati

INTERVJU

LJUPKA KOVAČEVIĆ, ANIMA: Vrijeme je za izbore

Objavljeno prije

na

Objavio:

Vjerujem da je prva ekspertska vlada kao koncept imala potencijala ali sa našim neodgovornim, pohlepnim i bahatim političarima dodatno je destabilizovala stanje u zemlji. Širiti taj koncept nije logično ni korisno a praviti kompromisni bućkuriš još manje. Po mom mišljenju vrijeme je za nove izbore i nadam se da URA neće pristati na još jedan ustupak

 

MONITOR: Ove sedmice pričamo o uvođenju vjeronauke u škole, a nakon najave tek ustoličenog mitropolita Joanikija da je to „osnovno dječije pravo“, te da samo rijetke zemlje u Evropi nemaju tu vrstu obrazovanja. Kako vidite želju mitropolita, i da li bi nam uvođenje vjeronauke pomoglo da budemo više evropski?

KOVAČEVIĆ: Izjavu  mitropolita shvatam kao znak namjere da povećava tenzije u Crnoj Gori i da one trenutno odgovaraju SPC. Crna Gora je definisana kao građanska i sekularna i to je najoptimalniji okvir za multietničku i multikonfesionalnu zajednicu. Svaka vjerska zajednica ima pravo da organizuje vjersku nastavu i to već funkcioniše. Najslabije funkcioniše građansko obrazovanje u okviru zvaničnih institucija. Podržavalo se djelovanje i razvoj vjerskih zajednica a nipodoštavalo građansko obrazovanje i inicijative. Rezultati su prisutni i vidljivi kroz nizak stepen emancipatorske i kritičke svijesti. To što većina zemalja Evrope ima vjersko obrazovanje ne znači da je dobro za Crnu Goru, malu teritoriju sa malim brojem stanovnika čija je situacija ekonomska, istorijska, obrazovna i politička specifična. U tim zemljama je vjerska odrednica stvar intime i slobodnog izbora, kod  nas se vjerskim odrednicama maše u javnosti i služe za demonstriranje  moći i ugrožavanje drugačijih. Religija je u našim uslovima vrlo opasno oružje u rukama neodgovornih vjerskih vođa i političkih elita i udaljava nas od Evrope.

MONITOR: Kako komentarišete ustoličenje mitropolita Joanikija, te sve što je pratilo taj događaj, ali i prve poteze mitropolita naokon ustoličenja, poput ugošćavanja Milorada Dodika?

KOVAČEVIĆ: Ustoličenje je bilo „silom na sramotu” kako se kaže u narodu. I sila i sramota su očite, izuzimajući  iz toga veliki broj onih koji su protestovali sa  iskrenim ubjeđenjem da brane državu i dostojanstvo, došlo se do „crvene linije” i pružen je otpor. Mislim da su ti građani i građanke, i  razumne  intervencije bezbjednosnih službi obezbijedili da se krizna situacija završi bez žrtava, iako je bilo prekomjerne upotrebe sile. I to se mora preispitati i sankcionisati. Dvije slike koje su za mene vrlo značajne sa Cetinja su dva lica. Lice premijera koje je jasno pokazalo beskompromisnost i odvažnost da po svaku cijenu brani vlastite ciljeve i  spremnost da interese svoje crkve stavi iznad interesa države i ljudi što liči vjerskom fundamentalizmu. U kriznoj situaciju u pomoć su pristigli oni koji dijele ista vjerska ubjeđenja a ne nezavisni eksperti. Nakon ostvarenja cilja logično je očekivati da će pokazati umjerenost i spremnost za dijalog  o pitanjima državnog i društvenog funkcionisanja  uz obavezne „konsultacije“ sa zapadnim saveznicima.  Drugo lice je lice predsjednika države. Jasna je bila neusklađenost sa pozicijom i situacijom. Izlazak na ulicu kao približavanje građanima sa svitom obezbjeđenja bilo je karikaturalno a djelovanje besmisleno. Nakon ove situacije duboke narcističke povrede (možda i ugroženosti drugih interesa), logičan je žešći sukob sa svima onima koje prepozna kao prijetnju. Vidljivo oslabljen računa na sve članove partije i nastaviće  mobilizaciju članstva i sluđivanje stanovništva tzv. ugroženošću države i intenziviraće  „konsultacije”  uz pokušaj mobilizacije  zapadnih saveznika. Obje slike pokazuju autoritarne vođe koje gaje duboko potcjenjivanje i prezir prema onima koji su ih birali i nemaju povjerenja, ni sposobnosti da riješe sukobe koje su proizveli i proizvode u zemlji. Saveznici van zemlje već preuzimaju kontrolu i u skladu sa njihovim interesima dalje diriguju sukobom. Milorad Dodik je znak takvih uticaja, prijetnja primjerom i simbol stvaranja uticaja koji prevazilazi granice i ne priznaje legalne državne granice.

Milena PEROVIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 24. septembra ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

INTERVJU

IVANA ŽANIĆ, IZVRŠNA DIREKTORKA FONDA ZA HUMANITARNO PRAVO: Vučić neće protiv bivših mentora

Objavljeno prije

na

Objavio:

Nije u Srbiji problem u nepostojanju zakonodavnog okvira već u neprimjenjivanju zakonskih mogućnosti i u opštem neradu oko istraživanja i procesuiranja ratnih zločina. Dakle, naše institucije imaju sve, samo je potrebno da sjednu i da rade, a to izgleda njima najteže pada

 

MONITOR: Ovih dana je u Beogradu održana Regionalna konferencija tužilaštava o saradnji u krivičnom progonu počinilaca ratnih zločina, u organizaciji srpskog Tužilaštva za ratne zločine, a uz podršku UN i vlade Velike Britanije. Kako ocjenjujete ovaj događaj?

ŽANIĆ: O održavanju ovog događaja znamo samo na osnovu šturog saopštenja Tužilaštva za ratne zločine i članaka malobrojnih medija koji još uvek prate ove teme. Osim floskula koje slušamo duži niz godina kako je regionalna saradnja važna i kako mora biti unapređena jer žrtve to očekuju, nismo čuli ništa novo. U stvarnosti je baš sve suprotno od toga. Nema iskrene volje da se sarađuje i veruje pravosudnim organima država u regionu, da se razmenjuju važni predmeti i dokazi, da se radi na otkrivanju masovnih grobnica.

Od vidiljive regionalne saradnje imamo dva medijska članka da je organizovana regionalna konferencija tužilaca u regionu. Koji su zaključci te konferencije i koji su naredni koraci dogovoreni – o tome nema ni reči. Tako da ja ovaj sastank ocenjujem kao potpuno trošenje vremena na razgovor koji je vođen već mnogo puta do sada, a koji nije doveo ni do kakvih pomaka u procesuiranju ratnih zločina niti do poboljšanja regionalne saradnje.

MONITOR: Ministarka pravde u vladi Srbije Maja Popović tom prilikom je naglasila posvećenost Srbije procesuranju optuženih za ratne zločine, pozivajući se na Nacionalnu strategiju za procesuiranje ratnih zločina 2021–2026 i najavljujući skoro usvajanje Akcionog plana za njenu primjenu. Kako komentarišete tvrdnju ministarke o „jakim institucionalnim kapacitetima Srbije“?

ŽANIĆ: Što se tiče institucionalnog i zakonodavnog okvira – Srbija zaista ima sve na raspolaganju. Postoje zakoni na osnovu kojih se sudi, zaključeni memorandumi i protokoli o saradnji sa tužilaštvima u regionu. Imali smo čak i prvu Nacionalnu strategiju za procesuiranje ratnih zločina koja je i usvojena da bi se ubrzalo procesuiranje ratnih zločina. Uskoro ćemo dobiti i drugu strategiju sa propratnim akcionim planom. Nije problem u nepostojanju zakonodavnog okvira već u neprimenjivanju zakonskih mogućnosti i u jednom opštem neradu po pitanju istraživanja i procesuiranja ratnih zločina. Dakle, naše institucije imaju sve, samo je potrebno da sednu i da rade, a to izgleda njima najteže pada. Samo bih podsetila da mi trenutno u TRZ imamo 12 zamenika tužioca i za prošlu godinu samo dve optužnice koje su rezultat isključivo njihovog rada. Dakle, imamo šest puta više zamenika tužilaca nego optužnica.

MONITOR: Za vrijeme trajanja Regionalne konferencije, predsjednik Srbije Aleksandar Vučić sastao se sa glavnim tužiocem Mehanizma za međunarodne krivične sudove Seržom Bramercom. Vučić je saopštio da je to bio razgovor o poboljšanju regionalne saradnje u vezi sa optužbama za ratne zločine. Imate li saznanja o „konkretnijim“ zahtjevima Bramerca?

ŽANIĆ: Kad god bi dolazio u posetu Srbiji, Serž Bramerc bi dolazio i u FHP kako bismo razgovarali o tome ima li pomaka u procesuiranju ratnih zločina pred domaćim sudovima. Međutim, poslednje dve godine Bramerc razgovara isključivo sa tužiteljkom za ratne zločine Snežanom Stanojković i predstavnicima vlasti, tako da mi nemamo ni tu minimalnu mogućnost da saznamo koji su njegovi konkretni zahtevi. FHP stalno zahteva od Tužilaštva za ratne zločine da na svom web sajtu objavljuje informacije o podignutim optužnicama, donetim presudama,  sastancima, i još važnije, rezultatima sastanaka i da na taj način obaveštava javnost o svom radu. Međutim, ukoliko se informišete isključivo putem sajta TRZ tu gotovo ništa nećete saznati jer se na njemu nalaze dve ili tri rečenice o tome ko je prisustvovao sastanku i koja je bila tema, ali o konkretnim zahtevima nema ni reči. Da zaključim, ne znamo koji je bio konkretan zahtev Bramerca, ali pretpostavljam da se u razgovorima išlo u pravcu iskrenije regionalne saradnje, razmene dokaza, neophodnosti pronalska nestalih i izručenje Radete i Jojića Mehanizmu za krivične sudove u Hagu.

Nastasja RADOVIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 24. septembra ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

INTERVJU

MARIJA ZIDAR, REDITELJKA: To nije moja fikcija, to je nečiji život

Objavljeno prije

na

Objavio:

Pomirenje je za mene priča o sukobu, sukobu u smislu sistema vrijednosti, ali i sukobu na ličnom, intimnom nivou

 

 

Film Pomirenje u režiji Marije Zidar otvorio je u srijedu veče 12. UnderhillFest, međunarodni festival dugometražnog dokumentarnog filma u Podgorici. Za okosnicu prvog dugometražnog dokumentarnog filma, rediteljka iz Slovenije odabrala je sukob dvije porodice u brdima sjeverne Albanije. Film prati proces pomirenja nakon ubistva osamnaestogodišnje Gjiste u regiji u kojoj se neke porodice još uvijek pridržavaju srednjovjekovnog kodeksa Kanuna i običajnog prava na krvnu osvetu. Pomirenje je nastao u koprodukciji Slovenije, Crne Gore, Srbije i Kosova, a imao je premijeru na jednom od najvažnijih festivala dokumentarnog filma u Evropi – CPH:DOX u Kopenhagenu. Već ima zapažen festivalski život i nekoliko nagrada.

Marija Zidar je završila osnovne studije novinarstva kao i engleski jezik i književnost, a doktorirala je sociologiju na Univerzitetu u Ljubljani. Interesuje je predstavljanje temeljno istraženih društvenih tema kroz intimno, osjetljivo i empatično vizuelno pripovijedanje. Napisala je tri i režirala jedan srednjemetražni dokumentarac za Televiziju Slovenije. Pomirenje, koji je sniman u Albaniji od 2014. godine, je njen debitantski dugometražni dokumentarni film.

MONITOR: UnderhillFest je otvorio dirljiv film „Pomirenje”. Priča o pokušaju pomirenja porodica, ali predstavlja svojevrsni anatomski prikaz patrijarhalnog društva zarobljenog između prošlosti i sadašnjosti. Kada i kako ste se zainteresovali za ovu temu, za ovaj događaj?

ZIDAR: Za mene je to priča o sukobu, sukobu u smislu sistema vrijednosti, ali i sukobu na ličnom, intimnom nivou.  Profesor Martin Berishaj, koji je istraživao i ovu temu, 2013. mi je rekao da je krvna osveta obrađena hiljadu puta, ali nikad pravilno. To me je zaintrigiralo i počela sam da istražujem. To što sam pronašla, bila je veoma aktuelna tema sukoba između različitih sistema vrijednosti, u nekom društvu u tranziciji, a najviše se to odnosilo na državno pravno uređenje, religiju i reinterpretaciju starih zakona, oko kojih u nekim regionima nema društvenog slaganja. U Albaniji se to desilo devedesetih godina kada je pala komunistička diktatura, u kojoj je Enver Hodža pola vijeka progonio i religiju i tradiciju, a slijedio je ekonomski kolaps. Država je bila na granici građanskog rata. U toj praznini vrijednosti, u pojedinim djelovima zemlje vraćali su se stari sistemi vrijednosti, ali bez kontinuiteta, reinterpretirani i ponekad čak zloupotrijebljeni. To me podsjeća na sadašnju situaciju ne samo po Balkanu nego i u Evropi, gdje krajni desni populizam masama obespravljenih ljudi, koji nemaju više povjerenja u državu i pravni red, kao rješenje nudi reinterpretaciju nacionalne tradicije, religije ali i neopatrijarhalne vrijednosti.

Miroslav MINIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 24. septembra ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo