Povežite se sa nama

OKO NAS

ZAŠTITA INTELEKTUALNE SVOJINE: Kradu i zareze

Objavljeno prije

na

Milan Babović je u magistarskom radu Uticaj kapitalnih investicija na razvoj turističke privrede u Crnoj Gori prepisao oko polovinu magistarskog rada.

To je krajem prošlog mjeseca utvrdio Privredni sud Crne Gore. Na sajtu Privrednog suda objavljeno je da je Babović povrijedio autorsko pravo tužioca Petra Martinovića tako što je djelove iz njegovog magistarskog rada prenio u svoj, bez saglasnosti.

Advokat Martinovića tvrdi da je 40 stranica Babovićevog rada ,,potpuno identično, pa čak i u znacima interpukcije”, sa radom njegovog klijenta.

Babović je magistarski rad odbranio 2011. godine na Fakultetu za turizam u Baru, osam godina nakon što je Martinović magistrirao u Ljubljani.

,,Sredstva kojima se može povrijediti tuđe autorsko djelo u današnjem tehnološki razvijenom svijetu su gotovo neograničena. Neovlašćeno prisvajanje tuđeg književnog, umjetničkog ili naučnog rada, djelimično ili potpuno, a bez navođenja imena, ili drugog oblika označavanja originalnog autora predstavlja povredu autorskog prava”, plagijat”, kaže za Monitor direktor Zavoda za zaštitu intelektualnih prava Novak Adžić.

Autor, prema njegovim riječima, ima isključivo pravo da bude priznat kao autor svog djela tako da njegovo ime bude naznačeno na djelu i u vezi sa njegovim djelom.

,,Plagijat predstavlja povredu moralnog prava autora na priznanje autorstva i na naznačenje njegovog imena, bez obzira na to da li se povreda odnosi na cjelokupno autorsko djelo ili samo na njegov dio koji uživa podjednaku zaštitu kao i djelo”, objašnjava Novak Adžić.

U slučaju kršenja prava intelektualne svojine nadležni su sudski organi. U prvom stepenu u sporovima iz oblasti intelektualne svojine nadležan je Privredni sud.

Obratili smo se Privrednom sudu da za Monitor iznesu svoja iskustva o sporovima u vezi plagijata. Međutim, Snežana Grujić, sekretarica Privrednog suda, odgovorila nam je da je potrebno da im dostavimo ,,podatke o konkretnom slučaju koji se odnosi na povredu autorskih prava”. U prevodu – od Monitora traže ono što smo mi tražili iz domena njihove nadležnosti.

Crna Gora ima i dvije organizacije za kolektivno ostvarivanje autorskog i srodnih prava koje posluju uz dozvolu i uz nadzor Zavoda za intelektualnu svojinu. To su Organizacija za zaštitu prava autora muzike – PAM CG i Organizacija za zaštitu prava filmskih producenata (A-prava Montenegro).

,,One se bave ostvarivanjem prava za svoje članove-autore i ovlašćene su za pokretanje i vođenje sudskih postupaka u slučaju povrede prava. Većina sudskih postupaka po osnovu povrede prava intelektualne svojine pokrenuta je od strane ovih organizacija”, kaže Adžić.

Zavod za intelektualnu svojinu nije ovlašćen da po službenoj dužnosti pokreće i vodi postupke u slučaju povrede prava intelektualne svojine, ali pruža svu neophodnu stručnu pomoć nosiocima tih prava kao i u slučaju povrede tih prava.

,,Zavod u prosjeku, na mjesečnom nivou, dobije između 15 i 20 zahtjeva za pružanje stručne pomoći, među kojima su i zahtjevi za pružanje pomoći onima čija su prava povrijeđena neovlašćenim prisvajanjem autorskih djela”, kaže Adžić.

Mr Omer Markišić, član pregovarčkog tima Crne Gore za poglavlje 7 – intektualna svojina, i sudski vještak za autorska i srodna prava i industrijsku svojinu, sudski vještak i specijalista iz oblasti prava industrijske svojine, u vezi sa zaštitom intelektualne svojine isitiče:

,,Crna Gora je posljednjih godina napravila značajne pomake u zaštiti prava intelektulne svojine, ali još to nije dovoljno i na nivou očekivanih i potrebnih aktivnosti. Treba istaći značajne aktivnosti Uprave carina Crne Gore i pojedinih inspekcijskih službi. U narednom periodu posebnu pažnju treba posvetiti edukaciji, počev od osnovnih, preko srednjih škola i fakulteta. Ciljne grupe na fakultetima su, prije svega, sva humanistička usmjerenja, a među njima su pravo i ekonomija. U srednjim školama treba fakultativno držati predavanja o značaju i zaštiti intelektulane svojine kako bi se shvatilo da je neovlašćeno korišćenje tuđeg znanja krađa i nemoralan čin”.

Osim toga, kako kaže Markišić, potrebna je edukacija i advokata, vještaka, sudiija iz privrednih i osnovnih sudova, kao i tužilaca kako bi dosljedno primjenjivali zakonsku regulativu koja je korektno koncipirana.

,,Značajno je povezivanje sa institucijama i organima iz zemalja okruženja, kao i članicama EU. Posebnu odgovornost u tim aktivnostima ima Zavod za intelektulanu svojinu kojem dražava mora da stvori sve potrebne uslove za rad, materijalne, kadrovske i prostorne. Prioriteno je da se edukacija radi i putem izdavanja brošura i drugih prikladnih materijala. Treba edukovati i privrednike – menadžere da shvate da su patenti, licence, softveri, književna djela, jezička i filmska ostvarenja značajan kapital preduzeća-vlasnika, kao nematetrijani oblik imovine, čiju vrijednost treba nakon procjene unijeti u poslovne knjige – bilanse”, objašnjava Markišić.

Dovoljno se, kaže on, podsjetiti koliko vrijede brendovi pojednih kompanija.Takođe, treba raditi i na aktivnostima i edukaciji za procjenu vrijednosti brendova i procjene štete nastale krađom intelektualne svojine.

Ministarstvo prosvjete najavilo je prošle godine da će nabaviti softver za otkrivanje plagijata namijenjen za sva tri univerziteta u Crnoj Gori. Studija o plagijarizmu je nedavno izrađena, a na UCG usvojeni su inovirani Etički kodeks i Plan integriteta, koji jasno propisuju kako prepoznati i sankcionisati plagijate i kod akademskog osoblja i kod studenata. Oba dokumenta su visoko ocijenili međunarodni evaluatori. Radi i sud časti UCG. Do sada nije na UCG otkriven nijedan plagijat, tvrde na toj visokoškolskoj ustanovi. Slučajevi koji su u javnosti pominjani odnose se na bivše studente drugih univerziteta.

Prepisuju i profesori

Disciplina plagijat toliko napreduje i u svijetu da je u Njemačkoj 2007. godine otvoren i prvi muzej plagijata – Museum Plagiarius. Godinama mediji i iz NVO sektora upozoravaju da bi magistarske i doktorske radove pojedinih javnih funkcionera ili članova njihovih familija trebalo provjeriti. Najčešće su pominjani bivši šef policije Veselin Veljović, kao i premijerov brat Aco Đukanović koji je doktorirao na Pravnom fakultetu. Ministarka nauke dr Sanja Vlahović je, kako su ranije objavili mediji, na relevantnoj adresi objavila naučni rad koji je uslov izbora u zvanje vanrednog univerzitetskog profesora, a ispostavilo se da je plagijat. Flagrantan primjer plagijata u Crnoj Gori zabilježen je na prestižnoj nacionalnoj izložbi na kojoj se dodjeljuje nagrada Petar Lubarda. Poznati crnogorski umjetnik dobio je tu nagradu, a upućeni tvrde za rad koji je plagijat. Profesor beogradskog Prirodno matematičkg fakulteta Đorđe Ignjatović je u eseju Nedozvoljeno posezanje za tuđim u nauci, objavljenom 2009. godine, optužio bivšeg dekana Pravnog fakulteta u Podgorici Velimira Rakočevića da je od kriminologa iz regiona prepisao knjigu i da je devet strana doktorata (62-77) prepisao od novosadskog profesora Obrada Perića.

Veseljko KOPRIVICA

Komentari

Izdvojeno

PODRŠKA ŽENSKOM PREDUZETNIŠTVU NA SJEVERU: Mrvice iz opštinskih kasa

Objavljeno prije

na

Objavio:

Većina opština ispoštovala je formalnu obavezu, pa su i ove godine opredijelili sredstva za podršku sugrađankama koje bi da pokrenu ili unaprijede svoje biznise. Međutim, prema broju i vrsti projekata kojima su konkurisale, jasno je da se žene na sjeveru još sa strahom upuštaju u preduzetništvo

 

Prema ocjeni Privredne komore Crne Gore (PKCG) žensko preduzetništvo je najbrže rastuća kategorija u preduzetničkom svijetu. Podrška s lokalnog nivoa tom vidu ženskih poslovnih incijativa, ipak, na sjeveru, stagnira već tri godine. U većini opština, bez obzira na visnu budžeta, sredstva koja se godišnje izdvaju da osnaže žene preduzetnice ne prelazi 10.000 eura. Tako je, na primjer, u Brenama, čija je opštinska kasa ove godine „teška“ više od devet miliona eura, ali i u Kolašinu i Mojkovcu čiji su dvanaestomjesečni prihodi polovinu tog iznosa.

Odluku da pomažu sugrađankama, koje bi da se oprobaju ili unaprijede svoje biznise, opštine u Crnoj Gori nijesu donijele same. Ženska politička mreža (ŽPM) uspjela je 2018. godine da se izbori da se u lokalnim budžetima opredijele posebna sredstva namijena podsticaju razvoja ženskog preduzetništva. Naredne godine, oko 15 opština uvelo je posebnu budžetsku liniju za podršku preduzetništvu  svojih sugrađanki.

No, od tada do danas, sredstva koja se izdvaju za tu namjenu ostaju ista, s izuzetkom rijetkih opština koje su ih povećale. Na primjer, nakon što je dvije godine zaredom u budžetu Opštine Bijelo Polje za žensko preduzetništvo izdvajano po 10.000 eura, ove godine su taj iznos udvostručili. Očekivano, s obzirom na to da su bjelopljski prihodi i rashodi planirani na skoro 12,5 milona eura.

Berane ne slijedi taj primjer. Iz budžeta će ove, kao i prethodne dvije  godine,  izdvojiti  samo 10.000 eura za sufinasiranje biznis planova žena u tom gradu.

Iz Opštine su najavili da će podržati projekte koji podstiču ekonomski razvoj opštine, predviđaju otvaranje novih radnih mjesta, podstiču razvoj poljoprivrede i ruralnog područja… Prednost će imati i projekti koji podstiču razvoj organske poljoprivredne proizvodnje, turizam, doprinose afirmaciji i valorizaciji kulturnog potencijala…

Dragana ŠĆEPANOVIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 30. jula ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvojeno

BOGATSVO LJEKOVITOG I AROMATIČNOG BILJA U CRNOJ GORI: OD KANTARIONA DO BRĐANKE: Zaboravljeni rasadnik mogućnosti

Objavljeno prije

na

Objavio:

Crna Gora je, sa svojih četiri hiljade vrsta biljaka koje žive na njenoj teritoriji, u odnosu na svoju veličinu, centar raznovrsnosti i velikog broja endema. Šanse za njihovu eksploataciju su brojne, ali uz mjere zaštite i očuvanja prirode, kao i podrške malobrojnim uzgajivačima i proizvođačima

 

Sakupljanje ljekovitog i aromatičnog bilja može biti veoma isplativa  djelatnost u Crnoj Gori. Oko četiri hiljade vrsta bilja živi na njenoj teritoriji. Od toga, preko 700 vrsta ljekovitog bilja je u upotrebi. Flora Evrope broji oko 11 hiljada različitih biljaka, a Balkansko poluostrvo oko devet.  Crna Gora je, u odnosu na veličinu, centar raznovrsnosti i velikog broja endema. Mogućnosti za njihovu eksploataciju su brojne, ali uz mjere zaštite i očuvanja prirode, kao i podrške malobrojnim uzgajivačima i proizvođačima.

,,Prepoznavanje i poznavanje biljaka je velika vještina koja se stiče godinama”, objašnjava za Monitor biološkinja Dragana Saveljić. Pravilno sakupljanje ljekovitog bilja podrazumijeva posjedovanje osnovnog botaničkog znanja – sposobnost poznavanja vrste i njene biologije i ekologije, gdje raste, kako se razmnožava, u kojoj fazi je najbolje brati i slično. ,,Iako naizgled veoma slične, biljke se među sobom veoma razlikuju po sastavu i kvalitetu biljne droge. Ako se sakupi biljka koja nema upotrebnu vrijednost, sve mora da se baci, trud propada. Još je gore da  ljekovitu biljku zamijenite sa potencijalno ili stvarno otrovnom, odnosno štetnom vrstom.  Bilo je trovanja ljudi, i sa fatalnim ishodom, zbog nepoznavanja ljekovite flore”, kaže Saveljićeva.

Andrea JELIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 30. jula ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvojeno

ŠUME I POHARE: Ima li kraja

Objavljeno prije

na

Objavio:

Drvoprerađivači sa sjevera Crne Gore upozoravaju da država i lokalne zajednice gube ogromne prihode, zbog toga što se ne obavlja finalna obrada drveta.  Ovih su dana u Plavu dogovorili da formiraju delegaciju koja će zatražiti hitan sastanak sa premijerom Zdravkom Krivokapićem kako bi se hitno zaustavila  nezakonita eksploatacija državnih šuma od privilegovanih koncesionara, tajkuna

 

Drvoprerađivači sa sjevera Crne Gore poručili su da se hitno mora zaustaviti dalja nezakonita eksploatacija državnih šuma od, kako kažu, privilegovanih koncesionara. Preciznije – tajkuna.

Oni su se ovih dana u Plavu dogovorili da formiraju delegaciju koja će zatražiti hitan sastanak sa premijerom Zdravkom Krivokapićem i njegovim saradnicima. Cilj je definisanje daljih koraka oko gazdovanja državnim šumama.

Koliko štete trpe drvoprerađivači, građani, lokalne samouprave i država od gazdovanja neki od njih su stavili i na papir.

Plavljanin Edin Šarkinović kaže da država i lokalne zajednice gube ogromne prihode, zbog toga što se ne obavlja finalna obrada drveta. Prema njegovim riječima, koncesionari dobijaju drvnu masu po cijeni sedamnaest eura za kubik.

„Bilo koji od njih, koji se mogu na prste ruke prebrojati, za neku za njih smiješnu količinu od 5.000 kubika dobije za 85.000 eura, a PDV na tu sumu iznosi 17.500 eura. Ako bi tu količinu sirovine izrezali, osušili i uglačili na standardnu debljinu, dobili bi vrijednost od 1.550.000 eura, a PDV bi bio 325.000 eura” – kaže Šarkinović.

On napominje da bi složenije obrade, poput izrade vrata, dostizale trostruko veće iznose. „Ovo dovoljno govori koliko se gubi što nema finalne obrade i što se izvozi oblovina” – objašnjava Šarkinović. Da ovakav način gazdovanja šumama nije pošten i ne donosi nikakvu dodatnu vrijednost Crnoj Gori, prošle sedmice saopštio je i premijer Krivokapić. On je najavio suzbijanje mnogih problema koji su, kako je rekao, prerasli  čak i u organizovani kriminal. „Došlo je vrijeme da se stane na put svima koji bjesomučno koriste šume, uništavaju puteve, a ne daju nikakve dodatne vrijednosti Crnoj Gori” – izjavio je premijer prilikom posjete Beranama.

Ta izjava premijera Krivokapića je ohrabrila drvoprerađivače da se okupe u Plavu. Saglasili su se da se samo zajedničkim djelovanjem svih drvoprerađivača i nevladinih organizacija koje se bave zaštitom prirodnih i drugih vrijednosti, može zaustaviti pohara i uništavanje državnih šuma.

„Ovaj skup su podržale 62 nevladine organizacije iz čitave Crne Gore. Konačno se mora stati na kraj nezakonitim radnjama. Zadatak radnog tijela kojeg smo formirali biće da se u razgovoru sa premijerom Kivokapićem i njegovim saradnicima iznađe najbolji model za upravljanje državnim šumama. Tu se, prije svega, moraju zaštititi interesi lokalnog stanovništva i dati šansa drvoprerađivačima da, baveći se finalnom preradom drveta, lako dolaze do sirovine, što do sada nije bio slučaj” – kaže Esko Barjaktarović, drvoprerađivač iz Plava. Sa tog skupa je poručeno da se više ne smije dozvoliti da koncesionari sa strane raubuju državne šume, a da pritom lokalno stanovnioštvo ne može da obzbijedi ni ogrjevno drvo.

Tufik SOFTIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 30. jula ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo