Povežite se sa nama

DRUŠTVO

Debeli, ali bolesni

Objavljeno prije

na

Uobičajena je slika: za vrijeme školskog odmora dijete, koje ima preko 30 kilograma viška, tamani hamburger iz obližnje prodavnice brze hrane. Iz džepa mu, pride, viri čokolada. U razvijenim zemljama je konstatovano da se gojaznost preselila u siromašne slojeve. Debljina se više ne smatra bolešću izobilja, već niske zdravstvene svijesti. Istraživanja koja su posljednjih godina rađena u Crnoj Gori, pokazuju da visok procenat građana ima poremećenu tjelesnu težinu, bilo da se radi o povećanoj tjelesnoj težini ili klasičnoj gojaznosti. Istraživanja kažu da je je oko 21 odsto mladih gojazno, a da je procenat onih sa povećanom tjelesnom masom mnogo veći. Postoji nekoliko razloga za takvo stanje, objašnjava za Monitor primarijus dr Ljiljana Žižić, načelnica Odjeljenja za higijenu i ekologiju Instituta za javno zdravlje. ,,Kod nas je počela da se primjenjuje praksa koja je u svijetu ranije zaživjela da se mnogo više koristi brza hrana i različite namirnice koje mi zovemo namirnice velike energetske gustine. One su veoma bogate kalorijama”.

To su: tjestenine, neki suhomesnati proizvodi, mliječni proizvodi sa visokim sadržajem masnoća – pavlake, majonezi.

,,Došlo je i o promjene radnog vremena, većina ljudi radi do 17 sati, i više nemamo vremena da se bavimo kuhinjom i pripremom klasičnih jela”, napominje dr Žižić.

Doktori, redom, objašnjavaju kako treba jesti što više voća i povrća. To, međutim, košta. Do prije nekoliko dana u podgoričkim prodavnicama kilogram boranije je, na primjer, koštao oko pet eura. Jagode koštaju oko četiri eura, trešnje – pet. Kakav im je ukus i odakle se uvoze, druga je priča.

Dr Žižić ne spori da je loša ekonomska situacija jedan od razloga gojaznosti. ,,Dio populacije, da bi obezbijedio sitost, koristi namirnice koje su kalorijski bogatije ali koje nemaju dobar sadržaj vitamina, bjelančevina, tako da ne unose dovoljne količine voća, povrća, određene vrste mesa, riba, te mliječnih proizvoda koji imaju poseban sastav. Te namirnice su skuplje. Jednoj četvoročlanoj familiji treba minimum kilogram i po voća dnevno, što je veliko opterećenje za budžet.”

Istraživanja su pokazala da više od 13 odsto djece do pet godina imaju prekomjernu tjelesnu masu ili su gojazna. Preko 21 odsto djece, uzrasta od šest do 12 godina, ima prekomjernu tjelesnu masu – najveći procenat je bio među djecom izrasta od šest do sedam godina.

Djeca vole da jedu brzu hranu, ne doručkuju, u školu idu praktično bez ičega, prvi im je obrok na velikom odmoru, između 9 i 10 sati. Na odmorima kupuju razne grickalice – čips, smoki, čokolada. ,,Pojedu nešto da nijesu gladni, ali to nijesu namirnice koje će da obezbijede sve ono što je organizmu potrebno”, kaže dr Žižić.

Posljednjih godina kod nas se razvio i novi biznis – mnogi pripremaju hranu u svojim kućama i prodaju je djeci ispred škola za vrijeme odmora. Na meniju su razni sendviči, krofne i slično.

,,To može biti vrlo opasno jer ne znate da li su osobe koje to rade zdravstveno pregledane, da li su uslovi u kojima se hrana proizvodi na neophodnom higijenskom nivou i na koji način se to distribuira.Tu su škole nemoćne jer se te osobe pojave u blizini škole i ne ulaze u školsko dvorište, ali deca odmah trče kod njih”, objašnjava dr Žižić.

Istraživanja su pokazala i da naša djeca mnogo više jedu slatkiše nego što im je potrebno. U ishrani djece trebalo bi da ih bude do pet procenata, prema nekim anketama kod djece u Crnoj Gori slatkiši čine i preko 15 odsto.

Poseban je problem ishrana u vrtićima. U nekim vrtićima po Crnoj Gori djeca za doručak jedu najčešće hljeb i džem, piju čajeve. Mlijeko je rijetka pojava. Ručak najčešće čine pašta i pasulj. Malo gdje se može vidjeti meso iako je u službenom jelovniku uredno zapisano. O raznovrsnoj hrani, na koju ljekari upozoravaju većina njih može samo da sanja.

Dr Žižić kaže da su sarađivali sa nekim podgoričkim vrtićima. ,,Namjera nam je bila da se kroz obroke u vrtićima obezbijedi 60 do 70 odsto eneregetskih potreba za dijete tog uzrasta, a kada su, na primjer, bjelančevine u pitanju, da se obezbijedi 90 odsto dnevnih potreba”.

Ona kaže da vrtići iz finansijskih razloga teško mogu da obezbijede adekvatnu ishranu. Drugi problem su i dječje navike.

,,Djeca iz porodice nose navike – tako da se u vrtićima često dešava da se određeni obroci maltene bacaju jer djeca neće da ih pojedu zato što tu hranu ne jedu kod kuće. Recimo, podgorički vrtići su imali velikih problema da uvedu jela na bazi kukuruznog brašna, djeca to jednostavno nijesu htjela da jedu”.

Prema važećim propisima, svaki predškolski, školski ili studentski objekat, koji ima svoju kuhinju, mora imati zaposlenog nutricionistu koji treba da planira obroke, a ne da taj posao bude prepušten glavnim kuvarima. Malo ko poštuje zakon.

Kada se već ne hranimo pravilo, lijepo bi bilo da se bavimo fizičkim aktivnostima. Danas je prosto nezamislivo da negdje krenete bez automobila, sati se provode sjedeći na radnom mjestu, kada dođete kući umorni ste i sjednete ispred televizora, a ispred vas činija sa grickalicama.

,,Prava energetska potrošnja nije odlazak u teretanu dva puta nedjeljno po sat vremena. Potrebno je svakodnevno pješačiti, šetati, ako se ima uslova i plivati”, upozorava dr Žižić.

Isto je i sa djecom. Danas djeca ne znaju da se igraju i uglavnom provode vrijeme ispred komjutera ili gledaju TV, ne znaju da preskaču konopac, i ako ih ne upišete na neke sportske aktivnosti, oni su potpuno neaktivni.

Kao posljedica nepravilne ishrane, i kod djece i kod odraslih, se javljaju hronične bolesti, kao što su dijabetes, povišen krvni pritisak i problemi sa srcem, opterećenje zglobova i slično. Ranije su ti problemi bili rezervisani za starije osobe.

Dobro je, međutim, što građani Crne Gore prepoznaju da je gojaznost zdravstveni problem. Savjetovalište za ishranu Instituta za javno zdravlje postoji već pet godina i svake godine se broj pacijenata povećava. Svake godine imaju 2000 novih pacijenata, plus oni koji dolaze na kontrolne preglede. Pacijenti koji dođu sa viškom od sedam do deset kilograma relativno brzo dostignu ciljanu težinu. Optimalno se gubi od tri do pet kilograma mjesečno, ali ako je riječ o ljudima koji imaju viška i do 40 kilograma, onda se prvih mjeseci gubi više.

Bitno je za svakog ponaosob odrediti što je ciljna težina. Ciljna nije i idealna težina.Određuje se prema konstituciji, polu, aktivnosti i može da odstupa plus – minus 10 odsto.

Zbog bolesti vezanih za gojaznost u Evropi godišnje umire milion ljudi. Ljekari upozoravaju da je veoma važno da se opasnost prepozna na vrijeme. I da se djeluje na uzroke, a ne na posljedice.

Vesna RAJKOVIĆ

Komentari

DRUŠTVO

POLITIKA ISPRED TURIZMA: Sezona pod prinudnom upravom

Objavljeno prije

na

Objavio:

Sa nivoa Nacionalne turističke organizacije nema validnih procjena o uspješnosti ovogodišnje turističke sezone. Procjene su se pravile na osnovu unaprijed ugovorenih hotelskih kapaciteta i potražnje na tržištu. U crnogorskom turizmu nema više ugovorenih kapaciteta, nema velikih turoperatora i čarter linija. NTO najavljuje dobar buking iz Velike Britanije iako nijedan turoperator iz te zemlje ne radi organizovano Crnu Goru

 

Turizam je glavna privredna grana u Crnoj Gori. Budva je  centar crnogorskog turizma u kojem se ostvaruje oko 50 odsto ukupnog prihoda. Ta opštepoznata činjnica nije bila presudna za  određivanje datuma održavanja lokalnih izbora u Opštini u kojoj je raspušten lokalni parlament i uvedena prinudna uprava.

Izbori su bili zakazani za 5 jun. kako bi se uzavrela politička situacija u gradu stabilizovala i sva pažnja novoizabrane vlasti usmjerila na djelatnost od čijih prihoda se puni gradska kasa i od koje zavisi ukupan razvoj grada. Međutim, politički interesi stranaka nove parlamentarne većine kojima izbori početkom juna nisu odgovarali, stavljeni su iznad  turizma i ekonomije.

Lokalni izbori u Budvi pomjereni su za 23. oktobar, što znači da će tokom čitave turističke sezone najvažniju turističku opštinu voditi pet Vladinih povjerenika sa svim ovlašćenjima koja po zakonu imaju i legalno birani odbornici.

Kako će Budva u predstojećoj sezoni funkcionisati bez potpune vlasti i učešća predstavnika građana, teško je prognozirati. Turistička sezona 2022. jedna je od najneizvjesnijih jer počinje u jeku rata koji bukti usred Evrope, u Ukrajini, i velike ekonomske krize koja je uslijedila. Crnogorski turizam ovoga ljeta ne može da računa na najbrojnije turiste iz Ukrajine i Rusije koji su u ukupnom turističkom prometu naše zemlje učestvovali i do 30 procenata.

Zbog rata u Ukrajini, kome se ne nazire kraj, i obostranih ekonomskih sankcija koje su Crna Gora i Rusija jedna drugoj uvele, suspendovan je avio-prevoz sa ovih destinacija za aerodrom Tivat. Za ljetovanje u Crnoj Gori opredijeliće se uglavnom oni Rusi koji imaju nekretnine u Crnoj Gori. Dolazak na Crnogorsko primorje postao je za Ruse preskup, putuje se preko Beograda i Istanbula sa kartom koja staje više od 1.000 eura.

Hotelijeri i vlasnici privatnog smještaja nadaju se da će gubitak istočnog tržišta biti nadoknađen pronalaskom novih emitivnih destinacija i uvođenjem sezonskih avio- linija ka Sjevernoj i Zapadnoj Evropi. Ipak nisu preveliki optimisti da će se nakon  pandemije koja je obilježila prošlogodišnju sezonu i novih okolnosti rata i ekonomske krize koja trese veliki broj zemalja, dostići nivo turističkog prometa iz 2019. godine.

Branka PLAMENAC
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od petka 13. maja ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

DRUŠTVO

IZBORNI GALIMATIJAS: Po volji vladajuće većine

Objavljeno prije

na

Objavio:

Već zakazani lokalni izbori u jeku turističke sezone, objedinjeni su i odloženi za oktobar. Iz nove vladajuće većine objasnili su da društvo treba relaksirati neprestane izborne trke, dok opozicija tvrdi da se radi o bježanju od izvora. Iz dijela nevladinog sektora, kao i ranije, upozoravaju na nezakonitost

 

 I pored toga što je predsjednik Crne Gore Milo Đukanović raspisao lokalne izbore u više crnogorskih opština koji su trebali da se održe u jeku turističke sezone, bar turisti mogu da odahnu – do njih neće doći. Nova parlamentarna većina se potrudila da izbore objedini i odloži za oktobar, sve slijedeći DPS praksu nedržanja zakona kao pijan plota. Nova opozicija upozorava na hajdučiju i pravni haos i poentiraju da je odluka politička jer novoj većini u ovom trenutku ne odgovaraju izbori.

Krenimo redom. Skupština Crne Gore je 5. maja usvojila dopune Zakona o lokalnoj samoupravi kojima je predviđeno da se izbori u 14 gradova objedine i odgode do 30. oktobra. Dopune, za koje je glasalo 45 poslanika, protiv je bilo 16, su predložili članovi nove parlamentarne većine iz SNP-a, URA-e, DPS-a, Bošnjačke stranke i SDP-a.

Predlagači zakona iz redova nove parlamentarne većine pozvali su se na javni interes da građani na lokalnim izborima glasaju istog dana, te na potrebu građana i društva da se ne bude non-stop u izbornoj kampanji. Upozorili su i da iza objedinjavanja izbora u jednom danu stoje Evropska komisija, OEBS i ODIR, te da je to jedna od preporuka iz posljednjeg izvještaja Evropske komisije.

Da je ovo zakon o bježaniji od izbora, tvrde sada opozicione Demokrate. Oni tvrde da je ovo akt bez presedana kojim se uvodi pravni haos u izborni sistem. Demokratski front (DF) je napustio sjednicu Skupštine zbog, kako su kazali, pravnog nasilja vladajuće većine, uz najavu vaninstitucionalne borbe.

Predsjednik Đukanović, koji je već raspisao izbore za Bijelo Polje i Šavnik za 12. jun, za 5. jun vanredne u Budvi, Tivtu, a redovne u Plužinama i Žabljaku, vratio je Skupštini dopune zakona. On je upozorio da bi odluka vladajuće većine, u kojoj je sada i njegov DPS, mogla ,,otvoriti više bitnih pravnih pitanja, odnosno nedoumica, koje nastaju u karakterističnim političkim situacijama, uz pretpostavljenu refleksiju na polje crnogorskog ustavnog sistema i postulata ustavnog prava uopšte”.

Novi premijer Dritan Abazović je na ovu odluku Đukanovića odgovorio da će skupštinska većina ponovo izglasati dopune i da će Đukanović morati da ih potpiše.

,,Ukoliko Skupština ponovo usvoji isti zakon, predsjednik je dužan da ga proglasi”, kazao je u izjavi Pobjedi Đorđije Blažić, dekan Fakulteta za državne i evropske studije.

Nakon što su poslanici Skupštine Crne Gore i drugi put usvojili dopune Zakona o lokalnoj samoupravi, Đukanović ih je, poštujući zakonsku proceduru, potpisao.

Blažić je upozorio na pravni galimatijas koji može izazvati pravne i institucionalne probleme u funkcionisanju pojedinih državnih organa, ali i lokalne samouprave: ,,Pravni sistem se ne prilagođava interesima partija već građanima i sa takvom praksom se mora prekinuti”.

Saga oko lokalnih izbora je upravo pokazatelj kako se sve podređuje partijskim interesima. Dopune Zakona o lokalnoj samoupravi prvi put su povučene iz skupštinske procedure u novembru, iako su njegovi potpisnici bili svi predstavnici tadašnje vlasti. To se desilo nakon što koalicija Crno na bijelo nije prihvatila amandmane SNP-a koji je trebalo da garantuju da će odluka predsjednika države o raspisivanju izbora na Cetinju, Petnjici i Mojkovcu prestati da važi.

Predrag NIKOLIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od petka 13. maja ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

DRUŠTVO

IMPROVIZACIJA VLASTI U TURISTIČKOJ METROPOLI: Budva u rukama povjerenika

Objavljeno prije

na

Objavio:

Odlaganje izbora za oktobar posebno pogađa primorske opštine Budvu i Tivat u kojima je raspušten lokalni parlament i uvedena prinudna uprava. Predsjednik Milo Đukanović raspisao je izbore u ovim opštinama za 05. jun. Političke partije već su započele izbornu kampanju. U obavezi su da izborne liste za odbornike u lokalnim parlamentima predaju najkasnije do 11. maja

 

Da od lošeg može biti gore pokazuje politička situacija u Budvi u kojoj je na snazi prinudna uprava, koja se dodatno usložnjava ukoliko Skupština Crne Gore usvoji predlog za odlaganje lokalnih izbora u većini crnogorskih opština za 30. oktobar.

Odbor za politički sistem, u srijedu 4. maja, predložio je usvajanje Predloga zakona o dopuni  Zakona o lokalnoj samoupravi kojim bi se omogućilo odlaganje održavanja izbora u Podgorici i 13 opština u kojima su oni zakazani ili se očekuje njihovo zakazivanje u redovnom zakonskom roku, sa obrazloženjem stvaranja normativnog okvira za održavanje svih lokalnih izbora u jednom danu. Predlog su podržali poslanici partija nove parlamentarne većine, DPS, SDP, URA i SNP.

Pomjeranje lokalnih izbora preko utvrđenog zakonskog roka za njihovo održavanje i određivanje datuma koji odgovaraju partijama koje kroje aktuelnu većinu u parlamentu, predstavlja grubo kršenje izbornog zakonodavstva i pravila fer i poštene izborne utakmice. To je akt samovolje i straha od raspoloženja birača koje pokazuju najnovija istraživanja javnog mnjenja,  ocjenjuju predstavnici stranaka koji se tome protive.

Odlaganje izbora za oktobar posebno pogađa primorske opštine Budvu i Tivat u kojima je raspušten lokalni parlament i uvedena prinudna uprava. Predsjednik Milo Đukanović raspisao je vanredne izbore u ovim opštinama za 5. jun. Političke partije već su započele izbornu kampanju. U obavezi su da izborne liste za odbornike u lokalnim parlamentima predaju najkasnije do 11. maja. Očekivalo se da će Odbor za politički sistem napraviti izuzetak za ove dvije opštine i potvrditi zakazani termin izlaska građana na birališta, kako bi u predstojeću turističku sezonu startovale sa novom lokalnom upravom, ali to u predlogu nisu učinili.

Ukoliko se izbori ne održe u zakazanom terminu, dvije turističke opštine ne mogu ostati u rukama povjerenika Vlade duže nego što je Zakonom o izboru odbornika i poslanika predviđeno. A to je najduže do 100 dana od dana raspisivanja izbora. Đukanović je izbore u Tivtu raspisao 12. marta a u Budvi 02. aprila ove godine.

Nakon isteka maksimalnih 100 dana prinudne uprave, opštine Budva i Tivat našle bi se u zoni bezvlašća ili nezakonite i neustavne improvizacije vlasti sa povjerenicima kojima je istekao mandat, tokom trajanja čitave turističke sezone, odnosno punih šest mjeseci.

Solomonsko rješenje za vakum koji bi nastupio u Budvi i Tivtu odlaganjem izbora bez preciziranja datuma održavanja, odnosno najkasnije do 30. oktobra, po ispravljenom predlogu predlagača izmjene Zakona, riješio bi se produženjem mandata povjerenika do konstituisanja nove skupštine, kad god to bilo.

Skupštinu Budve vodi Odbor povjerenika od 5 članova koji trenutno predstavljaju zakonodavnu vlast u najvećoj turističkoj opštini u zemlji. To su pojedinci izabrani na konkursu Ministarstva javne uprave, digitalnog društva i medija, iza kojih ne stoji volja građana. Konkurs je raspisan po kriterijumima koje je odredilo Ministarstvo javne uprave jer Zakon o lokalnoj samoupravi nije propisao način i kriterijume za izbor kandidata za ovo Vladino tijelo kome su data ogromna ovlašćenja.

U fotelji predsjednika Skupštine opštine Budva tako se, putem konkursa, našla Sonja Vukićević, mašinska inženjerka iz Budve, kao predsjednica Odbora povjerenika. Nije ispoštovan uslov konkursa po kome su „prioritet stručne reference iz oblasti prava, ekonomije ili sistema lokalne samouprave“. Odbor povjerenika ima sve nadležnosti lokalnog parlamenta propisane čl 38. Zakona o lokalnoj samoupravi. To u praksi znači da tih pet lica, dva člana iz reda zaposlenih u ministarstvima i tri iz Budve, upravljaju Opštinom čiji je budžet težak oko 40 miliona eura.

Scene iz budvanske skupštinske sale  postale su nadrealne. Dok su 33 odbornika budvanskog parlamenta kao predstavnici izborne volje građana Budve izražene na izborima 30. avgusta 2020. raspuštanjem Skupštine poslati kućama, petoro ljudi izabrani putem javnog konkursa sjede u odborničkim klupama i vode grad. Ako im se „rok važnosti“ produži do oktobra, opština Budva ulazi u stanje bezakonja.

Odbor povjerenika može donositi sve pravne akte Opštine, stratešeke planove razvoja, programe uređenja prostora, budžet i završni račun budžeta…Odbor raspolaže nepokretnom imovinom Opštine, odlučuje o finansijskom zaduživanju i davanju garancija, potvrđuje mandate odbornicima, bira i razrješava predsjednika Skupštine i predsjednika Opštine Budva i razmatra i usvaja izvještaj o radu predsjednika. Mogu odlučivati o zaradama lokalnih funkcionera i službenika… Otvorene su im sve mogućnosti, pa i za eventualne zloupotrebe.

Prinudna uprava  u Skupštini rezultat je političke nesposobnosti Demokratskog fronta i Demokrata u Budvi. Sa ukupno osvojenih 20 odborničkih mandata imali su lagodnu većinu za formiranje vlasti i podizanje Budve iz pepela koji je ostao iza trodecenijske vlasti DPS-a i njenih satelita. Sada DPS ponovo odlučuje i produžava agoniju lokalne samouprave u Budvi odgađanjem izbora na duži rok.

Bogata turistička metropola nije zaslužila ovakav krah avgustovske izborne pobjede. Lične sujete i pogrešna predstave o sopstvenoj moći pojedinih stranačkih prvaka, bile su preče od poštovanja birača. Nisu bili u stanju da formiraju funkcionalnu vlast u gradu koji raspolaže godišnjim prihodima  od nekoliko desetina miliona eura. Duže od godinu i po dana turistički grad je blokiran,  bez uticaja javnosti na razvojne, kulturne i društvene procese. Kao da su stanovnici Budve i lokalna uprava dva odvojena svijeta, bez dodirnih tačaka i zajedničkih interesa. Vlast, oličena isključivo u jednoj osobi, predsjedniku Opštine Marku Batu Careviću, postala je dovoljna sama sebi.

Uprkos drugačijim očekivanjima, prinudna uprava nije ugrozila fotelju predsjednika  Carevića. Čini se da je njegova pozicija sa povjerenicima jača nego što je bila ranije, sa legitimnim predstavnicima građana, izabranim odbornicima političkih partija. Sada i formalno sam upravlja najvećom turističkom opštinom na Crnogorskom primorju.

Branka PLAMENAC

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo