Povežite se sa nama

Izdvojeno

ERDOGANOVA TURSKA I SLUČAJ OSMANA KAVALE: Borba protiv neprijatelja države kao uzor balkanskim autokratima

Objavljeno prije

na

Prije deset dana Komitet ministara Savjeta Evrope pokrenuo proceduru za uvođenje sankcija Turskoj zbog odbijanja da sprovede presudu Evropskog suda za ljudska prava iz 2019, kojom se traži momentalno puštanje na slobodu Osmana Kavale. Kavala, vodeća ličnost turskog civilnog sektora, aktivista za ljudska prava, filantropist i biznismen,  nalazi se u zatvoru od 18. oktobra 2017

 

Turska se u posljednjih desetak godina često pominje kao zemlja koja ima velike probleme sa poštovanjem ljudskih prava i čije neusvajanje evropskih standarda je jedna od ozbiljnih kočnica turskom pristupanju Evropskoj uniji. Turska je dobila status zemlje kandidata još u decembru 1999. godine dok su pristupni pregovori počeli u oktobru 2005. godine. Međutim, nakon 11 godina došlo je do zastoja u pregovorima bez dogledne šanse njihovog reaktiviranja.

Tako nije bilo nikakvo iznenađene kada je prije deset dana Komitet ministara Savjeta Evrope pokrenuo proceduru za uvođenje sankcija Turskoj zbog njenog upornog odbijanja da sprovede presudu Evropskog suda za ljudska prava (ECHR) iz decembra 2019. godine kojom se traži momentalno puštanje na slobodu Osmana Kavale. Kavala je vodeća ličnost turskog civilnog sektora, aktivista za ljudska prava, filantropist i biznismen koji se nalazi u zatvoru od 18. oktobra 2017. godine.

Uhapšen je pod sumnjivim optužbama da je organizator nemira 2013. godine koji su buknuli nakon planova vlasti da se posječe jedna od rijetkih zelenih oaza u Istanbulu – Gezi park i da se na njegovom mjestu izgradi shoping mall i luksuzni apartmani za stanovanje. Investitor je bio povezan sa vladajućom Partijom pravde i razvoja (AKP) turskog predsjednika Redžepa Tajipa Erdogana koji je došao na vlast u martu 2003. godine.

Protesti oko Gezi parka su se ubrzo proširili zemljom i prerasli u iskazivanje opšteg nezadovoljstva vladavinom predsjednika Erdogana na koje je on odgovorio brutalnom silom i hapšenjima. U protestima je 11 osoba izgubilo život, preko 8 hiljada je povrijeđeno a preko 3 hiljade je završilo u zatvorima. Policijska brutalnost je zaprepastila demokratski svijet kao i odsustvo želje za bilo kakvim dijalogom vlade sa demonstrantima.

Vlasti su se sjetile da je Kavala „mozak i organizator“ protesta tek nakon 4 godine i niza kritika koje je upućivao Erdoganovoj administraciji zbog sistematskog kršenja ljudskih prava. Optužen je po članovima 309 i 312 turskog Krivičnog zakonika za pokušaje svrgavanja ustavnog poretka Republike Turske kroz nasilje i upotrebu sile zajedno sa još 15 osoba uključujući i poznatog novinara Cana Dundara i glumca Memeta Alabora sa zaprijećenom kaznom doživotnog zatvora bez prava na pomilovanje. Osim člana 312 koji je povezan sa protestima protiv sječe parka Gezi, Kavala je optužen i po članu 309 koji se odnosio na Kavaline navodne veze sa grupom izbjeglog političara i biznismena Fetulaha Gulena koga turske vlasti smatraju teroristom i inspiratorom propalog puča iz jula 2016. godine kada su, po izvještajima, djelovi vojske pokušali da svrgnu Erdogana i vladu. Provladin dvevni list Daily Sabah je pratio i „potvrđivao“ optužbe da je Kavala „tajkun sa sumnjivom pozadinom“ i da je „povezan sa Gulenovom terorističkom grupom“. Pokušaj puča 2016. godine je praćen masovnim čistkama državnih institucija, vojske, policije i turskog civilnog sektora. Smijenjeno je preko 100 hiljada državnih službenika i oficira dok ih je preko 50 hiljada završilo u zatvorima. Strani posmatrači gledaju na puč kao zgodno sredstvo i izgovor režima da se otarasi svojih protivnika prišivajući im etiketu saradnje sa teroristima. Zemlja je, uz Rusiju, postala širom poznata i kao tamnica za novinare gdje se svaka iole ozbiljnija kritika predsjedničke administracije odmah stavlja u kontekst „propagiranja nasilja i terorizma“ na koje zarobljeno pravosuđe odmah reaguje pa da je bilo samo pitanje vremena kada će i Kavaline kritike doći na red.

Sud je prihvatio optužnicu protiv njega i njegove „kriminalne grupe“ marta 2019. godine u kojoj je, između ostalog stajalo, da američki biznismen Džordž Soroš stoji iza kompletne „zavjere“. Soroš je zajedno sa milijarderom i osnivačem Microsofta Bil Gejtsom omiljena ličnost piscima svjetskih teorija zavjera.

Usred velikog međunarodnog pritiska i nedostatka ikakvih dokaza Kavala je 18. februara 2020. oslobođen optužbi, ali je i pored toga ostao u zatvoru na zahtjev vrhovnog državnog tužilaštva na osnovu istog člana optužbe koju je ranije sud odbacio. Vrhovno tužilaštvo je takođe preinačilo raniju naredbu istanbulskog tužilaštva da se Kavala pusti na slobodu. Nakon pola mjeseca državno tužilaštvo je proširilo inače nepostojeći osnov za njegovo zadržavanje i dodatno ga optužilo po članu 328 KZ-a zbog „dolaska u posjed informacija… od značaja za državu radi političke i vojne špijunaže“. Optužba je došla svega dan prije krajnjeg roka koje je postavio Evropski sud za ljudska prava da se Kavala pusti na slobodu.

Presuda suda u Strazburu je pravno obavezujuća za Tursku kao punopravnu članicu Savjeta Evrope. Organizacija broji 47 članica i osnovana je 1949. godine radi podrške poslijeratnoj Evropi kada su u pitanju ljudska prava, demokratija i vladavina zakona. Među članicama su mimo EU, EEA i balkanskih zemalja i kavkaske zemlje, Rusija i Turska.

Sud u Strazburu je presudio da ne postoji dovoljno dokaza koji bi opravdali optužbe protiv Kavale i da se „stav tužilaštva može smatrati takvim da potvrđuje navode žalioca da se protiv njega vodi postupak iz drugih razloga, tj. da ga ućutkaju kao aktivistu nevladinog sektora i zaštitnika ljudskih prava, kao i da obeshrabre druge osobe od angažmana u sličnim aktivnostima sa ciljom paralize civilnog sektora u zemlji“.

Situacija se dodatno komplikovala nakon četvrte godišnjice Kavalinog boravka u zatvoru Silivri kada je poštovanje odluke ECHR-a u Strazburu tražilo deset ambasadora akreditovanih u Ankari, od kojih su 7 zemlje članice NATO pakta čiji član je i strateški važna i pozicionirana Turska. Nakon otvorenog poziva predsjednik Erdogan je proglasio ponaosob ambasadore Sjedinjenih Američkih Država, Kanade, Francuske, Njemačke, Nizozemske, Danske, Švedske, Norveške, Finske i Novog Zelanda za „persona non grata“ i pripremio proceduru za njihovo protjerivanje. On je u sjeverozapadnom gradu Eskisehiru, gdje se tada zatekao, izjavio da strani ambasadori ne mogu tek tako doći u njegovo ministarstvo vanjskih poslova „i naređivati šta treba da se radi“ te da je on dao „naređenja ministru vanjskih poslova šta treba da uradi“. Izjava je uzrokovala novi potres na turskoj berzi i dalju eroziju turske lire koja je tokom 2021. godine izgubila skoro polovinu svoje vrijednosti u donosu na američki dolar i euro usljed katastrofalne ekonomske situacije u zemlji praćene galopirajućom inflacijom koja je zvanično 41 odsto na godišnjem nivou dok je nezvanično oko 115 odsto.

Nakon dva dana, 25. oktobra 2021. Erdogan se ipak predomislio i odustao od protjerivanja ambasadora pozivajući se na poštovanje Bečke konvencije o statusu diplomatskog osoblja. No upozorio je da strani ambasadori ubuduće trebaju biti „oprezniji sa svojim izjavama“.

Savjet Evrope inače jako rijetko poseže za disciplinskim procedurama protiv zemalja članica kojima se može suspendovati njihovo pravo glasa kao i članstvo u SE. Slučaj Kavala se smatra emblematičnim primjerom stanja turskog pravosuđa i vladavine zakona. Ishod  može imati značajne reperkusije u ponašanju drugih članica Savjeta Evrope koje imaju slične nevolje sa poštovanjem ljudskih prava.

Jovo MARTINOVIĆ

Komentari

FOKUS

DRŽAVNE FINANSIJE I PARTIJSKA POLITIKA: Hod po tankoj žici

Objavljeno prije

na

Objavio:

Predloženi rebalans ima potrebnu podršku u parlamentu. Plate, penzije i socijalna davanja iz državne kase nijesu upitni do kraja godine. Onda bi na red mogle doći loše vijesti. Samo da se političari dogovore ko će biti glasnik

 

Crna Gora nije pred kolapsom, ohrabrio nas je ministar finansija Aleksandar Damjanović u srijedu veče, na kraju rasprave o (drugom) rebalansu budžeta za 2022. godinu. „Pokušavamo da obezbijedimo nesmetano funkcionisanje vitalnih sistema društva do kraja tekuće godine”. Valjda su to dobre vijesti.

Dan je počeo u drugačijem raspoloženju. Zdravstveni i obrazovni sistem mogli bi stati, a država ostati bez novca neophodnog za isplatu plata, penzija i socijalnih davanja, saopštili su iz Ministarstva finansija. „Ukoliko ne dođe do usvajanja rebalansa, uvećane isplate je vrlo teško obezbijediti preraspodjelom sredstava iz budžeta drugih potrošačkih jedinica, a da pritom ne dođe do narušavanja funkcionalnosti rada tih institucija i servisa koje one pružaju građanima”.

Upozorenje je pratio i popis finansijskih obaveza „koja proizilaze iz zakonskih rješenja usvojenih u prethodnom periodu”: za Fond zdravstva (38,6 miliona), Fond PIO (36 miliona), za uvećane zarade zaposlenima u zdravstvu i prosvjeti (28,5 miliona), bivšim korisnicama naknada po osnovu rođenja troje ili više djece (5,5 miiona), licima prepoznatim zakonom iz rudarske i metalske industrije (šest miliona), poslodavcima za zapošijavanje osoba sa invaliditetom (tri miliona), nezaposlenim licima (jedan milion)… Tokom rasprave shvatili smo da problem nijesu samo nova zakonska rješenja nego i loše računice onih koji su, u ime vlade Zdravka Krivokapića, pripremali ovogodišnji budžet.

Slijedio je niz „trulih kompromisa”. Izvršna vlast je podmitila poslanike tadašnje većine ponudom da svaki od njih, pojedinačno ili pod okriljem partije, uveća rashodnu stranu budžeta amandmanom koji bi državnu kasu koštao „do million eura”. Rečeno – učinjeno. Zakonodavna većina je, zauzvrat, prihvatila da tadašnjoj vladi, kao realno očekivane prihode, prizna i projekcije koje su se zasnivale na primjeni nepostojećih zakona. Neke od njih tadašnja vlada nije ni pripremila do usvajanja budžeta, a nijedan od njih do danas nije usvojen u parlamentu.

I, kada se sve sabere i oduzme, dolazimo do rebalansa. Nakon koga će očekivani državni prihodi tokom ove godine biti za tri miliona manji (uprkos inflaciji, poskupljenjima i jačanju fiskalne discipline), a rashodi skoro 200 miliona veći u odnosu na ono što je planirano krajem prošle godine (i pored golemih „ušteda” u kapitalnom budžetu).

Zoran RADULOVIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od petka 30. septembra ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvojeno

ĐUKANOVIĆ PREDLOŽIO ŽUGIĆA ZA TREĆI MANDAT GUVERNERA: Da je vječan

Objavljeno prije

na

Objavio:

Đukanovićev cilj nastavka kontrole bankarskog sektora je jasan, nepoznanica je da li će se u parlamentu sastaviti većina spremna da mu pomogne da taj cilj i ostvari.  Po cijenu još jednog moćnika u trećem mandatu

 

,,Dr Radoje Žugić, ministar finansija, na sjednici od 25. februara 2015, informisao je Vladu, da u ovom trenutku nije moguće obezbjediti ponudu koja će sadržati povoljnije uslove kreditiranja poljoprivrede u odnosu na ponudu Abu Dabi fonda za razvoj”, navodi se u dokumentu, koji Monitor prvi put objavljuje, a koji je Vlada uputila Investiciono razvojnom fondu (IRF) u martu 2015. Tu se citira i Žugićev stav o usaglašenom mišljenju dva ministarstva i IRF-a u vezi sa dva najozbiljnija  pitanja koja se tiču ovog ugovora – troškova valutnog rizika i rizika odobrenja, odnosno procedure kreditnog rizika.

Strah je, pokazalo se, bio  opravdan, pa je nakon četiri godine, u aprilu 2019, Specijalno državno tužilaštvo (SDT) pokrenulo izviđaj koji se odnosi na radnje prilikom raspodjele i trošenja 23 miliona dolara kredita iz ovog fonda. Prethodni ministar poljoprivrede Aleksandar Stijović je po dolasku na čelo tog resora dokumentovao da je novac u državu ušao mimo računa državnog trezora, i da u dokumentaciji nema garancije od 50 miliona koju  je država dala za taj kredit, u okviru Zakona o budžetu za 2015. godinu.

Javnost je tada saznala da je novac išao preko posebnog računa koji je nazvan ,,specijalnim” i koji je u Prvoj banci otvorio tadašnji ministar poljoiprivrede i aktuelni poslanik DPS-a Petar Ivanović. Skupština je na  zahtjev SDT-a Ivanoviću ukinula poslanički imunitet. U sklopu istrage saslušani su i bivši direktor fonda Zoran Vukčević, nekadašnji ministar poljoprivrede u prelaznoj Vladi 2016. godine i aktuleni državni sekretar u tom resoru Budimir Mugoša i procjenitelj Milan Adžić. Na saslušanju u SDT-u bili su i korisnici Abu Dabi kredita, među kojima i vlasnik kompanije Vektra Dragan Brković. Jedini koji nije saslušan je Žugić.

Specijalno tužilaštvo je tokom 2018. ispitivalo minuli rad guvernera CBCG povodom prijave o zloupotrebama novca za udruženja penzionera i naplaćivanja članarina u periodu od 2004. do 2010. kada je bio direktor Fonda PIO. Dok je bio na ovoj poziciji državni fond je učestvovao u transakcijama kojim je Prva banka, familije Đukanović, vraćala kredit Vladi Crne Gore. Ocjena da su transakcije između Prve banke u Vlade sumnjive bile su povod za sukob tadašnjeg guvernera CBCG Ljubiše Krgovića sa Milom Đukanovićem i njegovom DPS većinom. Ubrzo je spremljen novi Zakon o CBCG, Krgović je smijenjen, a zamijenio ga je Žugić.

On je prije toga ispekao zanat kao predsjednik Upravnog odbora Prve banke, i 2008. godine pomogao da se od Ministarstva finansija dobije zajam od 44 miliona evra za spas banke, nakon godina nezakonitih i neregularnih finansijskih aranžmana koji su obilježili njeno poslovanje od kada je Aco Đukanović postao njen najveći akcionar (vlasnik).

I tada je je reagovalo tužilaštvo pa je 2012. vođena  istraga protiv Žugića i ministra finansija Igora Lukšića zbog zloupotrebe ovlašćenja u vezi sa slučajem Prve banke. Kao i u ostalim slučajevima koji se tiču Đukanovića i njegove najbliže okoline, sve prijave su odbačene. Ili arhivirane, pod šifrom „istraga je u toku“.

Predrag NIKOLIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od petka 30. septembra ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvojeno

NE NAZIRE SE KRAJ POLITIČKE KRIZE: Država na pauzi  

Objavljeno prije

na

Objavio:

Kako će se razriješiti duboka politička kriza u kojoj se nalazi zemlja, niko ne zna. Institucije su ili u blokadi, ili na pauzi. Jedino predano rade političke partije, u susret lokalnim izborima 23. oktobra

 

Nakon burne prethodne sedmice, u kojoj se, makar u medijima, masovno razrješavalo s funkcija i tumačio Ustav – zatišje. I parlament, pred kojim je u narednom periodu glasanje o nekoliko inicijativa, od one za razrešenje predsjednika države, preko „zaboravljene“ inicijative za razrešenje predsjednice Skupštine, do zahtjeva Đukanovića za skraćenje mandata Skupštini – pauzira.

Predsjednica Skupštine Danijela Đurović rekla je da će se sjednica, na čijem je dnevnom redu njeno razrješenje, nastaviti nakon što to zatraže poslanici koji su tražili pauzu, i podsjetila da je potpredsjednica  Skupštine Branka Bošnjak dala pauzu na zahtjev Poslaničkog kluba Demokratskog fronta. Pauza, kako su izračunali neki od poslanika, traje duže od 624 sata.

Istovremeno, predsjednica Đurović je za kraj sedmice, petak 30. septembar,  zakazala vanrednu sjednicu na kojoj bi trebalo da se glasa o Đukanovićevom predlogu za skraćenje mandata Skupštini. Ukoliko bi taj predlog prošao, raspisali bi se vanredni parlamentarni izbori. Malo je vjerovatno, procjenjuju mediji i analitičari, da će u petak, kada ovaj broj Monitora bude na trafikama, parlament imati većinu za raspravu i glasanje o skraćenju mandata Skupštini, na zahtjev predsjednika države. Prema nezvaničnim informacijama, avgustovski pobjednici u parlamentu neće podržati dnevni red sjednice koju je inicirao predsjednik države.

Đukanović je 23. septembra predložio skraćenje mandata sadašnjeg skupštinskog saziva, nakon što je odbio predlog avgustovskih pobjednika da bude formirana nova vlada na čelu sa Miodragom Lekićem. „Glasaćemo i protiv dnevnog reda i protiv skraćenja mandata ako bude usvojen”, saopštile su Demokrate i ocijenile da bi ukoliko bi neko iz „stare nove većine” odlučio da glasa suprotno, potvrdio da je  u „dilu sa DPS i  Đukanovićem”.

Tim povodom oglasio se i premijer tehničke vlade Dritan Abazović, tokom  višednevne posjete SAD, u koju je pošao neposredno pred posljednji rok da se Đukanoviću dostavi ponuda o novoj vladi, nakon čega su potpisi URA na dogovor avgustovskih pobjednika stavljeni sa zakašnjenjem.

Za Glas Amerike Abazović je kazao da „misli da bi trebalo da u Skupštini izglasamo inicijativu o razrešenju predsjednika Mila Đukanovića, jer se time šalje važna politička poruka, a pitanje je za pravnike da li to može da se operacionalizuje zbog situacije sa Ustavnim sudom”.  Abazović je dodao da bi, i u slučaju da ne dođe do deblokade Ustavnog suda, koji je neophodan u proceduri razrešenja predsjednika, to bila „važna politička poruka”.

Milena PEROVIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od petka 30. septembra ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo